Luận văn thạc sĩ về xác định lượng mưa và chế độ tưới cho lúa tại tỉnh Hà Tĩnh

Nghiên cứu xác định lượng mưa hiệu quả trong tính toán chế độ tưới cho lúa tỉnh Hà Tĩnh, góp phần quản lý tài nguyên nước bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thành Lê
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Tỉnh
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Lượng Mưa Và Tưới Tiêu Cho Lúa Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Tĩnh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁCH XÁC ĐỊNH LƯỢNG MƯA HIỆU QUẢ TRONG TÍNH TOÁN CHẾ ĐỘ TƯỚI CHO LÚA
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH MƯA HIỆU QUẢ
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CHẾ ĐỘ TƯỚI CHO LÚA
• 1.2.1. Ý NGHĨA CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH CHẾ ĐỘ TƯỚI
• 1.2.2. NỘI DUNG TÍNH TOÁN TRONG CHẾ ĐỘ TƯỚI
• 1.2.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẾ ĐỘ TƯỚI
• 1.3. VÀI NÉT VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đặc điểm địa hình
• 1.3.2. Đặc điểm sông ngòi
• 1.3.3. Đặc điểm đất đai
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU QUY LUẬT PHÂN BỐ MƯA CỦA MỘT SỐ VÙNG THUỘC TỈNH HÀ TĨNH
• 2.1. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ KHÍ HẬU VIỆT NAM
• 2.2. VÀI NÉT VỀ KHÍ HẬU TỈNH HÀ TĨNH
• 2.3. QUY LUẬT PHÂN BỐ MƯA TRÊN THEO KHÔNG GIAN
• 2.4. QUY LUẬT PHÂN BỐ MƯA TRÊN THEO THỜI GIAN
• 2.4.1. Thời kỳ mưa lớn nhất
• 2.4.2. Thời kỳ mưa nhỏ nhất
• 2.4.3. Phân phối mưa năm
• 2.5. CÁC NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA LƯỢNG MƯA HIỆU QUẢ VÀ LƯỢNG MƯA THỰC TẾ CHO CÁC VÙNG THUỘC TỈNH HÀ TĨNH
• 3.1. NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG XÁC ĐỊNH LƯỢNG MƯA HIỆU QUẢ
• 3.2. NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP TÍNH TOÁN LƯỢNG MƯA HIỆU QUẢ
• 3.2.1. Tài liệu dùng trong tính toán
• 3.2.2. Phương pháp tính toán lượng mưa hiệu quả
• 3.3. NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG ĐƯỜNG QUAN HỆ GIỮA LƯỢNG MƯA HIỆU QUẢ VÀ LƯỢNG MƯA THỰC TẾ
• 3.3.1. Mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế theo mưa trận
• 3.3.2. Mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế theo mưa tháng
• 3.3.3. Mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế theo mưa vụ
• 3.3.4. Nhận xét
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về cách xác định lượng mưa hiệu quả trong tính toán chế độ tưới cho lúa

Nghiên cứu xác định lượng mưa hiệu quả là một yếu tố quan trọng trong việc tính toán chế độ tưới tiêu cho cây lúa tại tỉnh Hà Tĩnh. Việc xác định này không chỉ dựa trên lượng mưa thực tế mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chế độ mưa, điều kiện thời tiết và thủy văn của từng vùng. Tình hình nghiên cứu trên thế giới cho thấy có nhiều phương pháp khác nhau để xác định lượng mưa hiệu quả, trong đó có các công thức từ các tổ chức như FAO và các nhà khoa học tại Mỹ, Nga, và Trung Quốc. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng lượng mưa hiệu quả có thể được tính toán dựa trên các yếu tố như độ ẩm của đất, lượng nước bốc hơi và thời gian tưới. Những kết quả nghiên cứu này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng trực tiếp vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp tại Hà Tĩnh.

1.1. Tình hình nghiên cứu xác định lượng mưa hiệu quả trên thế giới

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để xác định lượng mưa hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Các nhà khoa học đã phát triển nhiều công thức và phương pháp khác nhau, từ việc sử dụng dữ liệu thực nghiệm đến việc ứng dụng các mô hình toán học. Một trong những công thức nổi bật là công thức của Tổ chức Bảo vệ đất của Mỹ, cho phép xác định lượng mưa hiệu quả dựa trên lượng mưa thực tế. Những nghiên cứu này đã góp phần nâng cao hiệu quả tưới tiêu cho cây trồng, đặc biệt là cây lúa, từ đó nâng cao sản xuất nông nghiệp và giảm thiểu rủi ro do thiên tai như hạn hán hay lũ lụt.

II. Nghiên cứu quy luật phân bố mưa của một số vùng thuộc tỉnh Hà Tĩnh

Tỉnh Hà Tĩnh có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với lượng mưa trung bình hàng năm cao, thường xuyên xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão và lũ lụt. Nghiên cứu quy luật phân bố lượng mưa trong tỉnh giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm khí hậu và từ đó xây dựng các phương án tưới tiêu hiệu quả cho cây lúa. Các số liệu thống kê cho thấy, lượng mưa phân bố không đồng đều giữa các mùa, với mùa mưa tập trung từ tháng 5 đến tháng 10. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ tưới và quản lý nước trong nông nghiệp. Việc nắm bắt quy luật phân bố mưa sẽ giúp các nhà quản lý và nông dân có kế hoạch tưới tiêu hợp lý, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng.

2.1. Quy luật phân bố mưa theo không gian

Quy luật phân bố lượng mưa theo không gian tại Hà Tĩnh cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực. Các khu vực miền núi thường nhận được lượng mưa lớn hơn so với các vùng đồng bằng. Điều này có thể lý giải bởi địa hình và các yếu tố khí hậu khác nhau. Việc phân tích quy luật này không chỉ giúp nông dân lựa chọn giống cây trồng phù hợp mà còn có thể cải thiện hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp. Các nghiên cứu thực địa cho thấy, ở những khu vực có lượng mưa lớn, việc áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.

III. Nghiên cứu mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế cho các vùng thuộc tỉnh Hà Tĩnh

Mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế là một trong những nội dung quan trọng trong nghiên cứu này. Việc xác định chính xác mối quan hệ này giúp tối ưu hóa chế độ tưới tiêu cho cây lúa. Các nghiên cứu cho thấy rằng, lượng mưa thực tế không hoàn toàn chuyển hóa thành lượng nước có ích cho cây trồng, do nhiều yếu tố như bốc hơi, thẩm thấu và quản lý nước trên ruộng. Các số liệu thu thập từ các vùng khác nhau của tỉnh Hà Tĩnh cho thấy, hệ số sử dụng nước mưa có sự chênh lệch lớn giữa các vụ mùa và giữa các khu vực khác nhau. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu sâu về mối quan hệ này để có thể đưa ra các giải pháp tưới tiêu hiệu quả hơn.

3.1. Nghiên cứu phương pháp tính toán lượng mưa hiệu quả

Phương pháp tính toán lượng mưa hiệu quả được áp dụng trong nghiên cứu này dựa trên các mô hình toán học và dữ liệu thực tế thu thập được từ các trạm khí tượng. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp xác định chính xác lượng mưa hiệu quả mà còn cho phép dự đoán lượng nước cần thiết cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng các công thức tính toán đã được kiểm chứng từ các nghiên cứu trước đó, từ đó xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện cụ thể của tỉnh Hà Tĩnh. Kết quả của nghiên cứu này sẽ đóng góp vào việc cải thiện hiệu quả tưới tiêu và nâng cao năng suất nông nghiệp tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Hà Tĩnh, thuộc vùng Duyên hải Bắc Trung Bộ, có diện tích tự nhiên khoảng 6.025 km² với dân số hơn 1 triệu người (năm 2008). Lượng mưa trung bình hàng năm dao động từ 2.000 đến trên 3.000 mm, phân bố không đều theo không gian và thời gian, gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây lúa. Chế độ tưới cho lúa tại Hà Tĩnh hiện nay chủ yếu dựa vào các hệ thống thủy nông lấy nước từ sông, hồ, tuy nhiên, do biến động khí hậu, thủy văn và hạn chế về nguồn vốn đầu tư, việc xác định chính xác lượng mưa hiệu quả trong tính toán chế độ tưới là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng nước và năng suất lúa.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định các phương pháp tính lượng mưa hiệu quả dựa trên dữ liệu mưa thực tế, chế độ nước mặt ruộng và lượng nước tưới thực tế tại các vùng thuộc tỉnh Hà Tĩnh trong vòng 20 năm trở lại đây. Nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế, phân vùng xác định lượng mưa hiệu quả phù hợp với đặc điểm khí hậu, đất đai và chế độ tưới của từng vùng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc quy hoạch, thiết kế và quản lý vận hành hiệu quả các hệ thống thủy nông, góp phần nâng cao năng suất lúa và tiết kiệm nguồn nước tưới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Phương trình cân bằng nước: Xác định lượng nước tưới dựa trên cân bằng giữa lượng nước vào (mưa, tưới) và lượng nước ra (bốc hơi, thấm, tiêu thoát). Lượng mưa hiệu quả được tính bằng hiệu số giữa lượng mưa thực tế và lượng nước tiêu thoát trên ruộng lúa.

• Mô hình xác định lượng mưa hiệu quả: Áp dụng các công thức kinh nghiệm từ các tổ chức quốc tế như FAO, US Soil Conservation Association, và các nghiên cứu thực nghiệm tại các vùng trồng lúa ở Nga, Trung Quốc. Các công thức này phụ thuộc vào lượng mưa thực tế, chế độ quản lý nước mặt ruộng và đặc điểm khí hậu vùng nghiên cứu.

• Khái niệm chính:

  • Lượng mưa hiệu quả (Pₑ): Phần lượng mưa thực tế có thể sử dụng được cho cây trồng, không bị thất thoát do thấm, tiêu thoát.
  • Chế độ tưới: Bao gồm thời gian tưới, mức tưới mỗi lần, số lần tưới và tổng mức tưới trong suốt vụ.
  • Chế độ quản lý nước mặt ruộng: Phương pháp duy trì lớp nước trên ruộng lúa, ảnh hưởng đến khả năng trữ nước mưa.
  • Ảnh hưởng của gió Lào: Gió Tây Nam khô nóng làm tăng bốc hơi, ảnh hưởng đến lượng nước cần tưới.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu khí tượng thủy văn 20 năm (1990-2009) từ các trạm Hà Tĩnh và Hương Khê, bao gồm lượng mưa ngày, nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió, số giờ nắng; dữ liệu đất đai và lịch thời vụ trồng lúa; thông tin về các hệ thống thủy nông đặc trưng như hồ Kẻ Gỗ, hệ thống Động Tròn.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích quy luật phân bố mưa theo không gian và thời gian.
  • Phân vùng xác định lượng mưa hiệu quả dựa trên đặc điểm đất đai, chế độ quản lý nước mặt ruộng, ảnh hưởng của gió Lào và chế độ mưa.
  • Tính toán lượng mưa hiệu quả theo phương trình cân bằng nước sử dụng phần mềm “Tính toán chế độ tưới tiết kiệm nước cho lúa” và CROPWAT 8.0.
  • Xây dựng và phân tích mối quan hệ hồi quy giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế theo từng nhóm trận mưa (dưới 30 mm, từ 30 đến 90 mm, trên 90 mm).

• Cỡ mẫu và timeline: Dữ liệu khí tượng và thủy văn được thu thập trong 20 năm, phân tích trên các vùng thuộc tỉnh Hà Tĩnh với các hệ thống thủy nông tiêu biểu. Phân tích số liệu và xây dựng mô hình được thực hiện trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố lượng mưa không đồng đều: Lượng mưa trung bình năm tại Hà Tĩnh dao động từ 2.200 mm (vùng núi Hương Sơn) đến 2.840 mm (vùng đồng bằng Kỳ Anh). Mùa mưa tập trung chủ yếu từ tháng 8 đến tháng 12, trong đó tháng 9 và 10 chiếm 40-50% tổng lượng mưa năm. Mùa khô kéo dài từ tháng 1 đến tháng 7, với lượng mưa chỉ chiếm 6-9% tổng năm.

2. Ảnh hưởng của gió Lào đến bốc hơi và chế độ tưới: Vùng chịu ảnh hưởng gió Lào (các huyện Hương Khê, Hương Sơn, Đức Thọ, Vũ Quang) có nhiệt độ cao, độ ẩm thấp, làm tăng bốc hơi nước mặt ruộng, dẫn đến nhu cầu tưới tăng lên. Vùng ít chịu ảnh hưởng gió Lào (TP Hà Tĩnh, thị xã Hồng Lĩnh, các huyện Nghĩa Xuân, Can Lộc, Kỳ Anh, Lộc Hà, Thạch Hà) có điều kiện bốc hơi thấp hơn.

3. Mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế: Lượng mưa hiệu quả phụ thuộc chặt chẽ vào lượng mưa trận và lớp nước mặt ruộng tại thời điểm mưa. Phân tích hồi quy cho thấy hệ số tương quan giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế đạt khoảng 0,515-0,624 đối với các trận mưa nhỏ hơn 30 mm, cho thấy mối liên hệ tương đối chặt chẽ. Lượng mưa hiệu quả không vượt quá giới hạn lớp nước mặt ruộng duy trì theo công thức tưới sâu thường xuyên (60-90 mm).

4. Phân vùng xác định lượng mưa hiệu quả: Dựa trên đặc điểm đất đai, chế độ quản lý nước mặt ruộng, ảnh hưởng gió Lào và chế độ mưa, tỉnh Hà Tĩnh được chia thành hai vùng chính: vùng chịu ảnh hưởng gió Lào và vùng ít chịu ảnh hưởng. Mỗi vùng có đặc điểm lượng mưa và nhu cầu tưới khác nhau, cần áp dụng các công thức tính lượng mưa hiệu quả riêng biệt.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng lượng mưa hiệu quả không thể xác định bằng một tỷ lệ cố định so với lượng mưa thực tế mà phải dựa trên đặc điểm khí hậu, đất đai và chế độ quản lý nước mặt ruộng của từng vùng. Việc phân vùng và xây dựng các mối quan hệ hồi quy riêng biệt giúp nâng cao độ chính xác trong tính toán chế độ tưới, từ đó góp phần tiết kiệm nước và tăng năng suất lúa.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với các công thức kinh nghiệm của FAO và các nghiên cứu tại các vùng trồng lúa ở Trung Quốc, Nga, Mỹ, nhưng có sự điều chỉnh phù hợp với điều kiện đặc thù của Hà Tĩnh. Việc sử dụng phần mềm CROPWAT và chương trình tính toán chế độ tưới giúp tự động hóa và nâng cao độ tin cậy của kết quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố lượng mưa theo tháng, bảng thống kê lượng mưa hiệu quả và thực tế theo từng trận mưa, cũng như đồ thị hồi quy thể hiện mối quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phân vùng lượng mưa hiệu quả trong quy hoạch thủy lợi: Các cơ quan quản lý cần sử dụng kết quả phân vùng và công thức tính lượng mưa hiệu quả riêng biệt cho từng vùng để thiết kế và vận hành hệ thống tưới phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

2. Triển khai phần mềm tính toán chế độ tưới hiện đại: Khuyến khích các đơn vị thủy lợi và nông dân áp dụng phần mềm CROPWAT và chương trình tính toán chế độ tưới tiết kiệm nước cho lúa nhằm tối ưu hóa lượng nước tưới, giảm thất thoát.

3. Tăng cường giám sát và thu thập dữ liệu khí tượng thủy văn: Đầu tư nâng cấp mạng lưới trạm khí tượng, thủy văn để thu thập dữ liệu chính xác, kịp thời phục vụ cho việc cập nhật và điều chỉnh các mô hình tính toán lượng mưa hiệu quả.

4. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ và nông dân: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật xác định lượng mưa hiệu quả và quản lý chế độ tưới phù hợp với điều kiện thực tế nhằm nâng cao năng lực quản lý và sản xuất.

5. Thời gian thực hiện: Các giải pháp nên được triển khai trong vòng 3-5 năm tới, ưu tiên các vùng chịu ảnh hưởng gió Lào và vùng đồng bằng có diện tích trồng lúa lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý thủy lợi và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để quy hoạch, thiết kế và vận hành các hệ thống thủy lợi, nâng cao hiệu quả sử dụng nước tưới.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học: Tham khảo phương pháp luận, mô hình tính toán và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về quản lý nước và tưới tiêu.

3. Nông dân và hợp tác xã sản xuất lúa: Áp dụng các kiến thức về lượng mưa hiệu quả và chế độ tưới phù hợp để tối ưu hóa sản xuất, tiết kiệm nước và tăng năng suất.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả để xây dựng các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, chính sách phát triển bền vững trong lĩnh vực thủy lợi và nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Lượng mưa hiệu quả là gì và tại sao quan trọng?
   Lượng mưa hiệu quả là phần lượng mưa thực tế có thể sử dụng được cho cây trồng, không bị thất thoát do thấm hay tiêu thoát. Xác định chính xác lượng mưa hiệu quả giúp tính toán chế độ tưới hợp lý, tiết kiệm nước và nâng cao năng suất.

2. Phân vùng lượng mưa hiệu quả dựa trên những tiêu chí nào?
   Phân vùng dựa trên đặc điểm đất đai, chế độ quản lý nước mặt ruộng, ảnh hưởng của gió Lào và chế độ mưa theo không gian và thời gian. Mỗi vùng có đặc điểm khí hậu và nhu cầu tưới khác nhau.

3. Phương pháp tính lượng mưa hiệu quả được áp dụng trong nghiên cứu là gì?
   Nghiên cứu sử dụng phương trình cân bằng nước kết hợp với các công thức kinh nghiệm và phần mềm CROPWAT để tính toán lượng mưa hiệu quả theo từng thời đoạn và trận mưa.

4. Ảnh hưởng của gió Lào đến chế độ tưới như thế nào?
   Gió Lào là gió Tây Nam khô nóng làm tăng bốc hơi nước mặt ruộng, làm tăng nhu cầu tưới nước cho cây lúa, đặc biệt trong mùa hè tại các vùng chịu ảnh hưởng.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn?
   Các cơ quan quản lý và nông dân có thể sử dụng các công thức và phân vùng lượng mưa hiệu quả để thiết kế và vận hành hệ thống tưới phù hợp, đồng thời áp dụng phần mềm tính toán chế độ tưới để tối ưu hóa lượng nước sử dụng.

Kết luận

• Lượng mưa hiệu quả tại Hà Tĩnh phụ thuộc chặt chẽ vào lượng mưa thực tế, chế độ quản lý nước mặt ruộng và ảnh hưởng của gió Lào.
• Tỉnh được phân thành hai vùng chính về lượng mưa hiệu quả: vùng chịu ảnh hưởng gió Lào và vùng ít chịu ảnh hưởng, mỗi vùng có đặc điểm lượng mưa và nhu cầu tưới khác nhau.
• Mối quan hệ hồi quy giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế được xây dựng dựa trên dữ liệu 20 năm, giúp nâng cao độ chính xác trong tính toán chế độ tưới.
• Việc áp dụng phần mềm CROPWAT và chương trình tính toán chế độ tưới tiết kiệm nước giúp tự động hóa và nâng cao hiệu quả quản lý nước tưới.
• Đề xuất triển khai các giải pháp phân vùng, áp dụng công nghệ tính toán và đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước tưới trong 3-5 năm tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và đơn vị sản xuất cần phối hợp triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu vào quy hoạch và vận hành hệ thống thủy lợi, đồng thời tiếp tục cập nhật dữ liệu và nghiên cứu để hoàn thiện mô hình tính toán lượng mưa hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN VỀ CÁCH XÁC ĐỊNH LƯỢNG MƯA HIỆU QUA 'TRONG TÍNH TOÁN CHẾ ĐỘ TUGI CHO LUA. TONG QUAN VE NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH MƯA HIỆU QUÁ. Tình hình nghiên cứu xác định lượng mura hiệu quả trên thể giới. Tình bình nghiên cứu xác định lượng mưa hiệu quả ở Việt Nam.

Các nhận xét đánh giá. TONG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CHE ĐỘ TƯỚI CHO LWA. ¥ nghĩa cia vige xác định chế độ tới 7 1. Nội dung tính toán trong chế độ tưới.

Các yêu 6 ảnh hưởng đến chế độ tưới 8 1. VÀI NÉT VE KHU VỰC NGHIÊN CÚU. Đặc điểm đị hình 10 1. Đặc điểm sông ngòi.4, Đặc điểm đắt đai " 1.

Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên tỉnh Hà Tĩnh. Đặc điểm dân sinh - kính 8 “4 1.7, Giới thiệu một số hệ thông thủy nông đặc trung trên dia bàn nghiên cứu 7 'CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU QUY LUẬT PHAN BO MUA CUA MOT SO VUNG “THUỘC TINH HÀ TĨNH. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VE KHÍ HẬU VIET NAM 20 22. VALNET VE KHÍ HẬU TINH HÀ TĨNH 2t 23.

QUY LUAT PHAN BO MƯA TRAN THEO KHÔNG GIAN. QUY LUAT PHAN BO MƯA TRAN THEO THỜI GIAN. Thôi kỳ mưa lớn nhất 23 2. Thời kỳ mưa nhỏ nhất 24 2.44, Phân phối mưa nim, 24 2.

CAC NHẬN XÉT DANH GIA. 29 CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU MOI QUAN HE GIỮA LƯỢNG MUA HIỆU QUA VÀ LƯỢNG MƯA THỰC TẾ CHO CÁC VÙNG THUỘC TỈNH HÀ. NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HOC CUA MOI QUAN HE ANH HƯỚNG GIV'A LƯỢNG MUA HIỆU QUA VA LƯỢNG MƯA THỰC TE 30 3. NGHIÊN CUU PHAN VUNG XÁC ĐỊNH LUONG MUA HIỆU QUẢ.1, Cơ sở phân ving xác định lượng mưa hiệu qua 32 3.2, Nghiên cứu phân vùng mưa hiệu quả 32 33.

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP TÍNH TOÁN LƯỢNG MƯA HIEU QUÁ 38 3.1, Tài liệu ding trong tinh toán.2, Phương pháp tính toán lượng mưa hiệu quả 40 3. NGHIÊN CUU XÂY DUNG DUONG QUAN HỆ GIỮA LƯỢNG MƯA. HIỆU QUA VẢ LƯỢNG MƯA THỰC TE.1, Mỗi quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế theo mưa trận 44 3. Méi quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế theo mưa tháng 37 3⁄43.

Mỗi quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tf theo mưa vụ 82 3.4, Nhận xét 88 KET LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ, 89 1. 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO. ot PHU LUC. TINH CAP THIẾT CUA ĐẺ TÀI Hà Tình là th thuộc vùng Duyên hai Bắc Trung Bộ.

Phía Bắc giáp tỉnh Nghệ An, phía Nam giáp nh Quảng Bình, phia Đông giáp biển Đông, phía Tây sip với nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào. Diện tích dit tự nhiên 6025 km2, trong đồ đất nông nghiệp 103.411 người (năm 2008) Hiện nay, chế độ tưới phục vụ sin xuất nông nghiệp của tinh vẫn phụ thuộc chủ yếu vào chế độ khai thác vận hành của các hệ thống thủy nông lấy nước từ các hệ thẳng sông, hồ. do chế độ khí hậu, thuỷ văn ở các lưu vực sông rit khác nhau, hing năm thưởng xuyên xảy ra thiên tai như ng, hạn, lũ, bão, xâm nhập. mặn nghiêm trọng cần có nhiều công site và tiền của mới giải quyết được nhưng.

nguồn vốn đầu tư lạ rắt hạn ché. Để giải quyết vin đề này công tác thủy lợi đồng ai td quan trọng. Một nhiệm vụ quan trọng trong Khẩu quy hoạch, thiết kế và quản lý vận hành hiệu quả hệ thống thủy nông là việc xác định lượng mưa hiệu quả trong tính toán chế độ tưới lúa. Việc xác định chính xc lượng mưa hiệu quả phù hợp với chế độ tưới và chế ‘49 mưa của từng vùng phục vụ cho vi nh toán chế độ tưới cho lúa rat e¢ nghĩa thực tiễn trong công tác quy hoạch, thiết kế và quản lý vận hành hiệu quả công trình.

của các hệ thống thủy nông trên dja bàn cả nước nối chung và tinh Hà Tinh nói riêng 2. MYC TIÊU CUA DE TÀI BE xuất các phương pháp xác định lượng mưa hiệu quả trên cơ sở tài liệu. mưa thực t chế độ nước mặt ruộng và lượng nước tưởi thực tế tại các vùng thuộc. tỉnh Hà Tĩnh.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CCU ĐỀ tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: - Phương pháp kể thừa: trên cơ sở kết qua nghiên cứu đã có, dự kiến ứng đụng các kết quả này nhằm đạt được mục tiêu của đề tài - Phương pháp hỏi quy tuyển tỉnh để xác định quan hệ giữa lượng mưa thực tế và lượng mưa hiệu quả của các vùng nghiên cứu 4. PHAM VI NGHIÊN CUU Nghiên cứu được tiến hành trong phạm vi lý luận chung về mỗi quan hệ ảnh hưởng của dang phân bố mưa vả lượng mưa hiệu qua. Thời gian nghiên cứu trong, phạm vi 20 năm trở lại đây. Phạm vi nghiên cứu là các vùng thuộc địa bàn tỉnh Hài Tĩnh.

NỘI DUNG NGHIÊN COU 1) Nghiên cứu tổng quan cách xác định lượng mưa hiệu quả trong tính toán chế độ tới cho lứa. 2) Nghiên cứu quy luật phân bố mưa của một số vùng thuộc tỉnh Ha Tĩnh. 3) Nghiên cứu môi quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả va lượng mưa thực tế. - Nghiên cứu cơ sở khoa học của mỗi quan hệ ảnh hưởng của lượng mưa hiệu quả và lượng mưa thực tế = Nghiên cứu phân vùng xác định lượng mưa hiệu quả.

= Nghiên cứu xây dựng dường quan hệ giữa lượng mưa hiệu quả và lượng mura thực tễ cho các vùng thuộc địa ban tỉnh Hà Tĩnh. 1 CHƯƠNG TONG QUAN VE CÁCH XÁC ĐỊNH LƯỢNG MƯA HIỆU QUA TRONG TÍNH TOÁN CHE ĐỘ TƯỚI CHO LUA LL. TONG QUAN VỀ NGHIÊN COU XÁC ĐỊNH MƯA HIỆU QUA 1. Tình hình nghiên cứu xác định lượng mưa hiệu quả trên thế Lượng mua hiệu quả phụ thuộc chặt chẽ vào 2 yếu tổ là chế độ mưa của từng vùng miền (bao gồm lượng mưa và sự phân bố mưa) và chế độ nước trên ruộng lúa.

Việc xác định lượng mưa hiệu quả nhằm, ứng dụng các phần mềm kin học giải quyết bài toán chế độ tưới cho các loi cây tring, Nhận thức được tim quan trọng của việc xắc định lượng mưa hiệu qua, trên thể giới đã có nhiều công tinh nghiên cứu đã được công bổ. 1) Tổ chức bảo vệ đất của Mỹ (US Soil Conservation Association), trên cơ ử tài iệu thực đo giữa mỗi quan hệ lượng mưa tháng và lượng mưa hiệu quả đối với ruộng lúa và đề xuất áp dụng cho vùng California như sau: Po = P(125-0,2P)/125, khi P<250mm_ (el) Po = 125-0,1P, khi P>250mm (2) Trong đó: Po: Lượng mưa hiệu quả Ps Lượng mưa thục tế 2) Các nhà khoa học của Nga dựa trên cơ sở thi liệu thực nghiệm tại vùng trồng lúa khu vue miễn Nam đã đề xuất các công thức thực nghiệm xác định lượng mưa hiệu quả Khi P<E + (Wy — W,) thì lấy Khi P > E+ (Wạ = W,) th lấy =[E+(W„= Wo)IP Trong đó: P: Lượng mưa thực tế E: Lượng bốc hoi thực tế Wa Lớp nước mặt ruộng tại cuỗi thời đoạn 'W,: Lớp nước mặt ruộng tại đầu thời đoạn. aH số sử dụng nước mưa 3) Các nhà khoa học Trung Quốc trên cơ sử ai liệu thục nghiêm tại các vùng trồng lúa các tỉnh phía Nam đã đề xuất công thức tinh lượng mưa hiệu quả áp dụng cho các vùng này. Khi P< 5mm, lấy a=0 Khi 5mm < P.< 50mm, lấy a= 0,8 + Khi P> 50mm, lấy 07 +08 Trên cơ sở nghiên cửu mỗi quan hệ phụ thuộc giữa lượng mưa hiệu qui và các yếu tổ ảnh hưởng đến lượng mưa hiệu quả, các nhà lập trình CROPWAT đã để xuất một giải php xác định lượng mưa hiệu quả theo 4 phương ân mở.

Phương án 1: Cổđịnh phan trăm lượng mưa hiệu quả Theo phương én này, lượng mưa hiệu quá được lấy cổ định theo một tỷ lệ nào đồ của lượng mưa Đụ, =%P (9) Day là phương án khá kiên cưỡng vi như đã phân ích ở phần trên. tỷ lệ giữa lượng mưa thực tế và lượng mưa hiệu quả phụ thuộc chặt chế vào các yêu tổ quản lý lớp nước mặt ruộng và chế độ mưa. Nghĩa là dé xác định được tỷ lệ hợp lý phải thí nghiệm đo đạc xác định Phương án 2: Phụ thuộc lượng mưa. Theo phương ân này, một công thức kinh nghiệm đã được tổ chức FAO xây dựng dựa trên cơ sở vùng khô hạn và bán khô hạn, như sau: Pug = 0,6P = 10 (khi P < 70mm) q4) P,, = 0.8P ~24 (khi P> 70mm) as) Phương dn này cho thấy công thúc kinh nghiệm được xây dung rên cơ sở vùng khô hạn và bán khô hạn không thích hợp với chế độ mưa ở các tỉnh đuyên hải miễn Trung nói riêng và cả nước Việt Nam nói chung.

Phương án 3: Xây dựng công thức kinh nghiệm. VỀ nguyên tắc này có nguyên lý tương tự như phương án 2. Tuy nhiên điểm khác biệt cơ bản là các tham số của phương trình hồi quy do người sử dụng tự xác. định đựa trên cơ sở xây dựng quan hệ hồi quy tuyển tính.

Phương trình có dạng Py =ä*P —b (khi Pez mm) d6) Py =cfP = d (khi > z mm) an “Các hệ số be, dvi z do người sử dụng tự xác định Phương án4: Phương pháp của cơ quan bảo vệ dit Hoa Kỳ Cơ quan bio vệ dit Hoa Kỹ xây dựng công thức kinh nghiệm xác định lượng mưa hiệu quà un cơ sử chế độ mưa và chế độ quản lý nước vùng trồng lứa California /125(125-0.2P),khi P< 250mm as) 25 + 0,IP, khi P> 250mm (9) Rõ rằng đây cũng là công thức kinh nghiệm. Do vay, công thức này chỉ đúng cho vùng có chế độ mưa và chế độ quản lý nước mặt ruộng phù hợp với vùng nghiên cứu mà thôi. Tình hình nghiên cú xác định lượng mưa hiệu quả ỡ Việt Nam 6 Việt Nam, việc nghiên cứu xác định lượng mưa hiệu quả đã được một s nhà khoa học tiễn hành nghiên cứu. Trong đó đáng cha ý là các công trình nghiên Vii Ngọc Châu trên cơ sở tài liệu thí nghiệm tại vùng Tuy Phước ~ Bình Dinh trong các niên vụ 1998 + 2000 đã cho thấy hệ số sử dụng nước mưa: - Vụ hè Đông Xuân C đạt từ 0,65 +07 - Vụ Hè The €dat từ 0,57 + 0,61 - Vụ mùa: C dat từ 0,58 + 0,60 ‘Theo luận dn tiến sỹ của Nguyễn Dức Châu : "Hệ số sử dụng nước mưa của sắc vụ rong năm cũa khu vục Duyên bi Nam miỄn Trung” én đổi từ 33% đến 90% và in đổi theo từng khu vực, thống kê ở bảng (1-1).

Bảng 1-1: Hệsố sử dụng nước mưa vụ Đông Xuân, Hề Thu và vụ Mùa Đông Xuân Hè Thụ Vụ Mùa TT | Trêntrạm pat | paz | pat | PA2 | PAI | PA?