MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây bí ngồi (Cucurbita pepo var. Melopepo), là một loại cây thuộc chi Cucurbita và họ bầu bí Cucurbitaceae. Cây bí ngồi được trồng phổ biến ở Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nam Mỹ.
Đây là một trong số những cây có hàm lượng kinh tế cao và đem lại hiệu quả kinh tế lớn. Bí ngồi sử dụng làm thực phẩm chủ yếu là quả. Giá trị của cây bí ngồi được quyết định với thành phần chất dinh dưỡng chứa trong nó. Bao gồm protein 40 – 48%, lipit 15-19%, đặc biệt trong hạt bí ngồi chứa đủ 8 loại axiamin không thay thế mà cơ thể con người và các loại động vật không thể tổng hợp như: Lipit (5,4%), tritophan(1,6%), phenialamin (5,7%), methiamin (2,0%), triomin (4,0%), loxin (7,0%), valin (4,2%), ngoài ra trong bí ngồi còn chứa thêm chất xekithin có tác dụng làm cơ thể trẻ lâu, tăng trí nhớ và nhiều loại vitamin cần thiết cho cơ thể như : B, B2, C, A, D, E, K…Hạt bí ngồi được dùng như một vị thuốc có tác dụng tốt cho tim, gan, dạ dày, ruột… Bí ngồi rất thích hợp cho việc luân canh-tăng vụ với ngô, lúa…giúp cho bà con nông dân không còn độc canh cây trồng và làm giảm thiệt hại do sâu bệnh gây nên.
Với vai trò quan trọng của mình, cây bí ngồi được trồng ngày càng nhiều và được coi là một trong những cây trồng mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế và khai thác những lợi thế của vùng khí hậu nhiệt đới mà nước ta có được. Cây bí ngồi là cây trồng có triển vọng đem lại hiệu quả kinh tế cao nhưng cho tới nay vẫn còn chưa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về loại cây trồng này, diện tích trồng còn nhỏ lẻ, phân tán và chưa tạo được sự bứt phá về giống. Kỹ thuật canh tác của người dân ở các địa phương c 2 còn hạn chế do chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu hay các quy trình hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về cách trồng loại cây trồng này. Vì vậy, việc nghiên cứu áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong trồng trọt, thâm canh và chọn tạo những giống bí ngồi Hàn Quốc có năng suất, chất lượng phù hợp với các vùng sinh thái, đồng thời tạo thành những vùng chuyên canh đem lại hiệu quả kinh tế cho người trồng bí ngồi Hàn Quốc là rất cần thiết.
Xuất phát từ những yêu cầu và cơ sở thực tiễn nêu trên chúng tôi tiến hành đề tài: “Nguyên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống bí ngồi Hàn Quốc trong vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên”. Mục đích, mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống bí ngồi Hàn Quốc. Tuyển chọn được giống mang lại năng suất và hiệu quả cao nhất có khả năng chố ng chiụ tố t với điề u kiê ̣n bấ t thuâ ̣n , cho thu nhâ ̣p cao v à thích ứng với điề u kiê ̣n sinh thái tại Thái Nguyên.
Mục tiêu Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển, năng suất của một số giống bí ngồi Hàn Quốc nhằm chọn ra giống có năng suất và chất lượng tốt phục vụ cho sản xuất và nhu cầu của thị trường. Yêu cầu - Theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triể n của mô ̣t số giố ng bí ngồi Hàn Quốc nhâ ̣p nội tham gia thí nghiê ̣m. - Đánh giá khả năng chống chịu của giống bí ngồi Hàn Quốc với điều kiện thời tiết và sâu bệnh hại ở Thái Nguyên. - Xác định các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống bí ngồi Hàn Quốc tham gia thí nghiệm.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Từ kết quả nghiên cứu của đề tài là bước đầu đánh giá được khả năng thích ứng của một số giống bí ngồi Hàn Quốc trong vụ Xuân tại Thái Nguyên, là cơ sở cho việc lựa chọn giống bí trồng cho khu vực. Ý nghĩa trong học tập Giúp sinh viên củng cố kiến thức thực hành, bố trí thí nghiệm đồng ruộng và kỹ thuật chăm sóc cây trồng. Giúp sinh viên nắm được cách thu thập, xử lí số liệu, trình bày báo cáo của một chuyên đề tốt nghiệp.
Trên cở sở những kiến thức nắm được sẽ là hành trang phục vụ cho công việc của sinh viên sau khi ra trường. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp, giống là tư liệu để duy trì và phát triển sản xuất.
Giống có vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Muốn có những giống bí ngồi năng suất, chất lượng cao, khả năng chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh cần nghiên cứu và chọn lọc một cách kỹ lưỡng, xác định vùng thích nghi của các giống trước khi đưa vào sản xuất trên diện rộng. Vì thế các giống bí ngồi cần được khảo nghiệm trước khi đưa ra sản xuất, để đánh giá đầy đủ, khách quan khả năng thích nghi của giống với vùng sinh thái cũng như khả năng sinh trưởng phát triển, khả năng chống chịu với những điều kiện bất lợi khác. Dựa vào kết quả của quá trình nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống bí ngồi sẽ là cơ sở khoa học để lựa chọn những giống tốt thích nghi với điều kiện của từng vùng, miền, phù hợp với từng mùa vụ và các chế độ canh tác khác nhau.
Vì vậy, ngoài các biện pháp kỹ thật canh tác, việc sử dụng giống thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của bí ngồi. Cơ sở thực tiễn Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn nền nông nghiệp của nước ta tuy có tăng trưởng nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của con người. Bên cạnh đó hệ thống cây trồng ở một số vùng là chưa đa dạng nên chưa khai thác hết tiềm năng đất đai và tiềm năng lao động ở nông thôn trong lúc nông dân phá vỡ thế độc canh cây lúa đồng thời cải tạo đất, luân canh tăng vụ. Do c 5 vậy việc phát triển trồng bí ngồi trong vụ Xuân sẽ góp phần làm tăng sản lượng và tăng thu nhập cho người dân là một việc làm cần thiết và nên được quan tâm phát triển.
Các kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Tình hình nghiên cứu, sản xuất bí ngồi trên thế giới 2. Tình hình nghiên cứu bí ngồi trên thế giới * Đặc điểm thực vật học: - Rễ: Cũng giống như các cây trong họ bầu bí, rễ bí ngồi phát triển rộng nhưng ăn nông. - Thân: Bí ngồi là loại cây thuộc họ bầu bí nhưng thân cây thẳng đứng, khả năng sinh trưởng rất mạnh, chỉ thấp khoảng 0,5 - 0,8m, trên thân có nhiều lông.
Khả năng phân cành nhánh của bí ngồi thấp. [1] - Lá: Lá bí ngồi được mọc so le trên thân, cuống rỗng lá dài như ống lá đu đủ, lá hình tim có xẻ thuỳ sâu tuỳ thuộc vào đặc điểm của từng giống. Trên lá có lông, nhất là mặt dưới. [1] - Hoa: Bí ngồi luôn dạng đơn tính cùng gốc (monoecious), rất hiếm có cây lưỡng tính.
Hoa đực và hoa cái mọc riêng lẻ ở kẽ lá, màu vàng, đường kính hoa: 15 - 20 cm. Hoa đực có cuống dài 5 - 8 cm, có lông. Hoa cái có bầu nhụy dài 10-12 cm, có lông. [1] - Quả: Quả bí ngồi có nhiều màu sắc khác nhau, quả non có màu trắng, vàng, xanh nhạt tới xanh đậm, vỏ quả nhẵn bóng rất đẹp.
Quả có các hình trụ dài. Có một số giống thương mại có quả dài tới 35 - 40 cm. Khi quả chín quả chuyển sang màu vàng. [1] - Hạt: Hạt có màu vàng , vàng nhạt và có thể vàng đậm.
Vỏ hạt mềm. c 6 * Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của bí ngồi: - Nhiệt độ: Bí ngồi cũng giống như các cây trong họ bầu bí, ưa khí hậu ấm áp. Nhiệt độ thích hợp nhất cho cây sinh trưởng và phát triển từ 22°C - 27°C. Nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm 30°C-32°C.
Khi nhiệt độ thấp sẽ kìm hãm quá trình sinh trưởng, sương giá có thể làm cây chết. Tuy nhiên nhiệt độ cao quá làm hạn chế quá trình sinh trưởng cũng như ra hoa và đậu quả [1]. - Ánh sáng: Bí ngồi cũng như một số cây trong họ bầu bí là cây ưa sáng, yêu cầu cường độ ánh sáng mạnh để sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất cao. Do vậy bí ngồi không nên trồng với mật độ cao, cây thiếu ánh sáng, sinh trưởng chậm và sâu, bệnh phát triển.
Trong quá trình sinh trưởng, cần thực hiện các biện pháp kỹ thuật như tỉa lá gốc, các nhánh mọc sát đất để tạo độ thông thoáng cho cây [1]. - Độ ẩm: Bí ngồi có thể chịu hạn nhưng rất mẫn cảm với ngập úng. Để đảm bảo cho cây sinh trưởng, phát triển tốt luôn luôn phải cung cấp đủ ẩm cho cây. Khi độ ẩm không khí quá cao lại là điều kiện thích hợp cho sự phát triển bệnh như sương mai, đốm lá, thối vi khuẩn gây hại.
Nhưng khi độ ẩm không khí thấp lại tạo điều kiện cho bệnh phấn trắng gây hại. Nếu khô hạn bí ngồi dễ bị rụng hoa và quả non [1]. - Đất và dinh dưỡng: Bí ngồi có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất nhưng tốt nhất trên đất thịt nhẹ, giàu mùn, thoát nước tốt và có pH: 6.5, nhưng cũng có thể sinh trưởng khi độ pH đất là 8 [1]. c 7 * Nguồn gốc và lịch sử của cây bí ngồi: Cây bí ngồi (Cucurbita pepo var.
Melopepo) có nguồn gốc ở Phương Đông (Đông Á). Nguồn gốc với lịch sử của cây bí ngồi chưa được làm rõ. Căn cứ vào thần nông bán thảo kinh và một số di tích cổ như hình khắc trên đá, mai rùa, xương súc vật. thì cây bí ngồi được con người biết đến cách đây khoảng 5.000 năm và được trồng trọt khoảng thế kỷ XI trước công nguyên.
Một số nhà khoa học cho rằng, cây bí ngồi xuất hiện đầu tiên ở lưu vực sông Trường Giang (Trung Quốc) [3]. Theo Nagata, cây bí ngồi được nhập vào Triều Tiên và Nhật Bản khoảng 200 năm trước và sau công nguyên. Theo Morse (1950) sản xuất bí ngồi phát triển ở Trung Quốc cho tới sau chiến tranh Trung – Nhật. Chiến tranh (1904-1905) làm cho công dụng của bí ngồi và sản phẩm của nó được mở rộng thêm.
Vào khoảng 1908 bí ngồi được đưa vào Châu Âu đã thu được sự chú ý của Thế Giới.