Luận văn thạc sĩ về thành phần bọ trĩ và biện pháp hóa học phòng trừ trên cây dưa chuột tại Hưng Yên

Nghiên cứu thành phần bọ trĩ trên cây họ bầu bí và biện pháp hóa học phòng trừ trên cây dưa chuột vụ hè thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Điệp
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hồng Thái
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần bọ trĩ trên cây họ bầu bí, diễn biến số lượng và biện pháp hóa học phòng trừ chúng trên cây dưa chuột vụ hè thu năm 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
• 7.1. Mục đích
• 7.2. Yêu cầu
• 8. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 8.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 8.2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CÂY RAU HỌ BẦU BÍ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 8.3. NHỮNG NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI
• 9. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 9.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 9.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 9.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 9.2. Đối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu
• 9.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 9.2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 9.2.3. Dụng cụ nghiên cứu
• 9.3. Nội dung nghiên cứu
• 9.4. Phương pháp nghiên cứu
• 9.4.1. Phương pháp điều tra thu thập thành phần bọ trĩ
• 9.4.2. Phương pháp điều tra diễn biến số lượng của bọ trĩ trên cây dưa chuột
• 9.4.3. Phương pháp khảo sát hiệu lực của một số loại thuốc trừ bọ trĩ
• 9.5. Chỉ tiêu và công thức tính toán
• 9.6. Xử lý số liệu
• 10. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 10.1. Thành phần bọ trĩ trên cây họ bầu bí vụ hè thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên
• 10.2. Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên cây dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên
• 10.3. Ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến số lượng bọ trĩ hại dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên
• 10.4. Hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật trong phòng trừ bọ trĩ hại dưa chuột
• 11. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thành phần bọ trĩ trên cây dưa chuột tại Hưng Yên

Bọ trĩ là một trong những loài sâu hại nguy hiểm trên cây dưa chuột, đặc biệt tại huyện Văn Lâm, Hưng Yên. Chúng gây hại bằng cách hút dịch từ lá, chồi, và quả, dẫn đến giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu này nhằm xác định thành phần loài bọ trĩ và diễn biến số lượng của chúng trên cây dưa chuột, từ đó đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của bọ trĩ và ảnh hưởng đến cây dưa chuột

Bọ trĩ thuộc bộ cánh tơ Thysanoptera, có kích thước nhỏ và khó phát hiện. Chúng có khả năng sinh sản nhanh chóng và gây hại ở nhiều giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột. Sự gây hại của bọ trĩ có thể dẫn đến thiệt hại lớn về năng suất và chất lượng nông sản.

1.2. Tình hình bọ trĩ tại Hưng Yên và các yếu tố ảnh hưởng

Tại Hưng Yên, bọ trĩ xuất hiện chủ yếu trong mùa hè thu. Các yếu tố như giống cây, thời vụ trồng, và kỹ thuật canh tác có ảnh hưởng lớn đến mật độ bọ trĩ. Việc nghiên cứu các yếu tố này giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trừ bọ trĩ trên cây dưa chuột

Việc phòng trừ bọ trĩ gặp nhiều khó khăn do sự phát triển nhanh chóng của chúng và khả năng kháng thuốc. Nông dân thường lạm dụng thuốc hóa học, dẫn đến ô nhiễm môi trường và giảm hiệu quả phòng trừ. Cần có các biện pháp canh tác bền vững hơn để kiểm soát bọ trĩ.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện và kiểm soát bọ trĩ

Bọ trĩ có kích thước nhỏ, khó phát hiện và nhận diện. Điều này làm cho việc kiểm soát chúng trở nên khó khăn, đặc biệt là khi chúng xuất hiện với số lượng lớn.

2.2. Tác động của thuốc hóa học đến môi trường và sức khỏe

Việc sử dụng thuốc hóa học không chỉ ảnh hưởng đến bọ trĩ mà còn gây hại cho các loài thiên địch và môi trường. Cần tìm kiếm các biện pháp thay thế an toàn hơn cho sức khỏe con người và hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần bọ trĩ trên cây dưa chuột

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc thu thập mẫu bọ trĩ từ các ruộng dưa chuột tại Văn Lâm, Hưng Yên. Các phương pháp điều tra và phân tích được áp dụng để xác định thành phần loài và diễn biến số lượng bọ trĩ.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu bọ trĩ

Mẫu bọ trĩ được thu thập từ các ruộng dưa chuột theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Các mẫu này sau đó được phân tích để xác định thành phần loài và mật độ bọ trĩ.

3.2. Phương pháp phân tích số lượng bọ trĩ

Số lượng bọ trĩ được phân tích theo các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột. Kết quả giúp xác định thời điểm bọ trĩ gây hại mạnh nhất và từ đó đề xuất biện pháp phòng trừ hiệu quả.

IV. Các biện pháp phòng trừ bọ trĩ hiệu quả trên cây dưa chuột

Để kiểm soát bọ trĩ, cần áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lý. Các biện pháp như ngắt tỉa lá già và che phủ luống bằng ni lông đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm mật độ bọ trĩ.

4.1. Biện pháp canh tác bền vững

Ngắt tỉa lá già và che phủ luống là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong việc giảm mật độ bọ trĩ. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ cây trồng mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn

Chỉ nên sử dụng thuốc hóa học khi mật độ bọ trĩ cao. Các loại thuốc có nguồn gốc sinh học nên được ưu tiên để bảo vệ sức khỏe con người và môi trường.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 7 loài bọ trĩ được xác định trên cây dưa chuột. Trong đó, loài Thrips sp.1 là loài gây hại chính. Các biện pháp phòng trừ đã được áp dụng và cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm mật độ bọ trĩ.

5.1. Thành phần loài bọ trĩ và diễn biến số lượng

Nghiên cứu đã xác định được 7 loài bọ trĩ, trong đó loài Thrips sp.1 gây hại mạnh nhất. Diễn biến số lượng bọ trĩ cho thấy sự gia tăng vào thời kỳ thu hoạch quả.

5.2. Hiệu quả của các biện pháp phòng trừ

Các biện pháp như ngắt tỉa lá già và che phủ luống đã giúp giảm đáng kể mật độ bọ trĩ. Kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bọ trĩ

Nghiên cứu về bọ trĩ trên cây dưa chuột tại Hưng Yên đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ thành phần loài và diễn biến số lượng là rất quan trọng. Từ đó, các biện pháp phòng trừ hiệu quả có thể được áp dụng để bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bọ trĩ

Nghiên cứu bọ trĩ không chỉ giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp sinh học và canh tác bền vững để kiểm soát bọ trĩ, đồng thời nâng cao nhận thức của nông dân về việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất rau màu, đặc biệt là nhóm cây họ bầu bí, giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp với năng suất dưa chuột toàn cầu đạt bình quân khoảng 21,7 tấn/ha. Tại Việt Nam, diện tích gieo trồng dưa chuột liên tục mở rộng qua các năm, đạt trên 6.600 ha và trở thành mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực. Tuy nhiên, việc tăng vụ thâm canh liên tục đã làm biến đổi hệ sinh thái đồng ruộng, tạo điều kiện cho các loài dịch hại kích thước hiển vi bùng phát, điển hình là bọ trĩ thuộc bộ Thysanoptera. Trên phạm vi toàn cầu, bọ trĩ có thể làm suy giảm từ 50% đến 90% năng suất dưa chuột và truyền các nhóm virus nguy hiểm như Tospovirus gây thiệt hại kinh tế hàng tỷ USD.

Tại huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên, canh tác dưa chuột vụ hè thu thường xuyên đối mặt với áp lực dịch hại nghiêm trọng. Tập quán lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học của nông dân địa phương không chỉ tiêu diệt quần thể thiên địch tự nhiên mà còn thúc đẩy bọ trĩ hình thành tính kháng thuốc nhanh chóng.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm điều tra thành phần loài bọ trĩ trên 4 loại cây họ bầu bí gồm dưa chuột, bí xanh, bí đỏ và mướp; đồng thời theo dõi sát diễn biến số lượng bọ trĩ trên cây dưa chuột dưới tác động của các yếu tố sinh thái, kỹ thuật canh tác. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 5/2015 đến tháng 12/2015 tại các vùng sản xuất trọng điểm thuộc huyện Văn Lâm. Kết quả của luận văn cung cấp hệ thống dẫn liệu khoa học chuẩn xác, hỗ trợ xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp, giúp giảm thiểu chi phí đầu vào và nâng cao giá trị thương phẩm cho nông sản địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân loại học côn trùng hiện đại của Mound kết hợp với lý thuyết sinh thái học quần thể dịch hại nông nghiệp. Bộ cánh tơ Thysanoptera trên thế giới hiện có hơn 5.000 loài đã được định danh, trong đó khoảng 93% số loài tập trung ở hai họ chính là Thripidae và Phlaeothripidae. Khoảng 1% tổng số loài bọ trĩ được xác định là dịch hại nguy hiểm trực tiếp hoặc gián tiếp truyền bệnh virus trên cây trồng.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ tương tác đa chiều giữa mật độ quần thể bọ trĩ với tập đoàn giống cây trồng, thời vụ gieo trồng, độ ẩm đất và các biện pháp tác động kỹ thuật. Các khái niệm học thuật then chốt được áp dụng bao gồm:

• Thành phần loài và chỉ số độ thường gặp của dịch hại.
• Cơ chế gây hại chích hút qua kiểu miệng dũa hút không đối xứng.
• Ngưỡng gây hại kinh tế và hiệu lực sinh học của các hoạt chất hóa học, sinh học theo cơ chế tiếp xúc, vị độc, nội hấp.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu sơ cấp được thu thập ngoài đồng ruộng theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT kết hợp phương pháp thu mẫu chuẩn của Hà Quang Hùng và Mound. Việc điều tra định kỳ được tiến hành 7 ngày/lần xuyên suốt 5 giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột: cây con, leo giàn, ra hoa - quả non, thu quả và thu quả rộ.

Quy trình chọn mẫu thực hiện theo phương pháp điều tra ngẫu nhiên tự do tại 10 điểm chéo góc trên mỗi ruộng đại diện. Cỡ mẫu đạt 10 lá/điểm (tổng cộng 100 lá/ruộng), phân bổ đều trên các tầng tán gồm lá non, lá bánh tẻ và lá già. Khi mật độ bọ trĩ tăng cao, phương pháp ngâm mẫu trong dung dịch cồn loãng 10% kết hợp lắc nhẹ và đếm trên đĩa Petri dưới kính lúp cầm tay độ phóng đại 10 lần được áp dụng nhằm đảm bảo độ chính xác tuyệt đối.

Mẫu vật trưởng thành được xử lý qua dung dịch NaOH 10% trong 24 giờ, cố định bằng dung dịch Hoyer và Bom Canada, sau đó sấy nhiệt ở 50 độ C trong vòng 7 ngày để giám định hình thái dưới kính lúp soi nổi và kính hiển vi huỳnh quang.

Thử nghiệm hiệu lực thuốc trừ bọ trĩ trong phòng thí nghiệm được bố trí trên đĩa Petri với 30 cá thể bọ trĩ non tuổi 1-2 cho mỗi công thức, lặp lại 3 lần. Khảo nghiệm đồng ruộng bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 5 công thức, 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 30 m2 với lượng nước phun đạt 400 lít/ha. Hiệu lực thực tế được tính toán theo công thức Abbott trong phòng và công thức Henderson-Tilton ngoài đồng ruộng, xử lý dữ liệu qua phần mềm thống kê chuyên ngành IRRISTAT 4.0 và Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra đã xác định được 7 loài bọ trĩ gây hại trên 4 loại cây họ bầu bí tại huyện Văn Lâm, thuộc hai họ Thripidae (phân họ Thripinae) và Phlaeothripidae (phân họ Phlaeothripinae). Các loài ghi nhận bao gồm: Thrips sp.1, Thrips tabaci Lindeman, Thrips sp.2, Frankliniella occidentalis Pergande, Haplothrips sp., Megalurothrips sp. và Pauchaetothrips indicus. Trong đó, loài Thrips sp.1 là loài dịch hại phổ biến nhất với tần suất xuất hiện đạt trên 50%, tấn công nghiêm trọng trên dưa chuột, bí xanh và bí đỏ từ giai đoạn cây con đến khi tàn vụ.

Trên cây dưa chuột, diễn biến số lượng bọ trĩ chịu sự chi phối mạnh mẽ từ các yếu tố sinh thái và kỹ thuật canh tác:

• Thời vụ gieo trồng: Dưa chuột chính vụ gieo cuối tháng 7 có mật độ bọ trĩ thấp hơn rõ rệt so với dưa chuột vụ muộn gieo cuối tháng 8.
• Điều kiện thủy văn chân ruộng: Ruộng trũng thấp có độ ẩm đất cao trên 90% ghi nhận mật độ bọ trĩ cao hơn hẳn so với chân ruộng cao ráo có độ ẩm đất dưới 60%.
• Cơ cấu luân canh: Ruộng dưa chuột trồng xen hoặc luân canh liền kề sau cây cà tím, đậu cô ve và bí xanh có mật độ bọ trĩ tích lũy cao gấp nhiều lần so với luân canh sau cây đậu tương hoặc lúa nước.
• Kỹ thuật tỉa lá và phủ luống: Biện pháp ngắt tỉa lá già sát gốc định kỳ 5 ngày/lần và phủ luống bằng màng nilon hai màu bạc - đen giúp giảm mật độ bọ trĩ từ 20% đến 25% so với tập quán canh tác truyền thống.

Khảo nghiệm hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật ngoài đồng ruộng ở ngưỡng mật độ khoảng 9 con/lá cho thấy hiệu lực trừ bọ trĩ sau xử lý đạt tỷ lệ cao: Marshal 200SC đạt hiệu lực cao nhất với 92,85%, tiếp theo là Confidor 100SL đạt 86,92%, Tasieu 5WG đạt 78,97% và Abatimec 3,6EC đạt 73,65%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến mật độ bọ trĩ theo thời gian có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ đường biến thiên số lượng theo từng giai đoạn phát triển của cây dưa chuột, đạt đỉnh cực đại ở giai đoạn thu hoạch quả rộ. Đồng thời, sự khác biệt về hiệu lực giữa các công thức thuốc trừ sâu được minh họa rõ nét qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ suy giảm mật độ côn trùng tại các mốc 1 ngày, 3 ngày, 7 ngày và 10 ngày sau phun.

Nguyên nhân loài Thrips sp.1 chiếm ưu thế áp đảo là do khả năng thích nghi sinh thái rộng, tập tính chích hút mạnh dịch bào ở biểu bì lá non và hoa, kết hợp với tập tính đẻ trứng ẩn sâu trong mô thực vật. Vết chích hút làm lá biến màu xám bạc, xoăn queo, mô lá dày cộm và giảm quang hợp nghiêm trọng.

Môi trường đất ẩm ướt trên 90% kích thích thân lá phát triển xanh tốt, mô lá mềm xốp, tạo nguồn thức ăn lý tưởng cho bọ trĩ nhân nhanh số lượng. Mặc dù thuốc hóa học Marshal 200SC có khả năng lưu dẫn mạnh và diệt trừ nhanh chóng với hiệu lực trên 92%, việc sử dụng thường xuyên tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ cân bằng sinh thái. Do đó, các chế phẩm sinh học như Tasieu 5WG (78,97%) và Abatimec 3,6EC (73,65%) là sự thay thế an toàn, duy trì bảo vệ tập đoàn bọ xít bắt mồi Orius spp. và nhện nhỏ bắt mồi bản địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa năng suất dưa chuột và kiểm soát bền vững mật độ bọ trĩ hại họ bầu bí, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể được đề xuất áp dụng:

1. Ứng dụng kỹ thuật màng phủ nilon và tỉa cành định kỳ: Sử dụng màng phủ luống chuyên dụng hai mặt bạc - đen khổ rộng 1,0 m trước khi gieo trồng; thực hiện tỉa bỏ toàn bộ lá già từ tầng lá thứ 10 trở xuống với tần suất 5 ngày/lần kể từ khi cây bắt đầu leo giàn. Mục tiêu giảm thiểu từ 25% đến 30% mật độ bọ trĩ trú ngụ; thực hiện xuyên suốt vụ hè thu bởi các hộ nông dân trồng dưa.
2. Thiết lập cơ cấu luân canh cây trồng hợp lý: Tuyệt đối không gieo trồng dưa chuột liên tục hoặc trồng nối tiếp ngay sau các cây ký chủ mẫn cảm như cà tím, bí xanh, đậu cô ve. Khuyến cáo luân canh triệt để với lúa nước hoặc ngô rau nhằm cắt đứt nguồn thức ăn liên tục của sâu hại; thực hiện theo kế hoạch mùa vụ do Hợp tác xã Nông nghiệp điều phối.
3. Tuân thủ nghiêm ngặt ngưỡng can thiệp thuốc bảo vệ thực vật: Chỉ tiến hành phun thuốc khi mật độ điều tra ngoài đồng đạt ngưỡng kinh tế từ 8 đến 10 con/lá. Sử dụng luân phiên các dòng thuốc sinh học như Tasieu 5WG liều lượng 0,2 kg/ha hoặc Abatimec 3,6EC liều lượng 0,15 l/ha ở giai đoạn mang hoa và quả non. Chỉ xử lý hoạt chất Carbosulfan như Marshal 200SC với liều lượng 1,5 l/ha trong trường hợp mật độ bùng phát vượt tầm kiểm soát ở giai đoạn đầu vụ.
4. Xây dựng hệ thống giám sát và dự tính dự báo vùng: Trạm Khuyến nông và Chi cục Bảo vệ thực vật địa phương duy trì điều tra dịch tễ định kỳ 7 ngày/lần tại các xã trọng điểm như Tân Quang, Trưng Trắc. Triển khai các lớp tập huấn IPM thực hành, đặt mục tiêu cắt giảm 50% số lần phun thuốc hóa học trên toàn huyện trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp cho các nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên bảo vệ thực vật: Nắm vững khóa phân loại hình thái 7 loài bọ trĩ phổ biến và quy luật phát sinh mật độ dịch hại để xây dựng phương án dự tính dự báo chính xác cho vùng đồng bằng sông Hồng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Nông học, Bảo vệ thực vật: Sử dụng nguồn tư liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lấy mẫu bọ trĩ theo tiêu chuẩn quốc tế, kỹ thuật xử lý tiêu bản cố định và phương pháp đánh giá hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật bằng mô hình RCBD.
• Chủ nhiệm hợp tác xã và các trang trại sản xuất rau an toàn: Ứng dụng gói kỹ thuật canh tác gồm che phủ màng nilon, kỹ thuật tỉa lá và luân canh hợp lý để giảm chi phí thuốc trừ sâu từ 30% đến 40% mà vẫn duy trì năng suất cao.
• Các doanh nghiệp kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật sinh học: Khai thác số liệu thử nghiệm hiệu lực của hoạt chất Emamectin benzoate và Abamectin để hoàn thiện tài liệu hướng dẫn sử dụng và định vị sản phẩm phòng trừ bọ trĩ trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài bọ trĩ nào gây tổn thất kinh tế nặng nề nhất trên dưa chuột tại Hưng Yên? Loài Thrips sp.1 là dịch hại nguy hiểm nhất với độ thường gặp vượt trên 50%. Chúng tấn công liên tục từ khi dưa mới mọc mầm đến hết giai đoạn thu hoạch, chích hút trực tiếp đọt non, mô lá và cánh hoa khiến cây còi cọc, hoa rụng và quả non bị biến dạng cong queo.

2. Biện pháp che phủ luống và tỉa lá già đem lại hiệu quả kiểm soát dịch hại ra sao? Che màng phủ nilon hai màu bạc - đen ngăn cản bọ trĩ nhộng hóa dưới đất và làm mất định hướng bay của con trưởng thành. Kết hợp tỉa lá già 5 ngày/lần giúp triệt tiêu ổ sâu non sát gốc, làm giảm từ 20% đến 25% tổng số lượng bọ trĩ trên cây dưa.

3. Tại sao không nên trồng dưa chuột trên chân ruộng vừa thu hoạch cà tím hoặc đậu cô ve? Cà tím và đậu cô ve là cây ký chủ phụ rất ưa thích của nhiều loài bọ trĩ họ Thripidae. Việc gieo trồng gối vụ dưa chuột ngay trên chân ruộng này sẽ kế thừa mật độ bọ trĩ tồn dư cực lớn trong đất và tàn dư thực vật, khiến cây con bị lây nhiễm dịch hại ngay từ giai đoạn 1-2 lá thật.

4. Hiệu lực thực tế của các dòng thuốc hóa học và sinh học khảo nghiệm đạt mức bao nhiêu? Kết quả khảo nghiệm ngoài đồng ruộng ghi nhận hoạt chất Carbosulfan trong Marshal 200SC đạt hiệu lực cao nhất là 92,85%, Imidacloprid trong Confidor 100SL đạt 86,92%. Các hoạt chất sinh học Emamectin benzoate trong Tasieu 5WG đạt 78,97% và Abamectin trong Abatimec 3,6EC đạt 73,65%.

5. Nông dân nên xử lý thuốc bảo vệ thực vật vào thời điểm nào để đạt hiệu quả cao nhất? Nên can thiệp xử lý thuốc khi mật độ bọ trĩ chạm ngưỡng kinh tế khoảng 9 con/lá và tập trung phun ướt đều tán lá non vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát. Ưu tiên phun các dòng thuốc sinh học trong thời kỳ thu hái quả để đảm bảo thời gian cách ly an toàn.

Kết luận

• Điều tra và định danh chính xác 7 loài bọ trĩ gây hại họ bầu bí tại Văn Lâm, xác định Thrips sp.1 là dịch hại chủ yếu gây suy giảm chất lượng và năng suất dưa chuột.
• Làm sáng tỏ quy luật dao động mật độ bọ trĩ: đạt đỉnh ở thời kỳ thu hoạch rộ, phát sinh mạnh trên chân ruộng trũng ẩm ướt trên 90% và trên dưa chuột gieo trồng vụ muộn tháng 8.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội của biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp: màng phủ nilon và cắt tỉa lá già định kỳ 5 ngày/lần giúp hạ thấp mật độ dịch hại từ 20% đến 25%.
• Xác định rõ tính bất lợi của mô hình luân canh sau cây cà tím, đậu cô ve, đồng thời khuyến nghị chuyển đổi sang luân canh với cây họ hòa thảo hoặc lúa nước.
• Đánh giá định lượng hiệu lực 4 loại thuốc bảo vệ thực vật, khẳng định thuốc hóa học Marshal 200SC đạt hiệu lực 92,85% và thuốc sinh học Tasieu 5WG đạt 78,97% là các lựa chọn tối ưu theo từng giai đoạn.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung mở rộng mô hình ứng dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp IPM trong khung thời gian 12 đến 24 tháng tới tại các vùng chuyên canh rau màu tỉnh Hưng Yên. Các cấp quản lý nông nghiệp và bà con nông dân cần chủ động chuyển đổi từ biện pháp phun xịt hóa học đơn thuần sang giải pháp quản lý sinh thái bền vững để bảo vệ môi trường và gia tăng giá trị xuất khẩu dưa chuột.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHẠM THỊ HỒNG ĐIỆP THÀNH PHẦN BỌ TRĨ TRÊN CÂY HỌ BẦU BÍ, DIỄN BIẾN SỐ LƯỢNG VÀ BIỆN PHÁP HÓA HỌC PHÒNG TRỪ CHÚNG TRÊN CÂY DƯA CHUỘT VỤ HÈ THU NĂM 2015 TẠI VĂN LÂM, HƯNG YÊN Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Phạm Hồng Thái NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Phạm Thị Hồng Điệp i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của cơ quan, các thầy cô, bạn bè và người thân. Trước tiên, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo TS. Phạm Hồng Thái – Bộ môn Côn trùng – Khoa Nông học – Học viện nông nghiệp Việt Nam đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành bản luận văn này. Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ của tập thể các thầy, cô giáo bộ môn Côn trùng – Khoa Nông học, Ban đào tạo Sau học viện – Học viện nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt cho tôi trong suốt quá trình học tập.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến sự giúp đỡ nhiệt tình của lãnh đạo và tập thể cán bộ Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Bắc, Trung tâm Giám định kiểm dịch thực vật – Cục Bảo vệ thực vật đã động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa học và thực hiện đề tài nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Hà Thanh Hương, người đã giúp đỡ tôi hết sức tận tình, chu đáo trong quá trình giám định mẫu. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn của mình đến tất cả bạn bè, người thân và gia đình đã luôn động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Phạm Thị Hồng Điệp ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục từ viết tắt .v Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích, yêu cầu.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài. Tình hình sản xuất cây rau họ bầu bí trên thế giới và Việt Nam. Những nghiên cứu nước ngoàI.

Thành phần loài bọ trĩ. Tình hình gây hại của bọ trĩ. Các biện pháp phòng chống bọ trĩ. Những nghiên cứu trong nước.

Đặc điểm của một số họ bọ trĩ thường gặp trên cây trồng ở Việt Nam. Thành phần loài bọ trĩ. Tình hình gây hại của bọ trĩ. Các biện pháp phòng chống bọ trĩ.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Đối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu .21 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp điều tra thu thập thành phần bọ trĩ. Phương pháp điều tra diễn biến số lượng của bọ trĩ trên cây dưa chuột.

Phương pháp khảo sát hiệu lực của một số loại thuốc trừ bọ trĩ. Chỉ tiêu và công thức tính toán. Xử lý số liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Thành phần bọ trĩ trên cây họ bầu bí vụ hè thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên cây dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến số lượng bọ trĩ hại dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật trong phòng trừ bọ trĩ hại dưa chuột.

Kết luận và kiến nghị .59 Tài liệu tham khảo .67 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật BNNPTNT Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn CT Công thức cs. Cộng sự et al. Và những người khác NXB Nhà xuất bản QCVN Quy chuẩn Việt Nam sp. Loài STT Số thứ tự TS Tiến sĩ v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Tên thuốc BVTV trừ bọ trĩ trong phòng thí nghiệm và nồng độ sử dụng. Tên thuốc BVTV trừ bọ trĩ ngoài đồng ruộng và liều lượng sử dụng. Thành phần bọ trĩ trên cây họ bầu bí vụ hè thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Tỷ lệ (%) các loài bọ trĩ theo giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên các giống dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên các thời vụ trồng dưa chuột vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên ruộng dưa chuột gần làng và xa làng vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến số lượng bọ trĩ trên dưa chuột ruộng cao và ruộng trũng vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

Diễn biến số lượng bọ trĩ trên các ruộng có công thức luân canh khác nhau vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên ruộng dưa chuột ngắt lá già và ruộng không ngắt lá già vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến số lượng bọ trĩ tổng số trên ruộng được che phủ luống và ruộng không được che phủ luống vụ thu 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Hiệu lực (%) của một số loại thuốc trừ bọ trĩ hại dưa chuột trong phòng thí nghiệm.

Hiệu lực (%) của một số loại thuốc trừ bọ trĩ hại dưa chuột vụ thu năm 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên .54 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Đặc điểm phân loại loài Thrips sp. Đặc điểm phân loại loài Thrips tabaci Lindeman. Đặc điểm phân loại loài Thrips sp.

Đặc điểm phân loại loài Frankliniella occidentalis Pergande. Đặc điểm phân loại loài Haplothrips sp. Đặc điểm phân loại loài Megalurothrips sp. Đặc điểm phân loại loài Pauchaetothrips indicus.

Ruộng bị hại. Ruộng không bị hại. Quả bị hại. Ruộng được tỉa lá.

Ruộng không được tỉa lá .50 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Phạm Thị Hồng Điệp Tên luận văn: Thành phần bọ trĩ trên cây họ bầu bí, diễn biến số lượng và biện pháp hóa học phòng trừ chúng trên cây dưa chuột vụ hè thu năm 2015 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở điều tra thành phần bọ trĩ hại cây họ bầu bí, tìm hiểu diễn biến số lượng để từ đó đề ra biện pháp phòng trừ chúng trên cây dưa chuột đạt hiệu quả kinh tế. Phương pháp nghiên cứu: Điều tra thu thập thành phần bọ trĩ ngoài đồng trên 4 loại cây họ bầu bí: dưa chuột, bí xanh, bí ngô và mướp tại huyện Văn Lâm, Hưng Yên được tiến hành theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng – QCVN 01-38:2010/BNNPTNT và phương pháp thu thập bọ trĩ ngoài đồng ruộng của Hà Quang Hùng (2005), Mound (2007). Mẫu bọ trĩ sau khi thu thập được lên tiêu bản và giám định theo phương pháp của Mound (2007).

Đặc điểm hình thái của trưởng thành của các loài bọ trĩ gây hại chủ yếu trên 4 loại cây họ bầu bí gồm dưa chuột, bí xanh, bí ngô và mướp được quan sát kỹ và mô tả dưới kính lúp soi nổi và kính hiển vi huỳnh quang và được chụp ảnh để mô tả. Kết quả chính và kêt luận: Kết quả điều tra năm 2015 đã thu thập được 7 loài bọ trĩ, đó là Thrips sp.1, Thrips tabaci Lindeman, Frankliniella occidentalis Pergande, Megalurothrips sp. và Pauchaetothrips indicus. Trong đó loài Thrips sp.1 được xem là dịch hại nguy hiểm trên cây dưa chuột, bí xanh và bí đỏ bởi chúng xuất hiện và gây hại từ khi cây còn nhỏ đến khi kết thúc thu hoạch.

Trên cây dưa chuột, bọ trĩ gây hại mạnh nhất vào thời kỳ thu hoạch quả rộ và giảm dần về cuối vụ. Sự gây hại của bọ trĩ ở các giống dưa chuột khác nhau với các giai đoạn sinh trưởng khác nhau là khác nhau. Sự gây hại của bọ trĩ đối với dưa chuột vụ thu là không đáng kể, dưa chuột trồng chính vụ (tháng 7) ít bị ảnh hưởng bởi bọ trĩ hơn là dưa chuột trồng vụ muộn (tháng 8). Các ruộng dưa chuột được bố trí ở khu vực có độ ẩm đất cao thường bị bọ trĩ hại nặng hơn các ruộng dưa chuột được bố trí ở khu vực có độ ẩm đất thấp.

Viêc áp dụng các biện pháp canh tác trong sản xuất dưa chuột để hạn chế sự gây hại của bọ trĩ ngày càng viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được phổ biến, trong đó có thể áp dụng các biện pháp ngắt tỉa lá già và che phủ luống bằng ni lông để giảm mật độ bọ trĩ gây hại, đặc biệt không trồng dưa chuột sau cà tím, đậu cô ve và bí xanh. Trong số 4 loại thuốc được thử nghiệm thì hiệu lực thuốc hóa học Marshal 200SC (92,85%) cao hơn 3 loại thuốc Confidor 100SL (86,92%), Tasieu 5WG (78,97%) và Abatimec 3,6EC (73,65%). Tuy nhiên, chỉ áp dụng các biện pháp hóa học khi mật độ bọ trĩ cao, không nên xử lý thuốc hóa học thường xuyên mà nên sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học để bảo vệ môi trường, thiên địch và con người. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Master candidate: Pham Thi Hong Diep Thesis title:Compostion of thrips species on cucurbits, the quantity development and chemical measure to control them on cucumber in summer-autumn crop 2015 in Van Lam district, Hung Yen province.

Major: Plant protection Code: 60.