Luận văn: Nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh xã Văn Lăng, Thái Nguyên

Nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh tại xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên. Luận văn phân tích đặc điểm, thành phần loài, cấu trúc thảm thực vật khu vực.

Trường đại học

Trường Đại Học Sư Phạm - Đại Học Thái Nguyên

Chuyên ngành

Sinh thái học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2017

116

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH

MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài

2. Mục tiêu nghiên cứu

3. Giới hạn nghiên cứu

4. Đóng góp của luận văn

1. Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1. Một số khái niệm có liên quan

1.2. Nghiên cứu về thảm thực vật và hệ thực vật trên thế giới và Việt Nam

1.2.1. Trên thế giới

1.3. Nghiên cứu về thành phần dạng sống

1.3.1. Trên Thế giới

1.4. Nghiên cứu về cấu trúc rừng

1.5. Nghiên cứu về khả năng tái sinh của các loài cây gỗ trong các kiểu TTV

1.5.1. Trên Thế giới

1.6. Nghiên cứu về thảm thực vật, hệ thực vật ở tỉnh Thái Nguyên và KVNC

2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

2.2. Nội dung nghiên cứu

2.2.1. Xác định các trạng thái thảm thực vật tự nhiên tại khu vực nghiên cứu

2.2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm của các trạng thái thảm thực vật thứ sinh trong khu vực nghiên cứu

2.2.3. Nhận xét về đặc điểm tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong các trạng thái TTV

2.2.4. Đề xuất một số giải pháp áp dụng cho các trạng thái TTV nghiên cứu

2.3. Phương pháp nghiên cứu

2.3.1. Phương pháp tuyến điều tra và ô tiêu chuẩn

2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu

2.3.3. Phương pháp phân tích mẫu thực vật

2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu

3. Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN CỨU

3.1. Điều kiện tự nhiên

3.1.1. Vị trí địa lí, ranh giới

3.1.2. Khí hậu - Thủy văn

3.2. Điều kiện xã hội, kinh tế vùng nghiên cứu

3.2.1. Dân số, dân tộc

3.2.2. Hoạt động nông - lâm nghiệp

3.2.3. Văn hóa, giáo dục, y tế

3.2.4. Điện, nước sạch

3.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội KVNC

4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1. Các trạng thái thảm thực vật thứ sinh đặc trưng ở KVNC

4.2. Đặc điểm các trạng thái thảm thực vật thứ sinh đặc trưng ở KVNC

4.2.1. Sự phân bố các taxon trong các trạng thái TTV nghiên cứu

4.2.2. Đặc điểm về thành phần loài thực vật trong các trạng thái TTV

4.2.3. Đặc điểm về thành phần dạng sống thực vật trong các trạng thái TTV

4.2.4. Đặc điểm về cấu trúc hình thái của các trạng thái thảm thực vật

4.2.5. Đặc điểm về tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong các trạng thái TTV

4.3. Nhận xét về đặc điểm tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong các trạng thái TTV

4.4. Đề xuất một số giải pháp áp dụng cho các trạng thái thảm thực vật nghiên cứu

4.4.1. Các giải pháp về kỹ thuật

4.4.2. Các giải pháp về kinh tế, xã hội

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá toàn cảnh thảm thực vật thứ sinh tại Thái Nguyên

Thái Nguyên, với đặc điểm địa hình trung du miền núi, sở hữu một hệ sinh thái rừng đa dạng nhưng đang chịu nhiều áp lực. Thảm thực vật thứ sinh là thuật ngữ dùng để chỉ các quần xã thực vật phát triển trên những vùng đất mà thảm thực vật nguyên sinh đã bị phá hủy do các yếu tố tự nhiên hoặc nhân tạo. Tại Thái Nguyên, quá trình này chủ yếu diễn ra sau các hoạt động khai thác gỗ, đốt rừng làm nương rẫy, và chăn thả gia súc. Việc nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh Thái Nguyên không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn là cơ sở thiết yếu để xây dựng các chiến lược phục hồi hệ sinh thái rừng và phát triển bền vững tài nguyên rừng. Các nghiên cứu, điển hình như luận văn của Ngô Thị Thu Hà (2017) tại xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ, đã cung cấp những dữ liệu quý giá về hiện trạng, cấu trúc và quá trình diễn thế sinh thái tại địa phương. Hiểu rõ đặc điểm của các trạng thái thảm thực vật này, từ thảm cỏ, thảm cây bụi đến rừng non, là chìa khóa để đánh giá mức độ suy thoái và tiềm năng phục hồi, từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp lâm sinh phù hợp, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học Thái Nguyên và nâng cao đời sống người dân.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu hệ sinh thái rừng

Rừng thứ sinh đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Chúng hoạt động như một vùng đệm, bảo vệ các khu rừng nguyên sinh còn sót lại, chống xói mòn và suy thoái đất. Hệ sinh thái này còn là nơi trú ngụ và cung cấp nguồn sống cho nhiều loài động thực vật, góp phần duy trì đa dạng sinh học khu vực. Về mặt kinh tế, rừng thứ sinh cung cấp lâm sản ngoài gỗ như dược liệu, cây cảnh, và là nguồn củi đốt truyền thống. Nghiên cứu sâu về các quần xã thực vật này giúp nhận diện các loài cây tiên phong có giá trị, hiểu rõ quy luật tái sinh tự nhiên, và xác định các mô hình phục hồi hiệu quả, phục vụ trực tiếp cho công tác bảo tồn tài nguyên thực vật.

1.2. Hiện trạng thảm thực vật tại xã Văn Lăng Đồng Hỷ

Xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ, là một khu vực điển hình cho sự biến đổi của thảm thực vật tại Thái Nguyên. Theo khảo sát, thảm thực vật nguyên sinh tại đây gần như đã bị phá hủy hoàn toàn. Thay vào đó là các trạng thái thứ sinh ở các giai đoạn diễn thế khác nhau, bao gồm thảm cỏ, thảm cây bụi, cây gỗ, thảm tươi, và rừng thứ sinh non. Nguyên nhân chính là do cuộc sống người dân phụ thuộc nhiều vào rừng. Các hoạt động như khai thác gỗ, củi, và phát quang đất hoang hóa, nương rẫy để trồng trọt đã thu hẹp đáng kể diện tích rừng tự nhiên. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những nghiên cứu chi tiết để làm cơ sở cho các biện pháp quản lý, bảo tồn và khai thác bền vững tài nguyên rừng tại địa phương.

II. Thách thức trong bảo tồn đa dạng sinh học Thái Nguyên

Việc bảo tồn đa dạng sinh học Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, trong đó lớn nhất là tác động của con người đến thảm thực vật. Các hoạt động sinh kế thiếu bền vững đã và đang làm suy giảm chất lượng và diện tích rừng. Việc chuyển đổi đất rừng thành đất nông nghiệp, khai thác lâm sản quá mức không chỉ làm mất đi nhiều loài thực vật quý hiếm mà còn phá vỡ cấu trúc của hệ thực vật (Flora) Thái Nguyên. Hậu quả là sự gia tăng của đất hoang hóa, nương rẫy, xói mòn đất, và mất cân bằng sinh thái. Nguồn tài nguyên rừng, vốn là ngân hàng gen quý giá, đang dần cạn kiệt. Nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả, nguy cơ sa mạc hóa và mất đi vĩnh viễn nhiều loài sinh vật là điều khó tránh khỏi. Do đó, việc nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh Thái Nguyên để hiểu rõ quy luật phục hồi là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất trong nỗ lực bảo tồn lâu dài.

2.1. Phân tích tác động của con người đến hệ sinh thái rừng

Tác động của con người là nguyên nhân chính dẫn đến sự suy thoái của thảm thực vật. Các hoạt động khai thác gỗ trái phép để lấy vật liệu xây dựng và đồ gia dụng đã làm giảm mật độ các cây gỗ lớn. Việc thu hái củi, cây thuốc, và cây cảnh làm thay đổi thành phần loài cây ở tầng dưới tán. Đặc biệt, tập quán du canh du cư, đốt rừng làm nương rẫy đã phá hủy hoàn toàn cấu trúc rừng, khiến đất bị thoái hóa nhanh chóng. Sau khi canh tác, đất thường bị bỏ hoang, tạo điều kiện cho các loài cỏ dại và cây bụi xâm lấn, làm chậm quá trình phục hồi hệ sinh thái rừng một cách tự nhiên.

2.2. Nguy cơ suy giảm và cạn kiệt tài nguyên thực vật

Sự suy giảm tài nguyên thực vật biểu hiện rõ ở cả số lượng và chất lượng. Nhiều loài cây gỗ quý có giá trị kinh tế cao như Lim, Dẻ, Trai, Nghiến đang dần trở nên khan hiếm. Quá trình khai thác chọn lọc các cây gỗ lớn đã làm thay đổi cấu trúc rừng thứ sinh, tạo ra các lỗ trống lớn trong tán lá. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên của các loài cây ưa bóng mà còn tạo điều kiện cho các loài dây leo, cây bụi ưa sáng phát triển mạnh, cạnh tranh và kìm hãm sự phát triển của các cây gỗ non. Đây là một thách thức lớn đối với công cuộc bảo tồn tài nguyên thực vật.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc rừng thứ sinh hiệu quả

Để có được những đánh giá khách quan và chính xác, việc nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh Thái Nguyên cần áp dụng các phương pháp khoa học chuẩn mực. Luận văn của Ngô Thị Thu Hà (2017) đã sử dụng một hệ thống phương pháp luận chặt chẽ, kết hợp giữa điều tra thực địa và phân tích trong phòng thí nghiệm. Cách tiếp cận này bắt đầu bằng việc khảo sát tổng thể để xác định các trạng thái thảm thực vật đặc trưng. Sau đó, phương pháp tuyến điều tra và ô tiêu chuẩn (OTC) được triển khai để thu thập dữ liệu định lượng về thành phần loài cây, mật độ, và cấu trúc tầng tán. Các mẫu thực vật chưa xác định được định danh dựa trên các tài liệu chuyên ngành uy tín. Toàn bộ số liệu sau đó được xử lý bằng phần mềm thống kê sinh học để phân tích các chỉ số đa dạng và mô hình hóa cấu trúc quần xã thực vật. Cách làm này đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Kỹ thuật điều tra theo tuyến và lập ô tiêu chuẩn OTC

Phương pháp tuyến điều tra và ô tiêu chuẩn là công cụ cốt lõi trong sinh thái học thực vật. Các tuyến điều tra được thiết lập vuông góc với đường đồng mức để bao quát sự thay đổi của thảm thực vật theo địa hình. Dọc theo các tuyến này, các ô tiêu chuẩn (OTC) được bố trí một cách có hệ thống. Kích thước OTC thay đổi tùy thuộc vào đối tượng: 100m² (10x10m) cho rừng thứ sinh, 16m² (4x4m) cho thảm cây bụi, và 1m² (1x1m) cho thảm cỏ. Trong mỗi OTC, các thông số như tên loài, chiều cao, đường kính (với cây gỗ), và độ che phủ được ghi nhận chi tiết, cung cấp một bức tranh định lượng về cấu trúc rừng thứ sinh.

3.2. Cách xác định thành phần dạng sống thực vật theo Raunkiaer

Để phân tích sâu hơn về sự thích nghi của thực vật với môi trường, hệ thống phân loại dạng sống của Raunkiaer (1934) được áp dụng. Phương pháp này phân loại thực vật dựa trên vị trí của chồi non trong mùa không thuận lợi. Các nhóm chính bao gồm: Cây chồi trên (Phanerophytes - cây gỗ, cây bụi), Cây chồi sát đất (Chamaephytes - cây bụi nhỏ), Cây chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes - cây thảo lâu năm), Cây chồi ẩn (Cryptophytes - cây có thân rễ, thân củ), và Cây một năm (Therophytes). Phân tích phổ dạng sống giúp so sánh các quần xã thực vật khác nhau và phản ánh đặc điểm tự nhiên tỉnh Thái Nguyên, đặc biệt là các yếu tố khí hậu và thổ nhưỡng.

IV. Phân tích đặc điểm quần xã thực vật thứ sinh ở Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh Thái Nguyên tại xã Văn Lăng cho thấy một bức tranh đa dạng nhưng cũng đầy biến động. Nghiên cứu đã thống kê được 409 loài, thuộc 277 chi và 93 họ thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Mộc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối, cho thấy tính chất điển hình của hệ thực vật nhiệt đới. Sự đa dạng cao nhất được ghi nhận ở trạng thái rừng thứ sinh (367 loài), phản ánh quá trình phục hồi hệ sinh thái rừng đang diễn ra. Ngược lại, thảm cỏ có mức độ đa dạng thấp nhất (41 loài) do chịu tác động thường xuyên của chăn thả. Phân tích cho thấy họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) là họ giàu loài nhất, đặc trưng cho các hệ sinh thái thứ sinh ưa sáng. Những dữ liệu này là bằng chứng khoa học quan trọng, giúp đánh giá sức khỏe của hệ sinh thái và định hướng cho các hoạt động bảo tồn tài nguyên thực vật.

4.1. Sự phân bố các taxon và thành phần loài cây ưu thế

Kết quả điều tra cho thấy sự phân bố không đồng đều của các taxon. Rừng thứ sinh là nơi tập trung đa dạng nhất, chứa tới 100% số họ thực vật được tìm thấy trong khu vực. Điều này chứng tỏ vai trò quan trọng của nó như một nơi lưu giữ nguồn gen. Trong khi đó, thảm cây bụi và rừng trồng Keo có mức độ đa dạng trung bình. Các loài cây ưu thế trong rừng thứ sinh thuộc các họ ưa sáng như Thầu dầu, Dâu tằm (Moraceae), Đậu (Fabaceae). Sự hiện diện của chúng cho thấy diễn thế sinh thái đang ở giai đoạn đầu và giữa của quá trình phục hồi sau tác động.

4.2. So sánh đa dạng sinh học giữa các trạng thái thảm thực vật

Sự khác biệt về đa dạng loài giữa các trạng thái thảm thực vật rất rõ rệt. Rừng thứ sinh có 367 loài, Thảm cây bụi có 278 loài, Rừng trồng Keo có 86 loài, và Thảm cỏ chỉ có 41 loài. Sự chênh lệch này phản ánh mức độ và thời gian tác động của con người. Rừng thứ sinh, với thời gian phục hồi lâu hơn và cấu trúc phức tạp hơn, tạo ra nhiều vi môi trường sống cho các loài khác nhau. Ngược lại, thảm cỏ, do bị chăn thả và xáo trộn liên tục, chỉ có những loài chống chịu tốt nhất tồn tại. Rừng Keo, một hệ sinh thái đơn loài, có đa dạng thấp nhưng vẫn cao hơn thảm cỏ do tạo được lớp phủ và cải thiện điều kiện đất, cho phép một số loài cây bụi và cỏ mọc dưới tán.

V. Đánh giá chi tiết khả năng tái sinh tự nhiên của rừng

Tái sinh tự nhiên là quá trình tự phục hồi của rừng thông qua sự nảy mầm từ hạt và phát triển từ chồi của các cây hiện hữu. Đây là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá sức sống và tiềm năng phát triển của một hệ sinh thái rừng. Việc nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh Thái Nguyên tập trung sâu vào việc phân tích mật độ, cấu trúc, thành phần và chất lượng của lớp cây tái sinh. Kết quả cho thấy, mặc dù bị suy thoái, các trạng thái rừng và thảm cây bụi vẫn có một lượng cây tái sinh đáng kể. Tuy nhiên, thành phần cây tái sinh chủ yếu là các loài tiên phong, ưa sáng. Sự xuất hiện của cây tái sinh từ hạt của các loài cây gỗ quý là một tín hiệu tích cực, nhưng mật độ còn thấp. Điều này cho thấy quá trình phục hồi hệ sinh thái rừng cần có sự hỗ trợ của con người để đẩy nhanh tốc độ và định hướng thành phần loài mong muốn.

5.1. Phân tích mật độ và cấu trúc của cây gỗ tái sinh

Mật độ cây gỗ tái sinh được đánh giá thông qua việc đếm số lượng cây con trong các ô dạng bản (ODB). Kết quả cho thấy mật độ cây tái sinh khá cao ở trạng thái rừng thứ sinh và thảm cây bụi, đặc biệt là dưới các lỗ trống tán cây. Cấu trúc cây tái sinh được phân tích theo các cấp chiều cao. Phần lớn cây con tập trung ở cấp chiều cao thấp (< 1m), cho thấy sự cạnh tranh sinh tồn khốc liệt ở giai đoạn đầu. Số lượng cây giảm dần ở các cấp chiều cao lớn hơn, tuân theo quy luật đào thải tự nhiên. Dữ liệu này giúp xác định các giai đoạn cần can thiệp lâm sinh như giải phóng cây con khỏi dây leo và cây bụi chèn ép.

5.2. Đánh giá chất lượng và nguồn gốc của cây tái sinh

Chất lượng cây tái sinh được phân loại thành ba cấp: tốt (thân thẳng, không sâu bệnh), trung bình, và xấu (cụt ngọn, sâu bệnh). Tỷ lệ cây tái sinh chất lượng tốt là yếu tố quyết định chất lượng của khu rừng trong tương lai. Nguồn gốc cây tái sinh cũng được xem xét, phân biệt giữa cây mọc từ hạt và cây mọc từ chồi (tái sinh chồi từ gốc cây đã bị chặt). Tái sinh từ hạt thường cho chất lượng cây tốt hơn và góp phần làm tăng đa dạng di truyền. Hiểu rõ các chỉ số này là cơ sở để đề xuất các biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên một cách hiệu quả.

VI. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng

Dựa trên kết quả nghiên cứu thảm thực vật thứ sinh Thái Nguyên, việc đề xuất các giải pháp khả thi là mục tiêu cuối cùng. Để phát triển bền vững tài nguyên rừng, cần có một chiến lược tổng thể kết hợp giữa kỹ thuật lâm sinh và chính sách kinh tế - xã hội. Về mặt kỹ thuật, cần áp dụng các biện pháp khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh tự nhiên và làm giàu rừng bằng cách trồng bổ sung các loài cây gỗ bản địa có giá trị cao. Về mặt xã hội, cần tạo sinh kế thay thế cho người dân để giảm áp lực lên rừng, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Các chính sách giao đất giao rừng, chia sẻ lợi ích từ rừng cần được thực hiện một cách minh bạch và công bằng. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên thực vật và phát triển kinh tế địa phương là con đường duy nhất để đảm bảo tương lai bền vững cho cả con người và hệ sinh thái.

6.1. Các biện pháp kỹ thuật lâm sinh để phục hồi hệ sinh thái

Các giải pháp kỹ thuật cần được áp dụng tùy theo hiện trạng từng khu vực. Đối với thảm cỏ và thảm cây bụi, cần áp dụng biện pháp khoanh nuôi bảo vệ nghiêm ngặt, kết hợp trồng các loài cây tiên phong có khả năng cải tạo đất. Đối với rừng thứ sinh nghèo kiệt, cần thực hiện làm giàu rừng bằng cách trồng bổ sung các loài cây gỗ lớn, ưa bóng dưới tán. Việc phát quang dây leo, chặt bỏ những cây cong queo, sâu bệnh để tạo không gian cho các cây tái sinh có triển vọng phát triển là vô cùng cần thiết. Những biện pháp này giúp đẩy nhanh quá trình diễn thế sinh thái theo hướng tích cực.

6.2. Hướng phát triển bền vững kết hợp kinh tế và bảo tồn

Bảo tồn chỉ thành công khi gắn liền với lợi ích của cộng đồng. Cần xây dựng các mô hình nông-lâm kết hợp, phát triển các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng để tạo thu nhập cho người dân. Khuyến khích phát triển du lịch sinh thái, như tại các khu vực có cảnh quan đẹp như Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, có thể tạo ra nguồn thu nhập bền vững mà không phá hủy tài nguyên. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để mỗi người dân trở thành một người gác rừng, góp phần vào sự nghiệp phát triển bền vững tài nguyên rừng chung của tỉnh Thái Nguyên.

02/10/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm của một số trạng thái thảm thực vật thứ sinh ở xã văn lăng huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tuyệt vời, với vai trò là một chuyên gia viết content SEO học thuật có 10 năm kinh nghiệm, tôi sẽ phân tích và chắt lọc những tinh hoa từ luận văn thạc sĩ này để tạo ra một bài viết chuẩn SEO, giàu thông tin và hấp dẫn.

Tổng quan nghiên cứu

Với hơn 75% diện tích tự nhiên là đất lâm nghiệp (khoảng 4.594 ha), xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên sở hữu một tiềm năng to lớn về tài nguyên rừng. Tuy nhiên, các hoạt động khai thác gỗ, làm nương rẫy và chăn thả gia súc trong nhiều thập kỷ đã làm suy thoái nghiêm trọng thảm thực vật nguyên sinh, thay thế bằng các trạng thái thảm thực vật thứ sinh với mức độ đa dạng và khả năng phục hồi khác nhau. Tình trạng này đặt ra một thách thức cấp bách: làm thế nào để quản lý và phục hồi hiệu quả các hệ sinh thái này, cân bằng giữa nhu cầu kinh tế của hơn 5.200 người dân và mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học.

Luận văn thạc sĩ "Nghiên cứu đặc điểm của một số trạng thái thảm thực vật thứ sinh ở xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2016 nhằm giải quyết trực diện vấn đề trên. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định hiện trạng, phân tích đặc điểm cấu trúc, thành phần loài và khả năng tái sinh tự nhiên của 4 trạng thái thảm thực vật đặc trưng: Rừng thứ sinh (RTS), Thảm cây bụi (TCB), Thảm cỏ (TCO) và Rừng trồng Keo 6 tuổi (RKE). Dựa trên những kết quả định lượng, luận văn đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh và chính sách cụ thể, hướng tới mục tiêu cải thiện độ che phủ rừng thêm khoảng 5-10% và tăng cường đa dạng sinh học trong vòng 5 năm tới tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này được xây dựng trên nền tảng của hai khung lý thuyết kinh điển trong sinh thái học thực vật, đảm bảo tính hệ thống và khoa học cho các kết quả phân tích.

Hệ thống phân loại thảm thực vật của UNESCO (1973): Đây là phương pháp phân loại được công nhận toàn cầu, dựa trên các đặc điểm về cấu trúc ngoại mạo (physiognomy) và yếu tố sinh thái. Khung lý thuyết này cho phép phân định rõ ràng các trạng thái thảm thực vật tại Văn Lăng thành các lớp quần hệ như rừng rậm, trảng cây bụi, trảng cỏ, tạo cơ sở để so sánh và đánh giá một cách khách quan.
Hệ thống phân loại dạng sống của Raunkiaer (1934): Lý thuyết này phân loại thực vật dựa trên vị trí của chồi ngủ qua mùa bất lợi, phản ánh sự thích nghi của loài với điều kiện môi trường. Nghiên cứu đã áp dụng 5 nhóm dạng sống chính:
- Cây chồi trên (Phanerophytes - Ph): Cây gỗ, cây bụi có chồi cao trên 25cm so với mặt đất.
- Cây chồi sát đất (Chamaephytes - Ch): Cây bụi nhỏ, cây nửa bụi có chồi cao dưới 25cm.
- Cây chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes - He): Cây thảo lâu năm có chồi ngay trên mặt đất.
- Cây chồi ẩn (Cryptophytes - Cr): Cây có chồi dưới đất (thân rễ, củ) hoặc dưới nước.
- Cây một năm (Therophytes - Th): Sống sót qua mùa bất lợi dưới dạng hạt. Việc phân tích phổ dạng sống giúp đánh giá mức độ tác động của con người và tiềm năng phục hồi của từng hệ sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo độ chính xác và tin cậy, luận văn đã áp dụng một phương pháp luận chặt chẽ, kết hợp điều tra thực địa và phân tích trong phòng thí nghiệm.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp tại xã Văn Lăng từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2016. Quá trình này bao gồm việc khảo sát, ghi nhận và thu mẫu thực vật.
Phương pháp chọn mẫu và thu thập số liệu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp tuyến điều tra kết hợp lập ô tiêu chuẩn (OTC). Tổng cộng có 20 OTC được thiết lập, phân bổ đều cho 4 trạng thái thảm thực vật (5 OTC/trạng thái). Kích thước OTC được điều chỉnh phù hợp với từng đối tượng: 100m² (10x10m) cho rừng thứ sinh và rừng Keo, 16m² (4x4m) cho thảm cây bụi và 1m² (1x1m) cho thảm cỏ. Trong mỗi OTC, các ô dạng bản (ODB) được bố trí để đếm cây tái sinh và đánh giá độ che phủ.
Phương pháp phân tích: Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel. Tên khoa học của các loài được định danh dựa trên các tài liệu chuyên ngành uy tín như "Cây cỏ Việt Nam" của Phạm Hoàng Hộ. Phân bố không gian của cây tái sinh được đánh giá bằng tiêu chuẩn U của Clark và Evan để xác định quy luật phân bố (ngẫu nhiên, đều hay cụm). Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác cấu trúc và động thái của quần xã thực vật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã đưa ra những kết quả định lượng sâu sắc về hiện trạng đa dạng sinh học và tiềm năng phục hồi của thảm thực vật thứ sinh tại Văn Lăng.

Đa dạng sinh học cao nhưng phân bố không đồng đều: Toàn khu vực nghiên cứu ghi nhận sự hiện diện của 409 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 277 chi và 93 họ. Ngành Mộc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 392 loài (chiếm 95,84%). Tuy nhiên, sự phong phú này có sự chênh lệch rất lớn giữa các trạng thái.
Rừng thứ sinh là "kho chứa" đa dạng sinh học: Trạng thái rừng thứ sinh (RTS) thể hiện sự vượt trội về đa dạng loài, chứa tới 367 loài (chiếm 89,73% tổng số loài) và toàn bộ 93 họ được tìm thấy. Ngược lại, thảm cỏ (TCO) là trạng thái nghèo nàn nhất, chỉ có 41 loài (10,02%) và 21 họ, chủ yếu là các loài chịu được sự dẫm đạp và chăn thả thường xuyên.
Khả năng tái sinh tự nhiên còn nhiều hạn chế: Mặc dù cây tái sinh xuất hiện ở hầu hết các trạng thái, nhưng chất lượng và phân bố của chúng cho thấy nhiều thách thức. Hầu hết cây tái sinh có nguồn gốc từ chồi (phục hồi từ gốc cây đã bị chặt) thay vì từ hạt, điều này có thể làm giảm đa dạng di truyền trong dài hạn. Phân tích không gian cho thấy cây tái sinh có xu hướng "phân bố cụm", tập trung ở những nơi có điều kiện thuận lợi và tạo ra những khoảng trống lớn khó phục hồi tự nhiên.
Phổ dạng sống phản ánh rõ mức độ suy thoái: Tỷ lệ các dạng sống thay đổi một cách có quy luật. Ở rừng thứ sinh, nhóm cây chồi trên (Ph) chiếm ưu thế, phản ánh cấu trúc của một hệ sinh thái rừng. Trong khi đó, ở thảm cỏ và rừng Keo, sự xuất hiện của nhóm cây một năm (Th) với tỷ lệ đáng kể cho thấy mức độ xáo trộn và tác động của con người vẫn còn rất cao.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy một bức tranh phức tạp về quá trình diễn thế sinh thái tại Văn Lăng. Sự đa dạng cao của rừng thứ sinh là một tín hiệu tích cực, cho thấy khu vực này có khả năng phục hồi mạnh mẽ nếu được bảo vệ tốt. Thời gian phục hồi dài hơn, cấu trúc tầng tán phức tạp và ít bị tác động hơn đã tạo điều kiện cho nhiều loài cây gỗ và cây dược liệu phát triển.

Ngược lại, sự nghèo nàn của thảm cỏ là hệ quả trực tiếp của áp lực chăn thả gia súc kéo dài, làm nén chặt đất và chỉ những loài có khả năng sinh sản sinh dưỡng mạnh mới tồn tại được. Rừng trồng Keo, dù có độ che phủ, nhưng cấu trúc đơn loài và tầng tán đồng nhất đã hạn chế sự phát triển của các loài cây bản địa, với số lượng loài chỉ bằng khoảng 23% so với rừng thứ sinh.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu về diễn thế thứ sinh ở các vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam, nơi các họ thực vật tiên phong ưa sáng như Thầu dầu (Euphorbiaceae), Đậu (Fabaceae) và Mua (Melastomataceae) thường chiếm ưu thế trong giai đoạn đầu phục hồi. Các dữ liệu về phân bố loài và mật độ tái sinh có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ cột so sánh giữa các trạng thái thảm thực vật và biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các dạng sống, giúp các nhà quản lý dễ dàng nắm bắt thông tin.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những kết quả phân tích định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại xã Văn Lăng:

Thực hiện khoanh nuôi xúc tiến tái sinh có trồng bổ sung: Đối với các diện tích rừng thứ sinh và thảm cây bụi có tiềm năng, áp dụng các biện pháp chặt phát dây leo, cây bụi xâm lấn và trồng bổ sung các loài cây gỗ lớn bản địa có giá trị kinh tế cao (như Lim, Dẻ, Trai).
- Chủ thể thực hiện: Hạt Kiểm lâm huyện Đồng Hỷ phối hợp với các hộ dân được giao đất, giao rừng.
- Mục tiêu (Metric): Tăng mật độ cây gỗ tái sinh có triển vọng từ 400 cây/ha lên 800-1000 cây/ha trong vòng 3-5 năm.
Phát triển mô hình nông-lâm kết hợp bền vững: Tại các khu vực rừng trồng Keo và đất trống, khuyến khích trồng xen các loại cây dược liệu dưới tán rừng (như Sa nhân, Ba kích) hoặc các loại cây ăn quả.
- Chủ thể thực hiện: UBND xã Văn Lăng, Trung tâm Khuyến nông tỉnh.
- Mục tiêu (Metric): Tăng thu nhập cho các hộ gia đình tham gia mô hình thêm 15-20% mỗi năm, giảm áp lực khai thác tài nguyên từ rừng tự nhiên.
Tăng cường quản lý chăn thả và phòng chống cháy rừng: Quy hoạch các khu vực chăn thả tập trung, xa các vùng rừng đang trong giai đoạn phục hồi non. Xây dựng các đường băng cản lửa và tổ chức các đội phòng cháy chữa cháy rừng ở cấp thôn, bản.
- Chủ thể thực hiện: Chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư.
- Mục tiêu (Metric): Giảm ít nhất 50% diện tích thảm thực vật bị ảnh hưởng bởi chăn thả và không để xảy ra cháy rừng lớn trong mùa khô (trên 1 ha) trong 2 năm tới.
Thiết lập các ô theo dõi diễn thế sinh thái lâu dài: Xây dựng các ô nghiên cứu thường xuyên tại 4 trạng thái thảm thực vật để theo dõi sự thay đổi về thành phần loài và cấu trúc theo thời gian.
- Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên hợp tác với Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật.
- Mục tiêu (Metric): Xây dựng bộ dữ liệu khoa học 10 năm về động thái phục hồi rừng, làm cơ sở cho việc điều chỉnh các chính sách lâm nghiệp trong tương lai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này không chỉ là một công trình khoa học mà còn là một tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau:

Nhà quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Cung cấp dữ liệu thực tiễn từ cấp xã để xây dựng chiến lược quản lý rừng bền vững, quy hoạch sử dụng đất và các chương trình phục hồi hệ sinh thái cho tỉnh Thái Nguyên và các vùng lân cận. Họ có thể sử dụng số liệu về mật độ tái sinh để quyết định khu vực nào cần ưu tiên khoanh nuôi.
Cán bộ kiểm lâm và kỹ thuật viên nông-lâm nghiệp: Là một cẩm nang kỹ thuật giúp nhận diện các trạng thái thảm thực vật, nắm bắt đặc điểm sinh thái và áp dụng các giải pháp lâm sinh phù hợp để cải tạo rừng nghèo kiệt, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ và phát triển rừng tại cơ sở.
Sinh viên và nhà nghiên cứu ngành Sinh thái học, Lâm nghiệp, Tài nguyên Môi trường: Là một tài liệu tham khảo chuyên sâu với phương pháp luận rõ ràng và bộ số liệu chi tiết. Họ có thể sử dụng kết quả này làm nền tảng so sánh cho các nghiên cứu tương tự ở các địa phương khác hoặc phát triển các hướng nghiên cứu mới về động thái rừng.
Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Giúp người dân và các tổ chức xã hội hiểu rõ hơn về giá trị, hiện trạng và các mối đe dọa đối với tài nguyên rừng tại địa phương. Đây là cơ sở để xây dựng các dự án sinh kế gắn với bảo vệ rừng, dựa trên các loài cây có giá trị kinh tế đã được thống kê.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao rừng thứ sinh ở Văn Lăng lại có độ đa dạng sinh học cao như vậy? Rừng thứ sinh tại đây có độ đa dạng cao (367 loài) do có thời gian phục hồi tương đối dài, cấu trúc tầng tán đã bắt đầu phân hóa phức tạp. Điều này tạo ra nhiều vi khí hậu và không gian sống khác nhau, cho phép nhiều loài thực vật, kể cả các loài ưa bóng và cây dược liệu, cùng tồn tại và phát triển.
Đâu là mối đe dọa lớn nhất đối với thảm thực vật trong khu vực nghiên cứu? Mối đe dọa lớn nhất là các hoạt động thiếu bền vững của con người, bao gồm khai thác gỗ, củi trái phép, chăn thả gia súc tự do và canh tác nương rẫy. Sự tồn tại của thảm cây bụi và thảm cỏ với đa dạng loài rất thấp (chỉ 41 loài ở thảm cỏ) chính là bằng chứng rõ ràng nhất cho áp lực này.
Rừng trồng Keo có thể tự phục hồi thành rừng tự nhiên đa dạng được không? Khả năng tự phục hồi của rừng Keo rất hạn chế. Nghiên cứu cho thấy dưới tán rừng Keo 6 tuổi chỉ có 86 loài thực vật, chủ yếu là các loài cỏ và cây bụi ưa sáng. Để trở thành một khu rừng đa dạng, nó cần sự can thiệp tích cực của con người như trồng bổ sung các loài cây gỗ bản địa và kiểm soát các loài xâm lấn.
Tái sinh từ chồi và từ hạt khác nhau như thế nào và có ý nghĩa gì? Tái sinh từ hạt giúp duy trì và tăng cường đa dạng di truyền, tạo ra một thế hệ cây mới khỏe mạnh. Tái sinh từ chồi (cây nảy mầm từ gốc cây cũ) giúp cây phục hồi nhanh hơn sau khi bị chặt phá. Việc tái sinh chủ yếu từ chồi ở Văn Lăng cho thấy khả năng phục hồi tốt nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ suy giảm đa dạng di truyền trong dài hạn.
"Phổ dạng sống" cho chúng ta biết điều gì về môi trường ở Văn Lăng? Phổ dạng sống là một chỉ số sinh thái quan trọng. Sự chiếm ưu thế của cây chồi trên (Phanerophytes) trong rừng thứ sinh khẳng định đây là vùng có khí hậu phù hợp cho rừng phát triển. Ngược lại, sự gia tăng của cây một năm (Therophytes) ở thảm cỏ cho thấy môi trường ở đó bị xáo trộn và tác động mạnh, thường xuyên.

Kết luận

Luận văn đã thành công trong việc vẽ nên một bức tranh toàn diện và chi tiết về đặc điểm của các trạng thái thảm thực vật thứ sinh tại xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.

Đã xác định được 409 loài thực vật bậc cao có mạch, phân bố trong 4 trạng thái thảm thực vật với sự khác biệt rõ rệt về mức độ đa dạng và cấu trúc.
Khẳng định rừng thứ sinh là một điểm nóng về đa dạng sinh học (với 367 loài) cần được ưu tiên bảo vệ, trong khi thảm cỏ là khu vực suy thoái nặng nề nhất.
Làm rõ tiềm năng và thách thức trong quá trình tái sinh tự nhiên, đặc biệt là sự phụ thuộc vào tái sinh chồi và quy luật phân bố cụm của cây con.
Cung cấp một bộ dữ liệu nền tảng và các giải pháp thực tiễn, có cơ sở khoa học cho công tác quản lý, bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng bền vững tại địa phương.
Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc theo dõi động thái diễn thế trong dài hạn (5-10 năm) và đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình nông-lâm kết hợp được đề xuất.

Để tìm hiểu sâu hơn về phương pháp luận, bộ số liệu chi tiết và các phân tích chuyên sâu, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm có liên quan Thảm thực vật (vegetation) là thuật ngữ được các nhà khoa học trong và ngoài nước đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau. Ở nước ngoài, tác giả Schmithusen J. (1959) [38] cho rằng thảm thực vật là lớp thực bì của Trái đất và các bộ phận cấu thành khác nhau của nó.

Ở Việt Nam, theo Thái Văn Trừng (1978) [55] thì thảm thực vật là các quần hệ thực vật phủ trên mặt đất như một tấm thảm xanh. Trần Đình Lý (1998) [31] đưa ra khái niệm thảm thực vật là toàn bộ lớp phủ thực vật ở một vùng cụ thể hay toàn bộ lớp phủ thảm thực vật trên toàn bộ bề mặt Trái đất. Thảm thực vật che phủ trên bề mặt một vùng phản ánh hiện trạng về tài nguyên thực vật và các nguồn tài nguyên sinh vật khác cùng tồn tại trong đó. Đặc điểm tự nhiên của một vùng có thể được thể hiện qua chính lớp thảm thực vật và chính lớp thảm thực vật phản ánh trở lại một phần nào đó tính chất đặc điểm tự nhiên của vùng đó do các mối quan hệ và tương tác của các yếu tố tự nhiên với lớp thảm thực vật.

Như vậy, thảm thực vật là một khái niệm chung chưa chỉ rõ một đối tượng cụ thể nào. Nó chỉ có ý nghĩa và giá trị cụ thể khi có định ngữ kèm theo như: Thảm thực vật cây bụi, thảm thực vật tỉnh Thái Nguyên,… Rừng là một hệ sinh thái, một kiểu thảm thực vật mà cây gỗ (hay tre, nứa) là nhân tố chủ đạo chi phối mối quan hệ tương hỗ giữa chúng với nhau và với cảnh sinh thái, ảnh hưởng quyết định đến quá trình sinh trưởng, phát triển, biến đổi của rừng. Ở đó tạo ra một kiểu khí hậu và thổ nhưỡng đặc trưng gọi là môi trường rừng. Với rừng thì cây gỗ phải có chiều cao 5m so với mặt đất và độ tàn che (k) của chúng phải đạt 0,3, đối với rừng tre nứa độ tàn che > 0,5.

Nếu k < 0,3 thì chưa thành rừng, k = 0,3 - 0,6 là rừng thưa, k > 0,6 là rừng kín [31]. Thảm thực vật thứ sinh là các trạng thái thảm thực vật xuất hiện sau khi thảm thực vật nguyên sinh bị mất đi do các nguyên nhân khách quan hay chủ quan: có thể do biến động của vỏ Trái đất hay do con người khai thác quá mức, do chiến tranh, đốt rừng làm nương rẫy. Thảm thực vật thứ sinh hình thành 4 download by : skknchat@gmail.com theo thời gian thường bao gồm các trạng thái sau: thảm cỏ, thảm cây bụi, rừng non, rừng trưởng thành, rừng già. Cấu trúc của thảm thực vật thứ sinh và thảm thực vật nguyên sinh rất khác nhau ở thành phần thực vật, cấu trúc tầng tán, khả năng phát triển, sinh khối, hoàn cảnh rừng và nhiều yếu tố khác.

Nghiên cứu về thảm thực vật và hệ thực vật trên thế giới và Việt Nam 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu về thảm thực vật Từ rất lâu trên thế giới đã xuất hiện rất nhiều công trình nghiên cứu về thảm thực vật. Đầu tiên kể đến là hệ thống phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới của Schimper (1898), ông đã chia thảm thực vật thành 3 quần hệ: quần hệ khí hậu, quần hệ thổ nhưỡng và quần hệ vùng núi (theo Thái Văn Trừng, 1978 [55]).

Theo Patsoxki (1915) thảm thực vật được chia thành 5 nhóm: thực vật thường xanh, thực vật rụng lá vào bất kỳ thời điểm trong năm, thực vật tàn lụi trên mặt đất thời kỳ bất lợi, thực vật có thời kỳ sinh trưởng và phát triển ngắn, thực vật có thời kỳ sinh trưởng và phát triển lâu năm. Như vậy, Patsoxki chủ yếu dựa vào đặc điểm sinh học của cây rừng, song không phản ánh được ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, địa hình đến sự phân bố của thảm thực vật (theo Hoàng Chung, 2015 [11]). Năm 1936, Champion khi nghiên cứu kiểu rừng ở Ấn Độ, Miến Điện đã phân chia thành 4 kiểu thảm thực vật lớn theo nhiệt độ là: nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới và núi cao. Theo quan điểm phân loại thảm thực vật của Champion thì sự thay đổi nhiệt độ có ảnh hưởng đến sự phân bố, cấu trúc của thảm thực vật.

[59] Năm 1938, Beard đưa ra hệ thống phân loại thảm thực vật gồm 3 cấp: quần hợp, quần hệ và loạt quần hệ. Ông cho rằng rừng nhiệt đới có 5 loạt quần hệ: loạt quần hệ khô thường xanh, loạt quần hệ miền núi, loạt quần hệ ngập từng mùa và loạt quần hệ ngập quanh năm, loạt quần hệ rừng xanh từng mùa (dẫn theo Giáp Thị Hồng Anh, 2007 [1]). 5 download by : skknchat@gmail.com Năm 1973, UNESCO đã công bố một khung phân loại chung cho thảm thực vật thế giới và có thể thể hiện trên bản đồ có tỷ lệ 1:1. Tiêu chuẩn cơ bản của hệ thống phân loại này là cấu trúc ngoại mạo, với sự bổ sung các thông tin về sinh thái, địa lý.

Khung phân loại này đã chia thảm thực vật thế giới làm 5 lớp quần hệ (Lớp quần hệ rừng kín, lớp quần hệ rừng thưa, lớp quần hệ cây bụi, lớp quần hệ cây bụi lùn, lớp quần hệ cây thảo) [61]. Nghiên cứu về hệ thực vật Năm 1962, Slucop (theo Phạm Hồng Ban, 2000 [2]) đã đưa ra số lượng các loài thực vật hạt kín phân bố ở khắp các châu lục, và phân chia nhỏ tại các khu vực khác nhau.1 đã thống kê số lượng cụ thể như sau: Bảng 1. Số lượng thực vật ngành Hạt kín trên thế giới Khu vực Số lượng loài Tổng số loài Đông Nam Á 80.000 Nhiệt đới Ấn Độ 26.000 Châu Á Viễn đông thuộc Liên bang Nga, 125.000 Triều Tiên, Đông bắc Trung Quốc Xibêria, 5.000 Mông Cổ và Trung Á Hoa Kỳ, Canada 25.000 Mehico, Trung Mỹ 17.000 loài Nam Mỹ 56.000 Đất lửa, Nam Cực 1.000 Bắc Phi, Angieri, Ma Rốc… 4.000 loài Châu Phi Tuynidi và Ai cập 2.500 loài Xomali và Eritrea 1.000 loài; Các vùng nhiệt đới ẩm 15.500 loài Nam Phi 6.000 loài Tây Nam Úc 5.000 loài Lục địa Úc 5.000 loài Taxman và Tây tây lan 4.500 loài Trung và Bắc Âu 5.000 loài Châu Âu 15.000 loài Nam Âu, vùng Ban căng và Capcasơ 10.000 loài 6 download by : skknchat@gmail.com Năm 1965, Phêđôrốp (dẫn theo Nguyễn Thị Ngọc, 2000 [33]) đã dự đoán khá sát về số lượng loài thực vật. Theo ông thì thực vật hạt kín chiếm số lượng nhiều nhất, nấm và các loài thực vật khác chỉ đứng sau ngành hạt kín.

Số lượng các loài được thể hiện qua bảng 1. Số lượng loài trong các ngành Thực vật trên thế giới Ngành thực vật Số lượng loài Thực vật hạt kín 300.000 loài Thực vật hạt trần 5.000 loài Quyết thực vật 6.000 loài Nấm và các loài thực vật khác 85.000 loài Lecointre và Guyader (2001) đã đưa ra bảng đánh giá số loài thực vật bậc cao được mô tả trên toàn thế giới được trình bày ở bảng 1. Số loài Nấm và TVBC được mô tả trên thế giới Tên ngành Số loài mô tả Tỷ lệ (%) số loài được mô tả Nấm 100.000 0,90 Ngành Thông đất 1.275 0,07 Ngành Dương xỉ 9.500 0,50 Ngành Thông 601 0,03 Ngành Ngọc lan 233. Nghiên cứu về thảm thực vật Tại Việt Nam, trước năm 1960 các công trình nghiên cứu về thảm thực vật đã được tiến hành chủ yếu do các nhà thực vật học người nước ngoài thực hiện.

7 download by : skknchat@gmail.com Năm 1918, Chevalier là người đầu tiên đã đưa ra một bảng phân loại thảm thực vật rừng Bắc bộ Việt Nam gồm 10 kiểu (đây được xem là bảng phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới châu Á đầu tiên trên thế giới) [47]. Năm 1953, ở miền Nam Việt Nam xuất hiện bảng phân loại thảm thực vật rừng của Maurand khi ông tổng kết về các công trình nghiên cứu các quần thể rừng thưa của Rollet, Lý Văn Hội, Neang Sam Oil.) Từ năm 1960, Loschau đã đưa ra một khung phân loại rừng theo trạng thái ở Quảng Ninh. Bảng phân loại này đã phân chia thảm thực vật nước ta thành 4 loại hình lớn: Loại I: Đất đai hoang trọc, những trảng cỏ và cây bụi, trên loại này cần phải trồng rừng. Loại II: Gồm những rừng non mới mọc, cần phải tra dặm thêm cây hoặc tỉa thưa.

Loại III: Gồm tất cả các loại hình rừng bị khai thác mạnh nên trở thành nghèo kiệt tuy còn có thể khai thác lấy gỗ, trụ mỏ, củi, nhưng cần phải xúc tiến tái sinh, tu bổ, cải tạo. Loại IV: Gồm những rừng già nguyên sinh còn nhiều nguyên liệu, chưa bị phá hoại, cần khai thác hợp lý. Đây là hệ thống phân loại rừng đã được áp dụng khá phổ biến ở nước ta trong điều tra tái sinh rừng cũng như điều tra tài nguyên rừng theo trạng thái. Cục Điều tra và Quy hoạch rừng (thuộc tổng cục lâm nghiệp Việt Nam) đã áp dụng hệ thống này để phân loại trạng thái rừng phục vụ công tác quy hoạch, thiết kế kinh doanh rừng.

8 download by : skknchat@gmail.com Trên cơ sở các điều kiện lập địa trên toàn lãnh thổ Việt Nam, tại hội nghị thực vật học quốc tế lần thứ XII (Leningrat, 1975), Thái Văn Trừng đã đưa ra bảng phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam trên quan điểm sinh thái, đây được xem là bảng phân loại thảm thực vật rừng ở Việt Nam phù hợp nhất trên quan điểm sinh thái cho đến nay [55]. Phan Kế Lộc (1985) [28] dựa trên khung phân loại thảm thực vật của UNESCO (1973) đã đưa ra bảng phân loại thảm thực vật ở Việt Nam. Theo bảng phân loại này thảm thực vật Việt Nam gồm 5 lớp quần hệ: lớp quần hệ rừng rậm, lớp quần hệ rừng thưa, lớp quần hệ trảng cây bụi, lớp quần hệ trảng cây bụi lùn và lớp quần hệ trảng cỏ. Trên cơ sở khung phân loại của UNESCO (1973) nhiều nhà khoa học khác đã áp dụng để tiến hành phân loại thảm thực vật trong nghiên cứu của mình như: Trần Đình Lý (1998) [31], Lê Đồng Tấn (2000) [40], Phạm Ngọc Thường, 2003 [50], Ngô Tiến Dũng, 2004 [18], Lê Ngọc Công (2004) [16], Ma Thị Ngọc Mai (2007) [32], Đinh Thị Phượng (2010) [37].

Vũ Tự Lập và cộng sự (1995) cho rằng khí hậu ảnh hưởng đến sự hình thành và phân bố các kiểu thực bì thông qua nhiệt độ và độ ẩm.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ