MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây bí ngồi (Cucurbita pepo var. Melopepo), là một loại cây thuộc chi Cucurbita và họ bầu bí Cucurbitaceae. Cây bí ngồi được trồng phổ biến ở Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nam Mỹ.
Đây là một trong số những cây có hàm lượng dinh dưỡng cao và đem lại hiệu quả kinh tế lớn. Bí ngồi sử dụng làm thực phẩm chủ yếu là quả. Giá trị của cây bí ngồi được quyết định với thành phần chất dinh dưỡng chứa trong quả. Bao gồm protein 40 - 48%, lipit 15 - 19%, đặc biệt trong hạt bí ngồi chứa đủ 8 loại axitamin không thay thế mà cơ thể con người và các loại động vật không thể tổng hợp như: Lipit (5,4%), tryptophan (1,6%), phenialamin (5,7%), methiamin (2,0%), triomin (4,0%), lơxin (7,0%), valin (4,2%), ngoài ra trong bí ngồi còn chứa thêm chất xekithin có tác dụng làm cơ thể trẻ lâu, tăng trí nhớ và nhiều loại vitamin cần thiết cho cơ thể như: B1, B2, C, A, D, E, K…Hạt bí ngồi được dùng như một vị thuốc có tác dụng tốt cho tim, gan, dạ dày, ruột… An toàn thực phẩm là một trong những vấn đề hiện nay đang được mọi người quan tâm, những năm gần đây có rất nhiều vụ ngộ độc do ăn phải những loại thực phẩm không đảm bảo an toàn.
Trong đó rau xanh là một trong những loại thực phẩm dễ bị ngộ độc nhất đối với con người, đặc biệt là rau ăn lá. Hiện nay sử dụng các loại rau ăn củ, ăn quả có tính an toàn hơn so với rau ăn lá, hoa.Trong đó bí ngồi được xem là loại rau an toàn, tuy nhiên cây bí ngồi là loại cây trồng ít phổ biến ở Việt Nam mặc dù có nhiều ưu điểm hơn sơ với các cây thộc họ bầu bí khác nhưng trong quá trình sản xuất không phải làm giàu, thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao, chất lượng tốt. Hiện nay việc sản xuất bí ngồi ở nước ta còn nhiều hạn chế, giống sử dụng chủ yếu là giống nhập khẩu, 2 thiếu sự đa dạng về chủng loại và khả năng thích ứng. Do vậy việc khảo nghiệm và lựa chọn giống phù hợp nhiều vùng canh tác là việc làm cần thiết hiện nay.
Thái Nguyên là một tỉnh trung du, miền núi có vị trí địa lý thuận lợi. với xu thế công nghiệp hóa, đô thị hóa và hội nhập quốc tế, Thái Nguyên được xem là một tỉnh có tăng trưởng kinh tế xã hội khá nhanh. Nơi đây tập trung nhiều trường học và khu công nghiệp trên địa bàn với mật độ dân số cao, đặc biệt Khu công nghiệp Sam Sung hoạt động đã thu hút lực lượng lao động lớn. Do vậy nhu cầu sử dụng sản phẩm nông nghiệp an toàn như rau xanh càng tăng cao và cấp thiết.
Bí ngồi rất thích hợp cho việc luân canh, tăng vụ với ngô, lúa…giúp cho bà con nông dân không còn độc canh cây trồng và làm giảm thiệt hại do sâu bệnh gây nên. Với vai trò quan trọng của mình, cây bí ngồi được trồng ngày càng phổ biến. Cây bí ngồi là cây trồng có triển vọng đem lại hiệu quả kinh tế cao nhưng cho tới nay vẫn còn chưa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về loại cây trồng này, diện tích trồng còn nhỏ lẻ, phân tán và chưa tạo được sự bứt phá về giống. Kỹ thuật canh tác của người dân ở các địa phương còn hạn chế do chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu hay các quy trình hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về cách trồng loại cây trồng này.
Vì vậy, việc nghiên cứu áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong trồng trọt, thâm canh và chọn tạo những giống bí ngồi mới có năng suất, chất lượng phù hợp với các vùng sinh thái, đồng thời tạo thành những vùng chuyên canh đem lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất là rất cần thiết. Xuất phát từ những yêu cầu và cơ sở thực tiễn nêu trên chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống bí ngồi Hàn Quốc trong vụ Thu Đông 2017 tại Thái Nguyên”. Mục đích, mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Đánh giá khả năng sinh trưởng của giống bí ngồi Hàn Quốc tham gia thí nghiệm.
Trên cơ sở đó chọn được nguồn giống có sinh trưởng tốt, cho năng suất cao thích hợp với điều kiện sinh thái tại Thái Nguyên. Mục tiêu Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển, năng suất của một số giống bí ngồi Hàn Quốc nhằm chọn ra giống có năng suất và chất lượng tốt. Yêu cầu - Theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống bí ngồi Hàn Quốc nhập nội tham gia thí nghiệm. - Đánh giá năng suất và chất lượng các giống bí ngồi Hàn Quốc nhập nội tham gia thí nghiệm.
- Đánh giá tình hình sâu bệnh hại các giống bí ngồi Hàn Quốc nhập nội tham gia thí nghiệm. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Từ kết quả nghiên cứu của đề tài là bước đầu đánh giá được khả năng thích ứng của một số giống bí ngồi Hàn Quốc trong vụ Thu Đông tại Thái Nguyên, là cơ sở cho việc lựa chọn giống bí trồng cho khu vực. Ý nghĩa trong học tập Giúp sinh viên củng cố kiến thức thực hành, bố trí thí nghiệm đồng ruộng và kỹ thuật chăm sóc cây trồng.
Giúp sinh viên nắm được cách thu thập, xử lý số liệu, trình bày báo cáo của một chuyên đề tốt nghiệp. Trên cở sở những kiến thức nắm được sẽ là hành trang phục vụ cho công việc của sinh viên sau khi ra trường. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cơ sở lý luận của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp, giống là tư liệu để duy trì và phát triển sản xuất. Giống có vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Muốn có những giống năng suất, chất lượng cao, khả năng chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh cần nghiên cứu và chọn lọc một cách kỹ lưỡng, xác định vùng thích nghi của các giống trước khi đưa vào sản xuất trên diện rộng. Vì thế các giống bí ngồi cần được khảo nghiệm trước khi đưa ra sản xuất, để đánh giá đầy đủ, khách quan khả năng thích nghi của giống với vùng sinh thái cũng như khả năng sinh trưởng phát triển, khả năng chống chịu với những điều kiện bất lợi khác.
Dựa vào kết quả của quá trình nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống bí ngồi sẽ là cơ sở khoa học để lựa chọn những giống tốt thích nghi với điều kiện của từng vùng, miền, phù hợp với từng mùa vụ và các chế độ canh tác khác nhau. Vì vậy, ngoài các biện pháp kỹ thật canh tác, việc sử dụng giống thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của bí ngồi. Cơ sở thực tiễn Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn nền nông nghiệp của nước ta tuy có tăng trưởng nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của con người. Bên cạnh đó hệ thống cây trồng ở một số vùng là chưa đa dạng nên chưa khai thác hết tiềm năng đất đai và tiềm năng lao động ở nông thôn trong lúc nông dân phá vỡ thế độc canh cây lúa đồng thời cải tạo đất, luân canh tăng vụ.
Do vậy việc phát triển trồng bí ngồi trong vụ Thu Đông sẽ góp phần làm tăng sản lượng và tăng thu nhập cho người dân là một việc làm cần thiết và nên được quan tâm phát triển. Các kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Tình hình nghiên cứu, sản xuất bí ngồi trên thế giới 2. Tình hình nghiên cứu bí ngồi trên thế giới * Nguồn gốc và lịch sử của cây bí ngồi: Cây bí ngồi (Cucurbita pepo var.
Melopepo) có nguồn gốc ở Phương Đông (Đông Á). Nguồn gốc với lịch sử của cây bí ngồi chưa được làm rõ. Căn cứ vào thần nông bán thảo kinh và một số di tích cổ như hình khắc trên đá, mai rùa, xương súc vật. thì cây bí ngồi được con người biết đến cách đây khoảng 5.000 năm và được trồng trọt khoảng thế kỷ XI trước công nguyên.
Một số nhà khoa học cho rằng, cây bí ngồi xuất hiện đầu tiên ở lưu vực sông Trường Giang (Trung Quốc) [5]. Theo Nagata, cây bí ngồi được nhập vào Triều Tiên và Nhật Bản khoảng 200 năm trước và sau công nguyên. Theo Morse (1950) sản xuất bí ngồi phát triển ở Trung Quốc cho tới sau chiến tranh Trung - Nhật. Chiến tranh (1904 - 1905) làm cho công dụng của bí ngồi và sản phẩm của nó được mở rộng thêm.
Vào khoảng 1908 bí ngồi được đưa vào Châu Âu đã thu được sự chú ý của Thế Giới. Năm 1970 cây bí ngồi được các nhà truyền giáo mang từ Trung Quốc và trồng tại vườn thực vật Pari và Hoàng Gia Anh. Ở Châu Âu mặc dù được trồng bí ngồi cùng Châu Mỹ nhưng tình hình sản xuất có phần giảm hơn [5]. Tuy bí ngồi là một loại cây trồng cổ xưa nhất nhưng bí ngồi cũng được xem là loại cây trồng mới nhất vì trên thực tế đến cuối thế kỷ XIX sản xuất bí ngồi cũng chỉ tập trung ở Viễn Đông như Trung Quốc, Indonexia, Nhật Bản, Triều Tiên.
Tính chất hiện đại của lịch sử trồng trọt bí ngồi không những ở chỗ phát hiện ra công dụng nhiều mặt của hạt bí ngồi mà còn ra tính mới mẻ của 6 nó trên nhưng địa bàn sản xuất hoàn toàn khác với nguyên sản, cũng như các tiến bộ kỹ thuật mới đặt ra cho những nước sản xuất cổ truyền. * Phân loại thực vật bí ngồi Họ bầu bí (Cucurbitaceae) là một họ thực vật bao gồm dưa hấu (Citrullus), dưa chuột (Cucumis) bí đao (Benincasa), bầu (Lagenaria), bí ngô (Cucurbita). Bí ngồi là tên thông dụng để chỉ các loại cây thuộc các loài Cucurbita pepo var. Melopepo, Cucurbita mixta, Cucurbita maxima và Cucurbita moschata [16].
Họ bầu bí là một trong những họ quan trọng nhất cung cấp thực phẩm trên thế giới. Bộ này chủ yếu có mặt tại khu vực nhiệt đới và một lượng rất ít tại khu vực cận nhiệt đới và ôn đới. Bộ này có một số ít các loại cây bụi hay cây thân gỗ còn chủ yếu là cây thân thảo hay dây leo. Một trong các đặc trưng đáng chú ý của bộ bầu bí (Cucurbitales) là hoa đơn tính, phần lớn là 5 cánh, với các hoa nhọn và dày [6].
Thụ phấn chủ yếu nhờ côn trùng, nhưng cũng có thể nhờ gió như các họ Coriariaceae và Datiscaceae. Bộ này có khoảng 2.300 loài trong 7 họ và 129 chi.