CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TẠM GIỮ TANG VẬT, PHƯƠNG TIỆN, GIẤY PHÉP, CHỨNG CHỈ HÀNH NGHỀ THEO THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Khái quát chung việc thực hiện pháp luật về tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính 1. Khái niệm Xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính [2, khoản 2 Điều 2]. Xử lí vi phạm hành chính bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác [21].
Theo quy định của Luật xử phạt vi phạm hành chính 2012 quy định như sau: Giấy phép, chứng chỉ hành nghề là giấy tờ do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền cấp cho cá nhân, tổ chức theo quy định của pháp luật để cá nhân, tổ chức đó kinh doanh, hoạt động, hành nghề hoặc sử dụng công cụ, phương tiện. Giấy phép, chứng chỉ hành nghề không bao gồm giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, chứng chỉ gắn với nhân thân người được cấp không có mục đích cho phép hành nghề [21]. Tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính là một trong những biện pháp ngăn chặn khi xử lý vi phạm hành chính được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính 2012. Tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề: Là biện pháp ngăn chặn được quy định trong luật xử phạt vi phạm hành chính do cơ quan có thẩm quyền áp dụng đối với những trường hợp vi phạm khẩn cấp hoặc có hành vi vi phạm quả tang [21].
Tang vật Trong Luật xử lý vi phạm hành chính không có điều khoản quy định trực tiếp về khái niệm tang vật. Tuy nhiên, tại điều 26 của Luật này có quy định như sau [21]. Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính: “Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là việc sung vào ngân sách nhà nước vật, tiền, hàng hoá, phương tiện có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính, được áp dụng đối với vi phạm hành chính nghiêm trọng do lỗi cố ý của cá nhân, tổ chức. Việc xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu được thực hiện theo quy định tại Điều 82 của Luật này." Như vậy chúng ta có thể hiểu tang vật là vật, tiền, hàng hóa, phương tiện có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính.
Phương tiện Là toàn bộ phương tiện gồm xe ô tô, máy kéo, rơ mooc hoặc sơ mi rơ móc được kéo bởi xe ô tô, máy kéo. Xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy (kể cả xe máy điện) và các loại xe tương tự trực tiếp tham gia di chuyển đi lại công khai trên các con đường. Tại Khoản17 của Luật giao thông đường bộ năm 2008 có quy định về vấn đề này như sau: Phương tiện tham gia giao thông đường bộ gồm phương tiện giao thông đường bộ và xe máy chuyên dùng [19]. Trong đó: - Phương tiện giao thông đường bộ gồm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, phương tiện giao thông thô sơ đường bộ.
+ Phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (sau đây gọi là xe cơ giới) gồm xe ô tô; máy kéo; rơ moóc hoặc sơ mi rơ moóc được kéo bởi xe ô tô, 10 Luan van máy kéo; xe mô tô hai bánh; xe mô tô ba bánh; xe gắn máy (kể cả xe máy điện) và các loại xe tương tự. +Phương tiện giao thông thô sơ đường bộ (sau đây gọi là xe thô sơ) gồm xe đạp (kể cả xe đạp máy), xe xích lô, xe lăn dùng cho người khuyết tật, xe súc vật kéo và các loại xe tương tự. - Xe máy chuyên dùng gồm xe máy thi công, xe máy nông nghiệp, lâm nghiệp và các loại xe đặc chủng khác sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh có tham gia giao thông đường bộ. Như vậy loại phương tiện xe tự chế hai bánh hoặc ba bánh không được quy định trong danh mục các loại phương tiện giao thông theo quy định (đặc biệt là loại phương tiện xe tự chế).
Giấy phép, chứng chỉ hành nghề Theo quy định tại Luật xử lý vi phạm hành chính 2012 thì Giấy phép, chứng chỉ hành nghề được định nghĩa như sau [21]. Giấy phép, chứng chỉ hành nghề là giấy tờ do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền cấp cho cá nhân, tổ chức theo quy định của pháp luật để cá nhân, tổ chức đó kinh doanh, hoạt động, hành nghề hoặc sử dụng công cụ, phương tiện. Giấy phép, chứng chỉ hành nghề không bao gồm giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, chứng chỉ gắn với nhân thân người được cấp không có mục đích cho phép hành nghề. Đặc điểm của việc tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính Thứ nhất, là hoạt động do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính, trong đó có biện pháp tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề để tạo điều kiện đảm bảo việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các cá nhân có năng lực trách nhiệm hành chính cũng như tổ chức có hành vi VPHC trong các lĩnh 11 Luan van vực.
Chủ thể thực hiện là cơ quan nhà nước có thẩm quyền và chủ thể thực hiện là các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính là cá nhân, cơ quan, tổ chức, có hành vi vi phạm pháp luật và bị xử lý hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Thứ hai, các quy định về tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính phải là hành vi trái pháp luật được pháp luật xử lý vi phạm hành chính quy định, tức là xử sự trái với các yêu cầu của pháp luật. Quy định này được áp dụng đối với các hành vi bị pháp luật cấm. Chủ thể không thực hiện những nghĩa vụ mà pháp luật bắt buộc phải thực hiện.
Chủ thể sử dụng quyền hạn vượt quá giới hạn cho phép vi phạm quy định về xử lý vi phạm hành chính nói riêng. Thứ ba, các quy định tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính được áp dụng hiện nay được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về lĩnh vực về quản lý và xử lý vi phạm hành chính như Luật xử lý VPHC năm 2012 và các văn bản pháp luật nhưNghị định 81/2013/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật xử lý VPHC (được sửa đổi bởi Nghị định 97/2017/NĐ-CP ngày 18/8/2017); Nghị định 46/2016 quy định xử phạt VPHC trong lĩnh vực GTĐB, đường sắt; và một số Thông tư như: Thông tư 01/2016/TT-BCA; Thông tư 02/2016/TT-BCA; Thông tư 06/2017/TT-BGTVT của Bộ GTVT. Nội dung của các văn bản này ngoài quy định cụ thể về các hành vi VPHC thì còn tập trung quy định về vấn đề quy định tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính được áp dụng với từng hành vi vi phạm cũng như các biện pháp khắc phục hậu quả do hành vi đó gây ra.Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý, vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật bị xử lý vi phạm hành chính 12 Luan van [21]. Trong các dấu hiệu thuộc mặt khách quan, dấu hiệu hành vi vi phạm hành chính là dấu hiệu bắt buộc.
Hành vi mà cá nhân, tổ chức thực hiện là hành vi xâm phạm các quy tắc quản lý nhà nước và đã bị pháp luật hành chính ngăn cấm. Các văn bản pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đã quy định rõ ràng việc ngăn cấm này, theo đó quy định rằng những hành vi này sẽ bị xử phạt bằng các hình thức, biện pháp xử phạt hành chính. Khi xem xét, đánh giá hành vi của cá nhân hay tổ chức có phải là vi phạm hành chính không, do đó chúng ta luôn phải có căn cứ pháp lí rõ ràng xác định hành vi đó phải được pháp luật quy định là sẽ bị xử phạt bằng các biện pháp xử phạt hành chính. Trong việc xác định vi phạm hành chính đối với các tổ chức và cá nhân, cần tránh tình trạng áp dụng “nguyên tắc suy đoán” hoặc “áp dụng tương tự pháp luật”.
Thứ tư, thẩm quyền tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính. Do hành vi VPHC xảy ra nhiều, do nhiều chủ thể thực hiện, thời gian, không gian, địa điểm vi phạm cũng rất đa dạng, vì vậy thẩm quyền xử lý VPHC đối với các hành vi vi phạm này cũng phải rất cần sự đa dạng. Chính vì vậy trong quy định về thẩm quyền xử lý tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính pháp luật cũng cần phải quy định nhiều nhóm chủ thể có thể thực hiện được thẩm quyền này. Trên thực tế, hiện nay thẩm quyền xử lý đang thuộc về rất nhiều các chủ thể khác nhau.
Tuy nhiên do các tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính thường xem xét để thực hiện áp dụng biện pháp này đúng với các quy định của biện pháp này trong thực tiễn. Thứ năm, đối tượng áp dụng tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính sẽ tạo điều kiện cho cơ quan nhà nước tiến hành kiểm tra, giám sát và do đó, để đảm bảo tốt hơn việc thực hiện 13 Luan van pháp luật về xử lý các hành vi trên thì trong quá trình tiến hành xử lý cần làm rõ về những điều kiện để áp dụng các quy định về xử lý vấn đề này một cách nghiêm túc và mang tính chất triệt để, nhằm đạt hiệu quả cao trong quá trình áp dụng. Đồng thời, đây chính là yếu tố góp phần đề ra những biện pháp phòng ngừa và kéo giảm đối với các VPHC trong lĩnh vực này, trong đó có việc thay đổi hoặc điều chỉnh hình thức, biện pháp, mức xử lý đối với các vi phạm này để từ đó tạo được tính hiệu quả của hoạt động xử lý của các chủ thể được xử lý vi phạm hành chính trong thực tế.