Nghiên cứu sự lưu hành của avian metapneumovirus (aMPV) ở gà nuôi tại miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu sự lưu hành của avian metapneumovirus ở gà nuôi tại miền Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Lê Bá Hiệp
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu sự lưu hành của Avian Metapneumovirus (aMPV) ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 8. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 9.1. HIỂU BIẾT VỀ AVIAN METAPNEUMOVIRUS
• 9.1.1. Cấu trúc virus
• 9.1.2. Phân loại virus
• 9.1.3. Đặc tính sinh miễn dịch
• 9.1.4. Sức đề kháng của virus
• 9.1.5. Các phương pháp xét nghiệm aMPV thường quy
• 9.2. BỆNH DO AVIAN METAPNEUMOVIRUS GÂY RA
• 9.2.1. Lịch sử và Phân bố
• 9.2.2. Tổn thất kinh tế
• 9.2.3. Loài mắc bệnh
• 9.2.4. Phòng và trị bệnh
• 9.3. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ AMPV
• 9.3.1. Nghiên cứu trong nước
• 9.3.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 10. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 10.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 10.1.1. Địa bàn lấy mẫu nghiên cứu
• 10.1.2. Nơi thực hiện các kỹ thuật phòng thí nghiệm
• 10.2. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 10.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 10.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 10.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 10.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 10.4.1. Sự lưu hành kháng thể kháng aMPV
• 10.4.2. Sự lưu hành của aMPV ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc
• 10.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 10.5.1. Phương pháp lấy mẫu
• 10.5.2. Phương pháp tách ARN
• 10.5.3. Phương pháp tổng hợp cDNA
• 10.5.4. Phương pháp RT-PCR phát hiện và định aMPV
• 10.5.5. Phương pháp phân tích trình tự gen
• 10.5.6. Phương pháp ELISA gián tiếp
• 10.5.7. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 10.5.8. Xử lý số liệu
• 11. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 11.1. SỰ LƯU HÀNH KHÁNG THỂ KHÁNG aMPV
• 11.1.1. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo địa phương
• 11.1.2. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo giống gà
• 11.1.3. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo lứa tuổi gà
• 11.1.4. So sánh sự biến động hiệu giá kháng thể giữa nhóm các nhóm gà hướng thịt dương tính với kháng thể kháng aMPV
• 11.1.5. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo loại hình chuồng trại
• 11.1.6. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo quy mô chăn nuôi
• 11.2. SỰ LƯU HÀNH CỦA aMPV Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ TỈNH MIỀN BẮC
• 11.2.1. Kiểm tra khả năng phát hiện aMPV của phản ứng RT-PCR
• 11.2.2. Kết quả phát hiện aMPV trong mẫu bệnh phẩm
• 11.2.3. Phân tích trình tự gen các chủng aMPV phát hiện được ở miền Bắc
• 11.2.4. Phân tích mối liên hệ di truyền các chủng aMPV ở miền Bắc
• 12. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự lưu hành của avian metapneumovirus ở gà nuôi miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu về avian metapneumovirus (aMPV) ở gà nuôi tại miền Bắc Việt Nam đã trở thành một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh chăn nuôi gia cầm đang phát triển mạnh mẽ. Virus này được biết đến là nguyên nhân gây ra các bệnh lý hô hấp phức tạp ở gà, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và sức khỏe của đàn gia cầm. Việc xác định sự lưu hành của aMPV không chỉ giúp nâng cao nhận thức về bệnh mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm của avian metapneumovirus

Avian metapneumovirus (aMPV) là một virus thuộc họ Paramyxoviridae, có khả năng gây ra các triệu chứng hô hấp ở gà. Virus này có cấu trúc gen ARN không phân đoạn và có thể gây ra tổn thất kinh tế lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm. Các triệu chứng nhiễm aMPV thường bao gồm sưng mặt, khó thở và giảm năng suất trứng.

1.2. Tình hình chăn nuôi gà ở miền Bắc Việt Nam

Chăn nuôi gà ở miền Bắc Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Theo thống kê, tổng đàn gia cầm tại miền Bắc đã tăng đáng kể, tuy nhiên, sự gia tăng này cũng đi kèm với nhiều thách thức về dịch bệnh, trong đó có aMPV. Việc nghiên cứu sự lưu hành của virus này là cần thiết để bảo vệ sức khỏe đàn gà.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phát hiện avian metapneumovirus

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về bệnh hô hấp ở gà, việc phát hiện và xác định sự lưu hành của aMPV vẫn gặp nhiều khó khăn. Các triệu chứng của bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Điều này dẫn đến việc chẩn đoán sai và điều trị không hiệu quả, gây thiệt hại cho người chăn nuôi.

2.1. Các triệu chứng nhiễm avian metapneumovirus

Triệu chứng nhiễm aMPV ở gà thường bao gồm sưng mặt, khó thở, và giảm năng suất trứng. Những triệu chứng này có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác như viêm phế quản truyền nhiễm, do đó việc chẩn đoán chính xác là rất quan trọng.

2.2. Khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán aMPV gặp khó khăn do các triệu chứng không đặc hiệu và sự hiện diện của nhiều loại virus khác. Điều này dẫn đến việc điều trị không hiệu quả và làm tăng nguy cơ lây lan bệnh trong đàn gà.

III. Phương pháp nghiên cứu sự lưu hành của avian metapneumovirus

Để nghiên cứu sự lưu hành của avian metapneumovirus ở gà nuôi miền Bắc, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm lấy mẫu huyết thanh, xét nghiệm ELISA và RT-PCR để phát hiện virus trong mẫu bệnh phẩm.

3.1. Phương pháp lấy mẫu và phân tích

Mẫu huyết thanh được thu thập từ các trang trại gà nuôi tại miền Bắc. Số lượng mẫu được lấy ngẫu nhiên từ các giống gà khác nhau để đảm bảo tính đại diện. Phân tích huyết thanh học được thực hiện bằng phương pháp ELISA để phát hiện kháng thể kháng aMPV.

3.2. Phương pháp RT PCR trong phát hiện virus

Phương pháp RT-PCR được sử dụng để phát hiện sự hiện diện của aMPV trong các mẫu bệnh phẩm. Kỹ thuật này cho phép xác định chính xác loại virus và giúp phân tích trình tự gen của virus, từ đó hỗ trợ trong việc phát triển vacxin phòng bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự lưu hành của avian metapneumovirus ở gà nuôi tại miền Bắc Việt Nam. Tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV ở các trang trại là khá cao, cho thấy virus này đã tồn tại trong đàn gà. Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

4.1. Tỷ lệ dương tính kháng thể ở các giống gà

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV ở các giống gà khác nhau có sự khác biệt rõ rệt. Gà bản địa có tỷ lệ dương tính cao nhất, trong khi gà siêu thịt có tỷ lệ thấp hơn. Điều này cho thấy sự khác biệt trong khả năng miễn dịch giữa các giống gà.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong chăn nuôi

Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, bao gồm việc sử dụng vacxin phù hợp. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe đàn gà mà còn giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về sự lưu hành của avian metapneumovirus ở gà nuôi miền Bắc Việt Nam đã chỉ ra rằng virus này đang tồn tại và gây ảnh hưởng đến sức khỏe đàn gà. Việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả là cần thiết để bảo vệ ngành chăn nuôi gia cầm.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển vacxin và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do aMPV gây ra và nâng cao năng suất chăn nuôi.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu avian metapneumovirus

Hướng nghiên cứu mới có thể bao gồm việc phân tích gen của virus để hiểu rõ hơn về sự biến đổi và khả năng lây lan của aMPV. Điều này sẽ hỗ trợ trong việc phát triển các chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ quy mô nhỏ lẻ sang chăn nuôi tập trung quy mô lớn, với tổng đàn gia cầm cả nước đạt 467 triệu con và tốc độ tăng trưởng ấn tượng 14,2% theo thống kê ngành chăn nuôi. Sự phát triển nhanh chóng này đi kèm với mật độ nuôi dày đặc và việc lưu chuyển con giống liên vùng, làm gia tăng nguy cơ bùng phát các bệnh đường hô hấp phức hợp. Trong thực tế, nhiều đàn gà xuất hiện triệu chứng sưng phù đầu, chảy dịch xoang mũi, viêm kết mạc và giảm sản lượng trứng nghiêm trọng nhưng phác đồ điều trị kháng sinh thông thường hoặc tiêm phòng vi khuẩn Coryza đều không mang lại hiệu quả. Mầm bệnh nghi ngờ hàng đầu là Avian Metapneumovirus (aMPV) – tác nhân gây hội chứng sưng phù đầu (Swollen Head Syndrome - SHS) ở gà và viêm mũi khí quản (TRT) ở gà tây.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thú y của tác giả Lê Bá Hiệp, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu cốt lõi: xác định sự lưu hành kháng thể kháng aMPV trên các đàn gà chưa tiêm phòng và giám định subtype aMPV đang hiện diện tại các vùng chăn nuôi trọng điểm miền Bắc.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại 10 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hà Nam, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Yên Bái, Hòa Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Hải Phòng và Thái Bình trong giai đoạn từ tháng 8/2019 đến tháng 4/2020. Nghiên cứu đã thu thập và phân tích 359 mẫu huyết thanh cùng 38 mẫu gộp bệnh phẩm đường hô hấp từ các trang trại.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lần đầu tiên khẳng định sự hiện diện của aMPV subtype B tại miền Bắc Việt Nam với tỷ lệ dương tính huyết thanh học trung bình đạt 36,2% và 75,9% số trang trại khảo sát có sự phơi nhiễm tự nhiên. Kết quả này cung cấp luận cứ sinh học phân tử vững chắc để các nhà quản lý thú y, doanh nghiệp và người chăn nuôi lựa chọn đúng chủng loại vacxin thương mại, tối ưu hóa quy trình kiểm soát dịch bệnh và giảm thiểu tổn thất kinh tế do hội chứng hô hấp phức hợp gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết virus học hiện đại về Avian Metapneumovirus, một thành viên thuộc chi Metapneumovirus, họ Paramyxoviridae (phân họ Pneumovirinae). Cấu trúc di truyền của aMPV là ARN chuỗi đơn, mạch âm không phân đoạn với chiều dài xấp xỉ 13,4 kb, bao gồm 9 khung đọc mở (ORF) mã hóa cho 9 protein cấu trúc và chức năng theo trật tự 3'-N-P-M-F-M2-SH-G-L-5'. Trong đó, glycoprotein bám G (G protein) và protein dung hợp F (Fusion protein) là hai kháng nguyên bề mặt quan trọng nhất tương tác với tế bào vật chủ, đồng thời là đích phân tử chủ đạo để phân loại 4 subtype gồm aMPV/A, aMPV/B, aMPV/C và aMPV/D.

Cơ sở miễn dịch học chỉ ra rằng đáp ứng miễn dịch cục bộ thông qua kháng thể IgA tại niêm mạc đường hô hấp và miễn dịch trung gian tế bào (quần thể tế bào lympho T CD4+ tại tuyến Harderian và lách) đóng vai trò phòng vệ cốt lõi trước sự xâm nhiễm của virus, trong khi kháng thể dịch thể IgG lưu hành trong máu phản ánh tình trạng phơi nhiễm của cá thể. Bệnh lý do aMPV gây ra thường tiến triển theo mô hình nhiễm trùng tiên phát làm tổn thương niêm mạc khí quản và xoang đầu, tạo điều kiện mở đường cho các tác nhân vi khuẩn cơ hội như Escherichia coli, Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) và Mycoplasma gallisepticum phát triển thành hội chứng hô hấp phức hợp với tỷ lệ mắc từ 30% đến 80% và tỷ lệ chết có thể tăng vọt lên tới 25%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học mô tả kết hợp kỹ thuật xét nghiệm huyết thanh học và sinh học phân tử trên cỡ mẫu 359 mẫu huyết thanh thu thập ngẫu nhiên phân tầng từ 29 trang trại (dao động 7-21 mẫu/trang trại) tại 10 tỉnh miền Bắc. Đối tượng lấy mẫu là đàn gà từ 22 ngày tuổi trở lên chưa từng tiêm phòng vacxin aMPV, giúp loại trừ hoàn toàn ảnh hưởng của kháng thể thụ động mẹ truyền (vốn chỉ tồn tại trong 11-19 ngày đầu đời). Đồng thời, 38 mẫu gộp bệnh phẩm đường hô hấp trên (xương ống cuộn, niêm mạc khí quản, xoang mũi) được thu thập từ 38 trang trại có gà biểu hiện triệu chứng nghi ngờ sưng phù đầu, với quy chuẩn 3-5 cá thể/mẫu gộp.

Phương pháp Indirect ELISA sử dụng bộ kit thương mại ID Screen Avian Metapneumovirus Indirect 5P (IDvet) để định lượng kháng thể đặc hiệu ở bước sóng 450 nm, xác định mẫu dương tính khi tỷ số S/P lớn hơn hoặc bằng 0,20. Phương pháp sinh học phân tử RT-PCR sử dụng cặp mồi đặc hiệu Ga/Gy (kích thước sản phẩm 451 bp) định vị trên gen mã hóa glycoprotein G, sử dụng chủng virus PL21 trong vacxin Nemovac làm đối chứng dương. Quy trình nhiệt gồm 35 chu kỳ khuếch đại, sản phẩm PCR được điện di trên gel agarose 1,5% nhuộm RedSafe, tinh sạch và giải trình tự nucleotide theo phương pháp Sanger hai chiều. Dữ liệu gen được phân tích qua các phần mềm BioEdit, DnaSP, MEGA và BEAST với thuật toán Neighbor-joining cùng 1000 lần lặp bootstrap để thiết lập cây phát sinh chủng loại. Toàn bộ số liệu dịch tễ học được xử lý thống kê bằng phần mềm Minitab 17 và SPSS với ngưỡng ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát huyết thanh học trên 359 mẫu gà chưa từng tiêm vacxin tại 10 tỉnh miền Bắc phát hiện 130 mẫu dương tính với kháng thể kháng aMPV, đạt tỷ lệ nhiễm tự nhiên trung bình 36,2%. Ở quy mô trang trại, có tới 22 trong tổng số 29 trang trại ghi nhận ít nhất một mẫu dương tính, tương ứng tỷ lệ lưu hành cấp trại lên đến 75,9%. Tỷ lệ dương tính có sự phân hóa mạnh mẽ theo địa bàn: cao nhất tại Hà Nam với 97,4% mẫu (38/39 mẫu, 100% số trại) và Yên Bái đạt 95,5% mẫu (21/22 mẫu, 100% số trại); mức độ trung bình ghi nhận tại Bắc Ninh (62,3%), Hòa Bình (40,0%) và Thái Nguyên (21,9%); thấp hơn tại Hà Nội (13,0%), Quảng Ninh (8,9%) và Phú Thọ (5,9%); riêng Hải Phòng và Thái Bình chưa ghi nhận mẫu dương tính trong đợt khảo sát này.

Xét theo cơ cấu di truyền giống, tỷ lệ dương tính huyết thanh học cao vượt trội ở nhóm gà bản địa với 48,8% (trong đó gà Minh Dư đạt 100,0%, gà Lạc Thủy đạt 62,5%, gà Hồ đạt 42,2% và gà Ri đạt 36,2%), kế tiếp là nhóm gà lai bản địa đạt 35,0% (gà J Hòa Phát và Thanh Lương đạt 100,0%, J Dabaco đạt 71,4%), trong khi nhóm gà trắng siêu thịt Ross 308 có tỷ lệ thấp nhất chỉ 8,2%.

Phân tích biến động theo lứa tuổi chỉ ra mối tương quan thuận rõ nét: tỷ lệ dương tính tăng dần từ 23,1% ở giai đoạn gà giò 22-42 ngày tuổi lên 33,2% ở giai đoạn 43-90 ngày tuổi, đạt đỉnh 61,5% ở nhóm 91-120 ngày tuổi và đạt 36,4% ở nhóm trên 120 ngày tuổi.

Về mặt virus học, xét nghiệm RT-PCR trên 38 mẫu gộp bệnh phẩm đường hô hấp đã phát hiện 3 mẫu dương tính với aMPV, chiếm tỷ lệ 7,9%. Kết quả giải trình tự đoạn gen G dài 451 bp và phân tích phát sinh loài khẳng định cả 3 chủng thực địa miền Bắc đều thuộc phân nhóm aMPV subtype B, có quan hệ di truyền rất gần gũi với các chủng tham chiếu lưu hành tại châu Âu, châu Á và châu Mỹ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bức tranh dịch tễ học phức tạp của aMPV tại miền Bắc, có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ nhiễm giữa các vùng và biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng nồng độ kháng thể theo tuần tuổi. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học 36,2% là minh chứng rõ ràng cho sự phơi nhiễm virus tự nhiên ngoài thực địa trên đàn gà thương phẩm. Nguyên nhân nhóm gà bản địa và gà lai có tỷ lệ nhiễm cao hơn gà trắng siêu thịt (48,8% so với 8,2%) xuất phát từ chu kỳ nuôi kéo dài từ 90 đến trên 120 ngày kết hợp với phương thức nuôi bán chăn thả, chuồng hở, tạo điều kiện cho virus tích tụ trong chất độn chuồng và lây lan qua tiếp xúc cơ học hoặc chim hoang dã. Ngược lại, gà trắng siêu thịt nuôi chuồng kín khép kín với thời gian ngắn 35-42 ngày và quy chuẩn an toàn sinh học cao giúp giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc mầm bệnh.

Đáng chú ý, việc phát hiện kháng thể ngay từ giai đoạn 22-42 ngày tuổi (khi kháng thể mẹ truyền đã cạn kiệt) khẳng định virus có khả năng xâm nhiễm rất sớm. Sự tương đồng về mặt phân tử giữa 3 chủng phân lập tại miền Bắc với các chủng aMPV subtype B trên thế giới giải thích tại sao các trang trại sử dụng vacxin nhược độc subtype B nhập khẩu như Nemovac (chủng PL21) hay Hipraviar SHS (chủng 1062) ghi nhận hiệu quả bảo hộ lâm sàng thực tế, đồng thời đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ an toàn sinh học để ngăn ngừa virus tái hồi độc lực hoặc trôi dạt di truyền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện và chuẩn hóa lịch tiêm phòng vacxin aMPV: Người chăn nuôi và kỹ thuật viên trang trại cần chủ động bổ sung quy trình vacxin phòng bệnh aMPV vào lịch phòng tễ, ưu tiên sử dụng các dòng vacxin nhược độc chứa kháng nguyên subtype B (như chủng PL21 hoặc chủng 1062) cho gà thịt từ 10-14 ngày tuổi qua đường phun sương hoặc nhỏ mắt, kết hợp tiêm nhắc vacxin vô hoạt cho đàn gà hậu bị, gà giống ở 70-77 ngày tuổi và 105 ngày tuổi nhằm đạt tỷ lệ bảo hộ kháng thể trên 90% đàn nuôi trong giai đoạn 2021-2025.
2. Tăng cường quy chuẩn an toàn sinh học và xử lý chuồng nuôi: Các chủ cơ sở chăn nuôi cần thực hiện nghiêm ngặt biện pháp xử lý chất độn chuồng sau mỗi lứa nuôi bằng vôi bột hoặc ủ nhiệt sinh học, đồng thời phun tiêu độc khử trùng định kỳ 2 lần/tuần bằng các hợp chất có hoạt tính diệt virus như amoni bậc bốn, hợp chất iodophor hoặc sodium hypochlorite 0,5% để giảm lượng tồn dư virus môi trường xuống dưới 5% trong vòng 30 ngày.
3. Ban hành phác đồ xử lý can thiệp khẩn cấp khi nghi ngờ nổ dịch: Chi cục Thú y và các trạm thú y địa phương cần hướng dẫn người nuôi áp dụng liệu pháp can thiệp khẩn cấp bằng vacxin nhược độc subtype B kết hợp liệu pháp phun mù cục bộ (công thức 10 gam muối ăn + 10 ml Gentamycin 10% + 2 ml Dexamethasone hòa trong 1 lít nước) vào chiều muộn để làm sạch đường hô hấp trên, giảm thiểu tỷ lệ chết do kế phát vi khuẩn E. coli hoặc ORT từ mức 25% xuống dưới 5%.
4. Triển khai mạng lưới giám sát dịch tễ học phân tử định kỳ: Cơ quan quản lý thú y vùng kết hợp với các viện nghiên cứu chuyên ngành thực hiện chương trình giám sát chủ động 6 tháng/lần tại các vùng chăn nuôi mật độ cao, ứng dụng quy trình RT-PCR với cặp mồi Ga/Gy để theo dõi biến động di truyền của gen G và gen F, ngăn chặn sự xâm nhập của các subtype mới như aMPV/C hoặc aMPV/A.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật dịch vụ trang trại: Nắm vững các tiêu chuẩn chẩn đoán phân biệt hội chứng sưng phù đầu (SHS) do aMPV với các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp khác như Coryza, ORT, CRD hay IB thể biến chủng, từ đó xây dựng phác đồ điều trị trúng đích, cắt giảm 20-30% chi phí sử dụng kháng sinh không hiệu quả.
• Chủ trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm quy mô lớn: Ứng dụng số liệu dịch tễ về mức độ mẫn cảm của từng giống gà và từng lứa tuổi để tối ưu hóa thiết kế chuồng trại, mật độ đàn và quyết định đầu tư kinh phí tiêm phòng vacxin đúng subtype B lưu hành.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thú y - Vi sinh vật: Khai thác kho dữ liệu trình tự gen G, quy trình chuẩn hóa phản ứng RT-PCR mồi Ga/Gy và bộ kit Indirect ELISA làm tài liệu tham khảo giảng dạy, đồng thời làm nền tảng phát triển các đề tài nghiên cứu sâu hơn về vacxin công nghệ mới tại Việt Nam.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Chi cục Chăn nuôi Thú y các tỉnh: Sử dụng dữ liệu dịch tễ học tại 10 tỉnh miền Bắc làm căn cứ khoa học để hoàn thiện danh mục quản lý dịch bệnh gia cầm, cấp phép lưu hành các sinh phẩm vacxin phù hợp và ban hành quy chuẩn phòng chống dịch bệnh hô hấp gia cầm cấp quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Avian Metapneumovirus (aMPV) gây ra những bệnh lý và tổn thất kinh tế nào trong chăn nuôi gia cầm? Virus gây ra hội chứng sưng phù đầu (SHS) ở gà và viêm mũi khí quản (TRT) ở gà tây, đặc trưng bởi triệu chứng viêm sưng xoang mặt, chảy nước mắt, phù gáy và tích dịch. Bệnh gây tỷ lệ mắc 30-80%, giảm đẻ tới 70% ở gà đẻ và làm tăng tỷ lệ chết lên tới 25% khi đồng nhiễm với vi khuẩn E. coli hoặc ORT.

Tại sao gà bản địa và gà lai lại có tỷ lệ dương tính kháng thể aMPV cao hơn gà trắng siêu thịt? Khảo sát cho thấy gà bản địa đạt tỷ lệ dương tính 48,8% trong khi gà trắng chỉ đạt 8,2%. Nguyên nhân là gà bản địa có chu kỳ nuôi dài ngày từ 90 đến trên 120 ngày trong điều kiện chuồng hở bán chăn thả, tạo cơ hội phơi nhiễm virus môi trường cao hơn nhiều so với gà trắng nuôi chuồng kín chỉ 35-42 ngày.

Nghiên cứu đã xác định subtype aMPV nào đang lưu hành tại miền Bắc Việt Nam? Thông qua giải trình tự gen G và phân tích cây phát sinh loài, nghiên cứu khẳng định 100% các chủng virus phát hiện tại miền Bắc (tỷ lệ mẫu bệnh phẩm dương tính 7,9%) thuộc subtype B (aMPV/B), đồng nhóm với các chủng lưu hành phổ biến tại châu Âu và châu Á, hoàn toàn không phát hiện subtype A, C hay D.

Phương pháp RT-PCR với cặp mồi Ga/Gy có ưu điểm gì trong chẩn đoán virus aMPV? Cặp mồi Ga/Gy định vị trên vùng gen mã hóa glycoprotein G giúp khuếch đại đoạn gen đặc hiệu dài 451 bp với độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Phương pháp này cho phép phát hiện sớm virus ngay trong 3-5 ngày đầu phơi nhiễm từ các mẫu dịch xoang, niêm mạc khí quản trước khi kháng thể dịch thể xuất hiện.

Có nên tiêm đồng thời vacxin aMPV nhược độc chung với vacxin viêm phế quản truyền nhiễm (IBV) không? Không nên tiêm đồng thời hai loại vacxin này. Cả aMPV và IBV đều có tế bào đích là niêm mạc đường hô hấp trên. Sự hiện diện đồng thời của virus IBV sẽ ức chế cạnh tranh khả năng nhân lên của virus vacxin aMPV, làm suy giảm nghiêm trọng đáp ứng miễn dịch bảo hộ của đàn gà.

Kết luận

• Luận văn là công trình khoa học đầu tiên khẳng định sự lưu hành của Avian Metapneumovirus tại miền Bắc Việt Nam với tỷ lệ dương tính huyết thanh học 36,2% trên 359 mẫu gà chưa tiêm phòng tại 75,9% số trang trại khảo sát.
• Xác định chính xác các chủng virus lưu hành tại thực địa thuộc subtype B thông qua giải trình tự đoạn gen G dài 451 bp bằng phương pháp RT-PCR mồi Ga/Gy.
• Chứng minh quy luật dịch tễ rõ ràng: tỷ lệ phơi nhiễm tăng thuận theo tuổi nuôi và tập trung cao nhất ở nhóm giống gà bản địa (48,8%) so với gà lai (35,0%) và gà siêu thịt (8,2%).
• Cung cấp cơ sở khoa học then chốt để chuyển dịch chiến lược kiểm soát hội chứng hô hấp phức hợp từ điều trị kháng sinh thụ động sang tiêm phòng chủ động bằng vacxin aMPV subtype B.
• Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về phân lập virus sống, đánh giá độc lực và phát triển vacxin nội địa bảo vệ đàn gia cầm trong giai đoạn tới.

Để chủ động bảo vệ đàn gà và tối ưu hóa năng suất chăn nuôi, các trang trại cần nhanh chóng rà soát lại quy trình phòng bệnh hô hấp, xét nghiệm định kỳ bằng ELISA và bổ sung vacxin aMPV subtype B phù hợp ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ BÁ HIỆP NGHIÊN CỨU SỰ LƯU HÀNH CỦA AVIAN METAPNEUMOVIRUS (aMPV) Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ TỈNH MIỀN BẮC VIỆT NAM Ngành: Thú y Mã số: 8.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ NHÀ XUẤT BẨN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn thành trên kết quả nghiên cứu thực tế của tôi trong khuôn khổ đề tài tiềm năng cấp Bộ: “Nghiên cứu sự lưu hành của Avian Metapneumovirus (aMPV) trong bệnh hô hấp phức hợp ở gà nuôi tại miền Bắc", Ban hành kèm theo Quyết định số 4757/QĐ-BNN-KHCN ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT, giai đoạn 2020-2021. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào liên quan trong cùng lĩnh vực. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả luận văn Lê Bá Hiệp i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật - Truyền nhiễm, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, các em sinh viên thực tập đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Đốc, cán bộ nhân viên phòng chẩn đoán, xét nghiệm thú y Greenlab, Công ty Cổ phần Medion Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả luận văn Lê Bá Hiệp ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN.

ix THESIS ABSTRACT. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. HIỂU BIẾT VỀ AVIAN METAPNEUMOVIRUS. Cấu trúc virus. Phân loại virus.

Đặc tính sinh miễn dịch. Sức đề kháng của virus. Các phương pháp xét nghiệm aMPV thường quy. BỆNH DO AVIAN METAPNEUMOVIRUS GÂY RA.

Lịch sử và Phân bố. Tổn thất kinh tế. Loài mắc bệnh. Phòng và trị bệnh.

MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ AMPV. 17 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu nước ngoài.

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. Địa bàn lấy mẫu nghiên cứu. Nơi thực hiện các kỹ thuật phòng thí nghiệm.

THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Sự lưu hành kháng thể kháng aMPV. Sự lưu hành của aMPV ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp lấy mẫu. Phương pháp tách ARN. Phương pháp tổng hợp cDNA. Phương pháp RT-PCR phát hiện và định aMPV.

Phương pháp phân tích trình tự gen. Phương pháp ELISA gián tiếp. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học. Xử lý số liệu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. SỰ LƯU HÀNH KHÁNG THỂ KHÁNG aMPV. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo địa phương. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo giống gà.

Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo lứa tuổi gà. So sánh sự biến động hiệu giá kháng thể giữa nhóm các nhóm gà hướng thịt dương tính với kháng thể kháng aMPV. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo loại hình chuồng trại. 41 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo quy mô chăn nuôi. SỰ LƯU HÀNH CỦA aMPV Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ TỈNH MIỀN BẮC. Kiểm tra khả năng phát hiện aMPV của phản ứng RT-PCR. Kết quả phát hiện aMPV trong mẫu bệnh phẩm.

Phân tích trình tự gen các chủng aMPV phát hiện được ở miền Bắc. Phân tích mối liên hệ di truyền các chủng aMPV ở miền Bắc. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

56 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải Aa : Amino acid aMPV : Avian metapneumovirus aMPV/A : Avian metapneumovirus subtype A aMPV/B : Avian metapneumovirus subtype B aMPV/C : Avian metapneumovirus subtype C aMPV/D : Avian metapneumovirus subtype D ARN : Axit ribonucleic Bp : Base pair dNTP : Deoxyribonucleotide triphosphate E. coli : Escherichia coli ELISA : Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay HI : Hemagglutination inhibition hMPV : Human metapneumovirus IBV : Infectious Bronchitis virus iELISA : Indirect Enzyme-Linked Immunosorbent Assay ILT : Infectious laryngotracheitis IPT : Immunoperoxidase Technique kb : Kilobase kDa : Kilodalton mRNA : Messenger Ribonucleic acid Nt/Nu : Nucleotide OCT : Optimal cutting temperature ORT : Ornithobacterium rhinotracheale PBS : Phosphat Buffer Saline RSV : Respiratory syncytial virus RT-PCR : Reverse transcription polymerase chain reaction SNT : Serum neutralization test SHS : Swollen head syndrome TCID50 : Median Tissue Culture Infectious Dose TRT : Turkey rhinotracheitis VNT : Virus Neutralisation Test vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Trình tự mồi giám định và xác định subtype aMPV. Các vacxin đang lưu hành tại Việt Nam đã được cấp phép bởi cục thú y.

Trình tự mồi đặc hiệu giám định và định aMPV. Kết quả xác định dương tính huyết thanh học theo số mẫu và theo trại ở các địa phương. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo giống gà. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo loại hình chuồng trại.

Tổng hợp triệu chứng, bệnh tích ở gà nghi mắc bệnh do aMPV. Tổng hợp kết quả phát hiện aMPV ở mẫu bệnh phẩm. 48 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Cấu trúc bộ gen của các thành viên họ Pneumovirus và Paramyxoviridae.

Mối liên hệ di truyền giữa aMPV và hMPV dựa vào trình tự bộ gen. Phản ứng ELISA phát hiện kháng thể kháng aMPV. Tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV theo địa điểm. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo lứa tuổi.

Sự biến động kháng thể của các nhóm gà hướng thịt dương tính với kháng thể kháng aMPV theo nhóm tuổi. Tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV theo quy mô chăn nuôi. Kết quả phân tích tính đặc hiệu của phản ứng RT-PCR. Triệu chứng và bệnh tích ở gà nghi mắc bệnh do aMPV.

Kết quả phản ứng RT-PCR phát hiện aMPV trong mẫu. Trình tự nucleotide 1- 220 của gen mã hóa protein G. Trình tự nucleotide 221- 429 của gen mã hóa protein G. Trình amino acid của gen mã hóa protein G.

Cây phát sinh chủng loại aMPV dựa vào gen mã hóa protein G. Nhánh cây phát sinh chủng loại dẫn tới chủng aMPV ở Việt Nam. 54 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lê Bá Hiệp Tên Luận văn: Nghiên cứu sự lưu hành của Avian metapneumovirus (aMPV) ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam Ngành: Thú y Mã số: 8 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Trả lời câu hỏi có/không có Avian metapneumovirus lưu hành ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc – Việt Nam; - Xác định được subtype Avian metapneumovirus lưu hành tại một số tỉnh miền Bắc – Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Để nghiên cứu các nội dung: - Nghiên cứu sự lưu hành huyết thanh học của aMPV ở gà nhà theo các đặc điểm dịch tễ (địa phương, giống loài, tuổi, quy mô chăn nuôi, phương thức chăn nuôi).

Các mẫu huyết thanh được thu thập ngẫu nghiên (7-21 mẫu/trang trại) theo các đặc điểm dịch tễ và ứng dụng kỹ thuật ELISA gián tiếp (indirect ELISA) để phát hiện kháng thể kháng aMPV. - Các mẫu bệnh phẩm (xương ống cuộn, khí quản) thu được từ gà có biểu hiện của hội chứng sưng phù đầu do aMPV dưới dạng mẫu gộp 3- 5 mẫu/mẫu gộp, mỗi trường hợp trại là một mẫu gộp: Phương RT-PCR sử dụng bộ mồi giải trình tự gen mã hóa gen G (Ga/Gy) của aMPV đã được ứng dụng cho xác nhận aMPV trong các mẫu. Sản phẩm RT- PCR được giải trình tự bằng phương pháp Sanger. Các phần mềm tin sinh học chuyên dụng như BioEdit, DnaSP, MEGA và BEAST được sử dụng để phân tích trình tự và xây dựng cây phát sinh chủng loại.

Kết quả chính và kết luận Nghiên cứu này đã được thực hiện thu thập 359 mẫu huyết thanh gà, từ 29 trang trại thuộc 10 tỉnh thành ở miền Bắc nhằm xác định sự lưu hành của kháng thể kháng aMPV. Kết quả, xác định được dương tính kháng thể kháng aMPV ở đàn gà nuôi tại 8/10 tỉnh, thành phố miền Bắc, với tỷ lệ dương tính trung bình theo mẫu là 36,2% (130/359). Các đàn gà này thuộc nhiều giống khác nhau, song đều dương tính với kháng thể kháng aMPV, trong đó gà trắng siêu thịt có tỷ lệ thấp nhất (8,2%), tiếp đến là nhóm gà lai (35,0%) và cao nhất là nhóm gà bản địa (48,8%). Tỷ lệ dương tính trung bình ở các nhóm tuổi là 23,1% (22- 42 ngày tuổi); 33,2% (43- 90 ngày tuổi); 61,5% (91- 120 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngày tuổi) và 36,4% (> 120 ngày tuổi).

Gà nuôi ở mọi quy mô và phương thức chăn nuôi đều phát hiện thấy kháng thể kháng aMPV. Cụ thể, tỷ lệ dương tính dao động từ 24,8% - 63,1% theo quy mô và dao động từ 8,2% - 41,8% theo phương thức chăn nuôi.