CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN - MÔ HÌNH LÝ THUYẾT 1. PHẦN MỀM KẾ TOÁN 1. Khái niệm phần mềm Phần mềm máy tính (Computer Software) hay còn gọi là phần mềm (Software) là tập hợp những câu lệnh hoặc chỉ thị (Instruction) được viết bằng một hoặc nhiều ngôn ngữ lập trình theo một trật tự xác định, và các dữ liệu hay tài liệu liên quan nhằm tự động thực hiện một số nhiệm vụ hay chức năng hoặc giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó. Phần mềm thực hiện các chức năng của nó bằng cách gửi các chỉ thị trực tiếp đến phần cứng (Computer Hardware) hoặc bằng cách cung cấp dữ liệu để phục vụ các chương trình hay phần mềm khác.
Phần mềm là một khái niệm trừu tượng, nó khác với phần cứng ở chỗ là "phần mềm không thể sờ hay đụng vào" và nó cần phải có phần cứng mới có thể thực thi được. Phần mềm kế toán Phần mềm kế toán là một phần mềm ứng dụng ghi lại và xử lý các giao dịch kế toán trong các module chức năng như các khoản phải trả, các khoản phải thu, bảng lương, và kết toán kiểm tra. Nó hoạt động như một hệ thống thông tin kế toán. Nó có thể được phát triển tại các công ty hoặc tổ chức sử dụng nó, có thể được mua từ một bên thứ ba, hoặc có thể là một sự kết hợp của một gói phần mềm ứng dụng của bên thứ ba với những thay đổi của của người sử dụng [21, tr.
Phần mềm kế toán là bộ chương trình dùng để tự động xử lý các thông tin kế toán trên máy vi tính, bắt đầu từ khâu nhập chứng từ gốc, phân loại chứng từ, xử lý thông tin trên các chứng từ theo quy trình của chế độ kế toán đến khâu in ra sổ kế toán và báo cáo tài chính, báo cáo kế toán quản trị [2, tr. Luan van 8 Hai khái niệm đều cho thấy rằng phần mềm kế toán là bộ chương trình, là phần mềm ứng dụng trên máy tính trong đó xử lý tự động các thông tin đầu vào của kế toán theo một quá trình nhất định và cung cấp các thông tin đầu ra là các báo cáo kế toán theo yêu cầu của người sử dụng. Phân loại phần mềm Theo phương thức của sản phẩm phần mềm được chào bán trên thị trường bởi nhà cung cấp phần mềm người ta chia phần mềm kế toán làm những loại sau: a. Phần mềm đóng gói: Phần mềm đóng gói là phần mềm được nhà cung cấp thiết kế sẵn, đóng gói thành các hộp sản phẩm với đầy đủ tài liệu hướng dẫn cài đặt, sử dụng và bộ đĩa cài phần mềm.
PMKT dạng này được bán rộng rãi và phỗ biến. Phần mềm đặt hàng: là PMKT được nhà cung cấp phần mềm thiết kế theo sự yêu cầu của đơn vị sử dụng. Trong trường hợp này nhà cung cấp phần mềm không cung cấp một sản phẩm sẵn có mà cung cấp dịch vụ phát triển sản phẩm dựa trên những yêu cầu cụ thể. Đặc điểm của phần mềm này là không phổ biến và giá thành thường cao.
Phần mềm như dịch vụ (SAAS): là phần mềm được phát triển và hoạt động trên nền tảng web được quản lý bởi nhà cung cấp và cho phép người dùng truy cập từ xa. Không giống như phần mềm đóng gói truyền thống người sử dụng thường phải cài đặt vào hệ thống máy tính hoặc các máy chủ của họ, nhà cung cấp phần mềm dịch vụ SAAS làm chủ sở hữu phần mềm này và chạy phần mềm đó trên hệ thống máy tính ở trên trung tâm cơ sở dữ liệu. CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM KẾ TOÁN 1. Khái niệm chất lượng Chất lượng là đại diện cho các thuộc tính của sản phẩm và (hoặc) dịch vụ được đánh giá cao bởi người tiêu dùng.
Luan van 9 Theo tiêu chuẩn của Việc Quốc gia Hoa Kỳ, chất lượng là toàn bộ các tính năng và đặc điểm của một sản phẩm hoặc dịch vụ mà có khả năng đáp ứng được nhu cầu (ANSI/ASQC 1978). Định nghĩa về chất lượng được các chuyên gia chất lượng diễn đạt khác nhau: Theo Juran “Chất lượng là phù hợp với nhu cầu”, Crosbay lại cho rằng “Chất lượng là sự phù hợp với các yêu cầu hay đặc tính nhất định”, theo Isikawa thì “Chất lượng là sự thỏa mãn nhu cầu thị trường với chi phí thấp nhất”. Gần đây, Karmarkar và Apte (2007) cho rằng “Đo lường chất lượng và định nghĩa chất lượng là một vấn đề đặc biệt phức tạp” Có khá nhiều khái niệm về chất lượng nhưng xét cho cùng khái niệm chất lượng xuất phát và gắn bó chặt chẽ với sự thỏa mãn nhu cầu của người sử dụng. Chất lượng là tổng hợp các tính năng, đặc điểm của sản phẩm hay dịch vụ làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng.
Vì vậy, sản phẩm hay dịch vụ nào không đáp ứng được nhu cầu của khách hàng thì bị coi là kém chất lượng cho dù trình độ công nghệ sản xuất ra có hiện đại đến đâu đi nữa. Đánh giá chất lượng cao hay thấp phải đứng trên quan điểm người tiêu dùng. Cùng một mục đích sử dụng như nhau, sản phẩm nào thoả mãn nhu cầu tiêu dùng cao hơn thì có chất lượng cao hơn. Chất lượng phần mềm Theo Viện Kỹ nghệ và điện tử IEEE, chất lượng phần mềm gồm hai yếu tố sau: (1) Mức độ mà một hệ thống, thành phần, hoặc quá trình đáp ứng yêu cầu quy định.
Theo Olivier Coudert (2011), “What is software quality?” Chất lượng phần mềm được đánh giá bởi một số biến. Các biến này có thể được chia Luan van 10 thành các chỉ tiêu chất lượng bên ngoài và bên trong. Chất lượng bên ngoài là những đánh giá của người dùng khi phần mềm hoạt động. Chất lượng bên trong đề cập đến khía cạnh kỹ thuật và nó không hiển thị cho người dùng đánh giá, chất lượng bên trong có ý nghĩa đối với các nhà quản lý phát triển phần mềm.
Chất lượng bên ngoài là rất quan trọng cho người sử dụng, Olivier đã đưa ra một số tiêu chí nhằm đo lường chất lượng phần mềm (chất lượng bên ngoài) như chức năng, tính ổn định, dễ sử dụng, tính tương thích, an toàn, di động, bảo trì, tài liệu hướng dẫn, khả năng bảo trì…[23, tr. 1] Trong nghiên cứu này chất lượng phần mềm đề cập đến quan điểm của người sử dụng, chất lượng phần mềm được đo lường qua các tiêu chí chức năng, tính ổn định, dễ sử dụng…và mức độ chất lượng phần mềm được đánh giá trên kinh nghiệm tiêu dùng của khách hàng và nó đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Tiêu chuẩn của phần mềm kế toán áp dụng tại đơn vị kế toán Theo thông tư số 103/2005/TT-BTC Hướng dẫn tiêu chuẩn và điều kiện của phần mềm kế toán [2, tr. (1) Phần mềm kế toán phải hỗ trợ cho người sử dụng tuân thủ các quy định của Nhà nước về kế toán; khi sử dụng phần mềm kế toán không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và phương pháp kế toán được quy định tại các văn bản pháp luật hiện hành về kế toán; (2) Phần mềm kế toán phải có khả năng nâng cấp, có thể sửa đổi, bổ sung phù hợp với những thay đổi nhất định của chế độ kế toán và chính sách tài chính mà không ảnh hưởng đến cơ sở dữ liệu đã có; (3) Phần mềm kế toán phải tự động xử lý và đảm bảo sự chính xác về số liệu kế toán; (4) Phần mềm kế toán phải đảm bảo tính bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu.
Một số tiêu chí đánh giá chất lượng phần mềm kế toán Qua tham khảo phương pháp đánh giá của Trung tâm đánh giá phần mềm kế toán thuộc Đại học Texas Arlington của Mỹ, phương pháp đánh giá của K2 Entersprise, doanh nghiệp tư vấn và đại lý phân phối phần mềm kế toán rất uy tín thuộc tiểu bang Los Angeles, hoặc hướng dẫn của Ủy ban công nghệ thông tin thuộc Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC), tác giả tổng hợp và đưa ra một số tiêu chí đánh giá như sau: - PMKT thiết kế có phân loại quy mô doanh nghiệp hay không? - Về kỹ thuật được xem xét tổng quan về một số chức năng cơ bản: khả năng lập báo cáo kế toán, khả năng vận dụng các phương pháp khấu hao tài sản cố định, khả năng hạch toán đa tiền tệ, khả năng quản lý hàng tồn kho, khả năng hoạch định sản xuất. - PMKT được phát triển và vận hành trong môi trường nào? - Kiểm soát dấu vết dữ liệu: phương pháp kết chuyển dữ liệu, dấu vết kiểm soát, sự kết nối các dữ liệu từ các mô-đun khác nhau. - Kiểm soát nội bộ: vấn đề bảo mật (password, kiểm soát nhập liệu, lưu trữ dữ liệu, xử lý dữ liệu, xuất dữ liệu). - Khả năng lập sổ và báo cáo kế toán của phần mềm.
Theo Nguyễn Mạnh Toàn, Huỳnh Thị Hồng Hạnh (2012), “Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng phần mềm kế toán” Khoa học Công nghệ [8] và Ahmad A. Abu-Musa (2005), “The Determinates Of Selecting Accounting Software: A Proposed Model”, The review of Business imformation systems, đã trình bày một số tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng phần mềm kế toán; Tuân thủ các quy định về chế độ kế toán Việt Nam: đây là tiêu chí bắt buộc lựa chọn PMKT tại Việt Nam. PMKT trước hết phải hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tuân thủ các quy định của Nhà nước về kế toán. PMKT Luan van 12 được thiết kế phải đảm bảo tập trung lập và in các chứng từ trên máy, sử dụng hệ thống tài khoản, sổ kế toán, các phương pháp kế toán và lập báo cáo kế toán theo quy định hiện hành.
Thực tế hiện nay các cơ chế chính sách về kế toán chưa thật sự ổn định, luôn có sự thay đổi nên PMKT tốt phải có khả năng cho phép người sử dụng tự điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung khi có những thay đổi nhất định của chế độ kế toán và chính sách tài chính như thay đổi phương pháp hạch toán, hệ thống tài khoản, báo cáo tài chính mà không ảnh hưởng đến cơ sở dữ liệu đã có, không hoàn toàn lệ thuộc vào công ty sản xuất phần mềm.