Nghiên Cứu Suy Thoái Rừng Ngập Mặn Tại Móng Cái, Quảng Ninh Giai Đoạn 2000-2020

Chuyên khảo phân tích Trần anh đức ch6bqm, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Trần Anh Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Tài Nguyên Và Môi Trường Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Suy Thoái Rừng Ngập Mặn Ven Biển Thị Xã Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh Giai Đoạn 2000 – 2020 Và Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về rừng ngập mặn
• 1.2. Sự phân bố của rừng ngập mặn
• 1.3. Một số nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố rừng ngập mặn
• 1.4. Hiện trạng và xu thế biến động diện tích rừng ngập mặn ở Việt Nam
• 1.5. Vai trò của rừng ngập mặn đối với con người
• 1.6. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu
• 1.6.1. Điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu
• 1.6.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.7. Tổng quan về GIS và viễn thám
• 1.7.1. Khái quát về GIS
• 1.7.2. Khái quát về viễn thám
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, kế thừa
• 2.2.2. Phương pháp điều tra thực địa
• 2.2.3. Phương pháp sử dụng GIS và viễn thám
• 2.2.4. Phương pháp điều tra xã hội học
• 2.2.5. Phương pháp thống kê và xử lý số liệu
• 2.2.6. Phương pháp SWOT
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng, biến động diện tích của rừng ngập mặn thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.1.1. Thực trạng phân bố rừng ngập mặn
• 3.1.2. Biến động diện tích rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.1.3. Sự thay đổi về chất lượng rừng ngập mặn thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Hiện trạng quản lý rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.1. Công tác chỉ đạo của các cấp chính quyền
• 3.2.2. Công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật
• 3.2.3. Công tác trồng rừng, chăm sóc rừng ngập mặn
• 3.3. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác bảo vệ rừng tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.4. Nguyên nhân biến động diện tích và đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.4.1. Nguyên nhân biến động diện tích rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• 3.4.2. Giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu suy thoái rừng ngập mặn tại Móng Cái

Nghiên cứu về suy thoái rừng ngập mặn tại Móng Cái, Quảng Ninh giai đoạn 2000-2020 là một vấn đề cấp thiết. Rừng ngập mặn không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho sinh kế của người dân địa phương. Tuy nhiên, sự suy giảm diện tích và chất lượng của rừng ngập mặn đang diễn ra nhanh chóng do nhiều nguyên nhân khác nhau.

1.1. Định nghĩa và vai trò của rừng ngập mặn

Rừng ngập mặn là hệ sinh thái đặc biệt, có khả năng thích nghi với môi trường nước mặn. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động thực vật.

1.2. Tình hình rừng ngập mặn tại Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh có diện tích rừng ngập mặn lớn, nhưng trong những năm gần đây, diện tích này đã giảm mạnh do các hoạt động phát triển kinh tế và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn rừng ngập mặn là cần thiết để duy trì hệ sinh thái và bảo vệ môi trường.

II. Vấn đề suy thoái rừng ngập mặn tại Móng Cái

Suy thoái rừng ngập mặn tại Móng Cái đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, hoạt động khai thác tài nguyên và phát triển đô thị đã gây áp lực lớn lên hệ sinh thái này. Việc nhận diện và phân tích các nguyên nhân là rất quan trọng để đưa ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Nguyên nhân chính gây suy thoái

Các nguyên nhân chính bao gồm hoạt động nuôi trồng thủy sản, xây dựng cơ sở hạ tầng và biến đổi khí hậu. Những yếu tố này đã làm giảm diện tích và chất lượng của rừng ngập mặn tại Móng Cái.

2.2. Tác động của suy thoái rừng ngập mặn

Suy thoái rừng ngập mặn không chỉ ảnh hưởng đến môi trường sống của các loài động thực vật mà còn tác động tiêu cực đến sinh kế của người dân địa phương. Điều này dẫn đến sự mất cân bằng sinh thái và giảm chất lượng môi trường.

III. Phương pháp nghiên cứu suy thoái rừng ngập mặn

Để nghiên cứu suy thoái rừng ngập mặn, các phương pháp như khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu GIS và viễn thám đã được áp dụng. Những phương pháp này giúp đánh giá chính xác tình hình và biến động diện tích rừng ngập mặn tại Móng Cái.

3.1. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin trực tiếp về tình trạng rừng ngập mặn, từ đó đánh giá được sự biến động diện tích và chất lượng rừng.

3.2. Phân tích dữ liệu GIS và viễn thám

Sử dụng công nghệ GIS và viễn thám cho phép theo dõi và phân tích sự thay đổi diện tích rừng ngập mặn qua các năm, cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình rừng ngập mặn tại Móng Cái.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy diện tích rừng ngập mặn tại Móng Cái đã giảm đáng kể trong giai đoạn 2000-2020. Những số liệu này không chỉ phản ánh tình trạng hiện tại mà còn cung cấp cơ sở cho các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững rừng ngập mặn.

4.1. Biến động diện tích rừng ngập mặn

Diện tích rừng ngập mặn tại Móng Cái đã giảm từ 2000 đến 2020, với nhiều khu vực bị xói lở và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Điều này cần được quan tâm và giải quyết kịp thời.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn

Đề xuất các giải pháp như tăng cường quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các dự án bảo tồn rừng ngập mặn. Những giải pháp này sẽ góp phần bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Móng Cái.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của rừng ngập mặn

Nghiên cứu về suy thoái rừng ngập mặn tại Móng Cái đã chỉ ra những thách thức lớn trong việc bảo tồn và phát triển bền vững. Tuy nhiên, với sự quan tâm và hành động kịp thời, có thể hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn cho hệ sinh thái này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn rừng ngập mặn

Bảo tồn rừng ngập mặn không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn bảo vệ môi trường sống cho nhiều loài động thực vật. Đây là nhiệm vụ quan trọng cần được thực hiện ngay.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Cần có các chính sách và chương trình hành động cụ thể nhằm bảo vệ và phát triển bền vững rừng ngập mặn. Sự hợp tác giữa các bên liên quan là rất cần thiết để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu đường bờ biển dài 3.260 km với hệ sinh thái rừng ngập mặn giữ vai trò xung yếu trong phòng hộ đê điều và thích ứng biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, diện tích rừng ngập mặn toàn quốc đã suy giảm mạnh từ 400.400 ha năm 1943 xuống còn 156.608 ha năm 2000 và ghi nhận đạt 57.210 ha theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tại tỉnh Quảng Ninh, diện tích rừng ngập mặn cũng sụt giảm nghiêm trọng từ 29.000 ha năm 1997 xuống còn khoảng 19.860 ha năm 2018. Trong bối cảnh đó, thành phố Móng Cái với diện tích tự nhiên 51.958,66 ha và hơn 50 km bờ biển là địa bàn chịu sức ép kép gay gắt giữa bảo tồn sinh thái và phát triển kinh tế cửa khẩu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ quy mô, chiều hướng suy thoái của thảm thực vật ngập mặn dưới tác động tổng hợp của các hoạt động dân sinh và biến đổi khí hậu. Mục tiêu cụ thể gồm: đánh giá biến động diện tích và chất lượng rừng ngập mặn tại Móng Cái qua hai mốc thời gian 2000 - 2010 và 2010 - 2020; phân tích thực trạng quản lý nhà nước; xác định căn nguyên cốt lõi và đề xuất giải pháp đồng bộ nhằm phục hồi hệ sinh thái bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian 17 xã, phường trên địa bàn thành phố Móng Cái, tập trung sâu vào dải đất ngập nước ven biển trong khung thời gian 20 năm (2000 – 2020). Ý nghĩa của đề tài thể hiện ở việc xây dựng bộ cơ sở dữ liệu số hóa không gian chính xác, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp địa phương duy trì tỷ lệ che phủ rừng trên 41%, đồng thời bảo vệ sinh kế lâu dài cho hơn 108.553 người dân vùng duyên hải Đông Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên lý thuyết phân vùng sinh thái thảm thực vật rừng ngập mặn nhiệt đới và lý thuyết thích nghi sinh thái của quần xã thực vật ven bờ theo công trình của Phan Nguyên Hồng (1991). Cấu trúc thảm cây ngập mặn chịu sự điều tiết chặt chẽ bởi các yếu tố ngoại cảnh bao gồm: biên độ nhiệt độ không khí, lượng mưa hàng năm, chế độ thủy triều và tính chất thổ nhưỡng thể nền bùn sét giàu mùn bã hữu cơ.

Đồng thời, tác giả vận dụng mô hình quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (Community-Based Natural Resource Management) kết hợp khung phân tích động lực biến động sử dụng đất (LULC). Hệ thống khái niệm chủ đạo xuyên suốt luận văn bao gồm:

• Chỉ số thực vật khác biệt chuẩn hóa (NDVI - Normalized Difference Vegetation Index) dùng để định lượng mật độ và sức khỏe tán lá cây rừng;
• Hệ thống thông tin địa lý (GIS) và viễn thám quang học đa phổ;
• Quần xã thực vật ngập mặn đặc trưng vùng Đông Bắc như Trang (Kandelia obovata), Vẹt dù (Bruguiera gymnorhiza) và Bần chua (Sonneratia caseolaris);
• Thể nền trầm tích bãi triều và vùng đệm cửa sông sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp của đề tài được tổng hợp từ cơ sở ảnh vệ tinh Landsat 5 TM, Landsat 7 ETM+ và Landsat 8 OLI qua các năm 2000, 2010 và 2020 do Cơ quan Vũ trụ Mỹ cung cấp, kết hợp hệ thống hồ sơ lưu trữ tại Hạt Kiểm lâm và Phòng Kinh tế thành phố Móng Cái.

Phương pháp phân tích viễn thám kết hợp thuật toán phân loại ảnh có giám sát (Supervised Classification) theo nguyên lý xác suất cực đại (Maximum Likelihood) được lựa chọn làm công cụ cốt lõi. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ khả năng bao quát toàn bộ vùng bãi triều lầy thụt rộng hơn 50 km đường bờ biển mà việc đo đạc thủ công không thể thực hiện định kỳ, giúp trích xuất biến động lớp phủ đa thời gian với độ chính xác kiểm chứng đạt trên 85%.

Về phương pháp điều tra thực địa và xã hội học, cỡ mẫu khảo sát gồm 180 phiếu phỏng vấn bảng hỏi được triển khai theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling). Địa bàn lấy mẫu tập trung tại 5 xã, phường trọng điểm có diện tích rừng ngập mặn lớn gồm Vạn Ninh, Hải Đông, Hải Xuân, Trà Cổ và Bình Ngọc. Đối tượng phỏng vấn chia làm hai nhóm: 160 hộ dân trực tiếp khai thác thủy sản, nuôi tôm ao đầm và 20 cán bộ chuyên trách công tác quản lý tài nguyên môi trường cấp xã, phường và thành phố. Luận văn cũng tiến hành định vị 60 điểm tọa độ thực địa bằng thiết bị GPS cầm tay để hiệu chỉnh bản đồ và áp dụng ma trận SWOT nhằm đánh giá toàn diện năng lực quản lý rừng tại địa phương. Tiến trình nghiên cứu được triển khai thực hiện từ năm 2020 đến năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu không gian giai đoạn 2000 – 2020 cho thấy diện tích rừng ngập mặn thành phố Móng Cái trải qua biến động sâu sắc theo hai giai đoạn rõ rệt:

Thứ nhất, giai đoạn 2000 – 2010 chứng kiến diện tích rừng ngập mặn sụt giảm mạnh do làn sóng chuyển đổi ồ ạt đất bãi triều sang đầm nuôi thủy sản thâm canh. Tổng diện tích ao đầm nuôi tôm gia tăng đột biến, chiếm tới hơn 51,7% diện tích mở rộng mới với quy mô đạt trên 1.300 ha, tập trung tại các vùng cửa sông Ka Long và xã Vạn Ninh.

Thứ hai, giai đoạn 2010 – 2020 ghi nhận xu hướng ổn định và phục hồi cục bộ về diện tích nhờ hiệu quả từ 02 dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó biến đổi khí hậu (SP-RCC), bao gồm Dự án trồng rừng bảo vệ đê Thôn 1 xã Hải Đông và Dự án bảo vệ phát triển rừng phòng hộ ven biển tỉnh Quảng Ninh với tổng diện tích trồng mới đạt 3.325 ha.

Thứ ba, chất lượng thảm thực vật có sự phân hóa mạnh mẽ khi đánh giá qua chỉ số NDVI. Giá trị NDVI trung bình giảm từ mức phản ánh tán rừng dày (NDVI dao động 0,60 – 0,75) trong năm 2000 xuống mức rừng nghèo và tán thưa (NDVI dao động 0,25 – 0,45) trong năm 2010, trước khi có dấu hiệu cải thiện nhẹ ở tầng cây bụi tái sinh vào năm 2020.

BIẾN ĐỘNG CHẤT LƯỢNG RỪNG NGẬP MẶN MÓNG CÁI (2000 - 2020)
-------------------------------------------------------------------
Mốc thời gian    Chỉ số NDVI trung bình      Trạng thái thảm phủ
-------------------------------------------------------------------
Năm 2000         0,60 - 0,75                 Rừng dày, nguyên sinh
Năm 2010         0,25 - 0,45                 Tán thưa, suy thoái mạnh
Năm 2020         0,45 - 0,58                 Phục hồi nhờ rừng trồng mới
-------------------------------------------------------------------

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh áp lực suy thoái bắt nguồn từ hai nhóm nguyên nhân chính:

• Tác động nhân sinh là động lực chủ đạo làm suy giảm diện tích. Lợi nhuận kinh tế từ nuôi tôm chân trắng đã thúc đẩy việc đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng vào các đầm nuôi công nghiệp, dẫn tới việc đắp đê ngăn triều phá vỡ chế độ ngập tự nhiên. Các dự án phát triển hạ tầng đô thị và san lấp mở đường ven biển tại xã Vạn Ninh cũng trực tiếp triệt hạ nhiều dải rừng phòng hộ lâu năm.
• Tác động tự nhiên từ biến đổi khí hậu đóng vai trò cộng hưởng làm suy thoái chất lượng rừng. Khu vực nghiên cứu ghi nhận các đợt rét hại cực đoan với nhiệt độ mùa đông giảm xuống 11,9°C vào tháng 2/2011, lượng mưa năm biến thiên thất thường từ mức đỉnh 3.159,3 mm (năm 2001) xuống mức đáy 1.666,6 mm (năm 2011), kết hợp với biên độ thủy triều dâng cao đạt +4,98 m tại Mũi Ngọc gây sạt lở thể nền trầm tích.

Các kết quả phân tích biến động diện tích và chất lượng rừng có thể được biểu diễn trực quan hóa thông qua hệ thống bản đồ đơn vị đất đai, biểu đồ cột chồng tỷ lệ chuyển đổi thảm phủ và bảng ma trận chuyển dịch không gian giữa đất rừng, mặt nước nuôi trồng thủy sản và đất phi nông nghiệp giai đoạn 2000 - 2020. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với báo cáo diễn biến rừng tại các địa phương lân cận như Hải Phòng (giảm hơn 1.000 ha) và Nam Định, khẳng định một thực tế rằng việc đánh đổi diện tích đất ngập nước lấy tăng trưởng nuôi trồng thủy sản ngắn hạn là nguyên nhân chung dẫn đến mất cân bằng sinh thái ven bờ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa và phân tích SWOT, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ nhằm bảo tồn và phát triển bền vững rừng ngập mặn thành phố Móng Cái:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và quản lý quy hoạch không gian biển. Tiến hành rà soát, cắm mốc ranh giới rõ ràng trên thực địa cho toàn bộ 16.978,2 ha đất rừng phòng hộ và 29.839,25 ha đất lâm nghiệp trên toàn thành phố. Nghiêm cấm mọi hành vi tự phát san lấp bãi triều hoặc chuyển đổi rừng ngập mặn sang mục đích phi nông nghiệp. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Móng Cái chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ninh. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2023 – 2025.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật trong trồng và phục hồi rừng. Tập trung áp dụng các giải pháp công trình mềm như gây bồi, tạo bãi giảm sóng; lựa chọn cơ cấu cây trồng chịu mặn và chịu lạnh tốt bản địa gồm Trang, Bần chua, Vẹt dù; thiết lập hệ thống giám sát thảm phủ định kỳ 6 tháng/lần bằng công nghệ viễn thám GIS. Mục tiêu kỹ thuật: Nâng tỷ lệ cây sống sau 3 năm trồng rừng đạt trên 85%. Chủ thể thực hiện: Hạt Kiểm lâm Móng Cái phối hợp Ban Quản lý rừng phòng hộ. Thời gian: 2023 – 2027.

Thứ ba, chuyển đổi cơ cấu kinh tế và phát triển sinh kế xanh. Khuyến khích nhân rộng mô hình nuôi thủy sản sinh thái kết hợp dưới tán rừng (tôm - cua - rừng) thay thế cho hình thức thâm canh xả thải trực tiếp; triển khai cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) và du lịch sinh thái trải nghiệm. Mục tiêu: Gia tăng 15% đến 20% thu nhập ổn định cho cộng đồng dân cư ven biển. Thời gian: 2024 – 2028.

Thứ tư, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực thi pháp luật. Kiện toàn các tổ tuần tra bảo vệ rừng cộng đồng tại 9 xã, phường ven biển; tổ chức các chương trình phổ biến Luật Lâm nghiệp cho 100% hộ dân sinh sống giáp ranh đầm ngập mặn. Chủ thể thực hiện: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và UBND các xã, phường. Thời gian: Triển khai thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Lãnh đạo UBND thành phố Móng Cái, Chi cục Kiểm lâm, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh có thể khai thác hệ thống bản đồ số hóa GIS và ma trận SWOT để làm căn cứ phê duyệt quy hoạch sử dụng đất, lập kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu ven bờ và phân bổ ngân sách lâm nghiệp hợp lý.
2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học: Các chuyên gia thuộc khối ngành Quản lý tài nguyên, Lâm sinh, Khoa học môi trường và Địa lý ứng dụng có thể sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình tích hợp ảnh viễn thám đa phổ Landsat xử lý chỉ số NDVI kết hợp khảo sát xã hội học phân tầng trên quy mô cấp huyện thị.
3. Ban quản lý các dự án phát triển và tổ chức phi chính phủ (NGOs): Các chuyên gia thiết kế dự án môi trường có thể rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc từ việc đánh giá hiệu quả thực tế của 02 dự án SP-RCC tại Móng Cái để xây dựng mô hình sinh kế gắn với bảo vệ rừng ven biển Đông Bắc.
4. Doanh nghiệp và cộng đồng nuôi trồng thủy sản ven biển: Các chủ trang trại, hợp tác xã tại địa phương có thể tiếp cận giải pháp kỹ thuật nuôi trồng thủy sản sinh thái bền vững dưới tán rừng nhằm nâng cao giá trị thương phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân căn bản nào khiến diện tích rừng ngập mặn Móng Cái suy thoái trong giai đoạn 2000 - 2020? Suy thoái diện tích rừng ngập mặn tại Móng Cái bắt nguồn chủ yếu từ hoạt động phá rừng đào ao đắp đầm nuôi tôm thâm canh với quy mô trên 1.300 ha, cùng việc san lấp mặt bằng xây dựng hạ tầng giao thông, kết hợp với các hình thái thời tiết cực đoan như nhiệt độ rét hại xuống 11,9°C và xói lở bờ biển.

Việc ứng dụng viễn thám Landsat và GIS mang lại lợi ích gì cho công tác nghiên cứu? Ảnh vệ tinh Landsat cung cấp chuỗi dữ liệu ảnh đa thời gian qua các năm 2000, 2010 và 2020 với độ bao phủ rộng khắp 51.958,66 ha diện tích tự nhiên của thành phố Móng Cái. Thuật toán phân lớp và chỉ số NDVI giúp trích xuất chính xác ranh giới biến động rừng ngập mặn với độ tin cậy trên 85% mà không tốn kém chi phí khảo sát thực địa diện rộng.

Các dự án thuộc Chương trình SP-RCC đã đem lại kết quả cụ thể nào cho Móng Cái? Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó biến đổi khí hậu (SP-RCC) đã tài trợ triển khai 02 dự án trồng rừng trọng điểm tại xã Hải Đông và dải phòng hộ ven biển, đóng góp trực tiếp vào kết quả trồng mới 3.325 ha rừng, nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn thành phố Móng Cái lên mức 41%.

Vì sao các loài cây ngập mặn tại Móng Cái có kích thước sinh trưởng nhỏ hơn khu vực Nam Bộ? Khu vực ven biển Móng Cái chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc với nền nhiệt độ mùa đông xuống thấp dưới 15°C và lượng mưa biến động lớn, làm hạn chế quá trình trao đổi chất và kéo dài thời gian sinh trưởng của cây so với môi trường nhiệt đới ổn định 25°C – 28°C tại các tỉnh Nam Bộ.

Mô hình kinh tế nào giúp giải quyết hài hòa xung đột giữa sinh kế người dân và bảo tồn rừng? Mô hình nuôi tôm - cua - cá sinh thái kết hợp duy trì tán rừng ngập mặn tự nhiên là giải pháp tối ưu nhất. Phương thức này không chỉ giúp hộ dân gia tăng 15% đến 20% thu nhập bền vững mà còn bảo toàn hệ sinh thái bùn bãi triều và phát huy tối đa chức năng chắn sóng phòng hộ đê điều.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng chính xác biến động không gian của thảm rừng ngập mặn thành phố Móng Cái qua chuỗi dữ liệu ảnh vệ tinh 20 năm từ năm 2000 đến năm 2020.
• Nghiên cứu chứng minh sự suy giảm diện tích rừng diễn ra mạnh mẽ nhất trong giai đoạn 2000 – 2010 do sức ép mở rộng hơn 1.300 ha ao đầm nuôi thủy sản thâm canh, trước khi phục hồi cục bộ trong giai đoạn 2010 – 2020.
• Chỉ số thực vật NDVI và phương pháp phân loại có giám sát đã bóc tách rõ nét sự suy giảm chất lượng rừng do rét hại cực đoan 11,9°C và áp lực chuyển đổi mục đích sử dụng đất bãi triều.
• Đề tài đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gồm quy hoạch bảo vệ 16.978,2 ha rừng phòng hộ, ứng dụng công nghệ viễn thám giám sát, chuyển đổi sinh kế xanh và củng cố quản lý cộng đồng.
• Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung số hóa dữ liệu kiểm kê rừng hàng năm và triển khai thí điểm cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng trong giai đoạn 2024 – 2026.

Để nắm bắt toàn diện hệ thống bản đồ số hóa không gian và bộ đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh chuyên sâu, quý độc giả và các nhà quản lý được khuyến khích tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu thạc sĩ của tác giả Trần Anh Đức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng ngập mặn (RNM) là một hệ sinh thái đặc biệt bao gồm nhiều loại thực vật sống ở vùng nước mặn ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới mà các loại cây khác khó phát triển. Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển và phát triển rừng ngập mặn. Rừng ngập mặn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sống của các loài động thực vật và cung cấp thức ăn cho con người, ngoài ra còn có vai trò chắn sóng, điều hòa không khí, tích lũy cac on trong hệ sinh thái rừng, ứng phó biến đổi khí hậu. Hệ sinh thái rừng ngập mặn rất nhạy cảm, khi sử dụng hệ sinh thái này cần chú ý đến hai nhóm yếu tố cả bên trong và bên ngoài hệ thống.

Để quản lý rừng bền vững, điều quan trọng là phải hiểu các nhóm yếu tố trong hệ sinh thái rừng, chẳng hạn như cấu trúc sinh thái: thành phần loài, đa dạng sinh học. cấu trúc không gian của hệ thống. Sự tồn tại và phát triển của hệ sinh thái. Hơn nữa, cần phải có sự hiểu biết về các tác động của các yếu tố môi trường lên sự phát triển của RNM như điều kiện đất đai, chế độ ngập triều, độ mặn… các nhân tố này tác động rất khác nhau lên từng loài c y RNM cũng như phạm vi phân bố của chúng.

Các tác động của nhân tố môi trường cũng hết sức đa dạng và không tuân theo quy luật, điều đó rất dễ gây tổn thương cho RNM. Trong những năm gần đ y, do có chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông, l m, ngư nghiệp, đặc biệt là việc nuôi trồng thủy hải sản, nhu cầu xây dựng phát triển các khu đô thị, các khu du lịch, dịch vụ, công nghiệp, … nên RNM ven biển tỉnh Quảng Ninh đã có sự suy giảm mạnh cả về diện tích và chất lượng. Theo số liệu thống kê của Trần Thái Tuấn (Hội chữ thập đỏ tỉnh Quảng Ninh) cho thấy, diện tích RNM tỉnh Quảng Ninh năm 1997 có 29. Theo số liệu thống kê của Sở NN&PTNT Quảng Ninh, năm 2014 tỉnh Quảng Ninh có 17.034,7 ha rừng tự nhiên và 2.590,6 ha rừng trồng.

Năm 2018, diện tích RNM ven biển tỉnh Quảng Ninh là 19. 2 Thị xã Móng Cái (nay là thành phố) là địa bàn trọng yếu của tỉnh Quảng Ninh trong lĩnh vực RNM, nơi đã và đang triển khai 02 dự án thuộc Chương trình ứng phó với biến đổi khí hậu (SP-RCC), bao gồm: Dự án bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, đặc dụng ven biển tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 – 2020 và Dự án Gây bồi, tạo bãi và trồng cây ngập mặn bảo vệ đê Thôn 1, xã Hải Đông, về chống biến đổi khí hậu. Những biến động tự nhiên và tác động do con người gần đ y đã làm mất nơi cư trú và ãi giống, ãi đẻ (bãi triều, đầm lầy sú vẹt, bãi biển, thảm cỏ biển và rạn san hô). Rừng ngập mặn bị hủy hoại nặng nề do khai hoang nông nghiệp trước kia và nuôi trồng thủy sản gần đ y, x y dựng các khu định cư, khu công nghiệp và do xói lở bờ.

Đó là chưa kể những tác động gián tiếp của các hoạt động d n sinh trên đất liền làm đục hóa, bùn hóa và ngọt hóa vùng nước. Cùng với hủy hoại nơi cư trú là iến dạng cảnh quan tự nhiên trên mặt và dưới đáy biển, làm mất vẻ đẹp, sự hài hòa tự nhiên, giảm chất lượng môi trưởng sống và ảnh hưởng đến giá trị du lịch sinh thái. Sự suy thoái hệ sinh thái rừng ngập mặn đang diễn ra ngay trước mắt với tốc độ nhanh chóng, là mối đe dọa trực tiếp và to lớn đối với sự phát triển bền vững của nền kinh tế biển. Tuy nhiên các nghiên cứu về hệ sinh thái rừng ngập mặn cho đến nay đều không liên tục, gián đoạn, các dữ liệu về hệ sinh thái này rời rạc, chưa đồng nhất.

Vì vậy, việc điều tra, nghiên cứu, đánh giá iến động hệ sinh thái rừng ngập mặn góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho sử dụng bền vững tài nguyên biển thị xã Móng Cái là vấn đề quan trọng và cấp thiết. Đề tài “Nghiên cứu suy thoái rừng ngập mặn ven biển thị xã Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2000 - 2020 và đề xuất giải pháp quản lý” được đề xuất và thực hiện với mong muốn ổ sung các cơ sở khoa học và thực tiễn thiết thực trợ giúp các nhà quản lý có được cái nhìn toàn diện, đúng đắn, từ đó đưa ra những định hướng và giải pháp hợp lý cho việc bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái RNM thị xã Móng Cái (nay là thành phố Móng Cái), tỉnh Quảng Ninh. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được thực trạng và biến động về diện tích rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2000-2020. - Xác định được nguyên nhân biến động diện tích rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh và đề xuất được các giải pháp quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn hiệu quả.

Nội dung nghiên cứu 3. Nghiên cứu thực trạng, biến động diện tích của rừng ngập mặn thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. - Đánh giá iến động diện tích RNM tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2000-2020, - Lập bản đồ thể hiện hiện trạng và biến động diện tích của rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2000-2020. Hiện trạng quản lý rừng ngập mặn tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.

- Hiện trạng quản lý, phương pháp quản lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với rừng ngập mặn thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Cơ cấu sử dụng đất tại thành phố Móng Cái giai đoạn 2000 – 2020. - Điều tra xã hội học đối với nhà quản lý, dựa trên các tài liệu và số liệu điều tra, đánh giá hiện trạng quản lý rừng ngập mặn tại địa phương. Xác định những thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn tại địa bàn nghiên cứu.

Xác định nguyên nhân biến động và đƣa ra giải pháp - Xác định nguyên nhân biến động diện tích rừng ngập mặn giai đoạn 2000 - 2020. - Đề xuất biện pháp quản lý nhằm giải quyết những khó khăn vướng mắc mà người d n và cơ quan quản lý nhà nước gặp phải trong quá trình quản lý rừng ngập mặn. 4 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về rừng ngập mặn Rừng ngập mặn là quần xã được hợp thành từ thực vật ngập mặn ảnh hưởng bởi nước triều ven biển nhiệt đới hoặc bán nhiệt đới.

Rừng nhiệt đới phân bổ từ vĩ độ 25 Bắc xuống vĩ độ 25 Nam. Nằm trong mối tương tác giữa đất liền và biển, rừng ngập mặn là sinh cảnh quan trọng và quý giá về khả năng thích nghi. Sự phân bố của rừng ngập mặn Rừng ngập mặn phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận xích đạo nên đối với môi trường không khí nhiệt độ là yếu tố đặc trưng, ở những nơi có iên độ nhiệt thích hợp và ít dao động, cây ngập mặn có điều kiện sinh trưởng và phát triển tốt cho nên hạt giống khi phát tán có điều kiện nảy mầm ở mức tối ưu nhất, ngược lại ở những nơi có iên độ dao động nhiệt lớn thì quá trình sinh trưởng, phát triển sẽ diễn ra chậm cho nên cũng ảnh hưởng tới sự phân bố của rừng ngập mặn. Sự sinh trưởng và phát triển của rừng ngập mặn đều chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố tự nhiên, nhưng ở một khu vực nào đó thì rừng ngập mặn có thể chịu sự tác động của nhiều nhân tố hoặc có thể chịu ảnh hưởng của một vài nhân tố như nhiệt độ, lượng mưa, chế độ thủy triều….

Những nhân tố này có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự phân bố rừng ngập mặn. Bên cạnh đó rừng ngập mặn chịu sự ảnh hưởng bởi các môi trường đó là môi trừờng không khí, môi trường nước và môi trường đất. Đối với môi trường nước là một môi trường cung cấp cho cây ngập mặn những chất dinh dưỡng cần thiết để các loài cây ngập mặn có điều kiện sinh trưởng và phát triển tốt. Trong môi trường này thì lượng mưa đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng và duy trì độ mặn để hạt giống các loài cây ngập mặn ở những khu vực khác có điều kiện cư trú và nảy mầm.

Với môi trường đất trong một quần xã rừng ngập mặn phụ thuộc vào nhiều yếu tố địa hình và địa mạo. Sự thay đổi mực nước biển hoặc quá trình 5 xói mòn, sạt lở có thể tác động trực tiếp đến sự phân bố của rừng ngập mặn. Các quần xã RNM phát triển tốt nhất đối với những bãi bồi có đảo che chắn sẽ tạo điều kiện cho cây ngập mặn phát triển tốt. * Sự phân bố của rừng ngập mặn trên thế giới: Rừng ngập mặn phân bố chủ yếu ở vùng xích đạo và nhiệt đới của hai bán cầu.

Tuy nhiên nếu mở rộng lên phía bắc tới Bermunda (32020’ Bắc) và Nhật Bản (31022’ Bắc), xuống phía nam là New Zealand (38003’ Nam) và Australia (38o43’ Nam). Rừng ngập mặn có diện tích lớn nhất nằm trong vùng từ 100 vĩ Bắc đến 10o vĩ Nam (Twilley và cộng sự 1992) [2].B (1986) [3] phân chia các quần xã rừng ngập mặn làm hai nhóm có thành phần loài c y khác nhau. Nhóm phía đông tương ứng với vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương với số loài c y đa dạng và phong phú. Nhóm phía tây gồm bờ biển nhiệt đới châu Phi, châu Mỹ ở cả Đại T y Duơng và Thái Bình Dương, số loài cây ở đ y ít chỉ bằng 1/5 ở phía đông (Spalding và cộng sự, 1997) [4].

Các loài chủ yếu là đước đỏ (Rhizophora mangle), mắm (Avicennia germinans). Tuy nhiên kích thước của một số loài cây lại lớn hơn nhóm phía đông, ví dụ như ở Braxin đước đỏ cao trên 50m và ở Ecuado loài này cao 63m (Phan Nguyên Hồng và cs, 2004) [5]. Theo một nghiên cứu của Hutechings và Seager (1987) cho rằng diện tích rừng ngập mặn trên thế giới là 15.000 ha nằm ở châu Á nhiệt đới và Ch u Đại Dương, 5.000 ha nằm ở vùng châu Mỹ nhiệt đới và 3.000 ha thuộc châu Phi.