CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN SỰ HÀI LÒNG VỀ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỦA SINH VIÊN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu sự hài lòng của sinh viên về chất lượng đào tạo 1. Trên thế giới Đối với bậc giáo dục đại học trên thế giới hiện nay, những nghiên cứu đề cập đến sự hài lòng của người học về chất lượng đào tạo tại cơ sở đào tạo vốn đã không còn mới, đây đều là những công trình giá trị giúp người học có cái nhìn tổng quan về chính nơi mà mình đang theo học, bởi vì họ sẽ là đối tượng được thụ hưởng và sử dụng những điều đó.K Benos (2007), “Measuring student satisfaction with their studies Internatinal and Europran Studies departerment” tạm dịch “Đánh giá sự hài lòng của sinh viên tại Khoa Quốc tế và Châu Âu” cho rằng sự hài lòng của sinh viên về khoá học là rất quan trọng và sự hài lòng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chương trình đào tạo, các môn học giảng dạy, đội ngũ giảng viên, giáo trình, kinh nghiệm xã hội và kinh nghiệm trí tuệ mà cơ sở giáo dục cung cấp cho sinh viên. Để đánh giá sự hài lòng của sinh viên tác giả sử dụng phương pháp đánh giá sự hài lòng khách hàng MUSA (Multicriteria Satisfaction Analysis – phân tích sự hài lòng nhiều tiêu chí) bao gồm 4 tiêu chí: giáo dục, hỗ trợ hành chính, hình ảnh và danh tiếng của khoa, hữu hình.
Kết quả cho thấy cho thấy sự hài lòng của sinh viên khoa Quốc Tế và Châu Âu học là 89,3%, cao hơn hẳn so với 8 khoa khác trong Trường ĐH Piraeus. Các tiêu chí sử dụng để đánh giá có sự hài lòng rất cao tuy nhiên tầm quan trọng của các tiêu chí này thì không giống nhau đối với sinh viên: cao nhất là giáo dục (41.1%), hình ảnh và danh tiếng của khoa (25%), trong khi đó các yếu tố hữu hình và hỗ trợ hành chính là ít hơn đáng kể. Barramzadehs (2010), “Nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên về Website của Trường” chỉ ra rằng Website của Trường là một trong những dịch vụ hỗ trợ sinh viên. Nghiên cứu này nhằm mục đích đưa ra mô hình 7 nghiên cứu chung cho các trường đại học.
Nghiên cứu khảo sát trên 270 Sinh viên, kết quả cho thấy sinh viên chỉ thật sự tin tưởng khi hệ thống thông tin có thể chạy tốt và đó cũng là nhân tố chính ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên. Muhammed Ehsan Malik, Rizwan Qaiser Danish và Ali Usman (2010), công trình nghiên cứu nhằm mục đích phân tích những tác động của chất lượng những dịch vụ khác nhau đến sự hài lòng của sinh viên tại các học viện của Tỉnh Punjab được khảo sát trên 240 sinh viên nam và sinh viên nữ với tỉ lệ bằng nhau của Trường Đại học và học viện bao gồm hệ công lập và dân lập. Ở nghiên cứu này, các tác giả sử dụng thang đo SERVQUAL (đo lường sự hài lòng thông qua chất lượng dịch vụ và chất lượng cảm nhận) để đo lường những yếu tố của chất lượng dịch vụ ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên. Kết quả chỉ ra rằng, sinh viên hài lòng với các yếu tố như phương tiện hữu hình, mức độ cam kết, độ tin cậy và sự cảm thông.
Tuy nhiên sinh viên chưa hài lòng với các yếu tố như cơ sở vật chất, phòng lab, phòng máy tính, căn tin của trường. Tessama, Kathryn Ready và Wei-choun (2012), “Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của Sinh viên về chương trình học. Số liệu của nghiên cứu được thu thập trong 9 năm học (2001-2009)”. Tác giả xác định 11 nhân tố trong mô hình nghiên cứu gồm: yêu cầu/chuẩn đầu ra khóa học, chất lượng giảng dạy, nội dung chương trình, sự đa dạng/linh hoạt của khóa học, kinh nghiệm, cố vấn học thuật, kinh nghiệm của Trường, cơ hội nghề nghiệp (sau tốt nghiệp), số sinh viên/khóa học, điểm cuối khóa, những khóa học sẵn có.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng có 05 nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên gồm chất lượng giảng dạy, bề dày kinh nghiệm, tư vấn học thuật, nhưng quan trọng nhất là nhân tố sự trải nghiệm thực tế và cơ hội nghề nghiệp. Trong một công trình nghiên cứu khác, Ronley (1996) đã đánh giá chất lượng đào tạo đại học thông qua các hoạt động và chất lượng giảng dạy, được thể hiện ở mức độn đáp ứng nhu cầu của sinh viên, chất lượng dịch vụ trong nhà Trường, chất lượng môi trường dạy và học, tỷ lệ hoàn thành khóa học. Theo đó, việc đánh giá chất lượng giáo dục đại học thường dựa trên các chỉ số cơ bản như 8 về mức độ hài lòng của sinh viên khi kết thức khóa học về các vấn đề: sự rõ ràng, cụ thể của mục tiêu, yêu cầu và chuẩn mực; cấu trúc nội dung, chương trình, chất lượng giảng dạy, sự nâng cao tay nghề và mở rộng kiến thức; khả năng tìm việc làm và sự thăng tiến của những sinh viên sau khi tốt nghiệp…. Như vậy, các nghiên cứu trên thế giới về sự hài lòng của sinh viên chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau nhưng cũng tùy theo mục đích và đối tượng nghiên cứu.
Tại Việt Nam Trong những năm qua, những đề tài nghiên cứu nói đến sự hài lòng của sinh viên về chất lượng đào tạo, về dịch vụ đào tạo hay về những yếu tố tác động đến sự hài lòng của sinh viên… ở nước ta được thực hiện rất nhiều. Điều đó cho thấy khi so sánh số lượng các công trình nghiên cứu hay nội dung chủ đề nghiên cứu cũng không có sự chênh lệch nhiều so với những đề tài nghiên cứu của các tác giả trên thế giới. Nguyễn Thúy Quỳnh Loan & Nguyễn Thị Thanh Thoản (2006), “Đánh giá chất lượng đào tạo từ góc độ cựu sinh viên của Trường Đại học Bách Khoa TP. HCM” cho rằng cựu sinh viên chính là đối tượng đánh giá chất lượng đào tạo rất toàn diện của nhà Trường.
Bởi vì họ chính là những người đã hoàn tất quá trình sử dụng các dịch vụ đào tạo của nhà Trường. Nghĩa là họ đã có đủ cảm nhận về cả chất lượng chức năng và chất lượng kỹ thuật của một sản phẩm dịch vụ đào tạo tại Trường. Với đề tài nghiên cứu này, tác giả đã giúp cho nhà Trường có cái nhìn tổng quan về chất lượng đào tạo của nhà Trường trong những năm qua theo góc độ cựu sinh viên, trong đó yếu tố có ảnh hưởng nhất đến sự hài lòng của cựu sinh viên là chương trình học, tiếp đến là đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất. Mặc khác, đây còn là đề tài nghiên cứu giúp cho nhà Trường căn cứ vào đó để xây dựng và làm tài liệu trong việc cải tiến chất lượng và xây dựng kế hoạch lấy ý kiến sinh viên.
Nguyễn Thị Thắm (2010), “Khảo sát sự hài lòng của sinh viên đối với hoạt động đào tạo tại trường Đại học khoa học tự nhiên - Đại học quốc gia HCM”, tác giả đã sử dụng mô hình đánh giá về sự hài lòng của sinh viên gồm 4 yếu tố: (1) 9 chương trình đào tạo; (2) đội ngũ giảng viên; (3) tổ chức, quản lý đào tạo và (4) kết quả đạt được chung về khóa học. Nghiên cứu được tiến hành khảo sát đối với 800 sinh viên Đại học chính quy đang học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia TP. HCM gồm 5 ngành: Toán – Tin; Công nghệ thông tin; Vật lý; Khoa học môi Trường; Công nghệ sinh học, đồng thời tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 12 sinh viên bất kỳ thuộc 5 ngành trên để tìm ra nguyên nhân nào làm cho sinh viên chưa hài lòng với chất lượng đào tạo của Trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hài lòng của sinh viên phụ thuộc vào 6 yếu tố theo mức độ ảnh hưởng giảm dần như sau: Trước tiên là sự phù hợp và mức độ đáp ứng của chương trình đào tạo, tiếp đến là trình độ và sự tận tâm của giảng viên, kế đến nữa là kỹ năng chung mà sinh viên đạt được sau khóa học, sau đó là mức độ đáp ứng từ phía nhà Trường, cuối cùng là trang thiết bị phục vụ học tập và điều kiện học.
Ngoài ra, sự hài lòng của sinh viên còn phụ thuộc vào các nhân tố khác là công tác kiểm tra đánh giá, phương pháp giảng dạy và kiểm tra của giảng viên, thông tin đào tạo, nội dung chương trình đào tạo và rèn luyện sinh viên, thư viện, giáo trình và sự phù hợp trong tổ chức đào tạo. Mặc khác, nghiên cứu này cho thấy có mức độ hài lòng khác nhau theo năm học, giới tính, học lực và có mức độ hài lòng khác nhau theo hộ khẩu thường trú của sinh viên trước khi nhập học. Nguyễn Thành Long (2006), “Sử dụng thang đo SERVPERF để đánh giá chất lượng đào tạo đại học tại Trường Đại học An Giang”, tác giả đã sử dụng thang đo SERVPERF để đo lường mức độ hài lòng của sinh viên với 5 yếu tố: giảng viên, nhân viên, cơ sở vật chất, sự tin cậy vào nhà Trường và sự cảm thông của nhà Trường. Kết quả nghiên cứu cuối cùng cho thấy 3 yếu tố có ảnh hưởng lớn đến sự hài lòng của sinh viên Trường Đại học An Giang là: (1) cơ sở vật chất; (2) giảng viên và (3) sự tin cậy vào nhà Trường.
Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng và được sắp xếp theo thứ tự giảm dần như sau: giảng viên, cơ sở vật chất và sự tin cậy vào nhà Trường. Cùng với đó, kết quả phân tích cũng cho thấy có sự đánh giá khác nhau theo Khoa đối với các yếu tố trên (trừ cơ sở vật chất) và có sự đánh giá khác nhau theo năm học, cụ 10 thể là sinh viên học càng nhiều năm càng đánh giá thấp chất lượng của Nhà Trường qua nhiều yếu tố. Mặc khác, khi nghiên cứu tác giả cũng gặp phải một số khó khăn, chẳng hạn như việc lấy mẫu ngẫu nhiên theo đơn vị lớp ở các khoa có thể làm cho tính đại diện của kết quả không cao hay chưa có sự phân biệt về giảng viên cơ hữu và giảng viên thỉnh giảng trong đánh giá của sinh viên. Chính vì vậy mà trong nghiên cứu này, tác giả chỉ dừng lại ở việc đo lường, tìm hiểu các mối quan hệ và đưa ra một số gợi ý để lý giải mà thôi.
Còn nếu xét về khía cạnh phân tích cụ thể nguyên nhân làm cho người học chưa hài lòng về chất lượng đào tạo của nhà Trường thì chưa.