Luận văn thạc sĩ về sử dụng hợp lý đất nông nghiệp tại Từ Sơn, Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu về việc sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp tại thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Trần Thị Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận đánh giá sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp
• 1.2. Phương pháp đánh giá đất đai của FAO
• 1.3. Một số khái niệm
• 1.4. Nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước
• 1.5. Nghiên cứu ảnh hưởng đến đất sản xuất nông nghiệp
• 1.6. Nghiên cứu về đánh giá đất đai phục vụ cho sản xuất nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp thị xã Từ Sơn
• 2.4. Đánh giá ảnh hưởng của quá trình phát triển KT - XH đến đất SXNN
• 2.5. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất SXNN thị xã Từ Sơn
• 2.6. Định hướng và đề xuất sử dụng hợp lý, bền vững đất SXNN
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.7.2. Phương pháp tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu và kế thừa các nghiên cứu liên quan
• 2.7.3. Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích hệ thống
• 2.7.4. Phương pháp xây dựng bản đồ đề xuất quy hoạch
• 2.7.5. Phương pháp phân tích đất trong phòng thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên thị xã Từ Sơn
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Đặc điểm địa hình
• 3.1.3. Đặc điểm địa chất
• 3.1.4. Về khí hậu
• 3.1.5. Đặc điểm thủy văn
• 3.1.6. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.2. Hiện trạng kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.2.2. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 3.2.3. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng. Dân số và lao động
• 3.2.4. Giáo dục đào tạo
• 3.2.5. Đánh giá chung thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.3. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp thị xã Từ Sơn
• 3.3.1. Tình hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp Từ Sơn
• 3.3.2. Phân loại tài nguyên đất theo FAO
• 3.3.3. Một số tính chất lý hóa cơ bản của đất
• 3.4. Đánh giá ảnh hưởng của quá trình phát triển KTXH đến đất SXNN
• 3.4.1. Ảnh hưởng đến số lượng đất SXNN
• 3.4.2. Ảnh hưởng đến chất lượng môi trường đất sản xuất nông nghiệp
• 3.4.3. Ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp
• 3.5. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 3.5.1. Hiệu quả kinh tế
• 3.5.2. Hiệu quả xã hội trong sản xuất nông nghiệp
• 3.5.3. Hiệu quả môi trường
• 3.6. Định hướng và đề xuất biện pháp sử dụng hợp lý, bền vững đất SXNN
• 3.6.1. Định hướng, đề suất sử dụng hợp lý đất SXNN của Từ Sơn đến năm 2025
• 3.6.2. Đề xuất sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 3.6.3. Các nhóm giải pháp sử dụng đất hợp lý đất sản xuất nông nghiệp

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp Từ Sơn Bắc Ninh

Nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp tại thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh, là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Từ Sơn không chỉ là một trung tâm kinh tế mà còn là một vùng đất có tiềm năng lớn về nông nghiệp. Việc đánh giá và sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại Từ Sơn

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại Từ Sơn cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ nông nghiệp truyền thống sang các hình thức sản xuất hiện đại. Điều này đòi hỏi một cái nhìn tổng thể về quy hoạch sử dụng đất.

1.2. Vai trò của đất nông nghiệp trong phát triển kinh tế

Đất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực, thực phẩm và nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến. Sự phát triển bền vững của đất nông nghiệp sẽ góp phần vào sự ổn định kinh tế của Từ Sơn.

II. Vấn đề và thách thức trong sử dụng đất nông nghiệp Từ Sơn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc sử dụng đất nông nghiệp tại Từ Sơn cũng gặp phải nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa đã dẫn đến áp lực lớn lên tài nguyên đất, gây ra tình trạng suy thoái đất và ô nhiễm môi trường.

2.1. Tình trạng suy thoái đất nông nghiệp

Suy thoái đất nông nghiệp tại Từ Sơn đang diễn ra do nhiều nguyên nhân, bao gồm việc khai thác quá mức và ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

2.2. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đất nông nghiệp

Đô thị hóa nhanh chóng đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, dẫn đến việc mất đi nguồn tài nguyên quý giá. Cần có các biện pháp bảo vệ và quy hoạch hợp lý để duy trì đất nông nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả

Để đánh giá và sử dụng hợp lý đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích số liệu và đánh giá hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa là bước đầu tiên trong việc đánh giá tình trạng sử dụng đất. Việc thu thập dữ liệu chính xác sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp cho việc sử dụng đất nông nghiệp.

3.2. Phân tích và đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Phân tích số liệu thu thập được sẽ giúp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường cần được xem xét để đưa ra các giải pháp tối ưu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Từ Sơn

Kết quả nghiên cứu về sử dụng đất nông nghiệp tại Từ Sơn đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các giải pháp đề xuất không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn bảo vệ môi trường.

4.1. Các giải pháp sử dụng đất bền vững

Đề xuất các giải pháp sử dụng đất bền vững bao gồm việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp và cải thiện quy trình quản lý đất đai.

4.2. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp hợp lý có thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp

Nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp tại Từ Sơn là một bước quan trọng trong việc phát triển bền vững. Tương lai của đất nông nghiệp tại đây phụ thuộc vào các chính sách và biện pháp quản lý hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ đất nông nghiệp

Bảo vệ đất nông nghiệp không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Định hướng phát triển đất nông nghiệp Từ Sơn trong tương lai

Định hướng phát triển đất nông nghiệp trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, với tổng diện tích tự nhiên 6.133,23 ha, là vùng đất có vị trí chiến lược quan trọng trong vùng tam giác kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 45,61% tổng diện tích tự nhiên, trong đó đất trồng cây hàng năm chiếm tới 98,85%. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa diễn ra nhanh chóng đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng đất và môi trường sản xuất nông nghiệp. Năm 2012, thị xã có 7 cụm công nghiệp với tổng diện tích 89,603 ha, tạo áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường đến đất sản xuất nông nghiệp tại Từ Sơn; đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp; đề xuất các giải pháp bảo vệ và sử dụng hợp lý, bền vững tài nguyên đất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu tập trung trong phạm vi thị xã Từ Sơn, với dữ liệu thu thập từ năm 2005 đến 2012, cung cấp cơ sở khoa học cho việc quy hoạch và quản lý đất đai trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết đánh giá đất đai của FAO, trong đó đánh giá khả năng thích nghi đất đai (Land Suitability Classification) là trọng tâm. Theo FAO, đánh giá đất đai là quá trình so sánh các đặc tính đất với yêu cầu sử dụng đất nhằm xác định mức độ thích hợp cho các loại hình sử dụng khác nhau. Phân loại đất theo bốn cấp phân vị: Bộ (Order), Lớp (Class), Lớp phụ (Subclass) và Đơn vị (Unit), giúp xác định chi tiết mức độ thích nghi và các giới hạn sử dụng đất.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm chuyên ngành như: Đất sản xuất nông nghiệp, Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit), Đặc trưng đất đai (Land Quality), Loại hình sử dụng đất đai (Land Utilization Type), và Yêu cầu sử dụng đất đai (Land Use Requirement). Các phương pháp đánh giá kết hợp giữa phân tích đặc tính đất tự nhiên và phân tích kinh tế - xã hội nhằm đảm bảo tính toàn diện và bền vững trong sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu điều tra thực địa, phân tích mẫu đất tại 17 điểm lấy mẫu đại diện cho các loại đất và vùng sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thị xã. Mẫu đất được lấy ở tầng mặt 0-20 cm, phân tích các chỉ tiêu lý hóa như pH, hàm lượng hữu cơ, đạm, lân, kali, dung tích hấp thu cation (CEC), và hàm lượng kim loại nặng (Cu, Cd, Pb, As, Hg, Zn). Dữ liệu môi trường đất được bổ sung từ các báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường Bắc Ninh.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel để xử lý thống kê, đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa kết hợp với phân tích phòng thí nghiệm và xây dựng bản đồ thổ nhưỡng tỷ lệ 1/10.000. Phương pháp đánh giá đất theo quy trình của FAO và Bộ NN&PTNT Việt Nam, kết hợp tham vấn chuyên gia để đánh giá mức độ thích nghi và đề xuất giải pháp sử dụng đất hợp lý.

Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2005 đến 2012, với các bước khảo sát, phân tích, tổng hợp và đề xuất giải pháp được thực hiện liên tục trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp: Diện tích đất sản xuất nông nghiệp năm 2012 là 2.797,39 ha, chiếm 45,61% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, đất trồng cây hàng năm chiếm 98,85%, đất trồng cây lâu năm chiếm 1,15%. Diện tích đất lúa nước chiếm tới 98,68% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, với năng suất lúa bình quân đạt 55,2 tạ/ha, tăng 5,21 tạ/ha so với năm 2005.

2. Ảnh hưởng của công nghiệp hóa và đô thị hóa: Từ năm 2005 đến 2012, diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp do chuyển đổi sang đất công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng kỹ thuật. Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm đạt 16,2%, trong đó công nghiệp - xây dựng chiếm gần 73,47% giá trị sản xuất năm 2012, làm giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống còn 1,69%.

3. Chất lượng đất và môi trường: Nhóm đất phù sa chiếm 92,14% diện tích điều tra, chủ yếu là đất phù sa chua (55,34%). Các mẫu đất có thành phần cơ giới chủ yếu là đất thịt pha sét với độ pH dao động từ 4,0 đến 5,6, dung tích hấp thu cation (CEC) từ thấp đến trung bình. Hàm lượng kim loại nặng trong đất được kiểm soát nhưng có dấu hiệu ô nhiễm cục bộ tại các khu vực gần làng nghề và cụm công nghiệp.

4. Hiệu quả sử dụng đất: Giá trị sản xuất trồng trọt đạt 63,4 tỷ đồng năm 2012, tăng 1,6 tỷ đồng so với năm 2011. Giá trị sản xuất trồng trọt trên một hecta canh tác đạt 76,9 triệu đồng, tăng 27,1 triệu đồng so với kế hoạch đề ra. Ngành chăn nuôi tăng trưởng 52,5% từ năm 2005 đến 2010, với mô hình chăn nuôi công nghiệp và bán công nghiệp phát triển.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, đô thị hóa đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, đặc biệt là đất lúa nước, gây áp lực lên an ninh lương thực và môi trường đất. Tuy nhiên, việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mô hình sản xuất đã góp phần nâng cao năng suất và giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích đất.

Chất lượng đất phù sa chua với pH thấp và hàm lượng hữu cơ giảm dần phản ánh tác động của quá trình sử dụng đất không hợp lý và ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp, làng nghề. So sánh với các nghiên cứu ở các vùng đô thị hóa khác cho thấy tình trạng suy giảm chất lượng đất là phổ biến, đòi hỏi các biện pháp cải tạo và bảo vệ đất hiệu quả.

Biểu đồ phân bố các nhóm đất và bản đồ thổ nhưỡng thể hiện rõ sự phân bố đa dạng của các loại đất, giúp xác định vùng đất thích hợp cho từng loại cây trồng. Bảng số liệu về thành phần cơ giới và các chỉ tiêu lý hóa cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn giống cây trồng và kỹ thuật canh tác phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch sử dụng đất hợp lý: Xây dựng và thực hiện quy hoạch chi tiết sử dụng đất sản xuất nông nghiệp dựa trên kết quả đánh giá mức độ thích nghi đất đai, ưu tiên bảo vệ diện tích đất lúa nước và đất màu mỡ. Thời gian thực hiện: đến năm 2025. Chủ thể: UBND thị xã, Sở TN&MT, Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp.

2. Áp dụng kỹ thuật cải tạo đất và nâng cao độ phì nhiêu: Triển khai các biện pháp kỹ thuật như bón phân hữu cơ, cải tạo đất chua, xử lý ô nhiễm kim loại nặng, tăng cường quản lý nước tưới tiêu. Mục tiêu nâng cao chất lượng đất, tăng năng suất cây trồng 10-15% trong 5 năm. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, nông dân, các tổ chức khoa học công nghệ.

3. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp: Đề xuất cơ cấu giống và cây trồng thích hợp với từng loại đất và điều kiện khí hậu, ưu tiên cây trồng có giá trị kinh tế cao, khả năng chống chịu tốt với điều kiện đất chua và ô nhiễm nhẹ. Thời gian: triển khai ngay và duy trì liên tục. Chủ thể: Sở NN&PTNT, nông dân, doanh nghiệp nông nghiệp.

4. Phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao: Khuyến khích ứng dụng công nghệ sinh học, quản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM), cơ giới hóa và thủy lợi hiện đại nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất và giảm tác động môi trường. Mục tiêu tăng giá trị sản xuất nông nghiệp 20% trong 5 năm. Chủ thể: UBND thị xã, các doanh nghiệp, viện nghiên cứu.

5. Chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức cộng đồng: Xây dựng chính sách hỗ trợ tích tụ ruộng đất, chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông thôn, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ môi trường đất và sử dụng đất bền vững. Thời gian: liên tục trong 5 năm tới. Chủ thể: UBND thị xã, các tổ chức xã hội, trường học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất, quản lý tài nguyên đất hiệu quả, đảm bảo phát triển bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học môi trường, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá đất đai, phân tích tác động kinh tế - xã hội và môi trường trong bối cảnh đô thị hóa.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật, lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai để nâng cao hiệu quả sản xuất.

4. Nông dân và tổ chức hợp tác xã nông nghiệp: Nắm bắt thông tin về đặc tính đất, kỹ thuật canh tác và mô hình sản xuất bền vững nhằm tăng năng suất và thu nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá khả năng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp?
   Đánh giá giúp xác định mức độ thích nghi của đất với các loại cây trồng, từ đó tối ưu hóa sử dụng đất, nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường. Ví dụ, đất phù sa chua cần được cải tạo trước khi trồng lúa để đạt hiệu quả cao.

2. Ảnh hưởng của công nghiệp hóa đến đất sản xuất nông nghiệp như thế nào?
   Công nghiệp hóa làm giảm diện tích đất nông nghiệp do chuyển đổi mục đích sử dụng, đồng thời gây ô nhiễm đất do chất thải công nghiệp và làng nghề. Từ Sơn đã mất khoảng 10-15% diện tích đất nông nghiệp trong thập kỷ qua do phát triển công nghiệp.

3. Phương pháp lấy mẫu đất và phân tích được thực hiện ra sao?
   Mẫu đất được lấy ở tầng mặt 0-20 cm tại các vị trí đại diện, phân tích các chỉ tiêu lý hóa và kim loại nặng bằng các phương pháp chuẩn như pH-mét, quang phổ hấp thụ nguyên tử, Walkley Black cho hữu cơ.

4. Giải pháp nào giúp cải thiện chất lượng đất phù sa chua?
   Sử dụng phân hữu cơ, vôi bột để điều chỉnh pH, áp dụng kỹ thuật canh tác hợp lý và quản lý nước tưới tiêu hiệu quả giúp cải tạo đất chua, tăng độ phì nhiêu và năng suất cây trồng.

5. Làm thế nào để cân bằng phát triển công nghiệp và bảo vệ đất nông nghiệp?
   Cần quy hoạch sử dụng đất hợp lý, ưu tiên bảo vệ đất nông nghiệp có giá trị cao, đồng thời áp dụng công nghệ sạch, xử lý chất thải hiệu quả và phát triển nông nghiệp công nghệ cao để giảm áp lực lên đất.

Kết luận

• Thị xã Từ Sơn có tiềm năng đất sản xuất nông nghiệp lớn với đa dạng nhóm đất phù sa, đất loang lổ và đất xám, phù hợp cho nhiều loại cây trồng.
• Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đã làm giảm diện tích và ảnh hưởng đến chất lượng đất sản xuất nông nghiệp, đòi hỏi các giải pháp quản lý và sử dụng hợp lý.
• Nghiên cứu đã đánh giá chi tiết hiện trạng sử dụng đất, chất lượng đất và hiệu quả kinh tế - xã hội, làm cơ sở khoa học cho quy hoạch và phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách và chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và bảo vệ môi trường.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các biện pháp cải tạo đất, ứng dụng công nghệ cao và tăng cường quản lý đất đai là bước đi cần thiết trong giai đoạn phát triển tiếp theo của thị xã Từ Sơn.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai quy hoạch sử dụng đất chi tiết, đồng thời thúc đẩy các chương trình cải tạo đất và đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo vệ và phát huy giá trị tài nguyên đất sản xuất nông nghiệp tại Từ Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận đánh giá sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp Thuật ngữ đánh giá đất đai (ĐGĐĐ) được sử dụng từ năm 1950 tại Hội nghị các nhà khoa học đất thế giới ở Amsterdam (Hà Lan). Năm 1968, tại hội nghị chuyên đề về đánh giá đất đai tại Canbera, khái niệm đánh giá đất đai được đưa ra tương tự như định nghĩa của Stewart (1968) như sau: Đánh giá đất đai là “Sự đánh giá khả năng thích hợp của đất đai cho việc sử dụng của con người vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thiết kế thủy lợi, quy hoạch sử dụng đất đai…”. Hay nói cách khác đi là “Đánh giá đất đai nhằm mục tiêu cung cấp những thông tin về thuận lợi và khó khăn cho việc sử dụng đất đai, làm căn cứ cho việc đưa ra những quyết định cho sử dụng và quản lý đất đai”.

Năm 1976 FAO đã đề xuất định nghĩa “ĐGĐĐ là quá trình so sánh, đối chiếu những tính chất vốn có của vạt, khoanh đất cần đánh giá với những tính chất đất đai mà loại hình sử dụng đất yêu cầu phải có”. Theo FAO, mục tiêu chính của đánh giá đất đai là đánh giá khả năng thích hợp (Suitability) các dạng đất khác nhau đối với các loại hình sử dụng đất riêng biệt đã lựa chọn. Các dạng đất đai thường được mô tả và phân lập thành các đơn vị trên bản đồ, được gọi là đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit). Như vậy, trong đánh giá phân hạng đất đai người ta yêu cầu phải có hai nguồn thông tin: Những kết quả của công tác điều tra khảo sát đất đai xác định theo hệ thống phân loại đất và những khoanh đất, từ đó xác định được đặc tính, tính chất vốn có của từng khoanh đất.

Còn qua việc đề xuất những loại hình sử dụng đất, người ta sẽ nêu được đặc tính, tính chất đất đai ấy hoạt động có kết quả. Đánh giá đất đai được tiến hành xem xét trên phạm vi rất rộng, bao hàm cả không gian, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường. Những đặc điểm của đất đai sử dụng trong đánh giá đất đai là những tính chất mà ta có thể đo lường hay ước lượng được những thuận lợi khó khăn, đề xuất được những giải pháp phù hợp nhằm sử dụng đất hợp lý và đạt hiệu quả. Đánh giá đất đai là một trong những chuyên ngành nghiên cứu quan trọng và đặc biệt gần gũi với những nhà quy hoạch, người hoạch định các chính sách liên quan đến đất đai và người sử dụng đất.

Đặc biệt trong hoàn cảnh hiện nay khi dân số đang gia tăng một cách nhanh chóng, nhu cầu lương thực, thực phẩm và chất đốt cũng gia tăng đến mức đáng báo động. Sự gia tăng này cùng với tình trạng suy thoái dần những vùng đất đai thích hợp cho canh tác, từ đó nảy sinh nhu cầu mở rộng diện tích đất trồng trọt vào những vùng đất kém thích hợp cho SXNN, hoặc là Trần Thị Hồng 3 K19 KHMT TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đề tài: Nghiên cứu sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh những vùng có điều kiện sinh thái mẫn cảm dễ bị hủy hoại. Hàng năm, trong số tổng 1,5 tỷ ha đất nông nghiệp thế giới thì có khoảng 5 - 7 triệu ha bị bỏ hoang do xói mòn hoặc thoái hóa. Đứng trước những yêu cầu trên, các tổ chức quốc tế và các nhà khoa học ở nhiều quốc gia đã tiến hành điều tra đánh giá tài nguyên đất không chỉ ở quy mô từng quốc gia mà còn trên phạm vi toàn cầu.

Từ năm 1960, Hiệp hội Khoa học Đất Quốc Tế (International Society of Soil Science - ISSS) đã đề xuất một dự án điều tra tài nguyên đất trên toàn thế giới, kết quả của dự án này là sự xuất hiện Bản đồ Đất thế giới và các báo cáo về tài nguyên đất thế giới của FAO (1961 - 1988). Những nghiên cứu nói trên là cơ sở cho việc xây dựng các chính sách phát triển và tối ưu hóa khả năng sử dụng đất đai trên phạm vi toàn cầu.Khả năng của các tài nguyên đất đai được xem xét một cách tổng hợp trên nhiều yếu tố có tính tương hỗ của đất đai đối với các kiểu sử dụng đất khác nhau, sao cho đáp ứng được nhu cầu và mục đích của người sử dụng đất cũng như của cộng đồng. Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên, tiến trình “Đánh giá khả năng thích hợp đất đai” ra đời và phương pháp cơ bản về “Đánh giá đất đai” (Land Evaluation) đã được FAO hoàn chỉnh và triển khai ở nhiều quốc gia trên thế giới (FAO, 1976, 1983, 1991, 1993,…) [12]. Phương pháp đánh giá đất đai của FAO Đặc điểm đất đai được sử dụng trong đánh giá phân hạng đất của FAO là những tính chất của đất đai mà có thể đo lường hoặc ước lượng được.

Người ta có thể chọn nhiều đặc điểm hoặc đôi khi chỉ có thể lựa chọn một số đặc điểm đất đai chính có vai trò tác động trực tiếp và có ý nghĩa đối với mục đích hay vùng nghiên cứu. Trong đánh giá, yếu tố thổ nhưỡng là phần đặc biệt quan trọng, song các lĩnh vực tự nhiên, kinh tế - xã hội cũng phải được xác định trong đánh giá. Có thể nói, đánh giá đất đai của FAO đã kết hợp và kế thừa giữa các phương pháp đánh giá đất của Liên Xô (cũ) (thiên về yếu tố chất lượng đất) và của Hoa Kỳ (thiên về yêu cầu của cây trồng), trên cơ sở đó phát triển, hoàn chỉnh và đưa ra phương pháp đánh giá thích hợp cho từng mục đích sử dụng đất đai. Phương pháp của FAO đề ra 6 nguyên tắc cơ bản trong việc đánh giá đất là (FAO,1990): - Các loại hình sử dụng đất đai được lựa chọn phải phù hợp với mục tiêu phát triển vùng hay quốc gia, cũng như phải phù hợp với bối cảnh và đặc điểm về tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu.

- Các loại sử dụng đất cần được mô tả và định rõ các thuộc tính về kỹ thuật và kinh tế - xã hội. Trần Thị Hồng 4 K19 KHMT TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đề tài: Nghiên cứu sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh - Việc đánh giá đất bao gồm sự so sánh của hai hay nhiều loại hình sử dụng đất. - Khả năng thích hợp của đất đai cần đặt trên cơ sở sử dụng đất bền vững. - Đánh giá khả năng thích hợp của đất bao gồm cả sự so sánh về năng suất (lợi ích) thu được và đầu tư (chi phí) cần thiết của loại hình sử dụng đất.

- Đánh giá đất đai đòi hỏi một số phương pháp tổng hợp đa ngành. Theo tài liệu “ĐGĐĐ vì sự nghiệp phát triển” của FAO xuất bản năm 1986 đã chỉ dẫn tiễn trình đánh giá đất đai và quy hoạch sử dụng đất được thực hiện qua 9 bước, các bước này không tách rời mà kết hợp hài hòa qua lại với nhau. Trên cơ sở vận dụng phương pháp đánh giá đất của FAO vào điều kiện thực tế Việt Nam và rút kinh nghiệm việc thực hiện tiến trình đánh giá đất đai phục vụ nông nghiệp, Viện QH&TKNN đã biên soạn “Quy trình đánh giá đất đai phục vụ nông nghiệp”. Quy trình này được Bộ NN&PTNT phê duyệt và ban hành thành quy trình cấp ngành nhằm thống nhất nội dung, phương pháp phân hạng ĐGĐĐ phục vụ quy hoạch sử dụng đất bền vững [4].

Tiến trình đánh giá đất đai được thể hiện qua bảng 1. Trình tự cơ bản của đánh giá đất đai theo FAO 1 2 3 5 6 7 Xác Thu Xác định Đánh giá khả Đánh giá Đề xuất sử dụng định thập tài loại sử năng thích hợp hiệu quả KT, đất phục vụ quy mục liệu dụng đất của đất đai đối XH, MT của hoạch sử dụng tiêu với cây trồng sử dụng đất đất 4 Xác định đơn vị đất đai Phương pháp đánh giá đất đai của FAO đã "dung hòa" các phương pháp đánh giá đất đai trên thế giới, lựa chọn, phát huy được ưu điểm của các phương pháp đánh giá đất đai khác nhau. Đề ra phương pháp đánh giá đất đai dựa trên cơ sở phân loại đất thích hợp "Land Suitability Classification". Cơ sở của phương pháp này là sự so sánh giữa yêu cầu sử dụng đất với chất lượng đất gắn với phân tích các khía cạnh về kinh tế - xã hội, môi trường để lựa chọn phương án sử dụng đất tối ưu.

Kết quả của công tác đánh giá đất đai theo phương pháp của FAO là cơ sở cho việc quy hoạch sử dụng đất đai theo quan điểm sinh thái và phát triển lâu bền. *) Cấu trúc tổng quát của phân loại khả năng thích nghi đất đai theo FAO gồm 4 cấp phân vị được thể hiện trong bảng 2. Trần Thị Hồng 5 K19 KHMT TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đề tài: Nghiên cứu sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh + Bộ (Order): Phản ánh loại thích nghi. + Lớp (Class): Phản ánh mức độ thích nghi trong bộ.

+ Lớp phụ (Sub-Class): Phản ánh những giới hạn cụ thể của từng ĐVĐĐ với từng LHSDĐ. Những yếu tố này tạo ra sự khác biệt giữa các dạng thích nghi trong cùng một lớp. + Đơn vị (Unit): Phản ánh sự khác biệt nhỏ về mặt quản trị của các dạng thích nghi trong cùng một lớp phụ. Cấu trúc bảng phân loại khả năng thích nghi đất đai CẤP PHÂN VỊ (Category) Bộ (Order) Lớp (Class) Lớp phụ (Subclass) Đơn vị (Unit) S- Thích nghi S1 (Suitable) S2 S2m S3 S2d S2d-1 S2e S2d-2.

N- Không thíchnghi N1 N1 sl (Not Suitable) N2 N1 e Trong đó: m: Độ ẩm e: Độ cao d: Độ dày tầng đất d-1: Dày > 100 cm; d-2: Dày 50-100 cm; d-3: Dày < 50 cm *) Nội dung chính của đánh giá đất đai theo FAO: + Xác định các chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai. + Xác định các loại hình sử dụng đất. + Xây dựng hệ thống cấu trúc phân hạng đất đai. + Phân hạng thích hợp đất đai.

*) Các phương pháp đánh giá đất đai theo FAO: + Phương pháp hai bước: Gồm có đánh giá đất tự nhiên và phân tích KT - XH. Phương pháp này tiến triển theo các hoạt động tuần tự rõ ràng. + Phương pháp song song: Hai bước đánh giá đất tự nhiên và phân tích kinh tế, xã hội được tiến hành đồng thời. Phương pháp này đã được đề nghị để đánh giá đất đai chi tiết và bán chi tiết.