Đặc điểm hình thái và sinh lý hóa sinh của quả hồng theo tuổi phát triển tại Thanh Hóa

Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh lý, hóa sinh của quả hồng theo tuổi phát triển tại Thanh Hóa, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm.

• Tác giả: Lò Thị Quyến
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Trọng
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Hình Thái Và Sinh Lý Hóa Sinh Của Quả Hồng Theo Tuổi Phát Triển Tại Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Cấu trúc của luận văn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về cây hồng
• 2.2. Nguồn gốc, phân loại cây hồng
• 2.3. Đặc điểm sinh học của cây hồng
• 2.4. Đặc điểm sinh thái của cây hồng
• 2.5. Giá trị của quả hồng
• 2.5.1. Giá trị kinh tế
• 2.5.2. Giá trị dinh dưỡng
• 2.5.3. Giá trị dược liệu
• 2.6. Tình hình phân bố và sản xuất hồng trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.6.1. Phân bố và sản xuất hồng trên thế giới
• 2.6.2. Phân bố và sản xuất hồng ở Việt Nam
• 2.7. Tình hình nghiên cứu hồng trên thế giới và ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu các thời điểm phát triển của hoa
• 3.3.2. Phương pháp thu mẫu
• 3.3.3. Phương pháp phân tích các chỉ tiêu sinh trưởng
• 3.3.4. Phương pháp phân tích các chỉ tiêu sinh lý
• 3.3.5. Phương pháp phân tích các chỉ tiêu sinh hóa
• 3.3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Sự biến đổi một số đặc điểm hình thái, sinh trưởng theo tuổi phát triển của quả hồng
• 4.1.1. Theo dõi thời điểm ra hoa và hình thành quả
• 4.1.2. Sự biến đổi về đường kính và chiều dài quả
• 4.1.3. Sự biến đổi về thể tích của quả
• 4.1.4. Sự biến đổi khối lượng tươi và khối lượng khô của quả theo tuổi phát triển
• 4.2. Sự biến đổi một số chỉ tiêu sinh lý theo tuổi phát triển của quả hồng
• 4.2.1. Sự biến đổi hàm lượng nước của quả hồng
• 4.2.2. Sự biến đổi hàm lượng sắc tố theo tuổi phát triển của quả hồng
• 4.3. Sự biến đổi một số chỉ tiêu hóa sinh theo tuổi phát triển của quả hồng
• 4.3.1. Động thái hàm lượng đường khử và tinh bột
• 4.3.2. Động thái hàm lượng axit hữu cơ tổng số, hàm lượng vitamin C
• 4.3.3. Động thái hàm lượng pectin và tanin
• 4.4. Một số đặc điểm hình thái của quả hồng ở thời điểm chín sinh lý
• 4.5. Một số thành phần dinh dưỡng trong quả hồng ở thời điểm chín sinh lý (21 tuần tuổi)
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm hình thái của quả hồng

Quả hồng (quả hồng) là một trong những đặc điểm nổi bật của cây hồng (Diospyros kaki L.). Nghiên cứu cho thấy sự biến đổi về hình thái của quả hồng theo tuổi phát triển rất đáng chú ý. Theo dõi thời điểm ra hoa và hình thành quả cho thấy quả hồng bắt đầu hình thành sau khoảng 30-40 ngày từ khi ra lộc. Sự biến đổi về đường kính và chiều dài quả diễn ra rõ rệt qua các giai đoạn phát triển. Quả hồng có thể đạt chiều dài tối đa khoảng 8-10 cm khi chín, với đường kính từ 5-7 cm. Đặc biệt, thể tích và khối lượng của quả cũng tăng lên theo thời gian, cho thấy quá trình sinh trưởng mạnh mẽ của quả trong giai đoạn này.

1.1. Sự biến đổi kích thước của quả

Sự biến đổi kích thước của quả hồng theo tuổi phát triển là một trong những yếu tố quan trọng trong nghiên cứu. Kích thước của quả hồng thường tăng theo thời gian, với sự gia tăng đáng kể về đường kính và chiều dài quả. Theo nghiên cứu, quả hồng đạt kích thước tối ưu vào khoảng 21 tuần tuổi, thời điểm này quả có màu sắc và hình dáng đẹp nhất. Sự biến đổi này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị thương mại của quả mà còn đến chất lượng dinh dưỡng và khả năng tiêu thụ của người tiêu dùng. Do đó, việc xác định thời điểm thu hoạch quả hồng là rất cần thiết để đảm bảo chất lượng và năng suất.

II. Đặc điểm sinh lý của quả hồng

Đặc điểm sinh lý của quả hồng (đặc điểm sinh lý) cũng là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Nghiên cứu cho thấy hàm lượng nước trong quả hồng có sự biến đổi theo tuổi phát triển. Quả hồng thường chứa khoảng 70-80% nước, tuy nhiên, hàm lượng này có thể giảm dần khi quả chín. Sự biến đổi hàm lượng sắc tố cũng rất đáng chú ý, với sự gia tăng hàm lượng carotenoid và anthocyanin trong giai đoạn chín, góp phần tạo nên màu sắc hấp dẫn cho quả. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị dinh dưỡng mà còn đến giá trị cảm quan của quả hồng.

2.1. Biến đổi hàm lượng nước trong quả

Hàm lượng nước trong quả hồng là một trong những chỉ tiêu sinh lý quan trọng. Nghiên cứu cho thấy, trong giai đoạn phát triển, hàm lượng nước trong quả hồng giảm dần từ khoảng 80% xuống còn 70% khi quả chín. Sự biến đổi này ảnh hưởng đến độ tươi ngon và khả năng bảo quản của quả. Quá trình mất nước có thể dẫn đến sự giảm sút chất lượng quả, do đó việc theo dõi và điều chỉnh độ ẩm trong quá trình thu hoạch và bảo quản là rất cần thiết để đảm bảo chất lượng sản phẩm cuối cùng.

III. Đặc điểm hóa sinh của quả hồng

Đặc điểm hóa sinh của quả hồng (hóa sinh) cũng đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu. Sự biến đổi hàm lượng đường khử và tinh bột trong quả hồng theo tuổi phát triển cho thấy sự chuyển hóa dinh dưỡng diễn ra mạnh mẽ. Hàm lượng đường khử tăng lên đáng kể trong giai đoạn chín, điều này góp phần tạo nên vị ngọt đặc trưng của quả. Ngoài ra, hàm lượng axit hữu cơ và vitamin C cũng có sự biến đổi, với hàm lượng vitamin C đạt mức cao nhất khi quả chín. Điều này không chỉ nâng cao giá trị dinh dưỡng của quả mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các sản phẩm chế biến từ quả hồng.

3.1. Động thái hàm lượng đường khử và tinh bột

Hàm lượng đường khử trong quả hồng có sự gia tăng rõ rệt trong giai đoạn chín. Nghiên cứu cho thấy, hàm lượng đường khử có thể đạt đến 15-20% khi quả đạt độ chín sinh lý. Sự tăng lên này không chỉ tạo nên vị ngọt cho quả mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, hàm lượng tinh bột trong quả hồng cũng giảm dần theo thời gian, cho thấy quá trình chuyển hóa từ tinh bột thành đường diễn ra mạnh mẽ trong giai đoạn chín. Những biến đổi này có thể được ứng dụng trong việc phát triển các sản phẩm chế biến từ quả hồng, nhằm tối ưu hóa giá trị dinh dưỡng và cảm quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quả hồng (Diospyros kaki L.) là loại quả có giá trị dinh dưỡng và dược liệu cao, được trồng phổ biến tại nhiều vùng trên thế giới, đặc biệt là ở các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam. Tại Việt Nam, cây hồng được trồng nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc và trung du, trong đó Thanh Hóa là một trong những địa phương có điều kiện thuận lợi để phát triển cây hồng, đặc biệt là giống hồng Nhân Hậu. Theo thống kê, diện tích cây ăn quả tại Thanh Hóa đạt khoảng 21.686 ha vào năm 2020, với mục tiêu tăng lên 30.500 ha vào năm 2025, trong đó cây hồng chiếm tỷ lệ đáng kể.

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng của quả hồng, các nghiên cứu về biến đổi sinh lý và hóa sinh theo tuổi phát triển của quả còn hạn chế, đặc biệt là tại Thanh Hóa. Việc xác định các đặc điểm hình thái, sinh lý và hóa sinh theo từng giai đoạn phát triển của quả hồng sẽ giúp xác định thời điểm thu hoạch thích hợp, nâng cao năng suất và chất lượng quả, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích sự biến đổi các chỉ tiêu hình thái như chiều dài, đường kính, thể tích; các chỉ tiêu sinh lý như hàm lượng nước, sắc tố; và các chỉ tiêu hóa sinh như đường khử, tinh bột, vitamin C theo tuổi phát triển của quả hồng Nhân Hậu trồng tại Thanh Hóa trong khoảng thời gian từ tháng 3/2022 đến tháng 5/2023. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc thu hoạch và bảo quản quả hồng, đồng thời góp phần nâng cao giá trị kinh tế của cây trồng này tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển thực vật, đặc biệt là mô hình phát triển quả theo tuổi sinh trưởng. Lý thuyết về sự biến đổi sắc tố trong quả khi chín, bao gồm sự phân hủy diệp lục và tổng hợp carotenoids, được áp dụng để giải thích sự thay đổi màu sắc của quả hồng. Ngoài ra, các khái niệm về các chỉ tiêu sinh lý như hàm lượng nước, sắc tố, và các chỉ tiêu hóa sinh như đường khử, tinh bột, axit hữu cơ, vitamin C, pectin và tanin cũng được sử dụng để đánh giá quá trình phát triển và chín của quả.

Các mô hình nghiên cứu tập trung vào động thái biến đổi các chỉ tiêu sinh lý và hóa sinh theo từng giai đoạn phát triển của quả, từ khi quả mới hình thành đến thời điểm chín sinh lý (khoảng 21 tuần tuổi). Khái niệm về thời điểm chín sinh lý được xác định dựa trên sự ổn định các chỉ tiêu sinh trưởng và sự biến đổi các thành phần hóa học đặc trưng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các mẫu quả hồng Nhân Hậu 6 năm tuổi trồng tại xã Triệu Thành, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 3/2022 đến tháng 5/2023. Mẫu quả được thu theo phương pháp lấy mẫu hỗn hợp, mỗi thời điểm thu 5 quả trên nhiều cây phát triển bình thường, không sâu bệnh, đảm bảo tính đại diện.

Các chỉ tiêu hình thái như chiều dài, đường kính được đo bằng thước kẹp palme với độ chính xác 0,1 mm, thể tích quả được xác định bằng phương pháp đo thể tích nước chiếm chỗ. Khối lượng tươi và khối lượng khô được cân bằng cân điện tử chính xác đến 10^-4 g. Các chỉ tiêu sinh lý như hàm lượng nước, sắc tố diệp lục và carotenoids được xác định bằng phương pháp quang phổ theo công thức Mac-Kinney. Các chỉ tiêu hóa sinh như đường khử, tinh bột, axit hữu cơ tổng số, vitamin C, pectin và tanin được định lượng bằng các phương pháp chuẩn độ và phản ứng hóa học tiêu chuẩn.

Số liệu thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTAT 5, phân tích phương sai ANOVA và so sánh giá trị trung bình bằng LSD ở mức ý nghĩa 0,05. Cỡ mẫu được chọn đảm bảo độ tin cậy với số lần lặp lại từ 3 đến 20 lần tùy chỉ tiêu, nhằm đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự biến đổi hình thái và sinh trưởng của quả hồng theo tuổi phát triển:

   • Chiều dài quả tăng từ 1,82 cm (4 tuần tuổi) lên 6,39 cm (21 tuần tuổi), đường kính tăng từ 1,71 cm lên 6,17 cm cùng thời điểm.
   • Thể tích quả tăng từ 9,38 ml (4 tuần) lên 155,49 ml (21 tuần), khối lượng tươi tăng từ 8,32 g lên 152,15 g, khối lượng khô tăng từ 2,36 g lên 31,78 g.
   • Tốc độ tăng trưởng nhanh nhất diễn ra từ 4 đến 19 tuần, sau đó chậm lại và ổn định từ 20 tuần trở đi.

2. Biến đổi các chỉ tiêu sinh lý:

   • Hàm lượng nước trong quả tăng từ 74,84% (4 tuần) lên 79,65% (23 tuần).
   • Hàm lượng diệp lục a và b đạt đỉnh vào tuần 15 (0,43 mg/g và 0,61 mg/g vỏ tươi), sau đó giảm mạnh khi quả chín, trong khi hàm lượng carotenoids tăng từ 0,11 mg/g (4 tuần) lên 0,81 mg/g (23 tuần), phản ánh sự chuyển đổi sắc tố phù hợp với quá trình chín.

3. Biến đổi các chỉ tiêu hóa sinh:

   • Đường khử tăng từ 2,68% (4 tuần) lên 14,11% (21 tuần), sau đó giảm nhẹ còn 13,24% (23 tuần).
   • Tinh bột tăng đến đỉnh 7,61% (17 tuần) rồi giảm dần xuống 2,02% (23 tuần), cho thấy sự chuyển hóa tinh bột thành đường trong quá trình chín.
   • Axit hữu cơ tổng số tăng từ 45,37 mg/100g (4 tuần) lên 81,12 mg/100g (17 tuần), sau đó giảm còn 61,11 mg/100g (23 tuần).
   • Vitamin C tăng liên tục, đạt đỉnh 46,54 mg/100g (21 tuần), giảm nhẹ sau đó.
   • Pectin tăng đến 4,04% (15 tuần) rồi giảm mạnh còn 1,24% (23 tuần), liên quan đến quá trình làm mềm quả.
   • Tanin tăng đến 2,02% (15 tuần) rồi giảm còn 0,93% (23 tuần), giải thích sự giảm vị chát khi quả chín.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng về kích thước và khối lượng quả hồng Nhân Hậu theo tuổi phát triển phù hợp với mô hình sinh trưởng quả điển hình, trong đó giai đoạn tăng trưởng nhanh chủ yếu do sự phân chia và giãn dài tế bào. Sự ổn định kích thước và khối lượng từ tuần 20 trở đi phản ánh giai đoạn chuyển hóa chủ yếu các sản phẩm trao đổi chất, chuẩn bị cho quá trình chín.

Biến đổi sắc tố diệp lục và carotenoids minh chứng cho quá trình chuyển đổi màu sắc của quả từ xanh sang vàng cam khi chín, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về sự phân hủy diệp lục và tổng hợp carotenoids trong quả chín. Hàm lượng nước tăng nhẹ cho thấy quả giữ được độ tươi và giòn trong quá trình phát triển.

Sự biến đổi hàm lượng đường khử và tinh bột phản ánh quá trình chuyển hóa năng lượng trong quả, với tinh bột dự trữ được phân giải thành đường làm tăng vị ngọt khi quả chín. Sự tăng giảm axit hữu cơ và vitamin C cũng phù hợp với quá trình trao đổi chất và sự phát triển của quả, trong đó vitamin C đóng vai trò quan trọng trong hoạt động chống oxy hóa.

Hàm lượng pectin và tanin biến đổi theo hướng làm mềm quả và giảm vị chát, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định thời điểm thu hoạch để đảm bảo chất lượng quả, tránh quả bị mềm nhũn hoặc còn chát gây ảnh hưởng đến tiêu dùng.

Các kết quả này có thể được trình bày qua các biểu đồ đường thể hiện sự biến đổi theo tuần tuổi của các chỉ tiêu hình thái, sinh lý và hóa sinh, giúp minh họa rõ ràng quá trình phát triển và chín của quả hồng Nhân Hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xác định thời điểm thu hoạch quả hồng Nhân Hậu vào khoảng 21 tuần tuổi để đảm bảo quả đạt kích thước tối đa, hàm lượng đường và vitamin C cao, đồng thời giảm vị chát nhờ hàm lượng tanin thấp, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị kinh tế sản phẩm.
2. Áp dụng quy trình chăm sóc và bón phân cân đối trong giai đoạn từ 4 đến 17 tuần tuổi để thúc đẩy sự tích lũy tinh bột và các chất dinh dưỡng, tăng năng suất và chất lượng quả.
3. Tăng cường kiểm soát sâu bệnh và điều kiện môi trường trong giai đoạn ra hoa và kết quả (tháng 4-5) nhằm giảm thiểu rụng quả sinh lý, nâng cao tỷ lệ đậu quả và ổn định sản lượng.
4. Phát triển các kỹ thuật bảo quản sau thu hoạch dựa trên đặc điểm sinh lý và hóa sinh của quả, như kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ bảo quản để giữ độ tươi, hạn chế mất nước và giảm thiểu hư hỏng quả trong quá trình vận chuyển và lưu trữ.
5. Chủ thể thực hiện bao gồm các nhà nông, doanh nghiệp chế biến nông sản, các cơ quan nghiên cứu và quản lý nông nghiệp địa phương, với thời gian triển khai từ nay đến năm 2025 nhằm đồng bộ với chiến lược phát triển cây ăn quả của tỉnh Thanh Hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và nhà vườn trồng cây hồng: Nắm bắt được đặc điểm sinh trưởng và thời điểm thu hoạch tối ưu giúp nâng cao năng suất, chất lượng quả và hiệu quả kinh tế.
2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thực vật học, nông học: Cung cấp dữ liệu khoa học về biến đổi sinh lý, hóa sinh của quả hồng theo tuổi phát triển, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.
3. Doanh nghiệp chế biến và bảo quản nông sản: Áp dụng kiến thức về đặc điểm hóa sinh để phát triển công nghệ bảo quản, chế biến phù hợp, nâng cao giá trị sản phẩm.
4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình phát triển cây ăn quả, hỗ trợ kỹ thuật và quảng bá thương hiệu quả hồng Thanh Hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Quả hồng Nhân Hậu nên thu hoạch vào thời điểm nào để đạt chất lượng tốt nhất?
   Thời điểm chín sinh lý thích hợp là khoảng 21 tuần tuổi, khi quả đạt kích thước tối đa, hàm lượng đường và vitamin C cao, đồng thời vị chát giảm nhờ hàm lượng tanin thấp.

2. Hàm lượng đường và tinh bột trong quả hồng thay đổi như thế nào trong quá trình phát triển?
   Đường khử tăng dần từ 2,68% lên 14,11% (21 tuần), trong khi tinh bột tăng đến đỉnh 7,61% (17 tuần) rồi giảm do chuyển hóa thành đường, làm tăng vị ngọt của quả.

3. Tại sao hàm lượng pectin và tanin giảm khi quả chín?
   Pectin giảm do hoạt động enzym pectinase làm mềm quả, tanin giảm do phân hủy thành các hợp chất khác, làm giảm vị chát, giúp quả dễ ăn hơn.

4. Nhiệt độ và điều kiện môi trường ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển của quả hồng?
   Nhiệt độ từ 20-30°C là tối ưu cho sinh trưởng quả, nhiệt độ thấp vào mùa đông giúp cây ngủ nghỉ và phân hóa mầm hoa, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng quả.

5. Làm thế nào để bảo quản quả hồng sau thu hoạch hiệu quả?
   Cần kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ bảo quản phù hợp, tránh để quả mềm nhũn do giảm pectin, đồng thời hạn chế mất nước và hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

Kết luận

• Quả hồng Nhân Hậu tại Thanh Hóa có sự biến đổi rõ rệt về đặc điểm hình thái, sinh lý và hóa sinh theo tuổi phát triển, với kích thước và khối lượng tăng nhanh từ 4 đến 19 tuần, ổn định từ 20 tuần trở đi.
• Hàm lượng sắc tố diệp lục giảm và carotenoids tăng phản ánh quá trình chín và thay đổi màu sắc quả.
• Đường khử và vitamin C tăng cao ở giai đoạn chín, trong khi tinh bột, pectin và tanin giảm, ảnh hưởng đến vị ngọt, độ mềm và vị chát của quả.
• Thời điểm chín sinh lý thích hợp để thu hoạch là khoảng 21 tuần tuổi, giúp đảm bảo chất lượng và giá trị kinh tế của quả hồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý kỹ thuật trồng, thu hoạch và bảo quản quả hồng, góp phần phát triển bền vững cây ăn quả tại Thanh Hóa.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp kỹ thuật dựa trên kết quả nghiên cứu để nâng cao năng suất và chất lượng quả hồng, đồng thời mở rộng nghiên cứu về các giống hồng khác và điều kiện sinh thái khác nhau. Mời các nhà nghiên cứu, nông dân và doanh nghiệp quan tâm áp dụng và phát triển các kết quả này nhằm thúc đẩy ngành trồng cây ăn quả tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về cây hồng 1. Nguồn gốc, phân loại cây hồng Cây hồng thuộc chi thị (Diospyros) thuộc bộ thị (Ebenales), họ Thị (Ebenaceae), phân lớp Sổ (Dilleniaceae), lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae), ngành thực vật Hạt kín (Angiospermae) [3], [14].

Các nghiên cứu về nguồn gốc của cây hồng phương Đông đều đi đến thống nhất là cây hồng (Diospyros kaki) có nguồn gốc từ Trung Quốc. Từ Trung Quốc hồng được đưa đến trồng ở Địa Trung Hải, sau đó được đưa sang châu Âu năm 1789, sang Mỹ năm 1852, Liên Xô (cũ) năm 1889 và nhiều nước khác trên thế giới trong đó có Việt Nam [3]. Hiện nay trên thế giới có khoảng 800-1000 loài hồng và được trồng phổ biến ở các nước có khí hậu ôn hoà thuộc châu Á, bắc Mỹ, trong đó có 04 loài được trồng để lấy quả là: Dkaki Linn; D. Cây hồng (Diospyros kaki Lf.) được trồng rộng rãi ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, bang Califonia (Mỹ), Italia, Brazin, Úc, Israel.

Hồng được chia ra thành hai nhóm là hồng chát và hồng không chát, trong đó nhóm hồng không chát có khả năng thương mại lớn hơn. Hồng thành 4 nhóm đó là: - Nhóm 1: Nhóm PCNA (Pollination Constant Non- Astringent) là nhóm gồm những giống hồng không chát, không biến đổi với sự thụ phấn, thịt quả thường có những đốm tanin sẫm. Các giống thuộc nhóm này như: Fuju, Jiro, Gosh, Suruga. - Nhóm 2: Nhóm PVNA (Pollination Variant Non-Astringent) là nhóm gồm những giống không chát và biến đổi với sự thụ phấn, thịt quả có những đốm tanin sẫm, khi không có hạt thì thịt quả có vị chát.

Các giống thuộc nhóm này như: Zenjimaru, Shogatsu, Mizushima, Anahya kume. 3 - Nhóm 3: Nhóm PCA (Pollination Constant Astringent) là nhóm gồm những giống chát, không biến đổi với sự thụ phấn, thịt quả không có những đốm tanin sẫm. Các giống thuộc nhóm này như: Yokomo, Yosumizo, Shakokashi, Hagakushi, Hachiya. - Nhóm 4: Nhóm PVA (Pollination Variant Astringent) là nhóm gồm những giống chát và biến đổi với sự thụ phấn, quả có thể chát khi được thụ phấn và có một vài đốm tanin sẫm xung quanh hạt.

Các giống thuộc nhóm này như: Azumi, Shirazu, Emon, Kosshuhya kume, Hiratanenashi. Theo Phạm Văn Côn [3], những kết quả điều tra về hồng từ những năm 1990 cho thấy ở Việt Nam có 3 loài hồng là: - Hồng lông (Diospyros tokinensis L.) phân bố rải rác khắp nơi trên miền Bắc, thân cây cao to, phân cành ngang, tạo nhiều tầng cành, tán hình tròn. Lá thuôn dài, mặt trên màu xanh sẫm có lông màu xanh, mặt dưới màu xanh nhạt có lông màu hơi vàng. Quả to tròn hoặc hơi dẹt, khi chín lông trên quả rụng đi quả chuyển sang màu vàng hồng, quả có nhiều hạt (6-9 hạt), cây sinh trưởng khoẻ, sản lượng cao nhưng chất lượng quả kém (quả có mùi hôi nên còn được gọi là hồng hội hay hồng trâu).

- Hồng cậy (Diospyros lotus L.) được trồng rải rác ở các tỉnh phía Bắc như: Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình. Thân cây cao to, tán lớn. Lá nhỏ hẹp mặt trên màu xanh đậm nhẵn nhưng không bóng, mặt dưới màu xanh nhạt có ít lông. Quả bé hình tròn dẹt, trọng lượng trung bình 10g/quả, hạt nhiều (6-7 hạt), quả chín vàng, ăn ngọt.

- Hồng trơn có lá nhẵn (Diospyros kaki Lf.) được trồng ở miền Bắc và vùng Đà Lạt tỉnh Lâm Đồng. Thân cây thường có màu nâu, góc độ phân cành hẹp, tán hình tròn hoặc hình tháp. Lá hình bầu dục hoặc elíp, mặt trên lá có màu xanh sẫm, mặt dưới lá có màu vàng nhạt. Quả chưa chín có màu xanh lục, nhẵn, trơn, khi chín có màu vàng đỏ, quả có thể không hạt hoặc ít hạt tuỳ theo giống, hạt nhỏ khó mọc mầm, cây sinh trưởng khoẻ, phẩm chất quả ngon.

Loài này được chia ra hai nhóm chính là hồng ngâm và hồng dấm. Đặc điểm sinh học của cây hồng 1. Rễ và hệ rễ Rễ hồng thuộc dạng rễ cọc. Rễ hồng yếu, thường khó phục hồi nếu bị sát thương cơ giới.

Nhiệt độ thích hợp cho bộ rễ hoạt động là 12- 25°C. Trong mùa lá rụng, rễ hồng hầu như không hoạt động, hấp thu dinh dưỡng rất chậm, từ vụ xuân rễ hồng mới bắt đầu hoạt động. Hoạt động mạnh nhất vào 2 thời kì cuối tháng 6-7 và giữa tháng 9 đầu tháng 10. Rễ hồng chứa nhiều tanin, cường độ hô hấp yếu, nhu cầu về hàm lượng ôxy trong đất thấp, vì vậy cây hồng có thể chịu úng tốt [3].

Sự phân bố của rễ hồng theo chiều sâu, thay đổi phụ thuộc vào loại đất và giống. Thân, cành Hồng là cây thân gỗ, sinh trưởng nhiều năm, tán cây có dạng hình tròn mâm xôi hoặc hình tháp, tốc độ sinh trưởng chậm, thông thường cây hồng 30 tuổi đường kính thân chỉ đạt 25- 30cm, chiều cao cây chỉ đạt 5 - 6m [3]. Hồng là cây thay lá hàng năm về mùa đông, có thời gian ngủ nghỉ rõ rệt. Trong các loại cây thay lá, hồng ưa nhiệt độ tương đối cao, vì vậy rụng lá sớm và nảy mầm muộn.

Ở miền Bắc hồng thường rụng lá vào cuối tháng 10, đến giữa hoặc cuối tháng 2 mới ra lộc, thời gian ngủ nghỉ khoảng 2-3 tháng [3]. Thời gian ra lộc của hồng phụ thuộc vào nhiệt độ. Năm nào có nhiệt độ cao hồng sẽ ra lộc sớm hơn, tập trung hơn và ngược lại. Trong một năm hồng ra 3 - 4 đợt lộc tuỳ thuộc vào tuổi và khả năng sinh trưởng của cây.

Cây già chỉ ra một đợt lộc chủ yếu là lộc xuân, cây non một năm có thể ra 3 - 4 đợt lộc. Nhưng các đợt lộc thứ 3, thứ 4 thường yếu biểu hiện ở cành ngắn, số lượng ít [3]. Cây hồng có các đợt cành chính sau: - Cành xuân: Nảy đồng loạt vào trung tuần tháng 2 đến tháng 3, trên cành lúc này có cả mầm hoa và mầm dinh dưỡng. - Cành hè: Nảy vào tháng 6, tháng 7.

Thân và cành cây hồng (Nguồn: Lê Văn Trọng Lò Thị Quyến) - Cành thu: Nảy vào tháng 8, tháng 9. Đây là đợt cành mẹ của cành mang quả năm sau, vì vậy trong sản xuất cần chú ý chăm sóc và bồi dưỡng. Đối với những cây đã kết quả thì trong đợt cành xuân thường có 3 loại cành: cành sinh trưởng, cành mang hoa đực và cành mang hoa cái [3]. + Cành sinh trưởng: Là những cành không mang hoa, không có quả, chỉ có lá làm nhiệm vụ quang hợp và tích luỹ dinh dưỡng nuôi quả.

+ Cành mang hoa đực: Loại cành này thường nhỏ, mọc từ gốc cành năm trước, sinh trưởng yếu nên cành ngắn, cành mang hoa đực chủ yếu làm nhiệm vụ cung cấp phấn cho hoa cái nhờ côn trùng. + Cành mang hoa cái hoặc hoa lưỡng tính: Là những cành mang quả, phần lớn là những cành ở phần trên gần ngọn của cành sinh trưởng năm trước chưa ra quả hoặc mọc từ chồi nách thứ 1-2 của cành mẹ. Lá Lá hồng thuộc loại lá nguyên, to bản, có hình bầu dục hoặc ô van. Lá xuất hiện vào mùa xuân, sau khoảng một tháng thì phát triển đầy đủ và bước 6 vào thời kì hoạt động mạnh, màu chuyển dần từ xanh lục sang lục đậm hoặc xanh nhạt tuỳ giống, một số giống mặt dưới có nhiều lông tơ màu vàng xanh.

Cuối tháng 10 lá bắt đầu chuyển sang màu vàng sau chuyển sang màu đỏ và rụng, từ tháng 12 năm trước đến tháng 1 năm sau trên cây hoàn toàn không có lá [3]. Hoa Khoảng 30-40 ngày sau khi ra lộc thì hoa bắt đầu nhú, thông thường hoa ở nách lá thứ 3-8 tính từ chân cành quả. Vì lộc nảy vào giữa tháng 2 nên hoa sẽ xuất hiện vào khoảng cuối tháng 3, thời kỳ ra hoa kéo dài 20- 25 ngày. Hoa cây hồng Nhân Hậu (Nguồn: Internet) Hoa của cây hồng được chia làm 3 loại: Hoa cái: Nhị thoái hoá hoặc không có hạt phấn, nhụy rất phát triển, hoa cái thường mọc ở nách lá thứ 3 - 8 tính từ chân cành quả lên ngọn [3].

- Hoa lưỡng tính: Tồn tại cả nhị và nhuỵ trên cùng một hoa, loại hoa này có thể tự thụ phấn. - Hoa đực: Thường nhỏ chỉ bằng 1/3 hoa cái và mọc thành chùm ở nách lá, nhụy cái thoái hoá. Hoa đực và hoa cái có thể tồn tại trên cùng một cây, 7 nhưng tỷ lệ không ổn định. Nếu cây còn khoẻ dinh dưỡng đầy đủ thì hoa cái thường có nhiều hơn, ngược lại khi cây già dinh dưỡng kém hoa đực sẽ ra nhiều hơn [3].

Có tác giả khi nghiên cứu về hoa của cây hồng cho rằng: Có những giống không cần thụ phấn vẫn có thể đậu quả được, quả hoàn toàn không hạt và kích thước khá đồng đều như: Hồng Bảo Lâm (Lạng Sơn), hồng Hạc Trì (Phú Thọ). Nhưng cũng có những giống để đạt được năng suất cao nhất thiết phải được thụ phấn như hồng Thạch Thất [3]. Quả Sau trồng được khoảng 3- 5 năm (đối với cây trồng từ giâm rễ) và 2-3 năm (đối với cây trồng từ cây ghép) hồng bắt đầu bói quả và thời gian cho quả rất dài. Tỷ lệ đậu quả của hồng tương đối cao vì hoa ra đều và tương đối tập trung.

Hoa to nên dễ dàng được thụ phấn nhờ ong, bướm, ruồi. Hoa nở vào thời gian tương đối muộn, lúc thời tiết đã ấm áp (ở miền Bắc vào tháng 3-4) nên dễ đậu quả [3]. Hồng thường có hiện tượng rụng quả sinh lý khá nhiều trong năm, nhưng tập trung chủ yếu vào hai đợt chính: Đợt 1 vào tháng 4 - 5 khi quả to bằng đầu ngón tay, đợt 2 vào tháng 7-8, lần này tuy quả rụng ít hơn đợt 1 nhưng vẫn ảnh hưởng đáng kể tới năng suất vì quả đã lớn. Ngoài ra quả hồng còn rụng rải rác cho đến trước thu hoạch do các nguyên nhân khác như sâu bệnh, gió bão, thiếu dinh dưỡng.

Trong các nguyên nhân gây rụng quả thì rụng quả sinh lý là nguyên nhân chủ yếu [3], [17]. Hồng là cây phân tính nhưng hoa cái có thể tạo quả không hạt khi không thụ phấn. Tuy nhiên, quả được hình thành không qua quá trình thụ phấn, thụ tinh có xu hướng nhỏ bé hơn. Sự tích luỹ dinh dưỡng vào quả của các giống hồng phụ thuộc vào thời vụ chín và điều kiện trồng trọt.

Quả hồng (Nguồn: Lê Văn Trọng Lò Thị Quyến) Khả năng mang quả không hạt là một nhân tố quan trọng để đánh giá chất lượng quả và ổn định sản lượng quả. Hiện tượng rụng quả sớm có liên quan đến hai nhân tố, khả năng mang quả không hạt và khả năng sinh hạt [10]. Giống có khả năng mang quả không hạt cao hơn thì rụng quả ít hơn. Một số giống được thụ phấn đầy đủ, số hạt được hình thành nhiều cũng rụng quả sinh lý ít.