Luận văn thạc sĩ về thành phần và biện pháp phòng trừ ruồi đục quả ổi tại Thanh Hà, Hải Dương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua thành phần ruồi đục quả ổi tại thanh hà hải dương năm 2016 đặc điểm sinh học loài ruồi đục quả, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thị Thanh Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Anh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần ruồi đục quả ổi tại Thanh Hà, Hải Dương năm 2016; đặc điểm sinh học loài ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel và biện pháp phòng trừ bằng bẫy bả
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 4.1. Những đóng góp mới
• 4.2. Ý nghĩa khoa học
• 4.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 5.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng quan về ruồi đục quả ổi tại Hải Dương

Ruồi đục quả ổi, thuộc giống Bactrocera, là một trong những loài gây hại chính cho cây ổi tại Hải Dương. Với điều kiện khí hậu nhiệt đới, vùng này rất thuận lợi cho sự phát triển của loài côn trùng này. Nghiên cứu cho thấy, ruồi đục quả không chỉ gây thiệt hại về năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Việc xác định thành phần và biện pháp phòng trừ ruồi đục quả là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.1. Đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis

Ruồi đục quả Bactrocera dorsalis có đặc điểm sinh học nổi bật như khả năng sinh sản cao và vòng đời ngắn. Chúng thường đẻ trứng vào trong quả, khiến quả bị thối hỏng và giảm năng suất. Nghiên cứu cho thấy, ruồi cái có thể đẻ tới 550 quả trong suốt vòng đời của mình.

1.2. Tình hình ruồi đục quả tại Hải Dương

Tại Hải Dương, ruồi đục quả Bactrocera dorsalis đã gây ra nhiều thiệt hại cho cây ổi. Mật độ ruồi trưởng thành tăng cao vào mùa thu hoạch, đặc biệt từ tháng 8 đến tháng 10. Điều này đòi hỏi các biện pháp phòng trừ hiệu quả để bảo vệ sản xuất.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trừ ruồi đục quả

Việc phòng trừ ruồi đục quả gặp nhiều thách thức do khả năng sinh sản cao và khả năng lây lan nhanh chóng của chúng. Nông dân thường phải đối mặt với việc sử dụng hóa chất để kiểm soát, nhưng điều này có thể gây hại cho sức khỏe con người và môi trường. Do đó, cần tìm kiếm các biện pháp sinh học an toàn và hiệu quả hơn.

2.1. Tác hại của ruồi đục quả đối với cây ổi

Ruồi đục quả gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho cây ổi, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cho thấy, thiệt hại có thể lên đến 100% sản lượng nếu không có biện pháp phòng trừ kịp thời.

2.2. Những khó khăn trong việc áp dụng biện pháp hóa học

Việc sử dụng hóa chất để phòng trừ ruồi đục quả không chỉ tốn kém mà còn gây ô nhiễm môi trường. Nông dân thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ thời gian cách ly, dẫn đến nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần ruồi đục quả

Nghiên cứu thành phần ruồi đục quả được thực hiện thông qua việc sử dụng các loại bẫy dẫn dụ như ME, CUE và PB. Các bẫy này giúp thu thập thông tin về mật độ và thành phần loài ruồi đục quả trong vườn ổi tại Hải Dương. Phương pháp này đã cho thấy hiệu quả cao trong việc xác định các loài gây hại chính.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu ruồi đục quả

Mẫu ruồi được thu thập từ các bẫy ME, CUE và PB được đặt tại các vị trí khác nhau trong vườn ổi. Việc này giúp xác định được mật độ và thành phần loài ruồi đục quả một cách chính xác.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định mật độ và thành phần loài ruồi đục quả. Kết quả cho thấy Bactrocera dorsalis là loài gây hại chính, chiếm tỷ lệ cao trong tổng số ruồi thu được.

IV. Biện pháp phòng trừ ruồi đục quả hiệu quả

Để phòng trừ ruồi đục quả, các biện pháp sinh học và cơ học được khuyến khích sử dụng. Việc áp dụng bẫy dẫn dụ như ME đã cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm mật độ ruồi đục quả. Ngoài ra, việc kết hợp các biện pháp khác như bao quả cũng cần được xem xét.

4.1. Sử dụng bẫy dẫn dụ ME

Bẫy ME đã được chứng minh là hiệu quả trong việc thu hút và tiêu diệt ruồi đục quả. Nghiên cứu cho thấy, mật độ bẫy càng cao thì số lượng ruồi thu được càng nhiều, giúp giảm thiểu thiệt hại cho cây ổi.

4.2. Kết hợp biện pháp sinh học

Việc áp dụng các biện pháp sinh học như sử dụng thiên địch cũng cần được xem xét. Điều này không chỉ giúp kiểm soát ruồi đục quả mà còn bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả đã giúp giảm thiểu thiệt hại do ruồi đục quả gây ra. Nông dân tại Hải Dương đã có thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm ổi nhờ vào các biện pháp này. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

5.1. Đánh giá hiệu quả phòng trừ

Kết quả cho thấy, việc sử dụng bẫy ME đã giúp giảm mật độ ruồi đục quả đáng kể. Nông dân đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về năng suất và chất lượng quả ổi.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất

Các biện pháp phòng trừ hiệu quả đã được áp dụng rộng rãi trong sản xuất ổi tại Hải Dương. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo ra sản phẩm sạch, an toàn cho người tiêu dùng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu về ruồi đục quả ổi tại Hải Dương đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp sinh học an toàn hơn để đảm bảo sản xuất bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về thành phần ruồi đục quả mà còn đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sản xuất nông nghiệp.

6.2. Hướng đi tương lai trong phòng trừ ruồi đục quả

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp sinh học và cơ học để kiểm soát ruồi đục quả. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương là một trong những vùng sản xuất cây ăn quả trọng điểm tại miền Bắc với hơn 270 ha ổi chuyên canh, đạt sản lượng bình quân khoảng 3.000 tấn mỗi năm và mang lại giá trị kinh tế trên 100 triệu đồng trên mỗi hecta. Sự chuyển dịch từ hơn 500 ha vải thiều kém hiệu quả sang thâm canh ổi Đài Loan đã tạo ra bước đột phá về thu nhập cho người dân địa phương. Tuy nhiên, tình trạng canh tác tập trung quy mô lớn đã dẫn đến sự bùng phát nghiêm trọng của các loài dịch hại nguy hiểm, đặc biệt là nhóm ruồi đục quả thuộc giống Bactrocera (Bộ Hai cánh: Diptera, Họ Ruồi đục quả: Tephritidae). Loài dịch hại này có khả năng làm sụt giảm từ 30% đến 100% năng suất thu hoạch, gây thối rụng quả hàng loạt và là rào cản kỹ thuật khắt khe đối với các thị trường xuất khẩu giá trị cao như Hoa Kỳ, Nhật Bản và New Zealand.

Nhằm giải quyết bài toán cấp bách về bảo vệ thực vật bền vững, đề tài nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu cụ thể: xác định chính xác thành phần loài và quy luật diễn biến mật độ của ruồi đục quả trên cây ổi tại huyện Thanh Hà; làm sáng tỏ các đặc điểm sinh học, sinh thái học và tập tính sinh sản của loài gây hại chủ yếu Bactrocera dorsalis Hendel; đồng thời đánh giá khoa học hiệu quả phòng trừ của các loại bẫy bả dẫn dụ bán hóa chất. Phạm vi thực địa được triển khai tại các vùng trồng ổi trọng điểm thuộc huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương kết hợp các thí nghiệm sinh học chuyên sâu tại Chi cục Kiểm dịch Thực vật vùng 1 (Hải Phòng) trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 11 năm 2016. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp không phụ thuộc vào hóa chất độc hại, nâng cao giá trị thương phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh thái học côn trùng và nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp lý thuyết giao tiếp hóa học của côn trùng (Chemical Ecology). Cơ chế hoạt động của các hợp chất dẫn dụ bán hóa chất (Semiochemicals) đóng vai trò trung tâm, bao gồm các chất tương tự pheromone sinh dục để dẫn dụ con đực (Parapheromone) và các chất dẫn dụ dinh dưỡng phục vụ nhu cầu protein của con cái để phát triển buồng trứng. Mô hình quản lý vùng không nhiễm dịch hại (Pest Free Areas - PFA) theo Tiêu chuẩn Quốc tế về Biện pháp Kiểm dịch Thực vật ISPM số 26 (2011) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38/2010/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn được ứng dụng xuyên suốt để chuẩn hóa quy trình giám sát dịch hại. Các khái niệm then chốt bao gồm: chỉ số mật độ ruồi bắt được trên bẫy mỗi ngày (FTD - Flies per Trap per Day), ngưỡng gây hại kinh tế, chu kỳ vòng đời và nhịp điệu sinh sản theo chu kỳ quang học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực địa được thu thập định kỳ 15 ngày một lần thông qua hệ thống bẫy Multilure chuyên dụng trên diện tích 1.000 m² tại 3 vườn ổi đại diện cách nhau khoảng 1 km. Ba loại chất dẫn dụ được khảo nghiệm song song gồm: Methyl eugenol (ME với liều lượng 3 ml), Cue-lure (CUE với liều lượng 3 ml) và Protein thủy phân (Pb với liều lượng 2 g hòa tan trong 200 ml nước kết hợp 20% hoạt chất trừ sâu Pyrinex 20EC). Phương pháp chọn mẫu quả hại ngẫu nhiên tại vườn được thực hiện từ giai đoạn quả non đến thu hoạch để thu nhộng và xác định thành phần loài vũ hóa.

Đối với thí nghiệm sinh học trong phòng nuôi tiêu chuẩn (nhiệt độ duy trì 26-28°C, độ ẩm không khí 60-80%), kích thước mẫu được cố định ở mức n = 30 cá thể cho mỗi pha phát dục (trứng, sâu non, nhộng, trưởng thành) và 15 cặp trưởng thành được theo dõi riêng biệt để đánh giá sức đẻ trứng cũng như nhịp điệu sinh sản hàng ngày theo phương pháp nhân nuôi cải tiến của Walker. Chỉ tiêu tỷ lệ hại trên đồng ruộng được đánh giá thông qua phương pháp lấy mẫu 5 điểm chéo góc, khảo sát 5 cây mỗi điểm và thu ngẫu nhiên 100 quả chín ở các tầng tán. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT 5.0 và Excel, áp dụng phân tích phương sai để kiểm định mức độ tin cậy của các sai số trung bình sinh học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra bằng 3 hệ thống bẫy dẫn dụ đã thu thập được 7 loài ruồi đục quả thuộc giống Bactrocera: Bactrocera dorsalis Hendel, Bactrocera cucurbitae Coquillett, Bactrocera tau Walker, Bactrocera correcta Bezzi, Bactrocera rubigina Wang and Zhao, Bactrocera scutellata Bezzi và Bactrocera papayae Drew. Tuy nhiên, kết quả giám định từ các mẫu quả ổi bị hại trong thực tế chỉ ghi nhận sự hiện diện của 2 loài là Bactrocera dorsalis và Bactrocera papayae (thuộc phức hợp loài Bactrocera dorsalis complex), khẳng định Bactrocera dorsalis là đối tượng gây hại trực tiếp và nguy hiểm nhất trên cây ổi tại địa phương.

Trên bẫy ME, loài Bactrocera dorsalis chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ trung bình 76,8%, đạt đỉnh điểm 91,66% vào tháng 11; trong khi trên bẫy Pb, loài này chiếm tỷ lệ 83,75%. Ngược lại, bẫy CUE chủ yếu thu hút các loài gây hại phụ trên cây họ bầu bí với Bactrocera cucurbitae chiếm 63,8% và Bactrocera tau chiếm 26,3%. Mật độ cá thể Bactrocera dorsalis bắt được tăng vọt theo độ chín của quả ổi, đạt mức đỉnh 31,52 con trên mỗi bẫy mỗi ngày trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10. Mật độ sâu non trong quả đạt ngưỡng cao nhất là 13,07 con trên một quả vào giai đoạn quả chín rộ từ tháng 9 đến tháng 11.

Trong điều kiện nhiệt độ 26-28°C và độ ẩm 60-80%, vòng đời trung bình của loài Bactrocera dorsalis là 25,3 ± 0,89 ngày. Thời gian phát dục của các pha gồm: pha trứng kéo dài 1,93 ± 0,18 ngày, pha sâu non 8,48 ± 0,42 ngày, pha nhộng 7,43 ± 0,37 ngày, và thời kỳ tiền đẻ trứng là 8,46 ± 0,56 ngày. Tuổi thọ trung bình của cá thể trưởng thành đạt 77,56 ± 6,67 ngày. Một cá thể ruồi cái có sức sinh sản trung bình 550,06 ± 93,20 quả trứng trong thời gian đẻ kéo dài 52,53 ± 6,54 ngày, với sức đẻ tập trung mạnh nhất vào ngày thứ 41 đến ngày thứ 50 sau khi vũ hóa.

Khảo nghiệm các thông số kỹ thuật đặt bẫy cho thấy chiều cao treo bẫy tối ưu là 1,5 m so với mặt đất, phù hợp với tầng tán thông thoáng của cây ổi Đài Loan. Khi gia tăng số lượng bẫy ME cục bộ trong một vườn diện tích 1.000 m², lượng ruồi bắt được tăng cao (đạt 2.264 con trên 6 bẫy trong 15 ngày), nhưng tỷ lệ quả bị hại lại tăng theo và đạt mức trung bình 49,66% ở công thức 6 bẫy do hiệu ứng thu hút ruồi từ các khu vực lân cận dồn về.

Thảo luận kết quả

Diễn biến mật độ của ruồi đục quả có sự tương quan chặt chẽ với nguồn thức ăn và các giai đoạn sinh trưởng của cây ổi. Sự gia tăng đột biến của chỉ số FTD trong các tháng mùa thu phản ánh sự trùng khớp giữa thời kỳ quả chín rộ, hàm lượng đường cùng mùi hương tinh dầu kích thích ruồi cái đến chích hút và đẻ trứng. Dữ liệu này được mô phỏng trực quan qua biểu đồ đường biểu diễn sự tương quan thuận giữa đường cong mật độ FTD của bẫy ME và tỷ lệ quả bị hại qua các tháng trong năm. Bảng thống kê kích thước hình thái học cho thấy chiều dài cơ thể của trưởng thành B. dorsalis đạt 7,22 ± 0,26 mm và sải cánh 6,04 ± 0,09 mm, giúp phân biệt rõ ràng với các loài có kích thước lớn hơn như B. tau (9,23 ± 0,98 mm).

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công bố quốc tế của Allwood và cộng sự tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương về tính ăn tạp và khả năng bùng phát số lượng của phức hợp loài ruồi phương Đông. Hiện tượng bẫy dẫn dụ cục bộ làm tăng tỷ lệ quả bị hại trong phạm vi hẹp chứng minh rằng các chất dẫn dụ Parapheromone có bán kính phát tán mùi rộng (lên tới 500 m), nếu chỉ áp dụng đơn lẻ ở quy mô nông hộ nhỏ mà không thực hiện đồng loạt trên toàn vùng sẽ biến vườn đặt bẫy thành điểm tập trung dịch hại. Do đó, kỹ thuật diệt ruồi đực bằng bẫy ME chỉ đạt hiệu quả kinh tế cao nhất khi triển khai đồng bộ trên diện rộng kết hợp với bẫy bả protein diệt ruồi cái.

Đề xuất và khuyến nghị

Thiết lập hệ thống bẫy dẫn dụ bán hóa chất Methyl eugenol đồng loạt trên quy mô toàn vùng chuyên canh ổi tại Thanh Hà, mật độ bố trí từ 20 đến 30 bẫy trên mỗi hecta, ưu tiên đặt xung quanh ranh giới vườn ở độ cao 1,5 m nhằm ngăn chặn nguồn ruồi ngoại vi xâm nhập, thay mồi định kỳ 15 ngày một lần để duy trì hiệu lực tiêu diệt trên 70% lượng ruồi đực trong 6 tháng đầu vụ do Hợp tác xã nông nghiệp và Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật điều hành.

Áp dụng kỹ thuật phun điểm bả protein thủy phân (Pb) nồng độ 3-5% phối trộn 0,2% hoạt chất trừ sâu sinh học trên diện tích 1 đến 2 m² tán lá râm mát của mỗi cây, thực hiện 7-10 ngày một lần ngay từ khi cây bắt đầu hình thành quả non, mục tiêu tiêu diệt triệt để ruồi cái trước giai đoạn thành thục sinh dục, giúp giảm hơn 80% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học phun tràn lan trên đồng ruộng do các hộ nông dân trực tiếp thực hiện.

Thực hiện nghiêm ngặt biện pháp vệ sinh đồng ruộng và bao quả sớm, tổ chức thu gom và tiêu hủy toàn bộ quả ổi rụng, quả bị nhiễm giòi bằng cách chôn sâu dưới đất có xử lý vôi bột tối thiểu 2 lần mỗi tuần, kết hợp sử dụng túi bao chuyên dụng tự phân hủy sinh học khi quả đạt đường kính 2-3 cm nhằm khống chế tỷ lệ quả bị hại dưới mức 5% trong suốt vụ thu hoạch do người sản xuất nông nghiệp phối hợp cùng cán bộ khuyến nông cơ sở.

Xây dựng bản đồ số hóa giám sát dịch tễ ruồi đục quả ứng dụng định vị GPS và chỉ số FTD theo chuẩn mực ISPM số 26, thiết lập vùng sản xuất ổi đạt tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật trong lộ trình 12 đến 24 tháng nhằm phục vụ chương trình cấp mã số vùng trồng xuất khẩu sang các thị trường quốc tế do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Hải Dương chủ trì thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Côn trùng học nông nghiệp có thể khai thác hệ thống dữ liệu chi tiết về vòng đời, tập tính sinh sản và kích thước hình thái của các pha phát dục loài Bactrocera dorsalis để làm tài liệu đối chiếu cho các công trình nghiên cứu sâu về sinh thái học côn trùng nhiệt đới.

Cán bộ kiểm dịch thực vật và chuyên viên khuyến nông các cấp ứng dụng trực tiếp quy trình điều tra giám sát, phương pháp tính toán chỉ số FTD và quy chuẩn kỹ thuật ISPM số 26 vào việc xây dựng hệ sinh thái phòng trừ dịch hại tổng hợp tại các vùng trồng cây ăn quả trọng điểm.

Chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã và hộ nông dân trồng ổi học hỏi kỹ thuật xác định đúng thời điểm, mật độ và độ cao treo bẫy bả dẫn dụ sinh học, từ đó tối ưu hóa chi phí đầu tư phòng trừ dịch hại và nâng cao chất lượng an toàn vệ sinh cho nông sản.

Học viên cao học và sinh viên các trường đại học khối nông - lâm - sinh học sử dụng công trình này như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc thiết kế thí nghiệm nông học, phương pháp phân tích phương sai sinh học và kỹ năng viết luận văn học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Loài Bactrocera dorsalis gây hại nguy hiểm nhất trên quả ổi Thanh Hà vì sao? Loài này có mật độ cá thể chiếm trên 76,8% trên bẫy và là loài chiếm ưu thế tuyệt đối trong quả bị hại. Sâu non sống ẩn sâu bên trong ăn phá thịt quả làm thối rụng với mật độ lên tới 13,07 con trên một quả, trong khi ruồi cái có sức sinh sản cao đạt trên 550 trứng, khiến các biện pháp phun thuốc hóa học bên ngoài hoàn toàn mất tác dụng.

Tại sao treo quá nhiều bẫy ME trong vườn nhỏ lại làm tăng tỷ lệ quả bị hại? Chất dẫn dụ Methyl eugenol có hoạt tính sinh học cực mạnh, khuếch tán xa đến 500 m. Đặt mật độ quá dày (như 6 bẫy trên 1.000 m²) trong một vườn đơn lẻ sẽ thu hút hàng ngàn cá thể ruồi đực từ các vùng xung quanh dồn về vườn nhưng không tiêu diệt được ruồi cái, dẫn đến tỷ lệ quả ổi bị chích hại tăng vọt lên tới 49,66%.

Vòng đời của ruồi đục quả phương Đông kéo dài bao nhiêu ngày? Trong điều kiện nhiệt độ 26-28°C và độ ẩm 60-80%, toàn bộ vòng đời của Bactrocera dorsalis kéo dài 25,3 ± 0,89 ngày, bao gồm giai đoạn trứng 1,93 ngày, sâu non 8,48 ngày, nhộng 7,43 ngày và thời kỳ tiền đẻ trứng 8,46 ngày. Cá thể trưởng thành có thể sống trung bình 77,56 ngày và đẻ trứng mạnh nhất từ ngày thứ 41 đến 50.

Chiều cao và thời điểm treo bẫy dẫn dụ trên cây ổi như thế nào là chuẩn xác nhất? Chiều cao treo bẫy thích hợp nhất là 1,5 m cách mặt đất, tương ứng với vị trí thông thoáng dưới tán lá nơi ruồi đực thường xuyên bay lượn và tìm kiếm bạn tình. Thời điểm bắt đầu treo bẫy hiệu quả nhất là ngay từ giai đoạn cây hình thành quả non để kịp thời ngăn chặn sự bùng phát số lượng trước khi quả chín rộ.

Bả protein thủy phân có ưu điểm gì vượt trội so với thuốc trừ sâu truyền thống? Bả protein tác động trực tiếp vào tập tính bắt buộc phải ăn protein để phát triển trứng của ruồi cái, tiêu diệt tận gốc nguồn đẻ trứng. Phương pháp này chỉ cần phun điểm 1-2 m² trên tán lá thay vì phun phủ trùm toàn vườn, giúp tiết kiệm chi phí, không để lại dư lượng độc hại trên vỏ quả và bảo vệ an toàn cho hệ thiên địch tự nhiên.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã giám định thành công 7 loài ruồi đục quả giống Bactrocera tại Thanh Hà và khẳng định Bactrocera dorsalis Hendel là đối tượng gây hại chính yếu trên cây ổi.

Đặc điểm sinh vật học của loài dịch hại chính được xác định chuẩn xác với vòng đời trung bình 25,3 ngày, sức đẻ trứng đạt 550,06 quả trên mỗi cá thể cái và tuổi thọ kéo dài trên 77 ngày.

Quy luật biến động quần thể cho thấy mật độ ruồi đực vào bẫy đạt đỉnh 31,52 con trên bẫy mỗi ngày vào giai đoạn quả chín, trùng khớp với đỉnh cao mật độ sâu non 13,07 con trên mỗi quả.

Kỹ thuật bẫy bả sinh học được hoàn thiện với thông số treo bẫy ME ở độ cao 1,5 m và khuyến nghị áp dụng đồng loạt theo diện rộng để triệt tiêu hiệu ứng thu hút dịch hại cục bộ.

Nghiên cứu mở ra hướng đi bền vững thay thế hoàn toàn thuốc bảo vệ thực vật hóa học bằng giải pháp sinh học an toàn, góp phần đưa sản phẩm ổi Thanh Hà đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ THỊ THANH HOA THÀNH PHẦN RUỒI ĐỤC QUẢ ỔI TẠI THANH HÀ, HẢI DƯƠNG NĂM 2016; ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC LOÀI RUỒI ĐỤC QUẢ BACTROCERA DORSALIS HENDEL VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ BẰNG BẪY BẢ Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Ngọc Anh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng: Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Toàn bộ hình ảnh trong luận văn được tác giả chụp vào năm 2016. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Vũ Thị Thanh Hoa ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, khoa Nông học, giảng viên hướng dẫn T.S Lê Ngọc Anh cùng các thầy cô trong bộ môn Côn trùng của Học Viện, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Bảo Vệ Thực Vật – Bộ Môn Côn Trùng, các đồng nghiệp tại Chi cục Kiểm Dịch Thực Vật vùng 1 nơi tôi đang công tác đã tạo điều kiện, giúp đỡ trong suốt thời gian thực hiện đề tài. Để hoàn thành luận văn này, tôi còn nhận được sự động viên, khích lệ của gia đình, bạn bè. Tôi xin chân thành cảm ơn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Vũ Thị Thanh Hoa iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii LỜI CẢM ƠN. iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. ix THESIS ABSTRACT.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể.

PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN. Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI. Đặc điểm sinh học, sinh thái học của ruồi đục quả giống Bactrocera.2 Biện pháp phòng trừ bằng bẫy dẫn dụ.

NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ RUỒI ĐỤC QUẢ TẠI VIỆT NAM. Thành phần ruồi đục quả tại Việt Nam. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của ruồi đục quả giống Bactrocera. Biện pháp phòng trừ.

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU .19 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thời gian nghiên cứu. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

VẬT LIỆU VÀ DỤNG CỤ NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp xác định thành phần ruồi đục quả (Bộ: Diptera; Họ: Tephritidae; Giống: Bactrocera) trên ổi tại Thanh Hà, Hải Dương.

Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh vật học của loài ruồi đục quả gây hại chính. Xác định hiệu quả của một số biện pháp phòng trừ ruồi đục quả bằng bẫy. Phương Pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

THÀNH PHẦN RUỒI ĐỤC QUẢ THU THẬP ĐƯỢC TỪ BẪY ME, CUE, BẪY PB VÀ TRONG QUẢ ỔI TẠI THANH HÀ- HẢI DƯƠNG NĂM 2016. DIỄN BIẾN MẬT ĐỘ RUỒI ĐỤC QUẢ BACTROCERA DORSALIS COMPLEX THU THẬP ĐƯỢC TỪ QUẢ ỔI BỊ HẠI VÀ TRÊN BẪY. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI HỌC VÀ SINH HỌC CỦA LOÀI BACTROCERA DORSALIS HENDEL. Tập tính gây hại của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel.

Đặc điểm hình thái của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ PHÒNG TRỪ RUỒI ĐỤC QUẢ BẰNG BẪY. So sánh hiệu quả phòng trừ ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel bằng các loại bẫy ME, CUE và PB tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Đánh giá ảnh hưởng của số lượng bẫy ME đến khả năng phòng trừ ruồi đục quả B.

dorsalis tại vườn ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Đánh giá ảnh hưởng của các chiều cao treo bẫy ME tại vườn ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Đánh giá ảnh hưởng của các thời điểm treo bẫy ME. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .59 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

60 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn CUE Cue- lure trap ISPM International standards for Phytosanitary Measures ME Methyl eugenol trap NXB Nhà xuất bản Pb Protein bait trap vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thành phần ruồi đục quả thu thập được từ bẫy ME, CUE, bẫy Pb trên vườn ổi và trong quả ổi tại Thanh Hà – Hải Dương. Một số đặc điểm hình thái của 7 loài ruồi đục quả Bactrocera thu được từ 3 loại bẫy ME, CUE, Pb tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Tỷ lệ các loài ruồi đục quả thu được trên 3 loại bẫy ME, CUE và Pb thu được trên vườn ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016.

Diễn biến mật độ ruồi đục quả Bactrocera dorsalis complex thu thập được từ quả ổi bị hại và trên bẫy ME tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Xu hướng đẻ trứng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel. Đặc điểm hình thái học của loài ruồi Bactrocera dorsalis Hendel. Thời gian phát dục các pha của loài B.

Một số đặc điểm của pha trưởng thành cái loài B. Nhịp điệu sinh sản của ruồi đục quả B. Tỷ lệ ruồi đục quả B. dorsalis Hendel vào các bẫy ME, CUE và Pb tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016.

Tỷ lệ ruồi B. dorsalis vào bẫy ME ở các mật độ treo tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Tỷ lệ quả bị hại ở các mật độ treo bẫy ME tại vườn ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Tỷ lệ ruồi B.

dorsalis vào bẫy ME ở các chiều cao treo khác nhau tại vườn ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Tỷ lệ ruồi B. dorsalis Hendel vào bẫy ME ở các thời điểm treo tại vườn ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. 57 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3.

Lồng nuôi nguồn ruồi đục quả. Lồng nuôi cá thể ruồi đục quả. Phương pháp thu trứng ruồi đục quả. Bẫy được treo cách mặt đất 1,5m.

Mẫu ruồi đục quả thu được từ bẫy. Mẫu tiêu bản trưởng thành ruồi đục quả thu từ bẫy. Mẫu sâu non ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel. Các loài ruồi đục quả giống Bactrocera thu thập từ bẫy dẫn dụ.

Tỷ lệ các loài ruồi đục quả trên các bẫy ME, CUE và Pb thu được tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Diễn biến mật độ ruồi đục quả thu thập được từ quả ổi bị hại và trên bẫy Me tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016. Tập tính đẻ trứng cuả trưởng thành cái B. Thời gian đẻ trứng trong ngày của ruồi đục quả B.6: Ổi bị ruồi đục quả gây hại.

Vết chích do ruồi đục quả để lại trên quả ổi. Một số hình ảnh các pha phát dục ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel. Nhịp điệu sinh sản của loài B. Tỷ lệ ruồi đục quả B.

dorsalis Hendel vào các bẫy ME, CUE và PB tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016 .52 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Vũ Thị Thanh Hoa Tên luận văn: Thành phần ruồi đục quả ổi tại Thanh Hà, Hải Dương năm 2016; đặc điểm sinh học loài ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel và biện pháp phòng trừ bằng bẫy bả. Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Cơ sở đào tạo: Học viện Nông Nghiệp Việt Nam.12 Mục đích nghiên cứu của luận văn Xác định được thành phần ruồi đục quả giống Bactrocera trên ổi tại Thanh Hà – Hải Dương; nghiên cứu các đặc điểm sinh học của loài ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel và đánh giá hiệu quả của biện pháp phòng trừ ruồi đục quả gây hại chính trên ổi bằng bẫy bả. Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp phòng trừ ruồi đục quả gây hại chính trên ổi có hiệu quả nhất. Phương pháp nghiên cứu chính đã được sử dụng - Điều tra thành phần ruồi và diễn biến các loài ruồi đục quả giống Bactrocera trên cây ổi tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016 bằng phương pháp treo bẫy dẫn dụ ME, CUE và Pb của ISPM số 26 (2011) và QCVN 01-38/2010/BNNPTNT.

- Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel dựa theo phương pháp nhân nuôi của Walker et al. - Xác định hiệu quả của biện pháp phòng trừ ruồi đục quả Bactrocera dorsalis bằng bẫy ME. Kết quả nghiên cứu chính đã đạt được Thành phần ruồi đục quả tại Thanh Hà – Hải Dương năm 2016 thu được trên vườn ổi từ 3 loại bẫy có 7 loài thành phần ruồi đục quả thu được trên quả có 2 loài thuộc giống Bactrocera, họ Tephritidae, bộ Diptera. Trong đó ruồi đục quả Bactrocera dorsalis Hendel là loài gây hại chính, có độ thường gặp là cao nhất ghi nhận được cả trên bẫy và trong quả.

Quần thể ruồi đục quả thu được trên bẫy và trong quả ổi tại Thanh Hà – Hải Dương có tương quan chặt chẽ với điều kiện sinh thái đặc biệt là yếu tố thức ăn. Mật độ của ruồi đục quả trưởng thành đực Bactrocera dorsalis trên các bẫy thu được tăng nhanh khi quả bắt đầu chín, đạt đỉnh cao nhất trong các tháng 8- 10 ở mức 31,52 con/bẫy/ ngày và giảm dần khi quả thu hoạch hết.dorrsalis xuất hiện khi quả ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bắt đầu chín, mật độ sâu non cao nhất ghi nhận được ở mức ở mức 13,07 con/quả vào các tháng 9- 11 khi quả ổi chín rộ và thu hoạch hết. Loài Bactrocera dorsalis Hendel khi nuôi bằng thịt quả ổi ở điều kiện nhiệt độ 26- 0 28 C, ẩm độ 60-80%, vòng đời là 25,3 ± 0,89 ngày, thời gian phát dục các pha: trứng là 1,93 ± 0,18 ngày, sâu non là 8,48 ± 0,42 ngày, nhộng 7,43 ± 0,37 ngày,trưởng thành tiền đẻ trứng là 8,46 ± 0,56 ngày, tuổi thọ trung bình của cá thể đực và cá thể cái là 77,56 ± 6,67 ngày. Ruồi cái có khả năng đẻ từ 550,06 ± 93,20 quả/con cái; thời gian đẻ trứng là 52,53 ± 6,54 ngày.

Trưởng thành cái đẻ nhiều nhất vào ngày 41-50 sau khi vũ hóa trưởng thành.