Nghiên cứu dọc sự phát triển đầu mặt và cung răng ở học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng ở học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi, cung cấp thông tin quý giá cho ngành nha khoa.

• Tác giả: Phạm Cao Phong
• Người hướng dẫn: GS. Lê Gia Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên cứu dọc sự phát triển của đầu - mặt và cung răng ở một nhóm học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ Y học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI BIẾT ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những hiểu biết về sự tăng trưởng đầu mặt hiện nay
• 1.1.1. Cơ chế của quá trình tăng trưởng
• 1.1.1.1. Sự tăng trưởng của sụn
• 1.1.1.2. Sự tăng trưởng của mô liên kết giữa các khớp
• 1.1.1.3. Sự đắp và tiêu xương bề mặt
• 1.1.2. Biểu hiện của quá trình tăng trưởng
• 1.1.2.1. Sự dịch chuyển của các xương thành phần
• 1.1.2.2. Sự xoay trong tăng trưởng
• 1.1.3. Sự tăng trưởng của phức hợp sọ mặt
• 1.1.3.1. Sự tăng trưởng của nền sọ
• 1.1.3.2. Sự tăng trưởng phức hợp hàm trên
• 1.1.3.3. Sự tăng trưởng của xương hàm dưới
• 1.1.3.4. Sự tăng trưởng của xương ổ răng
• 1.1.4. Sự tăng trưởng mô mềm đầu mặt
• 1.1.4.1. Tăng trưởng của mũi
• 1.1.4.2. Tăng trưởng của môi
• 1.1.5. Sự thay đổi kích thước cung răng
• 1.1.5.1. Chiều rộng cung răng
• 1.1.5.2. Chiều dài cung răng
• 1.1.5.3. Chu vi cung răng
• 1.1.5.4. Sự hình thành khớp cắn răng vĩnh viễn
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng sự tăng trưởng đầu mặt, cung răng
• 1.2.1. Các yếu tố toàn thân
• 1.2.1.1. Yếu tố nội sinh
• 1.2.1.2. Các yếu tố ngoại sinh
• 1.2.2. Các yếu tố tại chỗ
• 1.3. Các phương pháp nghiên cứu tăng trưởng đầu mặt, cung răng
• 1.3.1. Các phương pháp nghiên cứu tăng trưởng đầu mặt
• 1.3.1.1. Nghiên cứu đầu mặt theo không gian ba chiều
• 1.3.1.2. Nghiên cứu sọ mặt trên phim CT Conebeam
• 1.3.1.3. Nghiên cứu đầu mặt trên phim sọ nghiêng từ xa
• 1.3.2. Các phương pháp nghiên cứu tăng trưởng cung răng
• 1.3.2.1. Đo trên mẫu hàm số hóa
• 1.3.2.2. Đo bằng máy chụp cắt lớp điện toán
• 1.3.2.3. Đo bằng thước trượt điện tử trên mẫu hàm thạch cao
• 1.4. Lịch sử nghiên cứu vùng đầu mặt và cung răng trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Các nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng trên thế giới
• 1.4.1.1. Các nghiên cứu sự phát triển đầu mặt trên thế giới
• 1.4.1.2. Các nghiên cứu sự phát triển cung răng trên thế giới
• 1.4.2. Các nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng ở Việt Nam
• 1.4.2.1. Các nghiên cứu sự phát triển đầu mặt ở Việt Nam
• 1.4.2.2. Các nghiên cứu sự phát triển cung răng ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2.4. Các bước tiến hành
• 2.2.4.1. Các bước thu thập số liệu đầu mặt
• 2.2.4.1.1. Chụp phim sọ nghiêng
• 2.2.4.1.2. Các điểm mốc giải phẫu, các chỉ số nghiên cứu
• 2.2.4.1.3. Phương tiện đo
• 2.2.4.1.4. Sử dụng phần mềm AutoCad để vẽ phim
• 2.2.4.2. Thu thập số liệu cung răng
• 2.2.4.2.1. Các chỉ số được NC trên mẫu hàm
• 2.2.4.2.2. Các bước thu thập số liệu cung răng
• 2.2.4.3. Lưu trữ số liệu đầu mặt và cung răng
• 2.3. Xử lý số liệu
• 2.3.1. Xác định chỉ số đầu mặt và cung răng của trẻ từ 11 đến 13 tuổi
• 2.3.2. Đánh giá tăng trưởng đầu mặt và cung răng của trẻ từ 11 đến 13 tuổi
• 2.3.2.1. So sánh ngang
• 2.3.2.2. So sánh dọc
• 2.3.2.3. Vẽ đường tăng trưởng
• 2.3.2.4. Đánh giá tương quan tăng trưởng
• 2.3.2.5. Lập phương trình hồi quy tuyến tính
• 2.3.3. Khắc phục sai số trong nghiên cứu tăng trưởng đầu mặt và cung răng
• 2.3.3.1. Xác định điểm mốc
• 2.3.3.2. Quá trình đo
• 2.3.3.3. Kiểm định độ kiên định của người đo
• 2.4. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Sự phát triển đầu mặt và cung răng từ 11 đến 13 tuổi
• 3.2.1. Một số chỉ số đầu mặt và cung răng tuổi 11, 12, 13
• 3.2.1.1. Một số chỉ số đầu mặt
• 3.2.1.2. Các chỉ số cung răng
• 3.2.2. Tăng trưởng đầu mặt và cung răng
• 3.2.2.1. Tăng trưởng vùng đầu mặt
• 3.2.2.2. Tăng trưởng cung răng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu tăng trưởng
• 4.2.1. Độ tuổi trong nghiên cứu
• 4.2.2. Sự phân phối các đặc điểm nghiên cứu
• 4.2.3. Tính đúng, tính chính xác và các sai lầm trong thu thập số liệu
• 4.2.3.1. Điều kiện thu thập số liệu
• 4.2.3.2. Vấn đề đối với dụng cụ đo
• 4.2.3.3. Vấn đề xác định các điểm mốc và kỹ thuật đo
• 4.3. Kết quả của nghiên cứu
• 4.3.1. Kích thước, chỉ số đầu mặt và cung răng tuổi 11, 12, 13
• 4.3.1.1. Đặc điểm kích thước cung răng
• 4.3.2. Sự tăng trưởng đầu mặt và cung răng
• 4.3.2.1. Xu hướng tăng trưởng đầu mặt
• 4.3.2.2. Tăng trưởng cung răng
• 4.3.3. Xác định một số chỉ số đầu mặt và cung răng lứa tuổi 11, 12, 13
• 4.3.4. Đặc điểm tăng trưởng đầu mặt và cung răng của trẻ tuổi từ 11 đến 13
• 4.3.4.1. Tăng trưởng vùng đầu mặt
• 4.3.4.2. Tăng trưởng cung răng
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH SÁCH SINH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC ẢNH MINH HOẠ

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự phát triển đầu mặt và cung răng ở học sinh Hà Nội

Nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng ở học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực y học và nha khoa. Đầu mặt và cung răng là những yếu tố quyết định đến sự phát triển toàn diện của trẻ em. Việc hiểu rõ về sự phát triển này giúp các bác sĩ có thể đưa ra những phương pháp điều trị và can thiệp kịp thời, đảm bảo sức khỏe răng miệng cho trẻ. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về kích thước và hình thái của đầu mặt mà còn giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của cung răng.

1.1. Đặc điểm phát triển đầu mặt ở độ tuổi 11 đến 13

Đầu mặt của trẻ em trong độ tuổi từ 11 đến 13 có sự thay đổi rõ rệt về kích thước và hình thái. Sự phát triển này không chỉ liên quan đến sự tăng trưởng của xương mà còn ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường và di truyền. Nghiên cứu cho thấy rằng trong giai đoạn này, sự phát triển của đầu mặt diễn ra nhanh chóng, đặc biệt là ở các vùng như hàm trên và hàm dưới.

1.2. Tình trạng cung răng của học sinh Hà Nội

Cung răng của học sinh Hà Nội trong độ tuổi này thường gặp nhiều vấn đề như lệch lạc, thiếu răng hoặc răng mọc không đều. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến khả năng nhai và phát âm của trẻ. Việc theo dõi và đánh giá tình trạng cung răng là rất cần thiết để có những can thiệp kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về sự phát triển đầu mặt và cung răng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thu thập và phân tích dữ liệu. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt dữ liệu chuẩn cho từng độ tuổi và giới tính. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc so sánh và đánh giá sự phát triển giữa các nhóm học sinh khác nhau. Ngoài ra, việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu thiết bị và công nghệ.

2.1. Thiếu dữ liệu chuẩn cho từng độ tuổi

Việc thiếu dữ liệu chuẩn cho từng độ tuổi và giới tính gây khó khăn trong việc đánh giá sự phát triển đầu mặt và cung răng. Các bác sĩ thường phải dựa vào các chỉ số từ các nghiên cứu ở nước ngoài, điều này không phản ánh chính xác tình trạng của học sinh Việt Nam.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ mới

Nhiều phương pháp nghiên cứu hiện đại như chụp CT Conebeam hay phần mềm phân tích hình ảnh chưa được áp dụng rộng rãi tại Việt Nam. Điều này làm giảm độ chính xác trong việc đánh giá sự phát triển đầu mặt và cung răng của học sinh.

III. Phương pháp nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng

Để nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng, các phương pháp nghiên cứu đa dạng đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm chụp phim sọ nghiêng, đo kích thước cung răng và phân tích hình thái. Việc sử dụng các công nghệ hiện đại giúp nâng cao độ chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Chụp phim sọ nghiêng

Chụp phim sọ nghiêng là một trong những phương pháp chính để đánh giá sự phát triển đầu mặt. Phương pháp này cho phép xác định các chỉ số quan trọng như chiều cao mặt, chiều rộng cung răng và các góc giữa các cấu trúc xương.

3.2. Đo kích thước cung răng

Đo kích thước cung răng được thực hiện thông qua việc lấy dấu và đổ mẫu. Phương pháp này giúp xác định các chỉ số như chiều dài, chiều rộng và chu vi cung răng, từ đó đánh giá tình trạng phát triển của răng miệng.

IV. Kết quả nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phát triển đầu mặt và cung răng ở học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi có nhiều đặc điểm nổi bật. Các chỉ số đầu mặt và cung răng có sự thay đổi rõ rệt theo độ tuổi, cho thấy sự phát triển nhanh chóng trong giai đoạn này. Những kết quả này có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng các chỉ số chuẩn cho trẻ em Việt Nam.

4.1. Các chỉ số đầu mặt và cung răng

Các chỉ số đầu mặt và cung răng được xác định trong nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các độ tuổi. Những chỉ số này có thể giúp các bác sĩ trong việc chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị cho trẻ.

4.2. Xu hướng phát triển theo độ tuổi

Xu hướng phát triển đầu mặt và cung răng cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn từ 11 đến 13 tuổi. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sự phát triển của trẻ trong giai đoạn này.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu sự phát triển đầu mặt và cung răng ở học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi đã cung cấp nhiều thông tin quý giá. Những kết quả này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về sự phát triển của trẻ mà còn hỗ trợ các bác sĩ trong việc chẩn đoán và điều trị. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để cập nhật và hoàn thiện các chỉ số phát triển cho trẻ em Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xây dựng các chỉ số chuẩn cho từng độ tuổi và giới tính, từ đó giúp nâng cao chất lượng điều trị trong lĩnh vực nha khoa.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe răng miệng cho trẻ em, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của sự phát triển đầu mặt và cung răng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chẩn đoán, tiên lượng và lập kế hoạch điều trị trong chuyên ngành Răng Hàm Mặt, đặc biệt là nắn chỉnh răng và phẫu thuật hàm mặt, phụ thuộc chặt chẽ vào sự hiểu biết về các chỉ số hình thái cũng như quy luật tăng trưởng của phức hợp đầu - mặt và cung răng theo lứa tuổi. Mỗi chủng tộc và dân tộc đều mang những đặc điểm giải phẫu học, nhân trắc học và sinh lý riêng biệt; do đó, các chỉ số chuẩn và mô hình tăng trưởng của quần thể này không thể áp dụng nguyên vẹn cho quần thể khác.

Tại Việt Nam, phần lớn các công trình trước đây là nghiên cứu cắt ngang hoặc nghiên cứu dọc trên các nhóm tuổi nhỏ (3–5 tuổi) hoặc các nhóm tuổi khác (9–12 tuổi, 12–15 tuổi). Khoảng trống nghiên cứu thực tế là sự thiếu vắng một công trình nghiên cứu dọc theo dõi liên tục trên cùng một nhóm đối tượng trong giai đoạn 11 đến 13 tuổi — giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì có sự tăng trưởng bùng nổ, đồng thời là thời điểm vàng để các bác sĩ chỉnh hình răng mặt bắt đầu can thiệp khí cụ.

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Phạm Cao Phong, chuyên ngành Răng Hàm Mặt (Mã số: 62720601), thực hiện tại Trường Đại học Y Hà Nội năm 2018 dưới sự hướng dẫn của GS. Lê Gia Vinh và PGS. Võ Trương Như Ngọc, mang tên: "Nghiên cứu dọc sự phát triển của đầu - mặt và cung răng ở một nhóm học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi".

Luận án tập trung giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định một số chỉ số đầu mặt và cung răng của một nhóm học sinh Hà Nội từ 11 đến 13 tuổi.
2. Nhận xét sự tăng trưởng đầu mặt và cung răng của nhóm trẻ trên theo chiều dọc thời gian.

• Đối tượng nghiên cứu: Học sinh đang học tập tại một số trường Trung học cơ sở trên địa bàn Hà Nội (gồm THCS Lê Ngọc Hân, THCS Ngô Quyền, THCS Hà Huy Tập), được theo dõi liên tục hàng năm từ 11 tuổi đến 13 tuổi.
• Phạm vi không gian: Trung tâm kỹ thuật cao - Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, Trường Đại học Y Hà Nội và các trường THCS tại Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu theo dõi dọc trong 3 năm liên tiếp (từ 11, 12 đến 13 tuổi), bảo vệ và hoàn thành năm 2018.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án đã hệ thống hóa các nền tảng lý thuyết và công trình nghiên cứu trên thế giới cũng như tại Việt Nam về quá trình tăng trưởng sọ mặt và cung răng:

• Các giả thuyết và cơ chế tăng trưởng: Luận án điểm lại thuyết di truyền của Weinman và Sicher (1955), thuyết khung chức năng của Moss (1960, 1969) với quan điểm xương không tự lớn lên mà được điều khiển bởi chức năng (nhai, nuốt, thở), và thuyết bồi xương - tiêu xương của Enlow và Hans (1996). Enlow chứng minh sự tăng trưởng sọ mặt không đồng nhất về mức độ, tốc độ và thời gian; quá trình tăng trưởng diễn ra thông qua sự tái tạo hình (remodeling) tuân theo nguyên tắc bề mặt và nguyên tắc chữ V, kết hợp với sự chuyển chỗ (displacement) thụ động do các xương kế cận đẩy nhau.
• Nghiên cứu về chuyển động xoay và cấu trúc sọ mặt: Luận án trích dẫn các nghiên cứu cấy ghép kim loại của Björk (1969) và cộng sự để phát hiện sự xoay bên trong và xoay bên ngoài của xương hàm; nghiên cứu của Isaacson (1977), Schudy (1965), Lavergne và Gasson (1977) về sự xoay vị trí và xoay hình thể; nghiên cứu của Broadbent (1975) về sự gia tăng chiều dài phức hợp hàm trên và xương hàm dưới; các nghiên cứu của Scott (1967), Brodie (1941, 1953), Knott (1971), Melsen (1974) về tính ổn định của nền sọ trước; nghiên cứu của Subtelny (1959) và Ricketts (1960) về sự phát triển của mô mềm mũi, môi.
• Nghiên cứu về cung răng và khớp cắn: Luận án phân tích các nghiên cứu của Angle (1907), Baume (1950), Nance (1947) về khoảng cách bù trừ (khoảng leeway), Moorrees (1959, 1969) về sự thay đổi chu vi và chiều rộng cung răng, Bishara (1988) về diễn biến của các mặt phẳng tận cùng răng cối sữa ảnh hưởng đến quan hệ khớp cắn răng vĩnh viễn.
• Các nghiên cứu tại Việt Nam: Tác giả điểm lại các nghiên cứu nhân trắc cắt ngang của Nguyễn Quang Quyền, Hoàng Tử Hùng; nghiên cứu dọc trên trẻ 3–5,5 tuổi của Ngô Thị Quỳnh Lan (1996); nghiên cứu dọc phức hợp sọ - mặt - răng 3–5 tuổi của Trần Thúy Nga (2000); nghiên cứu dọc phát triển cung răng 9–12 tuổi của Trịnh Hồng Hương (2009); nghiên cứu hình thái sọ mặt 12–15 tuổi của Lê Đức Lánh (2001); cùng các công trình của Đống Khắc Thẩm, Lê Nguyên Lâm, Phạm Thị Hương Loan.

Vị trí của luận án: Luận án là công trình nghiên cứu dọc đầu tiên tại Việt Nam kết hợp đồng thời việc phân tích phim sọ nghiêng từ xa và đo đạc mẫu hàm thạch cao trên cùng một quần thể học sinh từ 11 đến 13 tuổi, lấp đầy khoảng trống dữ liệu nhân trắc - chỉnh nha trong giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ bộ răng hỗn hợp sang bộ răng vĩnh viễn.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng lý thuyết phát triển sọ mặt hiện đại, dựa trên sự kết hợp giữa:

1. Cơ chế cốt hóa sụn và màng xương: Sự phát triển của sụn nền sọ (khớp bướm chẩm), sụn vách mũi và sụn lồi cầu xương hàm dưới kết hợp hiện tượng bồi xương/tiêu xương tại các khớp và bề mặt xương.
2. Nguyên lý động học xoay của xương hàm: Phân loại các kiểu xoay xương hàm dưới (xoay lên trên - ra trước gây cắn sâu, mặt ngắn; xoay xuống dưới - ra sau gây cắn hở, mặt dài, lùi cằm) và xương hàm trên.
3. Động học phát triển cung răng và khớp cắn: Hiện tượng di gần sinh lý của các răng hàm lớn vĩnh viễn, sự sử dụng khoảng leeway của Nance trong quá trình thay thế các răng cối sữa bằng các răng tiền hàm.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu dịch tễ học mô tả theo phương pháp nghiên cứu dọc (longitudinal study), theo dõi thuần tập lặp lại trên cùng một đối tượng ở ba mốc thời gian: 11 tuổi, 12 tuổi và 13 tuổi.
• Đối tượng và tiêu chuẩn lựa chọn:
  • Học sinh người Việt (Kinh), sinh sống tại Hà Nội, có sự đồng thuận tham gia của phụ huynh và nhà trường.
  • Không có tiền sử điều trị chỉnh hình răng mặt hay phẫu thuật hàm mặt.
  • Bộ răng phát triển bình thường theo lứa tuổi, không có dị tật bẩm sinh vùng hàm mặt (như khe hở môi - vòm miệng).
  • Có đầy đủ dữ liệu phim X-quang sọ nghiêng và mẫu hàm chuẩn qua cả 3 năm theo dõi.
• Phương tiện và công cụ thu thập dữ liệu:
  1. Phân tích sọ mặt: Chụp phim X-quang sọ nghiêng từ xa (Cephalometrics) trong điều kiện chuẩn hóa tư thế đầu và khoảng cách phát tia tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt. Xử lý và số hóa phim bằng phần mềm Sidexis Next Generation, vẽ và đo các điểm mốc giải phẫu trên phần mềm AutoCAD.
  2. Phân tích cung răng: Lấy dấu cung răng hai hàm bằng Alginate, đổ mẫu thạch cao cứng; tiến hành đo đạc các kích thước cung răng (chiều rộng trước, chiều rộng sau, chiều dài trước, chiều dài sau, chu vi cung răng) bằng thước trượt điện tử kỹ thuật số (electronic digital sliding caliper).
• Kỹ thuật chồng phim sọ nghiêng (Superimposition):
  • Chồng phim toàn bộ: Sử dụng đường tham chiếu Sella - Nasion (S-Na) với điểm ghi cố định tại Sella (S) để đánh giá hướng và mức độ dịch chuyển tổng thể của sọ mặt và sự xoay của các xương hàm.
  • Chồng phim tại chỗ: Hàm trên sử dụng mặt phẳng khẩu cái (ANS-PNS) với điểm ghi tại ANS; hàm dưới sử dụng mặt phẳng hàm dưới (Go-Me) với điểm ghi tại Gonion (Go).
• Xử lý số liệu và phân tích thống kê:
  • Tính toán các giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn (SD), sai số chuẩn (SE), khoảng biến thiên.
  • So sánh ngang giữa hai giới (nam - nữ) và so sánh dọc giữa các mốc tuổi (11, 12, 13 tuổi) bằng kiểm định thống kê thích hợp ($t$-test).
  • Đánh giá tương quan tuyến tính giữa các kích thước cung răng trên và dưới bằng hệ số tương quan $r$ và thiết lập các phương trình hồi quy tuyến tính.
  • Đánh giá độ kiên định của người đo và định lượng sai số phương pháp thông qua đo lặp lại.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| BẢNG SO SÁNH KÍCH THƯỚC GẦN XA TRUNG BÌNH GIỮA RĂNG SỮA VÀ RĂNG VĨNH VIỄN (Theo tài liệu tổng quan Nance / Moorrees trong luận án) |
+------------------+-----------------------+-------------------+--------------------+
| Nhóm hàm         | Răng vĩnh viễn (mm)   | Răng sữa (mm)     | Chênh lệch (mm)   |
+------------------+-----------------------+-------------------+--------------------+
| Hàm trên (Cửa)   | 31,6                  | 23,4              | +8,2               |
| Hàm trên (Nanh/Hàm)| 43,0                | 44,6              | -1,6 (Leeway)      |
| **Tổng Hàm trên**| **74,6**              | **68,0**          | **+6,6**           |
+------------------+-----------------------+-------------------+--------------------+
| Hàm dưới (Cửa)   | 23,0                  | 17,4              | +5,6               |
| Hàm dưới (Nanh/Hàm)| 42,2                | 47,0              | -4,8 (Leeway)      |
| **Tổng Hàm dưới**| **65,2**              | **64,4**          | **+0,8**           |
+------------------+-----------------------+-------------------+--------------------+

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết toàn diện các cơ sở lý luận sinh học và giải phẫu phát triển sọ mặt:

• Phân tích chi tiết 3 cơ chế sinh học chính của quá trình tăng trưởng sọ mặt: sự tăng trưởng của sụn (sụn nền sọ, vách ngăn mũi, lồi cầu xương hàm dưới); sự tăng sinh mô liên kết tại các đường khớp; và cơ chế bồi xương - tiêu xương bề mặt.
• Mô tả các phương thức dịch chuyển xương: tái tạo hình tại chỗ, chuyển chỗ tịnh tiến nguyên phát và thứ phát do tác động đẩy từ các cấu trúc lân cận (như nền sọ đẩy phức hợp xương hàm trên ra trước và xuống dưới).
• Phân tích động học xoay của xương hàm trên và xương hàm dưới, chỉ rõ tác động của các kiểu xoay xương đến sự hình thành kiểu mặt (mặt ngắn cắn sâu hoặc mặt dài cắn hở) và vị trí của các răng cửa.
• Trình bày đặc điểm tăng trưởng của từng vùng giải phẫu: nền sọ trước/giữa/sau, phức hợp xương hàm trên, xương hàm dưới, xương ổ răng và mô mềm (độ nhô của mũi theo Ricketts, sự thay đổi độ dày và vị trí của môi theo Subtelny).
• Tổng thuật quy luật biến đổi kích thước cung răng (chiều rộng, chiều dài, chu vi) và các yếu tố ảnh hưởng (toàn thân, nội tiết, chủng tộc, di truyền, dinh dưỡng và chức năng cơ mút/nhai).
• Đánh giá ưu nhược điểm của các phương pháp nghiên cứu sọ mặt (nhân trắc trực tiếp, ảnh chụp, CT Scanner, CT Conebeam, phim sọ nghiêng từ xa) và kỹ thuật đo mẫu hàm (thước trượt cơ học, thước trượt điện tử, mẫu hàm số hóa 3D).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế và quy trình thực nghiệm:

• Tiêu chuẩn tuyển chọn và loại trừ mẫu nghiên cứu dọc gồm các học sinh 11 tuổi tại Hà Nội được theo dõi đến 13 tuổi.
• Quy chuẩn kỹ thuật chụp phim X-quang sọ nghiêng từ xa: định vị đầu theo mặt phẳng nằm ngang Frankfort, khoảng cách từ tiêu điểm phát tia đến mặt phẳng đối xứng dọc của đối tượng và từ đối tượng đến phim được giữ cố định để kiểm soát độ phóng đại.
• Danh mục các mốc giải phẫu sọ mặt được xác định trên phim: Sella (S), Nasion (Na), Basion (Ba), Anterior Nasal Spine (ANS), Posterior Nasal Spine (PNS), Điểm A (Subspinale), Điểm B (Supramentale), Pogonion (Pg), Gnathion (Gn), Menton (Me), Gonion (Go), Condylion (Cd), v.v.
• Quy trình lấy dấu Alginate, đổ mẫu thạch cao, các mốc đo kích thước cung răng:
  • Chiều rộng trước (khoảng cách giữa hai đỉnh răng nanh).
  • Chiều rộng sau 1 và sau 2 (khoảng cách giữa các răng hàm nhỏ và răng hàm lớn thứ nhất).
  • Chiều dài trước và chiều dài sau của cung răng hàm trên và hàm dưới.
  • Chu vi cung răng đo theo phương pháp chia đoạn qua các tiếp điểm răng.
• Phương pháp chồng phim trên đường tham chiếu S-Na tại điểm S để xác định vector tăng trưởng và sự xoay xương hàm; chồng phim hàm trên trên mặt phẳng khẩu cái tại ANS; chồng phim hàm dưới trên mặt phẳng Go-Me tại Go.
• Các quy trình kiểm soát sai số, kiểm định độ tin cậy của phép đo bằng phương pháp kiểm định độ kiên định của người đo qua hai lần đo độc lập; thủ tục đạo đức nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ hệ thống số liệu định lượng thu được từ nghiên cứu dọc:

• Đặc điểm phân bố mẫu: Số lượng học sinh tham gia đầy đủ qua các năm 11, 12, 13 tuổi phân bố theo giới tính nam và nữ.
• Các chỉ số sọ mặt qua các độ tuổi (11, 12, 13 tuổi):
  • Kích thước nền sọ (S-Na, N-Ba, S-Ba) tăng đều đặn theo tuổi.
  • Kích thước phức hợp xương hàm trên (ANS-PNS) và kích thước xương hàm dưới (chiều dài thân Go-Me, chiều cao nhánh đứng Cd-Go, chiều dài toàn bộ S-Gn) đều có sự gia tăng rõ rệt, tốc độ tăng của xương hàm dưới cao hơn xương hàm trên.
  • Các góc chỉ số tương quan xương: Góc SNA, SNB, ANB; góc mặt phẳng hàm dưới so với nền sọ (SN-GoMe), góc trục răng cửa trên và dưới.
  • Chiều cao tầng mặt: Chiều cao mặt trước (N-Me), chiều cao tầng mặt trên (N-ANS), chiều cao tầng mặt dưới (ANS-Me), và chiều cao mặt sau (S-Go).
  • Các chỉ số mô mềm: Chiều dài mũi (N'-Sn, Pn-Sn), khoảng cách từ đường thẩm mỹ E của Ricketts đến môi trên và môi dưới.
• Biến đổi kích thước cung răng:
  • Chiều rộng cung răng: Chiều rộng trước (khoảng cách răng nanh) và chiều rộng sau (khoảng cách răng cối) ở cả hàm trên và hàm dưới có xu hướng tăng nhẹ từ 11 đến 13 tuổi. Kích thước ở nam luôn lớn hơn ở nữ.
  • Chiều dài cung răng: Chiều dài trước và chiều dài sau của cung răng có xu hướng giảm nhẹ theo tuổi do hiện tượng di gần sinh lý của các răng hàm lớn vĩnh viễn và sự đóng khoảng sau khi thay răng cối sữa.
  • Chu vi cung răng: Chu vi cung răng hàm dưới có sự sụt giảm rõ nét hơn so với hàm trên do tận dụng khoảng trống leeway.
• Tương quan và phương trình hồi quy: Xây dựng các mô hình hồi quy tuyến tính biểu diễn mối liên hệ chặt chẽ giữa kích thước cung răng hàm trên và cung răng hàm dưới (giữa RTT và RTD, RST và RSD, DTT và DTD, CVT và CVD).
• Diễn biến khớp cắn: Tỷ lệ phân bố các dạng khớp cắn theo phân loại Angle (Loại I, Loại II, Loại III) và sự biến đổi tương quan răng hàm lớn thứ nhất từ 11 đến 13 tuổi.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích, lý giải cơ chế và so sánh kết quả thu được với các công trình trong và ngoài nước:

• Phương pháp và độ tin cậy: Khẳng định tính ưu việt và độ chính xác của phương pháp nghiên cứu dọc so với nghiên cứu cắt ngang trong việc xác định tốc độ và mẫu tăng trưởng cá thể; phân tích các sai số đo đạc trên phần mềm AutoCAD và thước trượt điện tử, chứng minh sai số nằm trong giới hạn cho phép.
• Xu hướng tăng trưởng sọ mặt:
  • Sự dịch chuyển của xương hàm trên ra trước và xuống dưới chủ yếu nhờ sự phát triển của nền sọ và sự bồi xương tại các đường khớp trán - hàm trên, gò má - hàm trên.
  • Xương hàm dưới phát triển mạnh mẽ theo chiều dài thân và chiều cao nhánh đứng do hoạt động của sụn lồi cầu kết hợp tái tạo xương bờ sau cành cao và bờ dưới thân xương hàm.
  • Sự xoay của xương hàm: Phần lớn đối tượng thể hiện kiểu xoay xuống dưới và ra trước, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hài hòa thẩm mỹ khuôn mặt.
  • So sánh các chỉ số xương và mô mềm với nghiên cứu của Đống Khắc Thẩm (trên trẻ Việt Nam 11, 13 tuổi), Lê Đức Lánh (12–15 tuổi) và nghiên cứu quốc tế của Franka Stahl de Castrillon, Ross-Powell, chỉ ra sự khác biệt đặc trưng về độ nhô xương hàm và hình thái sọ mặt của trẻ em Việt Nam so với chủng tộc da trắng (Caucasian).
• Quy luật biến đổi cung răng:
  • Lý giải nguyên nhân giảm chiều dài và chu vi cung răng hàm dưới do khoảng leeway của Nance và lực đẩy di gần của răng hàm lớn.
  • So sánh kích thước cung răng với các nghiên cứu của Moorrees, Sillman, Trịnh Hồng Hương; khẳng định sự phù hợp với các quy luật sinh học kinh điển nhưng có các giá trị tuyệt đối mang tính đặc thù cho người Việt.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận

1. Thiết lập bộ hằng số sinh học dọc: Cung cấp hệ thống dữ liệu nhân trắc sọ mặt và kích thước cung răng được theo dõi dọc liên tục từ 11 đến 13 tuổi đầu tiên trên nhóm học sinh Hà Nội. Bộ chỉ số này phản ánh chính xác nhịp độ tăng trưởng tự nhiên của người Việt trong giai đoạn tiền dậy thì.
2. Xác lập mô hình và vector tăng trưởng: Luận án đã mô tả chi tiết bằng phương pháp chồng phim định lượng về hướng tăng trưởng, mức độ dịch chuyển ra trước - xuống dưới và các kiểu xoay của phức hợp hàm trên và xương hàm dưới ở trẻ em Việt Nam.
3. Mô hình hóa mối tương quan cung răng: Xây dựng thành công các phương trình hồi quy tuyến tính giữa kích thước cung răng hàm trên và hàm dưới, đóng góp cơ sở dữ liệu định lượng cho nhân trắc học răng mặt.

Đóng góp về mặt thực tiễn và ứng dụng lâm sàng

1. Chỉ định thời điểm can thiệp chỉnh nha tối ưu: Cung cấp cơ sở khoa học để các bác sĩ chỉnh hình răng mặt xác định thời điểm can thiệp bằng khí cụ chức năng hoặc khí cụ chỉnh xương, tận dụng tối đa đỉnh tăng trưởng dậy thì của xương hàm dưới (đặc biệt trong các trường hợp sai khớp cắn loại II do lùi hàm dưới hoặc loại III do kém phát triển hàm trên).
2. Tiên lượng khoảng trống trên cung hàm: Dữ liệu về sự biến đổi chiều dài, chu vi cung răng và sự tiêu hao khoảng leeway giúp bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định chính xác về việc bảo tồn khoảng, nhổ răng hay không nhổ răng khi lập kế hoạch điều trị chỉnh nha.
3. Ứng dụng công nghệ đồ họa trong phân tích chỉnh nha: Chuẩn hóa quy trình ứng dụng phần mềm đồ họa AutoCAD trong việc số hóa, đo đạc phim sọ nghiêng và thực hiện kỹ thuật chồng phim chính xác, giảm thiểu sai số chủ quan so với phương pháp vẽ tay truyền thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Cỡ mẫu nghiên cứu dọc chỉ tập trung tại một số trường Trung học cơ sở trên địa bàn nội thành Hà Nội, chưa mang tính đại diện cho toàn bộ trẻ em các vùng miền địa lý khác nhau của Việt Nam.
  • Khoảng thời gian theo dõi dọc khu trú từ 11 đến 13 tuổi; chưa theo dõi tiếp tục đến giai đoạn kết thúc tăng trưởng hoàn toàn ở tuổi trưởng thành (18–20 tuổi).
  • Phương pháp phân tích sọ mặt dựa trên phim sọ nghiêng 2D từ xa tuy chuẩn hóa nhưng vẫn có sự chồng bóng cấu trúc giải phẫu so với các công nghệ hình ảnh không gian 3 chiều hiện đại như CT Conebeam.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Tiếp tục mở rộng theo dõi dọc thuần tập đối tượng nghiên cứu này đến độ tuổi 16–18 tuổi để thu được toàn bộ quỹ đạo tăng trưởng từ dậy thì đến khi trưởng thành.
  • Ứng dụng công nghệ chụp cắt lớp vi tính chùm tia hình nón (CBCT) và quét mẫu hàm 3D (3D digital dental models) để phân tích sự phát triển sọ mặt và cung răng trong không gian ba chiều.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và Chỉnh hình Răng Mặt (Orthodontists): Cung cấp các thông số tham chiếu chuẩn của người Việt để chẩn đoán, phân tích phim sọ nghiêng, lập kế hoạch điều trị và lựa chọn thời điểm can thiệp khí cụ thích hợp.
• Bác sĩ Phẫu thuật Hàm Mặt và Tạo hình: Sử dụng các chỉ số tương quan tầng mặt, góc mặt phẳng hàm dưới và kích thước nền sọ để định hướng tái tạo và phẫu thuật chỉnh hình xương hàm.
• Học viên sau đại học, Nghiên cứu sinh chuyên ngành Răng Hàm Mặt và Nhân trắc học: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu dọc, quy trình chồng phim sọ nghiêng, kỹ thuật số hóa phim và phương pháp kiểm soát sai số đo lường.
• Nhà nhân chủng học và y học thể chất: Bổ sung nguồn số liệu nhân trắc hình thái sọ mặt của người Việt Nam trong giai đoạn phát triển dậy thì.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại chọn lứa tuổi từ 11 đến 13 để theo dõi dọc?

Lứa tuổi 11 đến 13 là giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì, thời điểm diễn ra sự tăng trưởng thể chất và sọ mặt rất mạnh mẽ. Đồng thời, đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ bộ răng hỗn hợp sang bộ răng vĩnh viễn với việc thay thế các răng cối sữa và mọc các răng tiền hàm, răng nanh vĩnh viễn. Đây là "thời điểm vàng" để bác sĩ chỉnh hình răng mặt tiến hành các can thiệp chỉnh xương và chỉnh hình răng nhằm đạt hiệu quả điều trị tối ưu.

2. Luận án sử dụng những đường và điểm tham chiếu nào để chồng phim sọ nghiêng?

• Để đánh giá tăng trưởng toàn bộ sọ mặt: Luận án sử dụng đường tham chiếu Sella - Nasion (S-Na) với điểm ghi cố định tại điểm Sella (S), do cấu trúc nền sọ trước tương đối ổn định sau 7 tuổi.
• Để đánh giá tại chỗ xương hàm trên: Sử dụng mặt phẳng khẩu cái (ANS-PNS) với điểm ghi tại gai mũi trước (ANS).
• Để đánh giá tại chỗ xương hàm dưới: Sử dụng mặt phẳng hàm dưới đi qua Menton và Gonion (Go-Me) với điểm ghi tại Gonion (Go).

3. Quy luật thay đổi chiều dài và chu vi cung răng từ 11 đến 13 tuổi diễn ra như thế nào?

Trong giai đoạn từ 11 đến 13 tuổi, chiều dài và chu vi cung răng (đặc biệt là hàm dưới) có xu hướng giảm nhẹ. Hiện tượng này xảy ra chủ yếu do sự di gần sinh lý của các răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất sau khi các răng cối sữa rụng đi để tận dụng khoảng trống chênh lệch kích thước (khoảng leeway của Nance), cùng với sự mòn nhẹ mặt bên của các răng.

4. Khoảng leeway có vai trò gì trong sự phát triển cung răng và khớp cắn?

Khoảng leeway (khoảng tự do Nance) là sự chênh lệch giữa tổng kích thước gần - xa của các răng nanh sữa và hai răng cối sữa so với tổng kích thước của răng nanh vĩnh viễn và hai răng tiền hàm thay thế. Khoảng này ở hàm dưới lớn hơn hàm trên (ở hàm dưới khoảng 2,17–4,8 mm; hàm trên khoảng 0,9–1,6 mm tùy nghiên cứu), giúp cung cấp khoảng trống để giải quyết tình trạng chen chúc răng cửa phía trước và tạo điều kiện cho răng hàm lớn thứ nhất hàm dưới di gần thiết lập quan hệ khớp cắn trung tâm Loại I chuẩn.

5. Điểm mới về công cụ đo đạc và xử lý hình ảnh trong luận án là gì?

Luận án đã ứng dụng phần mềm đồ họa AutoCAD kết hợp phần mềm xử lý ảnh Sidexis Next Generation để số hóa các mốc giải phẫu trên phim sọ nghiêng từ xa và đo đạc chính xác các góc, khoảng cách, đồng thời thực hiện kỹ thuật chồng phim điện tử. Kỹ thuật này giúp khắc phục các sai số do vẽ phim thủ công trên giấy bóng mờ và nâng cao độ kiên định của phép đo.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Cao Phong là một công trình nghiên cứu dọc thực nghiệm công phu, cung cấp hệ thống dữ liệu chuẩn hóa về sự phát triển sọ mặt và cung răng của học sinh Hà Nội lứa tuổi 11–13. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích phim sọ nghiêng từ xa trên phần mềm số hóa và đo đạc mẫu hàm thạch cao, luận án đã làm sáng tỏ các quy luật tăng trưởng, mức độ dịch chuyển, kiểu xoay của các xương hàm và động học biến đổi kích thước cung răng. Các kết quả và phương trình hồi quy do luận án thiết lập là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác chẩn đoán, tiên lượng, lập kế hoạch điều trị chỉnh nha và phẫu thuật hàm mặt cho người Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những hiểu biết về sự tăng trưởng đầu mặt hiện nay. Ngày nay, có rất nhiều giả thuyết về sự tăng trưởng của các tác giả khác nhau như: Weimann và Sicher, thuyết khung chức năng của Moss [19],[20],[21],[22]. Nhưng thuyết bồi xương và tiêu xương của Enlow ngày nay được nhắc tới nhiều.

Enlow và Hans (1996), đã thực hiện NC từ nhỏ đến trưởng thành và đã chứng minh được rằng sự tăng trưởng đầu - mặt không đồng nhất về mức độ, tốc độ và cả thời gian. NC của ông cũng cho kết quả, xương tăng trưởng kéo theo sự tăng trưởng của mô mềm, các mô quanh xương tác động trở lại sự tăng trưởng của xương [23],[24],[25]. Theo Brodie [26], mẫu tăng trưởng sọ mặt được thiết lập rất sớm và sau đó là những thay đổi về tỷ lệ. Downs và Ricketts [27],[28] cho rằng sự thay đổi theo tuổi của một số góc và kích thước theo một quá trình tuần tự và dần dần.

Hellman [29] phát biểu “trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ lại, mà là kết quả của sự tăng trưởng”, sự tăng trưởng - được hiểu là sự gia tăng kích thước; sự phát triển - được hiểu là sự tiến triển dần dần tới tình trạng sau cùng, thể hiện qua những thay đổi hình dạng, vị trí, thành phần và cả kích thước. Sự lớn lên dần dần của sọ mặt là quá trình tăng trưởng “không đồng bộ” trong đó mỗi thành phần trưởng thành ở những thời điểm, chiều hướng, mức độ khác nhau nên tạo lên sự khác nhau về hình dạng và kích thước sọ mặt qua các thời kỳ. Các tác giả đều thống nhất quan niệm có sự khác nhau về tốc độ tăng trưởng của các thành phần sọ mặt. Những thay đổi sọ mặt qua các thời kỳ [30].

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ chế của quá trình tăng trưởng. Cơ chế của sự tăng trưởng vẫn còn là một vấn đề phức tạp, tính phức tạp này xuất phát từ sự đa dạng của các thành phần sọ, mỗi thành phần vừa có sự phát triển “độc lập”, vừa có sự phối hợp trong quá trình tăng trưởng. Sự tăng trưởng của sụn.

Theo Scott xương lớn lên là do sự tăng sinh của các tế bào nằm bên trong sụn và sự cốt hóa dần dần, khớp sụn có vai trò khởi đầu sự tăng trưởng. Các vùng có sự tăng trưởng nhiều từ sụn là nền sọ, vách mũi và đầu lồi cầu [31],[32]. Sự hình thành xương từ sụn [30]. Theo Brodie [26], sự tạo thành xương ở đầu lồi cầu là nguyên nhân làm XHD di chuyển xuống dưới và ra trước.

Sự tăng trưởng lồi cầu XHD [3],[30]. Sự tăng trưởng của mô liên kết giữa các khớp. Các đường khớp xương tuy có kích thước nhỏ, nhưng có ở cả ba chiều không gian, nên sự bồi đắp xương ở nơi này mới là cơ chế chính của sự tăng trưởng, giúp sọ phát triển theo tất cả các hướng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Các đường khớp, các thóp vùng sọ mặt [1]. Khớp dọc giữa) Theo Brodie [33], các khớp giữa các xương của mặt và sọ song song với nhau, nên sự tăng trưởng của mô liên kết giữa các khớp này khiến mặt và hàm dưới di chuyển xuống dưới và ra trước so với nền sọ. Sự đắp và tiêu xương bề mặt. Sự đắp xương bề mặt khiến xương dầy lên.

Vì vậy, để xương không quá dầy, nhưng đủ cứng là sự tiêu xương ở bề mặt đối diện [3],[34],[35]. Tăng trưởng theo cách này có rất nhiều xương trong đó có xương sọ. Chính sự gia tăng khối lượng não bên trong làm tiêu xương ở mặt trong và đắp xương ở mặt ngoài.