Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học của một số loài sâu hại cây thầu dầu và đề xuất biện pháp phòng trừ

Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học các loài sâu hại cây thầu dầu tại Xuân Mai, Chương Mỹ, Hà Nội nhằm đề xuất biện pháp phòng trừ tổng hợp.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Hùng
• Người hướng dẫn: Gs. Trần Văn Mão
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Sinh Vật Học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học một số loài sâu hại chủ yếu cây Thầu dầu làm cơ sở cho việc đề xuất phòng trừ tổng hợp tại thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh vật học sâu hại cây thầu dầu

Cây thầu dầu (Ricinus communis L) là một trong những cây trồng quan trọng trong nông nghiệp, không chỉ vì giá trị kinh tế mà còn vì các ứng dụng trong y học và công nghiệp. Tuy nhiên, cây thầu dầu cũng phải đối mặt với nhiều loại sâu hại, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu về sinh vật học của các loài sâu hại này là cần thiết để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây thầu dầu

Cây thầu dầu có chiều cao từ 2m đến 5m, với thân cây màu xanh hoặc đỏ tím. Hạt thầu dầu chứa nhiều dầu và protein, có giá trị kinh tế cao. Cây ưa ấm và cần đủ ánh sáng để phát triển.

1.2. Tình hình nghiên cứu sâu hại cây thầu dầu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng có khoảng 94 loài sâu hại và 9 loài bệnh hại ảnh hưởng đến cây thầu dầu. Các loài sâu này không chỉ gây hại cho lá mà còn cho quả và rễ, làm giảm năng suất cây trồng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trừ sâu hại cây thầu dầu

Sự gia tăng số lượng sâu hại và bệnh hại trên cây thầu dầu đang trở thành một thách thức lớn cho nông dân. Các loài sâu như ruồi đục lá và sâu róm gây thiệt hại nghiêm trọng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc phát hiện sớm và quản lý hiệu quả các loài sâu hại là rất quan trọng.

2.1. Tác động của sâu hại đến năng suất cây thầu dầu

Sâu hại có thể làm giảm năng suất cây thầu dầu từ 30% đến 50%. Các loài sâu như Liriomyza trifolii gây hại nghiêm trọng đến lá, làm giảm khả năng quang hợp của cây.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu hại

Nhiều yếu tố như điều kiện thời tiết, độ ẩm và sự hiện diện của thiên địch có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu hại. Việc quản lý môi trường trồng trọt là cần thiết để giảm thiểu tác động của sâu hại.

III. Phương pháp phòng trừ sâu hại cây thầu dầu hiệu quả

Để bảo vệ cây thầu dầu khỏi sâu hại, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp. Các phương pháp này bao gồm biện pháp canh tác, sinh học và hóa học. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ.

3.1. Biện pháp canh tác trong phòng trừ sâu hại

Các biện pháp canh tác như làm sạch cỏ, cày sâu và áp dụng màn phủ nông nghiệp có thể giúp giảm mật độ sâu hại. Việc xuống giống đồng loạt cũng là một phương pháp hiệu quả.

3.2. Biện pháp sinh học và hóa học

Sử dụng thiên địch tự nhiên và thuốc trừ sâu sinh học là những biện pháp sinh học hiệu quả. Trong khi đó, thuốc trừ sâu hóa học cần được sử dụng một cách hợp lý để tránh gây hại cho môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về sâu hại cây thầu dầu

Nghiên cứu về sâu hại cây thầu dầu đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này đã giúp nông dân cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Kết quả điều tra sâu hại tại khu vực nghiên cứu

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ cây thầu dầu bị sâu hại lên đến 40%. Các loài sâu hại chủ yếu được xác định bao gồm ruồi đục lá và sâu róm.

4.2. Ứng dụng các biện pháp phòng trừ trong thực tiễn

Nông dân đã áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu hại. Việc theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp này là rất quan trọng.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu sâu hại cây thầu dầu

Nghiên cứu về sâu hại cây thầu dầu là một lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Việc phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả sẽ giúp bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được mở rộng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về sản phẩm từ cây thầu dầu.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu sâu hại

Nghiên cứu sâu hại không chỉ giúp bảo vệ cây thầu dầu mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp. Việc hiểu rõ về sinh vật học của sâu hại là cần thiết.

5.2. Hướng đi tương lai trong nghiên cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các giống cây thầu dầu kháng sâu hại và áp dụng công nghệ mới trong quản lý sâu hại. Sự hợp tác giữa các nhà khoa học và nông dân là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường công nghiệp toàn cầu hiện ghi nhận nhu cầu hạt thầu dầu lên tới 10 triệu tấn mỗi năm, trong khi tổng sản lượng thực tế trên toàn thế giới chỉ đạt khoảng 2 triệu tấn mỗi năm, tạo ra khoảng trống cung ứng xấp xỉ 80%. Hạt thầu dầu (Ricinus communis L.) sở hữu tỷ lệ dầu vượt trội từ 40% đến 60%, trong đó hàm lượng acid ricinoleic chiếm 80% đến 91%. Đặc tính vật lý đặc biệt không đông đặc ở mức nhiệt dưới -18°C và không biến chất ở nhiệt độ cao 500°C đến 600°C biến nguồn dầu thực vật này thành chất bôi trơn độc quyền cho hàng không, tàu thủy và ngành cơ khí chính xác, đồng thời là nguồn nhiên liệu sinh học tái tạo then chốt.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng diện tích thầu dầu cao sản tại Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn từ các loài côn trùng gây hại, làm suy giảm nghiêm trọng sức sinh trưởng của cây và làm hao hụt từ 20% đến 40% năng suất hạt. Nghiên cứu này được tiến hành nhằm xác định chính xác thành phần loài, nghiên cứu đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của các loài sâu hại chủ yếu và đánh giá mối tương quan giữa sâu bệnh với sức sinh trưởng của cây thầu dầu.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại khu vực Tân Xuân, thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội (tọa độ địa lý 20°54' Vĩ Bắc và 106°34' Kinh Đông) trong khung thời gian từ tháng 8 năm 2012 đến tháng 2 năm 2013. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học định lượng chuẩn xác, hỗ trợ xây dựng hệ thống phòng trừ tổng hợp (IPM) giúp kiểm soát dịch hại dưới ngưỡng tổn thất kinh tế và tối ưu hóa hiệu quả mô hình trồng rừng kết hợp xóa đói giảm nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý Dịch hại Tổng hợp (IPM - Integrated Pest Management) kết hợp với lý thuyết Sinh thái học Côn trùng ứng dụng trong Lâm nghiệp. Trọng tâm của khung lý thuyết tập trung vào việc duy trì cân bằng sinh thái tự nhiên, kết hợp hài hòa các biện pháp canh tác, sinh học, vật lý và hóa học nhằm giữ mật độ quần thể dịch hại luôn ở dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không triệt tiêu các loài thiên địch.

Hệ thống nghiên cứu tích hợp mô hình tương tác giữa ký chủ và côn trùng gây hại (Plant-Herbivore Interaction Model), giải thích cơ chế sâu hại lựa chọn nguồn thức ăn dựa trên các chỉ tiêu sinh trưởng lâm phần. Các khái niệm học thuật cốt lõi bao gồm:

• Mật độ sâu hại ($M$): Số lượng cá thể sâu trên một đơn vị diện tích hoặc trên mỗi cây điều tra.
• Tỷ lệ cây bị hại ($P%$): Tỷ lệ phần trăm số cây có sự xuất hiện của sâu hại so với tổng số cây điều tra.
• Mức độ bị hại ($R%$): Thước đo phân cấp mức độ tổn thương của cơ quan thực vật từ nhẹ (dưới 30%), trung bình (31% đến 60%) đến nặng (trên 60%).
• Vòng đời sinh thái (Life Cycle): Chu kỳ phát triển qua các pha trứng, sâu non, nhộng và trưởng thành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra sâu bệnh rừng kết hợp điều tra theo tuyến và lập ô tiêu chuẩn (ÔTC). Tổng số 6 ô tiêu chuẩn đại diện được thiết lập trên diện tích rừng trồng, mỗi ô điều tra từ 65 đến 85 cây (tổng cộng 455 cây mẫu được đánh số cố định), chiếm tỷ lệ lấy mẫu chuẩn từ 0,1% đến 0,5% tổng diện tích khu vực.

Việc thu thập số liệu được triển khai theo phương pháp đường chéo góc 5 điểm. Các chỉ tiêu sinh trưởng thực vật được đo đạc chuẩn xác gồm đường kính gốc ($D_{00}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và đường kính thân tại vị trí 1,3 m ($D_{1.3}$). Về côn trùng, các pha phát dục được thu mẫu, nuôi dưỡng theo dõi trong phòng thí nghiệm và quan sát ngoài thực địa, đo kích thước bằng thước chuyên dụng độ chính xác 0,1 mm để xác định vòng đời sinh học.

Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm thu thập dữ liệu định lượng có tính đại diện cao, phản ánh đúng quy luật phân bố ngẫu nhiên và mật độ phát dịch của sâu hại theo từng điều kiện lập địa, từ đó xây dựng mô hình dự báo chính xác mà không làm phá vỡ cấu trúc sinh thái thực địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa đã thu thập và phân loại được 8 loài côn trùng hại cây thầu dầu thuộc 4 bộ và 7 họ khác nhau:

• Về cơ cấu phân loại học: Bộ Cánh cứng (Coleoptera) chiếm ưu thế lớn nhất với 42,8% số họ và 37,5% số loài (3 loài); Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm 28,6% số họ và 37,5% số loài (3 loài); Bộ Cánh bằng (Isoptera) và Bộ Cánh giống (Homoptera) đều chiếm 14,3% số họ và 12,5% số loài.

• Về nhóm cơ quan bị hại: Nhóm sâu hại lá chiếm tỷ lệ cao nhất với 50,0% (4 loài), nhóm sâu hại thân và rễ chiếm 25,0% (2 loài), nhóm sâu hại quả chiếm 12,5% (1 loài) và nhóm chưa xác định rõ tác hại chiếm 12,5% (1 loài).

• Xác định 2 loài sâu hại chủ yếu nguy hiểm nhất:

  1. Vòi voi hại quả (Rhynchites foveipennis Fairm.): Tần suất xuất hiện đạt 100% qua 5 đợt điều tra (5/5 lần), mật độ trung bình 0,433 con/cây, tỷ lệ cây bị hại bình quân 9,35% (dao động từ 6,25% đến 11,43% giữa các ô tiêu chuẩn). Ấu trùng đục phá vào trong quả làm quả rụng hàng loạt sau các đợt mưa lớn.
  2. Rầy xanh chích hút lá (Erythroneura sudrra Distant): Tần suất xuất hiện đạt 100% (5/5 lần), mật độ trung bình 2,147 con/cây, tỷ lệ cây bị hại trung bình là 30,31%.

• Nhóm sâu hại thứ sinh có tiềm năng bùng phát dịch gồm: Sâu khoang (Spodoptera litura Fabricius, mật độ 0,17 con/cây, $P% = 11,2%$, vòng đời 30,2 ngày), Sâu róm 4 túm lông (Orgyia ericae Germar, $P% = 14,3%$), Sâu róm vàng (Ivela ochropoda Walker, $P% = 11,2%$) và Bọ hung nâu nhỏ (Maladera orientalis Most., $P% = 10,1%$). Tỷ lệ cây xuất hiện đồng thời cả Vòi voi và Rầy xanh trung bình đạt 5,52%.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa mật độ sâu hại thể hiện mối quan hệ chặt chẽ với điều kiện sinh trưởng của lâm phần thầu dầu. Cụ thể, tại Ô tiêu chuẩn số 4 có địa hình bằng phẳng, độ ẩm đất cao, cây thầu dầu sinh trưởng mạnh nhất với đường kính gốc trung bình $D_{00} = 5,5\text{ cm}$ và chiều cao $H_{vn} = 2,75\text{ m}$. Đây là môi trường cung cấp nguồn sinh khối dồi dào, dẫn đến tỷ lệ nhiễm Rầy xanh vọt lên mức cao nhất là 76,47% và tỷ lệ nhiễm đồng thời hai loài sâu hại chính đạt 14,11%. Ngược lại, tại Ô tiêu chuẩn số 2 có đất dốc và cằn cỗi ($D_{00} = 3,5\text{ cm}$, $H_{vn} = 1,7\text{ m}$), tỷ lệ cây có rầy xanh chỉ đạt 15,00%.

Khi so sánh sinh trưởng giữa cây có sâu và cây không có sâu, đường kính gốc trung bình của cây bị rầy xanh chích hút đạt 5,06 cm so với 4,98 cm ở cây khỏe mạnh, trong khi chiều cao vút ngọn của cây bị sâu giảm nhẹ xuống 2,51 m so với 2,53 m ở cây khỏe mạnh. Điều này chứng minh sâu hại có xu hướng lựa chọn cây có tán lá phát triển làm thức ăn, nhưng hoạt động chích hút lâu dài sẽ ức chế quá trình tăng trưởng chiều cao của cây.

So sánh với các công bố quốc tế của một số nhà khoa học tại Trung Quốc và Ấn Độ (từng ghi nhận 94 loài sâu hại thầu dầu), khu hệ côn trùng tại Xuân Mai tuy có số lượng loài ít hơn nhưng mức độ chuyên hóa gây hại của Vòi voi hại quả và Rầy xanh lại rất cao. Dữ liệu nghiên cứu này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bố tần suất xuất hiện và ma trận tương quan giữa độ phì của đất với mật độ dịch hại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm sinh thái, 4 giải pháp phòng trừ tổng hợp (IPM) được đề xuất thực hiện:

• Biện pháp canh tác và xử lý đất: Tiến hành cày lật đất sâu từ 20 cm đến 30 cm, phơi ải đất và làm sạch tàn dư thực bì xung quanh gốc trong khoảng thời gian từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau. Mục tiêu giảm thiểu trên 75% lượng nhộng và ấu trùng qua đông của Bọ hung nâu nhỏ (Maladera orientalis) và Vòi voi (Rhynchites foveipennis). Chủ thể thực hiện: Các hộ gia đình và nông lâm trường trực tiếp canh tác.

• Biện pháp cơ giới và bẫy bả sinh thái: Lắp đặt hệ thống bẫy đèn ánh sáng trắng và bẫy bả chua ngọt (theo tỷ lệ phối trộn chuẩn 4 phần giấm : 1 phần mật : 1 phần rượu : 1 phần nước) treo cách mặt đất 1,0 m với mật độ 2 đến 3 bẫy trên mỗi hecta. Thời gian duy trì từ tháng 4 đến tháng 9 nhằm thu bắt từ 60% đến 70% ngài trưởng thành của Sâu khoang và Bọ hung trước khi đẻ trứng. Chủ thể thực hiện: Kỹ thuật viên bảo vệ thực vật cơ sở.

• Biện pháp sinh học và bảo tồn thiên địch: Thiết lập quy chế bảo vệ nghiêm ngặt các loài thiên địch bản địa gồm bọ rùa đen (Chilocorus gressitti), ong ký sinh họ Braconidae, ruồi ký sinh họ Tachinidae và nấm ký sinh Beauveria sp. Duy trì tỷ lệ thiên địch trong tự nhiên đạt trên 50% để tự khống chế mật độ rầy xanh và sâu non ăn lá mà không cần can thiệp ngoại lực. Chủ thể thực hiện: Trạm Khuyến nông và Chi cục Bảo vệ Thực vật địa phương.

• Biện pháp hóa học chọn lọc có kiểm soát: Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi tỷ lệ hại quả do Vòi voi vượt ngưỡng 10% hoặc tỷ lệ cây bị Rầy xanh vượt 30%. Sử dụng các chế phẩm gốc lân hoặc cúc tổng hợp như Dipterex 0,1%, Phoxim 0,2% hoặc Rogor 0,1%, tiến hành phun cục bộ 2 lần cách nhau 15 ngày vào giai đoạn sâu non mới nở hoặc lúc bọ vòi voi vừa vũ hóa. Chủ thể thực hiện: Tổ dịch vụ bảo vệ thực vật chuyên trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông viên lâm nghiệp: Khai thác hệ thống phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn, bảng chỉ tiêu phân cấp bị hại và hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ IPM để chuyển giao quy trình trồng thầu dầu an toàn cho người dân.

• Giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Lâm học: Sử dụng dữ liệu định lượng về đặc tính sinh vật học của 8 loài côn trùng, thông số vòng đời chi tiết của Sâu khoang (30,2 ngày) và cơ chế ký chủ làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.

• Doanh nghiệp đầu tư vùng nguyên liệu và hợp tác xã sản xuất nhiên liệu sinh học: Áp dụng lịch thời vụ phòng trừ sâu bệnh để bảo vệ năng suất hạt thầu dầu, đảm bảo tỷ lệ thu hồi dầu thô đạt trên 50%, tối ưu hóa bài toán kinh tế chuỗi cung ứng.

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách nông nghiệp: Tham khảo dữ liệu thực chứng tại Xuân Mai để đánh giá tiềm năng kinh tế - sinh thái của cây thầu dầu trong các chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo và phủ xanh đất trống đồi núi trọc.

Câu hỏi thường gặp

• Cây thầu dầu mang lại những giá trị kinh tế và công nghiệp nổi bật nào?
  Hạt thầu dầu chứa hàm lượng dầu từ 40% đến 60% với hơn 80% acid ricinoleic, chịu được biên độ nhiệt khắc nghiệt từ -18°C đến 600°C. Đây là nguyên liệu duy nhất sản xuất dầu bôi trơn cao cấp cho máy bay, tàu thủy, hóa mỹ phẩm, dược liệu và sản xuất nhiên liệu sinh học thay thế nhiên liệu hóa thạch.

• Tại sao Vòi voi (Rhynchites foveipennis) lại là đối tượng sâu hại nguy hiểm nhất?
  Mặc dù chỉ chiếm 12,5% tổng số loài sâu thu được và tỷ lệ cây bị hại trung bình là 9,35%, nhưng Vòi voi tấn công trực tiếp vào cơ quan kinh tế của cây là quả non. Sâu non ăn hạt bên trong làm quả thối, rụng hàng loạt sau mưa bão, gây thiệt hại trực tiếp đến sản lượng thu hoạch.

• Mật độ Rầy xanh (Erythroneura sudrra) có mối tương quan thế nào với sinh trưởng của cây?
  Rầy xanh ưa thích các lâm phần sinh trưởng mạnh, tầng lá dày và độ ẩm cao. Tại ô tiêu chuẩn số 4 có chiều cao cây đạt 2,75 m, tỷ lệ nhiễm rầy xanh lên tới 76,47% với mật độ 2,147 con/cây, cao hơn gấp 5 lần so với các ô đất cằn cỗi.

• Công thức bả chua ngọt dẫn dụ ngài sâu khoang được phối chế như thế nào?
  Bả mồi được pha chế theo tỷ lệ gồm 4 phần giấm, 1 phần mật, 1 phần rượu và 1 phần nước sạch. Hỗn hợp được đặt trong các khay đựng treo ở độ cao 1,0 m so với mặt đất tại các vị trí thoáng gió ngoài ruộng để thu hút ngài sâu khoang vũ hóa ban đêm.

• Ưu thế cốt lõi của quy trình phòng trừ IPM so với phun thuốc hóa học truyền thống là gì?
  IPM tập trung bảo tồn nguồn thiên địch tự nhiên đạt ngưỡng kiểm soát trên 50%, áp dụng cày xới đất sâu 20 cm đến 30 cm và bẫy bả vật lý. Cách tiếp cận này giúp giảm trên 60% chi phí thuốc bảo vệ thực vật, ngăn ngừa hiện tượng kháng thuốc và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Kết luận

• Đã xác định được cấu trúc thành phần gồm 8 loài sâu hại thuộc 4 bộ và 7 họ trên cây thầu dầu tại thị trấn Xuân Mai, trong đó nhóm sâu hại lá chiếm đa số với tỷ lệ 50,0%.
• Định danh chính xác 2 đối tượng gây hại chủ yếu gồm Vòi voi hại quả (Rhynchites foveipennis, tỷ lệ bị hại 9,35%) và Rầy xanh hại lá (Erythroneura sudrra, tỷ lệ bị hại 30,31%).
• Làm sáng tỏ quy luật sinh học của sâu khoang (Spodoptera litura) với vòng đời trung bình 30,2 ngày và mối quan hệ thuận chiều giữa độ phì lập địa với mật độ dịch hại.
• Đề xuất hoàn chỉnh hệ thống 4 nhóm giải pháp IPM kết hợp giữa cày xới đất sâu 20 cm đến 30 cm, đặt bẫy bả chua ngọt tỷ lệ 4:1:1:1 và sử dụng thuốc hóa học chọn lọc theo ngưỡng gây hại kinh tế.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp bảo vệ năng suất dầu thầu dầu đạt 40% đến 60%, thúc đẩy phát triển kinh tế lâm nghiệp miền núi bền vững.

Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo cần tập trung khảo nghiệm diện rộng quy trình IPM trên các vùng sinh thái khác nhau trong giai đoạn từ 12 đến 24 tháng tới. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy áp dụng ngay bộ giải pháp kỹ thuật này để nâng cao hiệu quả canh tác thầu dầu cao sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Thầu dầu là loài cây bụi dạng thân thảo thường xanh sống 1 năm hoặc nhiều năm, cao 2m - 5m. Thân màu xanh hoặc màu đỏ tím, tròn dạng thuỗn, đường kính 15mm – 30mm, dạng xẻ thùy nứt 7 - 8 phiến, mép có răng cưa. Đỉnh mọc hoa tổng trạng hoặc dạng chùy, hoa đực, hoa cái cùng cây, hoa đực mọc phía dưới, hoa cái mọc phía trên; thuộc về cây truyền phấn khác hoa, đài hoa 3 - 5 cánh; hoa đực dạng phân nhánh, hoa cái có tâm bì hình trứng, mọc đầy gai, có 3 buồng. Quả khô hình cầu, có gai.

Kỳ ra hoa vào tháng 7 - 9, kỳ ra quả tháng 10. Thu hái quả chín vào mùa thu, phơi khô bóc vỏ, thu hạt. Hạt hình bầu dục hơi dẹt, dài 0,9cm - 1,8cm, rộng 0,5cm - 1cm. Bề mặt nhẵn một mặt lồi lên.

Phía mặt phẳng có 1 đường lồi một đầu có một tủy hạt lồi màu trắng xám hoặc nâu nhạt, phôi nhũ dày, màu trắng, chứa nhiều dầu, 2 lá mầm, mỏng. Thành phần hoá học của hạt có nhiều lipid, trong đó có ricinoleic acid, oleic acid, ricin, acid ricin, basic ricin, ricinine, apigenin, chlorogenic acid, rutin. Cây Thầu dầu ưa ấm, hạt Thầu dầu trên 10oC mới nẩy mầm, khi nhiệt độ 10 - 30oC nẩy mầm cao và nhanh, nhiệt độ 15oC sau 4 - 5 ngày tỷ lệ nẩy mầm đạt 98,5%, nhiệt độ 20oC cần 3 - 4 ngày, nhiệt độ 30oC chỉ cần 2 - 3 ngày. Nhiệt độ cao hơn 35oC tỷ lệ nẩy mầm bị ức chế.

Ngoài đồng ruộng nhiệt độ bình quân ngày đêm 15 - 18oC, đủ nước, độ phì vừa phải, phải qua 15 - 17 ngày sẽ mọc cây con 50% ( Zhong Deyu, 2011) Thầu dầu không chịu rét, nhiệt độ 0,8 - 1oC cây con sẽ bị chết, nếu dưới 3oC, lá Thầu dầu sẽ bị khô héo. Thầu dầu muốn hoàn thành quá trình sinh trưởng phát triển phải có đủ ánh sáng và nhiệt lượng. Từ khi mọc cây con đến khi cây thành thục, tích ôn hữu hiệu ngày đêm phải đạt 3. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Tại vùng nhiệt đới nếu tưới nước vào tháng 3, sẽ xúc tiến ra nụ hoa, tháng 5, 6, 7 ra quả.

Trong thời kỳ này cần tiến hành tỉa cành, bón phân, quản lý. Tháng 9, 10 một số vùng núi, nhiệt độ thấp có thể khó chín quả. Đối với nước Thầu dầu cũng cần một lượng nhất định. Hạt nẩy mầm là giai đoạn cần nước, sau khi nẩy mầm tuỳ theo chất đất khác nhau, nhu cầu nước trong đất khác nhau.

Trong đất pha cát, độ ẩm đất đủ để nẩy mầm, nhưng nẩy mầm chậm; độ ẩm đất lên tới 16 - 18% nẩy mầm nhanh và đều hơn. Trong đất thịt gần núi đá vôi, nước trong đất phải đạt trên 20%, thích hợp nhất là 22 - 24%. Trong kỳ sinh trưởng và ra hoa, độ ẩm đất cần 30 - 40% (ẩm nhưng không trũng nước), độ ẩm không khí phải trên 65%, lượng mưa duới 50mm, phải tiến hành tưới nước. Tại các vùng núi ven sông, khi ra hoa nếu khô quá, lại bị gió nóng về luôn xẩy ra hiện tượng khô nhụy, khó thụ phấn, hoa không kết quả, tâm bì rụng nhiều, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng.

Nhưng nếu độ ẩm quá lớn sẽ gây ra thối hạt, thối mầm, thối rễ, cây bị khô héo. Đối với pH đất Thầu dầu có tính thích ứng rộng, nói chung pH 4,5-8,5. Một số tài liệu đã đề cập đến cây Thầu dầu làm thuốc chữa bệnh như sau: Theo tài liệu của Fan Shaomei (2007) mô tả: rễ, thân lá, quả, hạt có tác dụng giải độc, chữa trụy sản rễ dùng để chữa phong thấp đau khớp, sưng vết thương, viêm ống mạch, tê thần kinh mặt, viêm loét dạ dày và tá tràng; lá dùng để chữa viêm tuyến vú, nhọt, cảm cúm, kiết lỵ, sa tử cung, chữa đẻ khó; hạt Thầu dầu có thể chữa kết hạch limpha, đẻ khó, sa tử cung. Dầu Thầu dầu có thể chữa bí đại tiện.

Về vấn đề sâu bệnh hại cây Thầu dầu, nhiều tài liệu đề cập đến một số loài sâu róm, bệnh thối cổ rễ, bệnh đốm lá gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất cây Thầu dầu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Từ năm 2000 đến nay do nhu cầu về nhiên liệu sạch thay thế dầu khí cạn kiệt và gây ô nhiễm môi trường đang trở thành nhu cầu không thể thiếu được. Cho nên, nhiều nước đã phát triển các loài Thầu dầu lai cho năng xuất cao.

Các nước có Thầu dầu phân bố là Angola, Kenia, Xudang, Ecuador, Paraguay, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Thái Lan, Nga, Rumania. Các nước có sản xuất dầu từ Thầu dầu là: Ấn Độ, Trung Quốc, Brazin, Philippin, Pakistan và Nga. Theo thống kê năm 1985 - 1986 đạt 1.800 tấn, năm 1987 - 1988 là 883 nghìn tấn, năm 1989 - 1990 tổng sản lượng hạt Thầu dầu là 1. Các nước nhập khẩu dầu là Pháp, Mỹ, Nga, Nhật, Đức, Anh, Hà Lan.

Ngày nay nước sản xuất hạt nhiều nhất là Ấn Độ (72%) Trung Quốc (20%), Brazin (8%). Diện tích trồng Thầu dầu trên thế giới là 1. Hàng năm thế giới cần 700.000 tấn dầu, mà khả năng cung cấp chỉ được một nửa.(Zhong Deyu, 2011) Dầu Thầu dầu lấy từ hạt được 50%, lấy từ hạt bóc vỏ được 70%, hàm lượng protein 18%. Theo Po Wenwei (2011) lượng dầu Thầu dầu thế giới chỉ 2,5 triệu tấn, không đủ nguyên liệu để chế biến dầu của các nhà máy.

Giá hạt Thầu dầu hiện nay là 16.000 NDT/tấn ≈ 50 triệu VND dùng cho nhu cầu dầu đốt sinh học. Năm 2008 Trung Quốc cần 12 triệu 400.000 tấn dầu sinh học. Về ý nghĩa kinh tế cây Thâu dầu: Phải nói rằng cây Thầu dầu là cây được sử dụng khá triệt để từ lá, cành, ngọn, hạt, rễ không loại bỏ một phần nào. Hiện nay sản phẩm Thầu dầu không chỉ là nhu cầu trong nước mà cả trên thế giới.

Thầu dầu có giá trị kinh tế rất cao tỷ lệ cho dầu đạt 40 – 60% [hạt Cọc rào (Jatropha curcas) chỉ đạt 20 – 30%]. Theo phân tích của Công ty công nghiệp Quý Châu, dầu Thầu dầu có 70% dầu, 18% protein trong dầu chủ yếu có 80% ricinoleic acid. Thầu dầu không chỉ là nguyên liệu quan trọng mà còn là sản phẩm dầu “ màu xanh” hay “ nhiên liệu sinh học” thay thế dầu khí. Dầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Thầu dầu còn chứa nhớt nên làm dầu bôi trơn trong công nghiệp, làm dầu ăn, hương liệu, làm thuốc chữa bệnh, hóa mỹ phẩm, thuốc nhuộm, sợi nilon, chất dẻo, xà phòng, mực in, dầu máy, dầu da giầy.

Một đặc tính quan trọng của dầu Thầu dầu là không biến chất khi nhiệt độ cao 500 - 600oC, không đông đặc ở nhiệt độ thấp dưới - 18oC. Cho nên dầu Thầu dầu là nguyên liệu duy nhất dùng bôi trơn máy bay, tàu thuyền, xe ô tô và các máy móc tinh vi. Theo phân tích của Mỹ, Tây Âu, dầu Thầu dầu có hơn 3.000 chất hoá học, nếu cần 1 tấn nilon -11 - chất (nếu cách nhiệt cường độ cao) cũng cần 3 - 4 tấn hạt Thầu dầu. Theo tính toán năm 2010 cần 1 triệu tấn dầu, phải cần 2,4 triệu tấn hạt Thầu dầu.

Cũng theo điều tra của các chuyên gia Trung Quốc, hiện nay thị trường thế giới cần 10 triệu tấn hạt Thầu dầu mỗi năm, nhưng tổng sản lượng chỉ đạt 2 triệu tấn/năm. Theo dự báo đến năm 2010 năng xuất hạt Thầu dầu có thể lên tới 5.năm, nhưng cũng chỉ đáp ứng được một nửa nhu cầu. Hạt Thầu dầu cũng dùng để chữa tiêu viêm, trừ tả, kết hạch đại tiện, kiết lỵ, viêm mũi họng. Một tài liệu của Thái Lan cho biết, thuốc Ayurverdic từ lâu đã được sử dụng dầu Thầu dầu chữa đau thần kinh tọa, đau lưng và thấp khớp.

Tại quần đảo Canary dầu Thầu dầu được sử dụng để ngăn ngừa núm vú bị đau ở bà mẹ cho con bú và cũng được cọ xát vào tóc để ngăn ngừa rụng tóc sau khi sinh. Cũng theo nhiều tài liệu nước ngoài lá Thầu dầu có thể nuôi tằm. Mỗi ha cho 15.000 con tằm chỉ cần 350kg thu được 4kg tơ, 15 – 20kg nhộng cho thu nhập 1 triệu đến 1,2 triệu VNĐ (tính chuyển đổi), thu được 150kg phân tằm đây là loại phân rất tốt. Như vậy nếu chỉ thu nhập từ lá Thầu dầu đã được 5 -7 triệu đồng/ha.

Một số tài liệu trong và ngoài nước đều đề cập đến bã ép Thầu dầu chứa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 nhiều protein, axit amin nên có thể làm thức ăn gia xúc sau khi khử chất độc ricin. Cây Thầu dầu có mọc ở các vùng đất hoang hóa trong đó phần lớn là ở miền núi tạo cho dân nghèo có nguồn thu nhập rõ rệt cũng còn có thể lục hóa đồi trọc và có hiệu ích sinh thái rõ rệt. Hiện nay, Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc là những nước phát triển cây Thầu dầu rất mạnh. Họ đã lai tạo được các giống mới cao sản như giống Sơn Đông, giống Quý Châu, giống Vân Nam, giống Thái Lan.

Năng xuất từ 1. Về tác dụng của Thầu dầu nhiều tài liệu của Trung Quốc đề cập đến thành phần hoá học y dược như Protein 18%-26%oil 64%-71% ， Carbohydrate 2%，Phe-nolic dubstance 2.50%, Ricin và Ricinine 0.15%, Triglyceridev và Glycerol ester còn có một số ít các chất Sterol， Phospholipid ， Free fattyacid ， Hydrocarbon,Wax ， Ricinoleic acid 84%- 91% ， Oleic acid 3. Trong đó, Phosphatidyl ethanolamine 83%，Phosphatidyl choline 13% Chúng có thể chữa được 17 loại bệnh trong cơ thể con người đặc biệt là các bệnh về nội tạng. Về sâu hại Thầu dầu có thể nói như cây nông nghiệp khác có rất nhiều loài sâu và đã được các tác giả Trung Quốc, Ấn Độ nghiên cứu đến.

Trong các tài liệu về sâu hại Thầu dầu phải kể đến Liu Wenrong (1991) đã đề cập đến 94 loài sâu hại, 9 loài bệnh hại. Trong đó, có Ruồi đục lá Thầu dầu Liriomyza trifolii (Burgess). Họ: Agromyzyiidae; Bộ Hai Cánh (Diptera) và đã mô tả như sau: Sâu trưởng thành rất nhỏ, dài từ 1,3 - 1,5 mm, màu đen bóng, nhưng một phần cơ thể, gồm cả phiến mai trên ngực có màu vàng. Mắt kép màu đen bóng.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Cánh trước có chiều dài khoảng 1,4 mm, rộng 0,60 mm. Cánh sau thoái hóa còn rất nhỏ, màu vàng nhạt. Bụng và chân có nhiều lông, chân màu vàng, đốt chày và đốt bàn màu đen, bàn chân 5 đốt, đốt cuối có 2 móng cong màu đen. Trứng rất nhỏ, màu trắng hồng, tròn, đường kính khoảng 0,2 mm.

Ấu trùng có chiều dài khoảng 2mm, màu vàng nhạt khi mới nở, sau chuyển thành màu vàng đậm.