Đặt vấn đề Việt Nam là một nước nông nghiệp, có nhiều lợi thế và tiềm năng về vị trí địa lý, điều kiện khí hậu, đất đai, nguồn nhân lực,. cho phép sản xuất nhiều loại rau ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao. Các mặt hàng rau ăn quả trog những năm gần đây đóng góp không nhỏ và thúc đẩy nền kinh tế nông nghiệp. Phát triển rau ăn quả đem lại hiểu quả kinh tế cao, tạo ra nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cho tiêu dùng và xuất khẩu.
Dưa chuột (tên khoa học Cucumis sativus) (miền Nam gọi là dưa leo) là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí Cucurbitaceae, là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều quốc gia. Dưa chuột là 1 trong 4 loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi trên thế giới (Olanili & cs. Thành phần dinh dưỡng tính cho 100 g trái tươi gồm: 14 calo năng lượng; 0,7 mg protein; 24 mg calcium; vitamin A 20 IU; vitamin C 12 mg; vitamin B1 0,024 mg; vitamin B2 0,075 mg và niacin 0,3 mg (Trần Thị Ba, 2017). Là một trong những loại rau rất ít calo và vỏ dưa chuột là nguồn chất xơ tốt giúp giảm cân, giảm táo bón và chống ung thư đại tràng.
Những vitamin và khoáng chất trong dưa chuột mang lại lợi ích sức khỏe mà không phải bất cứ loại củ quả nào cũng có. Dưa chuột là loại cây trồng phổ biến tại Việt Nam, có ý nghĩa kinh tế, giá trị sử dụng và cho năng suất cao. Yếu tố quan trọng không thể thiếu giúp cây dưa chuột sinh trưởng tốt và cho năng suất cao đó là phân bón. Phân bón hữu cơ là phân bón trong thành phần chất chính chỉ có chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng có nguồn gốc từ nguyên liệu hữu cơ.
Việc sử dụng phân bón hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp sẽ 1 làm tăng độ phì nhiêu của đất, cải tạo đất hiệu quả (Võ Thị Gương & ctv. Phân hữu cơ tan chậm giúp cây trồng hấp thu dinh dưỡng một cách hiệu quả (Bi & Evans, 2010). Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của sử dụng phân hữu cơ và phân vô cơ đến sinh trưởng và năng suất của cây dưa chuột Xuân Yến vụ Xuân 2022”.2 Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Đánh giá ảnh hưởng của sử dụng phân hữu cơ và phân vô cơ đến sinh trưởng và năng suất của cây dưa chuột Xuân Yến vụ Xuân 2022.
Yêu cầu - Theo dõi và đánh giá ảnh hưởng của sử dụng bón phân hữu cơ và phân vô cơ đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây dưa chuột. - Theo dõi và đánh giá ảnh hưởng của sử dụng bón phân hữu cơ và phân vô cơ đến chỉ tiêu sinh lý của cây dưa chuột. - Theo dõi và đánh giá ảnh hưởng của sử dụng bón phân hữu cơ và phân vô cơ đến đặc điểm hình thái quả của cây dưa chuột. - Theo dõi và đánh giá ảnh hưởng của sử dụng bón phân hữu cơ và phân vô cơ đến tình hình nhiễm sâu bệnh hại của cây dưa chuột.
- Theo dõi và đánh giá ảnh hưởng của sử dụng bón phân hữu cơ và phân vô cơ đến một số chỉ tiêu năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cây dưa chuột. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tổng quan về cây dưa chuột 2. Nguồn gốc Cây dưa chuột (Cucumis Sativus.L) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm Châu Phi, Châu Mĩ, Nam Châu Á (Ấn Độ, Nam Trung Quốc).
Dưa chuột là loài cây ưa nhiệt độ ấm áp và những vùng nhiệt đới mát mẻ, nhiệt độ thích hợp để trồng dưa chuột là 18 - 30oC (Tạ Thu Cúc, Hồ Hữu An, Nghiêm Thị Bích Hà, 2002). Trên thế giới các nước như Trung Quốc, Nga, Mỹ, Ấn Độ. là một trong những nước sản xuất dưa chuột nhiều nhất (FAO, 2022). Ở nước ta cây dưa chuột chủ yếu được trồng nhiều ở đồng bằng và miền núi phía bắc.
Phân loại a) Phân loại theo thời gian sinh trưởng Dựa vào đặc điểm chín sớm (tức là tính từ lúc mọc đến khi thu quả đầu tiên) của cây mà dưa chuột ở nước ta chia làm 3 nhóm: + Nhóm các giống chín sớm có thời gian từ mọc đến thu quả là 30 - 35 ngày vụ đông và từ 35 - 40 ngày vụ xuân. Các giống dưa chuột Việt Nam ở vùng sinh thái đồng bằng đều thuộc nhóm này. + Nhóm chín trung bình có thời gian từ mọc đến thu quả đầu từ 35 - 40 ngày trong vụ đông và từ 40 - 45 ngày ở vụ xuân. + Nhóm chín muộn có thời gian từ mọc đến thu quả đầu từ 40 - 45 ngày trở lên.
Các giống dưa chuột Việt Nam ở miền núi thuộc nhóm này (Tạ Thu Cúc, Hồ Hữu An, Nghiêm Thị Bích Hà, 2002). b) Phân loại theo mục đích sử dụng Theo mục đích sử dụng các giống dưa chuột và dựa vào chiều dài, khối lượng quả cũng có thể chia làm 4 nhóm dưa chuột như sau: + Nhóm quả rất nhỏ (dưa bao tử): Nhóm này cho thu quả để chế biến từ 2 - 3 ngày tuổi, khối lượng quả chỉ đạt từ 150 - 200 g/quả. Phần lớn các giống thuộc nhóm này là dạng cây 100% hoa cái như giống Marinda, F1 Dujna, F1 Levina (Hà 3 Lan) và một số giống của Mỹ. Hạn chế của nhóm này là cây nhiễm bệnh sương mai từ trung bình đến nặng và quả rất dễ bị sâu bệnh hại.
+ Nhóm quả nhỏ có chiều dài dưới 1cm, đường kính từ 2,5 - 3,5 cm, nhóm này có thời gian sinh trưởng ngắn (từ 65 - 80 ngày tuỳ vụ), năng suất đạt từ 15 - 20 tấn/ha. Ngoài dùng làm ăn tươi quả còn dùng làm nguyên liệu đóng hộp nguyên quả để xuất khẩu. Đại diện nhóm này là giống dưa Tam Dương (Vĩnh Phúc) và Phú Thịnh (Hải Dương). + Nhóm quả trung bình gồm hầu hết giống dưa địa phương trong nước và giống H1 (giống lai tạo) quả có kích thước từ 13 - 20 cm, đường kính từ 3,5 - 4,5 cm.
Thời gian sinh trưởng từ 75 - 85 ngày, năng suất đạt từ 22 - 25 tấn/ha. Một số giống thuộc nhóm này như H1, Yên Mĩ, Nam Hà. Quả dùng ăn tươi hoặc chẻ tư đóng lọ. + Nhóm quả to gồm các giống lai F1 của Đài Loan và Nhật Bản.
Quả có kích thước trung bình từ 25 - 30 cm, đường kính từ 4,5 - 5 cm. Những giống thuộc giống này có năng suất khá cao, trung bình đạt từ 30 - 35 tấn/ha nếu thâm canh tốt năng suất có thể đạt 50 tấn/ha (Mai Phương Anh, 1996). Đặc điểm thực vật của cây dưa chuột a. Rễ Rễ của dưa chuột có thể ăn sâu dưới tầng đất 1m, rễ nhánh và rễ phụ pháp triển theo điều kiện đất đai.
Rễ dưa phát triển rất yếu, rễ chỉ phân bố ở tầng đất mặt 30 - 40 cm, hầu hết tập trung ở phần đất 15-20 cm. Khả năng sinh trưởng mạnh hay yếu phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm đất và thời gian bảo quản hạt giống. Thân Thân thảo hằng niên, thân dài, có nhiều tua cuốn để bám khi bò. Chiều cao cây biến động mạnh theo đặc điểm giống và tác động của môi trường.
Chiều cao trung bình của thân dưa chuột từ 1,5 - 3m. Thân trên lá mầm và lóng thân trong điều kiện ẩm độ cao có thể thành lập nhiều rễ bất định. Thân tròn hay có góc cạnh, có lông ít nhiều tùy giống. Thân chính thường phân nhánh, cũng có nhiều dạng 4 dưa leo hoàn toàn không thành lập nhánh ngang.
Sự phân nhánh của dưa còn chịu ảnh hưởng của nhiệt độ ban đêm. Đặc điểm sinh trưởng có thể vô hạn, bán hữu hạn và dạng bụi ngọn. Nhóm vô hạn thân có thể sinh trưởng hữu hạn cũng như chiều dài đốt tương tự như nhóm vô hạn nhưng chiều dài thân được kết thúc bởi chùm hoa. Nhóm có dạng thân bụi có chiều dài đốt ngắn hơn ở hai nhóm kia.
Tập tính sinh trưởng của thân dưa chuột có tầm quan trong trong công tác chọn giống. Lá Lá đơn, to mọc cách trên thân, dạng lá hơi tam giác với cuống lá rất dài 5 - 15 cm, rìa lá nguyên hay có răng cưa. Lá trên cùng cây cũng có kích thước và hình dáng thay đổi. Hoa Đơn tính cùng cây hay khác cây.
Hoa cái mọc ở nách lá thành đôi hay riêng biệt, hoa đực mọc thành cụm từ 5 - 7 hoa, dưa leo cũng có hoa lưỡng tính. Có giống trên cây có cả 3 loại hoa và có giống chỉ có 1 loại hoa trên cây. Hoa có màu vàng, thụ phấn nhờ côn trùng, bầu noãn của hoa cái phát triển rất nhanh ngay trước khi hoa nở. Các giống dưa leo trồng ở vùng ĐBSCL thường ra hoa sớm, bắt đầu ở nách lá thứ 4 - 5 trên thân chính, sau đó hoa nở liên tục trên thân chính và nhánh.
Quả Thuộc dạng quả mọng đặc, có nhiều hình dạng khác nhau: hình trứng, thon, trụ, elip trứng, hình cánh cung. Lúc còn non có gai xù xì, khi quả lớn gai từ từ mất đi. Màu khác nhau khác nhau: trắng, đen, nâu phân bố theo 3 dạng đơn giản - gai nằm trực tiếp trên bề mặt quả: phức tạp - gai nằm trên trụ nhỏ phát sinh từ quả và loại gai hỗn hợp - gồm gai quả của hai loại trên. Quả từ khi hình thành đến khi thu hoạch có màu xanh đậm, xanh nhạt, có hay không có hoa văn (sọc, vệt, chấm), khi chín quả chuyển sang màu vàng sậm, nâu hay trắng xanh.
Chất lượng quả không chỉ tùy thuộc vào thành phần các chất dinh dưỡng trong quả mà còn tùy 5 thuộc vào độ chặc của thịt quả, độ lớn của ruột quả và hương vị quả. Quả chứa hạt màu trắng ngà, trung bình có từ 200 - 500 hạt/trái. Hạt Hạt dưa chuột dạng bẹt hình oval dài 10-15mm. Vỏ hạt nhẵn trắng đến đen.
Mỗi cạnh hạt có một rãnh, phôi được bao quanh bởi ngoại nhũ, phôi lớn hai lá mầm tiêu hoá nội nhũ hoàn toàn. Yêu cầu ngoại cảnh đối với cây dưa chuột Điều kiện môi trường tác động đến sinh trưởng của cây dưa, bao gồm: khí hậu (ánh sáng, nhiệt độ, ẩm độ), đất đai, dinh dưỡng, yếu tố vi sinh vật và tác động của con người. Về mặt sinh lý học cây dưa chuột phản ứng mạnh với các tác động của điều kiện ngoại cảnh. Nhiệt độ Dưa chuột là cây ưa ấm và rất mẫn cảm với nhiệt độ thấp.
Nhiệt độ thích hợp cho cây dưa chuột sinh trưởng và phát triển là 25-300C vào ban ngày, 18- 200C vào ban đêm.