Đặt vấn đề Cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, thuộc họ cà Solanaceae, là một trong những loại rau ăn quả quan trọng được trồng ở hầu khắp các nước trên thế giới. Ở Việt Nam, năm 2010 diện tích cà chua khoảng 17,6 nghìn ha, năng suất đạt 11,6 tấn/ha [8]. Trong những năm gần đây, ở nước ta cà chua không chỉ được trồng trong vụ đông (chính vụ) mà còn được trồng trong vụ sớm (thu đông), vụ muộn (đông xuân) và vụ xuân hè. Đây là một bước tiến quan trọng về kỹ thuật, công nghệ trong ngành sản xuất cà chua, vừa có ý nghĩa giải quyết vấn đề rau trái vụ, lại vừa nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.
Tuy nhiên, ở Việt Nam việc sản xuất cà chua còn nhiều bất cập như chưa đủ giống cho sản xuất, chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và thích hợp cho từng vùng sinh thái khác nhau. Cùng với đó, việc đầu tư cho sản xuất cà chua của người nông dân còn thấp, quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chưa cao đặc biệt là vấn đề sử dụng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây cà chua là chưa thích hợp cho từng vụ và từng giống khác nhau. Hơn nữa việc sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật độc hại, với thời gian cách ly không đảm bảo, nên không những gây ô nhiễm môi trường và sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người mà còn tăng chi phí cho người sản xuất. Chính vì thế việc nghiên cứu và lựa chọn các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp đáp ứng được những đòi hỏi trong thực tế là sản xuất cà chua an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất là vấn đề cấp thiết hiện nay.
Do đó, phải căn cứ vào điều kiện của từng địa phương, đặc điểm sinh vật học của từng giống để lựa chọn các tổ hợp ghép thích hợp cho cà chua sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao nhất. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, chúng tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng phát triển một số giống cà chua nhập nội vụ xuân hè 2014 tại Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài Xác định được một số tổ hợp ghép cà chua thích hợp làm tăng khả năng chống chịu sâu bệnh hại và nâng cao năng suất, chất lượng cà chua trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên.
Yêu cầu của đề tài - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua triển vọng trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên ở các công thức khác nhau. - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại ở các công thức thí nghiệm. - Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cà chua ở các công thức. - Đánh giá chất lượng cà chua ở các công thức khác nhau.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên sau khi ra trường nắm chắc được lý thuyết cũng như làm quen với tay nghề, vận dụng vào trong sản xuất. - Biết cách thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học. - Giúp cho sinh viên hiểu biết hơn kiến thức thực tiễn sản xuất và có tư duy, phương pháp nghiên cứu khoa học từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và rèn luyện cho sinh viên có ý thức tự lập, chủ động trong nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất sau này.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Từ kết quả nghiên cứu của đề tài giúp tìm ra được tổ hợp ghép cà chua với cà pháo thích hợp nhất cho giống cà chua triển vọng trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư.
Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam. Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua.
Vì vậy, ngoài yếu tố về giống, việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến sâu bệnh và năng suất cà chua.2 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam 2.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs [1], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (prôtein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, malic, n 4 galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit. Vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua toàn thế giới giai đoạn từ năm 2008 - 2012 Năm Diện tích Năng suất Sản lượng (ha) (tạ/ha) (tấn) 2008 4237231 332,925 141068130 2009 4544525 339,719 154386171 2010 4532372 335,487 152055325 2011 4734356 335,892 159023383 2012 4803680 336,812 161793834 (Nguồn: FAOSTAT | © FAO Statistics Division 2014 [9]) Qua bảng 2.1 cho ta thấy: Về diện tích: Năm 2008 diện tích trồng là 4.231 ha sau đó tăng lên 217.204 ha vào năm 2009 diện tích trồng cà chua là 4.
Năm 2012 cả thế giới trồng được 4.449 ha so với năm 2008.Như vậy là sau 4 năm cà chua thế giới tăng lên đáng kể Về năng suất: Năm 2008 năng suất cà chua chỉ đạt 332,925 tạ/ha đến năm 2010 là 335,487 tạ/ha tăng 2,562 tạ/ha. Đến năm 2011 năng suất cà chua tăng nhẹ lên 335,487 tạ/ha. Năm 2012 năng suất cà chua thế giới đạt 336,812 tạ/ha tăng 3,887 tạ/ha so với năm 2008. Về sản lượng: cùng với sự biến động về diện tích và năng suất, sản lượng cà chua cũng có sự thay đổi qua các năm.
Năm 2008 sản lượng cà chua thế giới đạt 141.130 tấn thì đến năm 2010 đạt 152. Năm 2011 sản lượng cà chua thế giới đạt 159. n 5 Sản lượng cà chua thế giới đạt cao nhất năm 2012 là 161.834 tấn, so với năm 2008 sản lượng cà chua tăng 20.2: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Châu (ha) (tạ/ha) (tấn) Châu Á 2.590 Châu Đại Dương 8.739 (Nguồn: FAOSTAT | © FAO Statistics Division 2014 [9]) Theo bảng thống kê của FAO cho thấy năm 2012 đứng đầu về diện tích cà chua là Châu Á với diện tích 2.757 ha, sản lượng lớn nhất đạt 2397. Tuy nhiên năng suất cà chua của châu lục này lại gần như thấp nhất với 346,553 tạ/ha chỉ cao hơn Châu Phi (169,057 tạ/ha).
Châu Âu là châu lục có diện tích trồng cà chua gần như thấp nhất đạt 452.905 ha nhưng lại đứng đầu về năng suất (452.905 tạ/ha) nên sản lượng cà chua của châu lục này khá cao đạt 24.948 tấn, đứng đầu thế giới. Sản lượng cà chua của một số nước sản xuất lớn trên thế giới được thể hiện ở bảng 2.3 Theo số liệu bảng 2.3 cho thấy: Trung Quốc là nước có sản lượng cà chua lớn nhất, trong vòng 4 năm từ năm 2009 đến năm 2012 sản lượng cà chua của nước này tăng liên tục từ 45. Kế tiếp là Ấn Độ với 17.000 tấn năm 2012, tăng lên 6.200 tấn so với năm 2009 (11. Tuy nhiên, một số nước có sản lượng cà chua tăng giảm thất thường như Mỹ, Ai Cập, n 6 Italia, Tây Ban Nha, Iran, Hi Lạp sản lượng tăng vào năm 2010 - 2011 nhưng lại giảm vào năm 2011 - 2012.3: Sản lượng cà chua của một số nước sản xuất cà chua lớn trên thế giới trong những năm gần đây Đơn vị: tấn Năm STT Quốc gia 2009 2010 2011 2012 1 Trung Quốc 45.4 Thổ Nhĩ Kỳ 10.000 8 Tây Ban Nha 4.600 (Nguồn: FAOSTAT | © FAO Statistics Division 2014 [9]) Trong những năm gần đây, tình hình tiêu thụ cà chua trên thế giới đã gia tăng nhanh chóng.
Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng này là do cà chua có giá trị kinh tế cao, khả năng thích ứng rộng, dễ canh tác, thị trường tiêu thụ rộng lớn và ổn định. Mặt khác với sự quan tâm của người tiêu dùng đến rau quả, đặc biệt là chính sách giảm thuế, thúc đẩy đầu tư và tăng cường xúc tiến n 7 thương mại của các nước, cà chua nhanh chóng trở thành cây trồng được ưa chuộng ở nhiều quốc gia trên thế giới.2 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam Cây cà chua tuy mới được trồng ở Việt Nam khoảng hơn 100 năm, nhưng đến nay đã được trồng rộng rãi trong cả nước, đặc biệt là các tỉnh đồng bằng trung du Bắc Bộ, Đà Lạt…(Trần Khắc Thi, 2003) [5]. Trong những năm gần đây diện tích trồng cà chua ở nước ta ngày một tăng do điều kiện tự nhiên của nước ta rất thích hợp cho cà chua sinh trưởng và phát triển, các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới được hướng dẫn và phổ biến cho nông dân. Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của Việt Nam những năm gần đây được thể hiện ở bảng 2.4: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua Việt Nam giai đoạn từ năm 2004 - 2008 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (ha) (tạ/ha) (tấn) 2004 24.