Đặt vấn đề: Hiện nay, với sự phát trển mạnh của nền kinh tế chất lượng cuộc sống của con người ngày càng được cải thiện và nâng cao. Con người quan tâm hơn đến chất lượng bữa ăn hàng ngày, ăn như thế nào cho đủ chất, đủ lượng và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Vì vậy trong bữa ăn hàng ngày của chúng ta không thể thiếu bởi lẽ cây rau cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho sự phát triển của con người. Rau là nguồn thực phẩm thiết yếu trong đời sống hàng ngày của con người, rau không chỉ cung cấp lượng vitamin cần thiết, mà nó còn cung cấp một phần các nguyên tố đa, vi lượng cần thiết trong cấu tạo tế bào.
Xà lách loại rau ăn sống rất phổ biến có giá trị dinh dưỡng cao cung cấp cho cơ thể chất khoáng, emzim, các hợp chất hữu cơ đặc biệt vitamin E và C phong phú. Ngoài ra trong xà lách còn chứa chất lactucarium có hạt tính sinh học cao có tác động đến thần kinh, làm giải nhiệt kích thích tiêu hoá cho con người. Từ cây xà lách có thể chiết ra một loại dịch nhựa để chế thành sirô hoặc để khô làm thành viên thuốc chữa bệnh, vậy nên xà lách được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng, nhu cầu và khả năng tiêu thụ quanh năm rất lớn. Bên cạnh đó quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá đi kèm với sự gia tăng dân số.
Cùng với quá trình đó nhu cầu sử dụng rau xanh của người dân ngày càng tăng nhất là ở các thành thị. Trước thực trạng các loại rau bán trên thị trường hiện nay tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn vệ sinh cao, rau không rõ nguồn gốc, thị trường cần một nguồn cung cấp rau sạch cần thiết cho người tiêu dùng. Với ưu điểm kỹ thuật trồng cây đơn giản, không cần chăm sóc nhiều, tốn ít chi phí và cho năng suất thu hoạch cao, hơn nữa Thái Nguyên là nơi có địa hình, nguồn nước tưới tiêu hợp lý, thời tiết thuận lợi, vậy nên để m 2 đáp ứng nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và năng suất của một số giống rau xà lách nhập nội tại Trang trại Nông nghiệp sạch Thái Nguyên” 1. Mục đích của đề tài Xác định được giống rau xà lách phù hợp cho năng suất cao, chất lượng tốt tại Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên.
Yêu cầu của đề tài - Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống xà lách. - Nghiên cứu đặc điểm hình thái của các giống xà lách tham gia thí nghiệm - Đánh giá mức độ nhiễm các sâu bệnh hại chính trên đồng ruộng của các giống xà lách - Nghiên cứu khả năng cho năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống xà lách. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài đã đánh giá được khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống xà lách.
Rèn luyện và nâng cao khả năng thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho sinh viên là một cơ sở và là tiêu chí cho việc đánh giá chất lượng sinh viên của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Để nâng cao tay nghề cho sinh viên ứng dụng việc học đi đôi với hành, biết được các phương pháp nghiên cứu một vấn đề khoa học, xử lý và phân tích số liệu, cách trình bày một bài báo cáo khoa học. Ý nghĩa thực tiễn - Tuyển chọn được một số giống rau mới, có khả năng sinh trưởng tốt, cho năng suất cao phục vụ sản xuất vụ Xuân ở Thái Nguyên. - Đề tài đã xác định được các giống xà lách có khả năng sinh trưởng tốt m 3 phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu của tỉnh Thái Nguyên.
- Kết quả của đề tài góp phần bổ sung nguồn giống mới để ứng phó với điều kiện ngoại cảnh nhằm duy trì và phát triển và sản xuất rau xà lách góp phần tăng thu nhập cho các hộ nông dân và đáp ứng nhu cầu tiêu thụ quanh năm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên m 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Trên cơ sở phát triển nông nghiệp, nhất là thời gian hiện nay, đã có những nghiên cứu và ứng dụng thành công đối với cây trồng và áp dụng các khoa học kĩ thuật để không ngừng nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn là cơ sở để phát triển kinh tế của quốc gia. Nghiên cứu phát triển giống nhằm tăng năng suất là vấn đề quan trọng trong việc sản xuất nông nghiệp, nhất là Việt Nam chiếm gần 80 % dân số dựa vào nông nghiệp. Xà lách là loại rau ăn lá có đặc điểm sinh trưởng như: cây thấp, rễ ngắn, ăn nông, có thể trồng dày, có khả năng cho năng suất cao, thích ứng rộng trên nhiều vùng sinh thái, ít sâu bệnh, thời gian sinh trưởng ngắn ngày, quay vòng/6 - 7 lần/năm, nên mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Nếu được đầu tư thâm canh đúng mức, đẩy mạnh trồng xà lách là điều kiện sử dụng có hiệu quả các loại đất, góp phần cải tạo đất trong chế độ luân canh thích hợp, tận dụng được sức lao động ở địa phương, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, tạo thêm nhiều sản phẩm cho xã hội, đáp ứng nhu cầu rau xanh tại chỗ ngày càng cao của nhân dân (Hoàng Thị Bé và cs, 2009) [2]. Rau xà lách có thể trồng quanh năm đều được nhưng phổ biến nhất vẫn là từ tháng 8 năm nay đến tháng 4 năm sau. Khoảng thời gian này tương đối mát mẻ nên cây dễ phát triển và sinh trưởng. Rau xà lách có khá nhiều loại như xà lách xoăn, xà lách Xoăn Lo Lo, xà lách mỡ.Với ưu điểm kỹ thuật trồng cây đơn giản, không cần chăm sóc nhiều, tốn ít chi phí và cho năng suất thu hoạch cao.
Cây dễ thích nghi với mọi điều kiện về diện tích đất trồng, nên người dân có thể trồng chúng trong các thùng xốp, đặt ở ngoài ban công hay bên hiên nhà đều được. Mỗi thùng rau như vậy không chỉ mang lại cho người m 5 dân sự thuận tiện, mỹ quan đẹp mắt, mà hơn hết còn cung cấp nguồn rau sạch, an toàn, đảm bảo sức khỏe người sử dụng. Nguồn gốc, phân loại cây rau xà lách 2. Nguồn gốc và phân loại * Nguồn gốc Theo Ryder và Whitaker, xà lách có nguồn gốc từ Địa Trung Hải sau đó được các nhà truyền đạo, thương nhân ra toàn thế giới.
Những dấu hiệu sớm nhất cho thấy sự tồn tại của nó vào khoảng 4.500 năm trước công nguyên qua các hình khắc trên bia mộ ở Ai Cập mới được tìm thấy. Xà lách đã phát triển và lan rộng qua khỏi Địa Trung Hải, đặc biệt nó đã có mặt trong nên văn minh La mã, Hy Lạp cổ đại. Về sau phát triển đến Tây Âu rồi các địa phương khác. Tên xà lách xuất phát từ sự phát âm tiếng salad trong tiếng Anh để rồi chuyển thành tên Việt Nam thường gọi của một loại rau ở địa phương.
Tại Việt Nam, tuỳ theo giống, loại, hình thức cuộn của lá xà hoặc đặc điểm hình dạng, thương hiệu, nhiều địa phương có những tên kèm theo như: Xà lách búp, xà lách cuộn, xà lách Hải Phòng …. * Phân loại Xà lách là thực vật bậc cao có đơn vị phân loại như sau: o Ngành hạt kín: Angiosprematophy o Lớp 2 lá mầm: Dicotyledoneae o Dưới lớp cúc: Astericeae o Bộ cúc: Astericeae o Họ cúc: Compositae Chi: Lactuca, có số lượng nhiễm sắc thể là 8, 9, 17 cặp (Hoàng Thị Bé và cs, 2009) [2]. m 6 - Các giống rau xà lách: o Xà lách mỡ: lá cuộn lại, có vị ngọt, giòn o Xà lách xoăn, còn gọi là lô lô: Năng suất cao, ăn ngon, giòn, được nhiều người ưa thích, trồng nhiều. o Xà lách thẳng: lá vàng hoặc lá xanh, bản lá mỏng, chịu nóng, có thể thu tỉa hoặc thu cả cây.
Có thể gieo trồng cho vụ nóng. Giá trị dinh dưỡng - Là một loại rau xanh quen thuộc, giàu dinh dưỡng. Xà lách thường được tiêu thụ dưới dạng rau sống, rau trộn, nước ép rau. Bên cạnh tác dụng giúp giảm cân, làm đẹp da, rau xà lách còn có nhiều tác dụng trong cải thiện, hỗ trợ sức khỏe.
Trong thành phần của xà lách ăn được có chứa nhiều vitamin, các loại axit amin không thể thay thế, các cacbonhydrat, protein và các chất khoáng. Theo nghiên cứu của khoa học hiện đại, trong 100 gam xà lách có khoảng 2,2 gam carbohydrate, 1,2 gam chất xơ, 90 gam nước, 166 microgram vitamin A, 73 microgram folate. Ngoài ra đây còn là loại rau giàu chất sắt, canxi, kẽm, đồng, kali, carotene, vitamin. - Trước đây, xà lách là rau sống quan trọng và phổ biến ở vùng ôn đới và ngày nay nó cũng có vai trò lớn trong sự đa dạng rau ở vùng nhiệt đới, rau xà lách có giá trị dinh dưỡng cao.
Như đã biết, xà lách cung cấp chất tươi, chất xơ cho cơ thể để cân bằng và tiêu thụ lượng đạm, mỡ thịt cá trong thức ăn. Đáng chý ý, phần lớn các loại thực phẩm được nấu chín vì vậy enzyme, vitamin không còn nhiều chỉ duy rau xà lách luôn luôn được dùng khi còn tươi sống với số lượng tươi trong mỗi bữa ăn, vậy nên xà lách là nguồn vitamin chủ yếu cho cơ thể. Xà lách chứa nhiều vitamin A, C chất khoáng: kali, canxi, sắt, có vai trò chữa một số bệnh. Theo viện Nghiên cứu Ung thư ở m 7 Mỹ, thực phẩm chứa nhiều vitamin A, C như xà lách có khả năng ngăn chặn một số dạng ung thư (Tạ Thị Thu Cúc, 2005) [4].