ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN KHOA XAÕ HOÄI HOÏC ********** NGUYEÃN VAÊN TUYEÅN SÖÏ HOÄI NHAÄP COÄNG ÑOÀNG XAÕ HOÄI CUÛA THANH THIEÁU NIEÂN ÑÖÔØNG PHOÁ TAÏI TP.HOÀ CHÍ MINH – MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ XAÕ HOÄI ÑAËT RA. Chuyeân ngaønh: Xaõ Hoäi Hoïc MAÕ SOÁ: 603130 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ XAÕ HOÄI HOÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2007 0 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN KHOA XAÕ HOÄI HOÏC ******** NGUYEÃN VAÊN TUYEÅN SÖÏ HOÄI NHAÄP COÄNG ÑOÀNG XAÕ HOÄI CUÛA THANH THIEÁU NIEÂN ÑÖÔØNG PHOÁ TAÏI TP.HOÀ CHÍ MINH – MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ XAÕ HOÄI ÑAËT RA Chuyeân ngaønh : Xaõ hoäi hoïc Maõ soá : 603130 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ XAÕ HOÄI HOÏC NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC PGS-TS NGUYEÃN AN LÒCH THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2007 1 LÔØI CAM ÑOAN Luaän vaên naøy laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi, chöa töøng ñöôïc coâng boá bôûi moät cô quan xuaát baûn aán loaùt naøo. Nhöõng taøi lieäu tra cöùu, trích daãn vaø tham khaûo cuûa luaän vaên naøy ñeàu ñöôïc keâ khai nguoàn goác roõ raøng. Toâi xin cam ñoan vaø chòu hoaøn toaøn traùch nhieäm caû veà phöông dieän phaùp luaät vaø caû veà phöông dieän danh döï cuûa baûn luaän vaên naøy tröôùc hoäi ñoàng chaám luaän vaên naøy.
Taùc giaû luaän vaên Nguyeãn Vaên Tuyeån 2 NHÖÕNG TÖØ VIEÁT TAÉT TÑP: Treû ñöôøng phoá TNHH: Traùch nhieäm höõu haïn DNTN: Doanh nghieäm tö nhaân VND: Vieät Nam Ñoàng Tp: Thaønh phoá D: Ñoàng NXB: Nhaø xuaát baûn HCM: Hoà Chí Minh 3 MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.Lyù do choïn ñeà taøi: ---------------------------------------------------------- Trang 06 2.Toång quan ñeà taøi nghieân cöùu:--------------------------------------------- Trang 07 3.Muïc ñích vaø nhieäm vuï: ------------------------------------------------ Trang 09 4.Khaùch theå khaûo saùt: -------------------------------------------------------- Trang 10 5.Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu: --------------------------------------- Trang 10 6.Phöông phaùp luaän vaø phöông phaùp nghieân cöùu: ----------------------- Trang 11 7.Giaû thuyeát nghieân cöùu:----------------------------------------------------- Trang 13 8.Khung phaân tích: ------------------------------------------------------------ Trang 14 9.YÙ nghóa lyù luaän vaø yù nghóa thöïc tieãn cuûa ñeà taøi:----------------------- Trang 14 10.Keát caáu cuûa luaän vaên: ---------------------------------------------------- Trang 15 PHAÀN II CHÖÔNG I: CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN: ------------------------------------------ Trang 16 I.Cô sôû lyù luaän: ---------------------------------------------------------------- Trang 16 1.Quan ñieåm cuûa chuû nghóa Maùc-Leânin: ---------------------------------- Trang 16 2.Moät soá lyù thuyeát tieáp caän: ------------------------------------------------ Trang 17 2.Lyù thuyeát xaõ hoäi hoaù: ---------------------------------------------------- Trang 17 2.Lyù thuyeát di ñoäng xaõ hoäi: ----------------------------------------------- Trang 20 2.Lyù thuyeát löïa choïn hôïp lyù: ---------------------------------------------- Trang 24 II.Caùc khaùi nieäm lieân quan:------------------------------------------------ Trang 27 1.Khaùi nieäm hoäi nhaäp:-------------------------------------------------------- Trang 27 4 2.Khaùi nieäm cô sôû xaõ hoäi: --------------------------------------------------- Trang 28 3.Khaùi nieäm thanh thieáu nieân ñöôøng phoá: -------------------------------- Trang 28 4.Khaùi nieäm vaán ñeà xaõ hoäi: ------------------------------------------------- Trang 31 5.Khaùi nieäm coäng ñoàng xaõ hoäi: --------------------------------------------- Trang 37 6.Khaùi nieäm treû em trong hoaøn caûnh khoù khaên:-------------------------- Trang 38 7.Khaùi nieäm vieäc laøm:-------------------------------------------------------- Trang 41 Chöông II. THÖÏC TRAÏNG VEÀ THANH THIEÁU NIEÂN ÑÖÔØNG PHOÁ TAÏI TP.HOÀ CHÍ MINH: ---------------------------------------------------------- Trang 44 I.Boái caûnh Vieät Nam trong thôøi kyø Ñoåi môùi: -------------------------- Trang 44 1.Nhöõng thaønh töïu veà kinh teá – xaõ hoäi:------------------------------------ Trang 44 2.Nhöõng vaán ñeà xaõ hoäi naûy sinh: ------------------------------------------- Trang 54 II.Tình traïng thanh thieáu nieân ñöôøng phoá: ---------------------------- Trang 58 1.Tình hình thanh thieáu nieân lang thang ñöôøng phoá Vieät Nam noùi chung:-------------------------------------------- Trang 58 2.Tình hình thanh thieáu nieân ñöôøng phoá taïi Tp.Hoà Chí Minh: ---------------------------------------------------------- Trang 66 III.Nguyeân nhaân, khoù khaên vaø nhu caàu cuûa thanh thieáu nieân ñöôøng phoá: ---------------------------------------------- Trang 69 1.Nhöõng nguyeân nhaân thanh thieáu nieân ñöôøng phoá boû nhaø ra ñi: ----- Trang 69 2.Nhöõng khoù khaên cuûa thanh thieáu nieân ñöôøng phoá: -------------------- Trang 74 3.Nhöõng nhu caàu cuûa thanh thieáu nieân ñöôøng phoá: ---------------------- Trang 77 5 Chöông III. HOÄI NHAÄP COÄNG ÑOÀNG XAÕ HOÄI CUÛA THANH THIEÁU NIEÂN ÑÖÔØNG PHOÁ:-------------------------- Trang 80 I.Giaáy tôø tuyø thaân: ----------------------------------------------------------- Trang 81 1.Nhöõng loaïi giaáy tôø coù: ----------------------------------------------------- Trang 81 2.Ñaêng kyù taïm truù, taïm vaéng: ----------------------------------------------- Trang 84 II.Giaùo duïc vaên hoaù: --------------------------------------------------------- Trang 85 1.Giaùo duïc: --------------------------------------------------------------------- Trang 85 1.Trình ñoä hoïc vaán: --------------------------------------------------------- Trang 85 1.Tình traïng hoïc hieän nay:------------------------------------------------- Trang 87 2.Vaên hoùa:---------------------------------------------------------------------- Trang 89 III.Chaêm soùc söùc khoeû: ----------------------------------------------------- Trang 92 1.Tình hình söùc khoeû hieän nay cuûa thanh thieáu nieân ñöôøng phoá : ------------------------------------------------ Trang 92 2.Aên uoáng haèng ngaøy: -------------------------------------------------------- Trang 93 3.Thanh thieáu nieân ñöôøng phoá laøm gì khi bò beänh: ---------------------- Trang 94 4.Dòch vuï y teá hieän nay cho thanh thieáu nieân lang thang ñöôøng phoá: -------------------------------------------------------- Trang 95 IV.Ngheà nghieäp: -------------------------------------------------------------- Trang 98 1.Hoïc ngheà: -------------------------------------------------------------------- Trang 98 1.Thanh thieáu nieân ñöôøng phoá vaø vieäc hoïc ngheà: --------------------- Trang 98 1.Vaên baèng ngheà: ---------------------------------------------------------- Trang 100 1.Nôi hoïc ngheà: ------------------------------------------------------------ Trang 102 6 1.Hoïc ngheà hay hoïc vieäc: ------------------------------------------------ Trang 104 2.Vieäc laøm:-------------------------------------------------------------------- Trang 105 2.Taàm quan troïng cuûa vieäc laøm:----------------------------------------- Trang 105 2.Nhöõng loaïi coâng vieäc: -------------------------------------------------- Trang 106 2.Trình ñoä tay ngheà: ------------------------------------------------------- Trang 108 2.Nôi laøm vieäc: ------------------------------------------------------------- Trang 109 2.Moâi tröôøng laøm vieäc:---------------------------------------------------- Trang 111 2.Hôïp ñoàng lao ñoäng: ----------------------------------------------------- Trang 113 2.Baûo hieåm xaõ hoäi, y teá: -------------------------------------------------- Trang 116 3.Thu nhaäp:-------------------------------------------------------------------- Trang 117 3.Tieàn löông vaø nhöõng lôïi ích khaùc: ------------------------------------ Trang 117 3.Söû duïng tieàn töø thu nhaäp:----------------------------------------------- Trang 119 KEÁT LUAÄN VAØ KHUYEÁN NGHÒ :---------------------------------------------- 122 Taøi lieäu tham khaûo: ------------------------------------------------------------------ 126 Phuï luïc: ------------------------------------------------------------------------------- 128 7 PHAÀN I PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.Lyù Do Choïn Ñeà Taøi. Töø khi thöïc hieän ñöôøng loái Ñoåi môùi do Ñaïi hoäi Ñaûng coäng saûn Vieät Nam laàn thöù VI naêm 1986 ñeà ra, ñeán nay neàn kinh teá Vieät Nam coù nhöõng böôùc phaùt trieån cô baûn, ñôøi soáng cuûa nhaân daân ñaõ ñöôïc naâng cao.
Neàn kinh teá nöôùc ta ñaõ chuyeån sang neàn kinh teá thò tröôøng theo ñònh höôùng Xaõ hoäi Chuû nghóa, ñaõ hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá theá giôùi vaø trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa Toå chöùc Thöông maïi Theá giôùi (WTO). Cuøng vôùi söï phaùt trieån nhanh cuûa neàn kinh teá, söï phaân hoaù giaøu ngheøo ngaøy caøng taêng, nhieàu vaán ñeà xaõ hoäi phöùc taïp ñang ñöôïc ñaët ra. Thaønh phoá Hoà Chí Minh - moät trong nhöõng thaønh phoá phaùt trieån nhanh veà kinh teá - xaõ hoäi vaø cuõng laø thaønh phoá xuaát hieän nhieàu vaán ñeà xaõ hoäi böùc xuùc. Khoaûng caùch giöõa noâng thoân vaø ñoâ thò, giöõa giaøu vaø ngheøo ñaõ taïo neân nhieàu söï bieán ñoåi xaõ hoäi phöùc taïp, nhieàu doøng di ñoäng xaõ hoäi töø noâng thoân ra ñoâ thò, xuaát hieän caùc nhoùm xaõ hoäi ña vò theá ngheà nghieäp taïi thaønh phoá ñeå kieám soáng.
Trong soá voâ vaøn ngöôøi kieám soáng treân ñöôøng phoá coù caû treû em, bao goàm treû em nhoû vaø treû vò thaønh nieân. Ñoái vôùi treû em, tình hình nghieâm troïng hôn do tình traïng khai thaùc söùc lao ñoäng treû em vaø laïm duïng tình duïc treû em. Chính phuû Vieät Nam ñaõ nhaän thaáy vaán ñeà naøy vaø ñaõ ñeà ra phöông höôùng vaø giaûi phaùp nhaèm giaùo duïc vaø baûo veä treû em. Phöông höôùng naøy ñaõ ñöôïc ñeà caäp 8 trong Chieán löôïc quoác gia veà xoaù ñoùi giaûm ngheøo vaø phaùt trieån ban haønh vaøo naêm 2002.
Treû soáng lang thang treân ñöôøng phoá, moà coâi, lao ñoäng sôùm, taøn taät, khoâng nôi nöông töïa… laø nhöõng treû khoâng coù ñieàu kieän vaø cô hoäi ñeå hoäi nhaäp xaõ hoäi. Ñöùng tröôùc nhöõng khoù khaên vaø nhu caàu cuûa treû caàn ñöôïc baûo veä ñaëc bieät, Thaønh phoá Hoà Chí Minh ñaõ xuaát hieän nhieàu chöông trình, döï aùn, bieän phaùp… nhaèm giuùp ñôõ giaûi quyeát nhöõng nhu caàu noùi treân. Trong ñoù coù caùc chöông trình, döï aùn giuùp cho treû hoäi nhaäp vaøo xaõ hoäi. Vaán ñeà hoäi nhaäp vaøo coäng ñoàng xaõ hoäi laø moät vaán ñeà khoù khaên vaø phöùc taïp, laø vaán ñeà ñang noåi leân nhö moät nhu caàu caáp baùch cuûa thanh thieáu nieân lang thang, kieám soáng, khoâng nôi nöông töïa.
Tuy nhieân keát quaû cuûa vieäc hoäi nhaäp vaøo cuoäc soáng hieän nay cuûa caùc em nhö theá naøo? Nhieàu caâu hoûi ñang ñaët ra: caùc thanh thieáu nieân ñöôøng phoá ñi ñaâu, veà ñaâu? Hoï coù hoäi nhaäp ñöôïc vaøo coäng ñoàng xaõ hoäi hay khoâng? Ñaâu laø nhöõng khoù khaên khi hoï hoäi nhaäp vaøo cuoäc soáng xaõ hoäi?… Taát caû ñang laø nhöõng caâu hoûi lôùn caàn ñöôïc traû lôøi. Vôùi nhöõng lyù do treân, toâi ñaõ choïn ñeà taøi “Söï hoäi nhaäp coäng ñoàng xaõ hoäi cuûa thanh thieáu nieân ñöôøng phoá taïi Tp.Hoà Chí Minh - moät soá vaán ñeà xaõ hoäi ñaët ra” laøm ñeà taøi luaän vaên thaïc só.Toång quan ñeà taøi nghieân cöùu. Trong thôøi gian qua ñaõ coù nhieàu cuoäc nghieân cöùu veà treû em lang thang ñöôøng phoá tieâu bieåu nhö sau: 9 - Nghieân cöùu tình hình hoïc ngheà cuûa treû em ñöôøng phoá taïi Tp.HCM do Ñoã Vaên Bình, Traàn Thò Vaân, Nguyeãn Thò Nhaät, Toáng Thanh Vaân (Trung taâm nghieân cöùu xaõ hoäi/Hoäi LHTNVN, SCF/UK phoøng nghieân cöùu tö vaán phaùt trieån xaõ hoäi 1995.) tieán haønh. Nghieân cöùu ñaõ cho thaáy nhöõng thuaän lôïi vaø khoù khaên trong vieäc hoïc ngheà cuûa treû ñöôøng phoá cuõng nhö vieäc daïy ngheà cho caùc em.
- Khaûo saùt nhu caàu cuûa treû ôû F24 quaän Bình Thaïnh, thöïc hieän töø 11/1997 ñeán thaùng 1/1998, vôùi söï hoã trôï cuûa UBND .F24 - Bình Thaïnh, trung taâm Nhò Xuaân, quyõ cöùu trôï nhi ñoàng Anh taïi Tp.HCM ñeå tìm hieåu khaû naêng, nhu caàu, sôû thích cuûa treû. - Taùc giaû Döông Chí Thieän “Treû em ñöôøng phoá Haø Noäi quan heä vôùi gia ñình vaø coäng ñoàng”. - “Khaû naêng taùi hoäi nhaäp vôùi gia ñình cuûa treû lang thang vaø treû em lao ñoäng” do Vieän nghieân cöùu thanh nieân thöïc hieän. Bieân soaïn Ñoã Ngoïc Haø vaø Barbara Franklin.
NXB chính trò quoác gia Haø Noäi 1999. Nghieân cöùu ñöôïc thöïc hieän taïi moät xaõ ngheøo nhaát cuûa huyeän Ninh Thanh-Haûi Döông, nôi maø 70% treû boû nhaø ra ñi. Nghieân cöùu neâu leân nhöõng giaù trò coå truyeàn, chuaån möïc, quan nieäm, thaùi ñoä cuûa treû veà ñôøi soáng gia ñình. - “Treû em trong boùng toái” Nghieân cöùu cuûa TT CTXH, Hoäi LHTNVN vôùi söï hoã trôï cuûa Radda Barnen, NXB chính trò quoác gia Haø Hoäi, 1999.
Cuoäc nghieân cöùu naøy ñaõ khaûo saùt tình traïng baùn daâm cuûa treû em taïi Tp. - “Baùo caùo keát quaû moät naêm trieån khai ñeà taøi phoøng ngöøa vaø giaûi quyeát tình traïng treû em lang thang, bò laïm duïng söùc lao ñoäng taïi Tp. thöïc hieän 10 quyeát ñònh 134/1999 QÑ-TTG-phoøng xaõ hoäi, sôû Lao ñoäng Thöông bình vaø Xaõ hoäi Tp.HCM, baùo caùo ngaøy 26/12/2000. Baùo caùo ñaõ neâu ra böùc tranh toång theå veà treû em lang thang, toùm löôïc caùc hoaït ñoäng chaêm soùc hoã trôï cho treû taïi caùc cô sôû xaõ hoäi.
-“Nghieâu cöùu veà treû em ñöôøng phoá ôû Tp.HCM” nhaø xuaát baûn chính trò quoác gia Haø Noäi 2004. coâng trình ñaõ khaûo saùt vaø phaân loaïi treû em ñöôøng phoá, hoaøn caûnh soáng cuûa treû em ñöôøng phoá… Treân cô sôû phaân tích, tham khaûo caùc coâng trình nghieân cöùu treân ñaây ñaõ cho thaáy söï quan taâm, tìm hieåu vaø ñeà ra nhöõng giaûi phaùp toát ñoái vôùi treû ñöôøng phoá. Tuy nhieân, nhöõng nghieân cöùu naøy cuõng môùi chæ ñeà caäp ñeán vaán ñeà moái quan heä cuûa treû ñöôøng phoá vôùi gia ñình, vieäc hoïc ngheà cuûa treû ñöôøng phoá, nhu caàu cuûa treû ñöôøng phoá….maø chöa ñeà caäp ñeán vaán ñeà hoäi nhaäp coäng ñoàng xaõ hoäi cuûa treû ñöôøng phoá.