Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TÙ TRONG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, Ý NGHĨA, VAI TRÕ, ĐẶC ĐIỂM VÀ PHÂN LOẠI CỦA THI HÀNH HÌNH PHẠT TÙ 1. Khái niệm thi hành hình phạt tù Trong pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam thì giai đoạn thi hành án là giai đoạn mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa bản án, quyết định của Tòa án xét xử có hiệu lực ra thi hành trên thực tế cho có hiệu quả để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, sự công bằng xã hội cũng như tính pháp chế xã hội chủ nghĩa. Như vậy, theo pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam thì thi hành án hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đưa các bản án, quyết định hình sự của Tòa án xét xử đã có hiệu lực pháp luật ra thi hành trên thực tế nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, bảo đảm công bằng xã hội cũng như góp phần vào công cuộc phòng, chống tội phạm trong xã hội.
Các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan nhà nước, tổ chức, các đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng, và phải được chấp hành nghiêm chỉnh. Đây là một nguyên tắc đã được ghi nhận trong Hiến pháp điều này thể hiện tầm quan trọng của vấn đề thi hành án hình sự nói chung và thi hành hình phạt tù nói riêng. Bản án phạt tù có thời hạn của tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thực hiện đúng với nội dung trong bản án trên thực tế. Mà cụ thể là buộc người bị kết án tù có thời hạn chấp hành hình phạt tại trại giam, trại tạm giam nhằm giáo dục họ trở thành người lương thiện.
Trong thời gian chấp hành hình phạt, người bị kết án phạt tù có thời hạn phải bị giam giữ, lao động và học tập theo quy định của pháp luật. Hình phạt tù có thời hạn về thực chất là tước một số quyền tự do, giam giữ người bị kết án phạt tù tại trại giam, cách ly người đó khỏi môi 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường xã hội bình thường một khoảng thời gian nhất định để thực hiện các mục đích của hình phạt là bảo đảm công lý, công bằng xã hội, cải tạo, giáo dục người phạm tội và phòng ngừa tội phạm. Thi hành án có thể được hiểu là thực hiện bản án, quyết định của Tòa án trên thực tế; còn thi hành bản án phạt tù có thời hạn là thực hiện bản án phạt tù có thời hạn đã có hiệu lực pháp luật hay thi hành hình phạt tù trên thực tế. Bản án, quyết định hình sự được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra thi hành được quy định cụ thể tại khoản 1, Điều 255 Bộ luật tố tụng hình sự nhưng chưa quá thời hiệu thi hành theo quy định tại Điều 55 Bộ luật hình sự năm 1999.
Cụ thể bao gồm: Những bản án và quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm; Những bản án và quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm; Những quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Tòa án. Thi hành hình phạt tù là buộc người bị kết án tù có thời hạn chấp hành hình phạt tại trại giam, trại tạm giam trong một thời hạn nhất định nhằm giáo dục họ trở thành người lương thiện. Điều 3 Luật thi hành án hình sự năm 2010 giải thích "Thi hành án phạt tù" là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc phạm nhân phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục, cải tạo để họ trở thành người có ích cho xã hội. Từ sự giải thích trên ta có thể hiểu về bản chất thì thi hành hình phạt tù là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật buộc người bị kết án mà bản án đã có hiệu lực pháp luật phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục, cải tạo trong trại giam, trại tạm giam trong thời gian nhất định để giáo dục và cải tạo họ trở thành người có ích cho xã hội Thi hành hình phạt tù là buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt trong môi trường đặc biệt, bị tách rời khỏi xã hội, chịu sự quản lý và giáo dục đặc biệt, vì vậy mọi phương pháp, hình thức tác động đến việc chấp hành 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình phạt của người bị kết án đều nhằm mục đích là trừng phạt và giáo dục nhằm cải tạo họ, giúp họ nhận ra lỗi lầm, quá trình cải tạo, giáo dục giúp họ nhận ra giá trị của cuộc sống, giá trị của lao động, hướng họ đến với cuộc sống bình thường, dần loại bỏ ý định phạm tội và tránh xa các hành động phạm tội,.
mục đích cuối cùng của công tác thi hành hình phạt tù là làm cho người chấp hành hình phạt tù sau khi mãn hạn tù đạt được những phẩm chất cần thiết như đã nêu trên. Tóm lại, dưới góc độ khoa học, theo chúng tôi khái niệm đang nghiên cứu được định nghĩa như sau: Thi hành hình phạt tù là việc cơ quan thi hành án hình sự buộc phạm nhân phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục và cải tạo để họ trở thành người có ích cho xã hội. Ý nghĩa của việc thi hành hình phạt tù Trong hệ thống hình phạt hiện hành, hình phạt tù có thời hạn giữ một vị trí hết sức quan trọng. Đây là hình phạt lâu đời và phổ biến nhất [60, tr.
Tù có thời hạn là buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tại trại giam trong một thời gian nhất định [60, tr. Thi hành hình phạt tù không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong lĩnh vực lập pháp mà còn có ý nghĩa quan trọng trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm ở nước ta hiện nay. Ý nghĩa của thi hành hình phạt tù thể hiện qua một số điểm cụ thể: Thứ nhất, đánh dấu sự trưởng thành về kỹ thuật lập pháp trong lĩnh vực thi hành án hình sự của nước ta. Với việc được ghi nhận lần đầu tiên trong Luật thi hành án hình sự 2010, thi hành hình phạt tù đánh dấu sự trưởng thành về kỹ thuật lập pháp của nước ta trong lĩnh vực thi hành án hình sự, khắc phục các hạn chế trong công tác thi hành hình phạt tù của nước ta trong các giai đoạn trước đây.
Thi hành hình phạt tù trong hệ thống thi hành án hình sự đóng một vai trò rất quan trọng, nó bảo đảm cho các bản án, quyết định hình sự phạt tù có thời hạn, tù chung thân của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật và còn thời hiệu 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được thi hành trên thực tế, thể hiện quyền lực, sức mạnh cưỡng chế của nhà nước xã hội chủ nghĩa trong việc kiên quyết xử lý tội phạm cũng như sự khoan hồng, tính nhân đạo trong công tác giáo dục cải tạo phạm nhân và thực hiện công tác tái hòa nhập trở lại cộng đồng cho họ sau khi họ mãn án tù. Thứ hai, bảo đảm dân chủ, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án. Có thể thấy việc quy định thi hành hình phạt tù trong Luật thi hành án hình sự 2010 đã góp phần tích cực vào việc bảo vệ sự an toàn, vững mạnh của chế độ, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh sự, nhân phẩm, tài sản, danh dự của công dân. Mọi hình thức vi phạm về trình tự, thủ tục, các quy định trong thi hành hình phạt tù đều bị xem là những hành vi vi phạm pháp luật, các hành vi này ngoài việc làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án mà còn xâm phạm trực tiếp đến pháp luật thi hành án hình sự nói riêng và hệ thống pháp luật nói chung, làm suy giảm lòng tin của người dân vào pháp luật, vào hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa cũng như suy giảm lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
Thứ ba, góp phần nâng cao nhận thức của người dân, góp phần quan trọng trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm. Việc nghiên cứu thi hành hình phạt tù, ngoài ý nghĩa về mặt lý luận thì còn có ý nghĩa nâng cao nhận thức của nhân dân và của cán bộ, nhân viên các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong thi hành hình phạt tù về sự cần thiết phải thực hiện đúng các quy định của pháp luật về thi hành hình phạt tù, điều này có ý nghĩa ngoài việc bảo đảm quyền và lợi ích của người chấp hành án, bảo đảm tính pháp chế thì còn có ý nghĩa quan trọng là góp phần quan trọng vào công cuộc ngăn ngừa, đấu tranh phòng, chống tội phạm. Nghiên cứu thi hành hình phạt tù còn có ý nghĩa quan trọng là giúp công dân tham gia vào quá trình thi hành án hình sự nói chung và thi hành hình phạt tù nói riêng. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ tư, làm cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện các quy định pháp luật về thi hành hình phạt tù.
Nghiên cứu thi hành hình phạt tù còn có ý nghĩa quan trọng là cung cấp những tài liệu khoa học cần thiết cho việc hoàn thiện các chế định về thi hành án hình sự nói chung, thi hành hình phạt tù nói riêng, cũng như hướng dẫn các cơ quan có chức năng trong việc áp dụng thống nhất các quy định về thi hành hình phạt tù ở nước ta hiện nay. Từ những phân tích trên chúng có thể thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu thi hành hình phạt tù cũng như vai trò quan trọng của thi hành hình phạt tù trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và giai đoạn hội nhập, đổi mới hiện nay.