Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng NghiÖp & pTNT Trêng ®¹i häc L©m nghiÖp ---- NguyÔn V¨n ChuÈn Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm ph©n bè, Sinh Th¸i loµi Lim xanh (Erythrophloeum fordii Oliv.) Lµm C¬ së ®Ò xuÊt biÖn ph¸p B¶o tån vµ ph¸t triÓn t¹i Khu b¶o tån thiªn nhiªn T©y yªn tö - S¬n §éng – B¾c giang Chuyªn ngµnh: L©m Häc M· sè: 06.60 LuËn v¨n th¹c sü khoA HäC l©m nghiÖp Gi¸o viªn híng dÉn khoa häc: PGS. Hoµng Kim Ngò µnh: 301 c Hµ T©y, n¨m 2007 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng NghiÖp & pTNT Trêng ®¹i häc L©m nghiÖp ---- NguyÔn V¨n ChuÈn Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm ph©n bè, Sinh Th¸i loµi Lim xanh (Erythrophloeum fordii Oliv.) Lµm C¬ së ®Ò xuÊt biÖn ph¸p B¶o tån vµ ph¸t triÓn t¹i Khu b¶o tån thiªn nhiªn T©y yªn tö - S¬n §éng – B¾c giang LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp µnh: 301 c Hµ T©y, n¨m 2007 c i Lêi c¶m ¬n LuËn v¨n ®îc hoµn thµnh theo ch¬ng tr×nh ®µo t¹o cao häc kho¸ 12 t¹i trêng §¹i häc L©m nghiÖp ViÖt Nam. Hoµn thµnh luËn v¨n th¹c sü nµy, t«i ®· ®îc sù quan t©m gióp ®ì cña Ban gi¸m hiÖu, khoa ®µo t¹o Sau ®¹i häc trêng §¹i häc L©m nghiÖp, ®· quan t©m chØ ®¹o vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi. Nh©n dÞp nµy t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ®Õn sù gióp ®ì quý b¸u ®ã.
T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi PGS.TS Hoµng Kim Ngò ®· nhiÖt t×nh chØ dÉn, gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n. T«i xin c¶m ¬n sù gióp ®ì cña L·nh ®¹o, c¸n bé c«ng chøc §oµn ®iÒu tra quy ho¹ch rõng, khu b¶o tån thiªn nhiªn T©y Yªn Tö tØnh B¾c Giang khi t«i thu thËp sè liÖu t¹i hiÖn trêng. Cuèi cïng, t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ®Õn tÊt c¶ ngêi th©n trong gia ®×nh vµ c¸c b¹n h÷u gÇn xa ®· tËn t×nh gióp ®ì t«i c¶ tinh thÇn vµ vËt chÊt trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn luËn v¨n nµy. Tuy ®· cã cè g¾ng nhiÒu, do thêi gian vµ kinh nghiÖm cßn h¹n chÕ, b¶n luËn v¨n nµy ch¾c ch¾n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt.
T«i rÊt mong nhËn ®îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp quý b¸u cña c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc cïng b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®Ó b¶n luËn v¨n ®îc hoµn thiÖn h¬n. Mét lÇn n÷a, t«i xin tr©n träng c¶m ¬n! T¸c gi¶ c ii Môc lôc Lêi c¶m ¬n.ii Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t.iv Danh môc c¸c b¶ng.v Danh môc c¸c h×nh.vii §Æt vÊn ®Ò .5 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu. Trªn thÕ giíi. Nghiªn cøu t¸i sinh rõng.
Nghiªn cøu vÒ ®Æc tÝnh cña loµi Lim xanh. Nghiªn cøu vÒ t¸i sinh rõng. Nghiªn cøu vÒ loµi Lim xanh. Ph©n bè cña Lim xanh.16 §èi tîng, Môc tiªu, ph¹m vi, néi dung .16 vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
§èi tîng nghiªn cøu. Môc tiªu nghiªn cøu. Ph¹m vi nghiªn cøu. Néi dung nghiªn cøu.
C¸c kiÓu rõng t¹i khu vùc nghiªn cøu. Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm ph©n bè vµ sinh c¶nh. §Æc ®iÓm cÊu tróc QXTVR, thùc b× rõng n¬i cã Lim xanh tham gia. Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh th¸i loµi Lim xanh giai ®o¹n t¸i sinh.
§Ò xuÊt biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh trong phôc håi vµ ph¸t triÓn rõng Lim xanh. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu ®iÒu kiÖn tù nhiªn. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu vÒ sinh c¶nh vµ sinh th¸i Lim xanh.
Ph¬ng ph¸p xö lý vµ ph©n tÝch sè liÖu .26 §Æc ®iÓm tù nhiªn, kinh tÕ x· héi cña khu vùc. §iÒu kiÖn tù nhiªn. KhÝ hËu, thuû v¨n. §Þa chÊt, thæ nhìng.
§Æc ®iÓm tµi nguyªn rõng. §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi. D©n sè vµ lao ®éng. Giao th«ng.
T×nh h×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt trong khu vùc .36 kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn. §Æc ®iÓm ph©n bè vµ sinh c¶nh loµi Lim xanh. §Æc ®iÓm sinh c¶nh cña Lim xanh t¹i khu vùc nghiªn cøu. §Æc ®iÓm cÊu tróc QXTV rõng n¬i cã Lim xanh tham gia.
§Æc ®iÓm tÇng c©y cao. §Æc ®iÓm líp c©y t¸i sinh cña QXTVR n¬i cã Lim xanh ph©n bè. §Æc ®iÓm líp c©y bôi, th¶m t¬i trong QXTVR cã Lim xanh tham gia .3 §Æc ®iÓm sinh th¸i loµi Lim xanh ë giai ®o¹n t¸i sinh. Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh xung quanh gèc c©y mÑ.
Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c §TC tÇng c©y cao. Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c §CP kh¸c nhau. Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh. Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®iÒu kiÖn ®Êt kh¸c nhau.
Ph©n chia vïng sinh trëng cña Lim xanh giai ®o¹n t¸i sinh. §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p b¶o tån vµ ph¸t triÓn rõng Lim xanh t¹i khu vùc nghiªn cøu.76 KÕt luËn, tån t¹i vµ khuyÕn nghÞ.78 Tµi liÖu tham kh¶o.79 Phô lôc c iv Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t 1. D1,3 : §êng kÝnh th©n c©y ngang ngùc 2. Hvn : ChiÒu cao vót ngän 3.
Hdc : ChiÒu cao c©y díi cµnh 4. ¤TC : ¤ tiªu chuÈn 5. ft : tÇn sè quan s¸t ngoµi thùc ®Þa 7. flt : TÇn sè quan s¸t lý thuyÕt 8.
N/ha : Sè c©y trªn ha 10. N% : Lµ phÇn tr¨m sè c©y 11. N/D1,3 : Sè c©y theo cÊp ®êng kÝnh 12. N/Hvn : Sè c©y theo chiÒu cao vót ngän 13.
§CP : §é che phñ 15. G : TiÕt diÖn ngang 16. St¸n : DiÖn tÝch t¸n 18. Dt : §êng kÝnh t¸n 19.
QXTVR : QuÇn x· thùc vËt rõng 20. TB : Trung b×nh 21. [9] : Thø tù tµi liÖu tham kh¶o 22.1 : Sè liÖu b¶ng, ch÷ sè ®øng ®Çu lµ thø tù ch¬ng, sau dÊu chÊm lµ thø tù b¶ng 23. TSTV : T¸i sinh triÓn väng c v Tªn c¸c b¶ng TT Tªn b¶ng Trang 3.1 Tæng hîp nhiÖt ®é, ®é Èm, lîng ma, giê n¾ng theo th¸ng 28 4.1 KÕt qu¶ ®iÒu tra ph©n bè gÆp loµi Lim xanh 36 4.2 MËt ®é Lim xanh tÇng cao ë c¸c ®é cao kh¸c nhau 37 4.3 MËt ®é Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®é cao kh¸c nhau 38 4.4 Mét sè ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña phÉu diÖn ®Êt 39 4.5 §Æc trng tÇng c©y cao trong c¸c ¤TC 41 4.6 KÕt qu¶ tÝnh c¸c ®Æc trng mÉu vµ ®Æc trng biÕn ®éng 42 4.7 Tæ thµnh vµ mËt ®é tÇng c©y cao 42 4.8 KÕt qu¶ n¾n ph©n bè tÇng c©y cao theo N/D1,3 44 4.9 KÕt qu¶ n¾n ph©n bè tÇng c©y cao theo N/Hvn 45 4.10 Mét sè loµi c©y ®i kÌm víi Lim xanh 48 4.11 Tæ thµnh c©y t¸i sinh chung 49 4.12 Ph©n bè sè c©y t¸i sinh chung 50 4.13 Ph©n bè sè c©y t¸i sinh Lim xanh 50 4.14 MËt ®é c©y t¸i sinh theo cÊp chiÒu cao 51 4.15 ChÊt lîng t¸i sinh chung cña QXTVR 53 4.16 Nguån gèc c©y t¸i sinh 54 4.17 ChiÒu cao, §CP vµ chÊt lîng cña c©y bôi theo c¸c ®ai cao 55 4.18 Sè lîng th¶m t¬i theo ®é nhiÒu 56 4.19 §CP cña líp th¶m t¬i theo §TC tÇng c©y cao 57 4.20 Sinh trëng Lim xanh xung quanh gèc c©y mÑ 59 c vi 4.21 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh díi c¸c §TC 61 4.22 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë §CP c©y bôi, th¶m t¬i 63 4.23 Sinh trëng Lim xanh ë c¸c ®ai cao kh¸c nhau 65 4.24 Sinh trëng Lim xanh ë c¸c ®é dèc kh¸c nhau 66 4.25 Sinh trëng Lim xanh ë c¸c ®é dµy tÇng ®Êt kh¸c nhau 68 4.26 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c thµnh phÇn c¬ giíi kh¸c 69 nhau 4.27 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®iÒu kiÖn ®Êt cã ®é Èm 70 kh¸c nhau 4.28 Ph©n vïng sinh trëng cho Lim xanh t¸i sinh 72 c vii Tªn c¸c h×nh TT Tªn h×nh Trang 3.1 BiÓu ®å nhiÖt Èm Gaussel-Walter 29 4.1 BiÓu ®å ph©n bè N/D1,3 theo hµm Weibull (4 ¤TC) 44 4.2 BiÓu ®å ph©n bè N/Hvn theo hµm Weibull (4 ¤TC) 46 4.3 BiÓu ®å t¬ng quan gi÷a Hvn vµ D1,3 47 4.4 BiÓu ®å ph©n bè N/Hvn theo hµm Weibull cña c©y t¸i sinh 52 4.5 Sinh trëng t¸i sinh Lim xanh xung quanh gèc c©y mÑ 60 4.6 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c §TC kh¸c nhau 62 4.7 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c §CP kh¸c nhau 64 4.8 Sinh trëng Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®ai cao kh¸c nhau 65 4.9 Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®é dèc kh¸c nhau 67 4.10 Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®é dÇy tÇng ®Êt kh¸c nhau 68 4.11 Lim xanh t¸i sinh ë thµnh phÇn c¬ giíi ®Êt kh¸c nhau 70 4.12 Lim xanh t¸i sinh ë c¸c ®é Èm ®Êt kh¸c nhau 71 c 1 §Æt vÊn ®Ò Lim xanh (Erythrophloeum fordii Oliv.) thuéc hä Vang (Caesalpiniaceae) lµ loµi c©y b¶n ®Þa ®Æc h÷u, cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao vµ ph©n bè t¬ng ®èi phæ biÕn ë rõng nguyªn sinh vµ thø sinh nhiÖt ®íi thuéc miÒn B¾c vµ miÒn Trung ViÖt Nam.
Lim xanh ph©n bè tËp trung ë khu vùc VÜnh Phóc, Phó Thä, B¾c Giang, Thanh Ho¸, NghÖ An, Hµ TÜnh. Tõ xa xa, lim xanh ®· ®îc xÕp vµo mét trong 4 loµi gç tø thiÕt næi tiÕng kh¾p thÕ giíi cña rõng ViÖt Nam lµ “§inh, Lim, SÕn, T¸u”. Lµ mét trong nh÷ng loµi gç quÝ, cã v©n ®Ñp, cøng ch¾c vµ ®é bÒn lín, Lim xanh ®îc sö dông trong c«ng tr×nh x©y dùng nh ®Òn, chïa, nhµ cöa, miÕu m¹o, v. Nhê cã nh÷ng ®Æc tÝnh qói b¸u trªn, nh÷ng c«ng tr×nh nµy ®· tån t¹i hµng tr¨m n¨m mµ kh«ng bÞ ¶nh hëng bëi ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn.
Do ®ã, cã thÓ nãi c©y Lim xanh lµ mét loµi ®Æc h÷u thêng xanh ®iÓn h×nh cña nh÷ng kiÓu rõng rËm thêng xanh vµ nöa rông l¸ ë vïng thÊp MiÒn B¾c ViÖt Nam, loµi c©y nµy ®· ®îc Olivier ph¸t hiÖn lÇn ®Çu tiªn ë Trung quèc vµ ®Æt tªn cho nã. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m qua t×nh tr¹ng khai th¸c tr¸i phÐp loµi c©y nµy diÔn ra rÊt nghiªm träng ë kh¾p c¸c vïng ph©n bè cña Lim xanh, ®Õn nay rÊt khã t×m thÊy nh÷ng quÇn thô Lim xanh réng lín trong tù nhiªn. Loµi c©y gç quÝ nµy ngµy cµng trë nªn hiÕm vµ ®ang ®øng tríc nguy c¬ bÞ ®e do¹, cÇn ®îc b¶o tån nguån gen vµ ph¸t triÓn. B¾c Giang lµ mét tØnh miÒn nói, cã tæng diÖn tÝch tù nhiªn lµ 382.200 ha, diÖn tÝch cã rõng lµ 143.944 ha trong ®ã rõng tù nhiªn lµ 64.874 ha, rõng nghÌo lµ 18.646 ha vµ rõng phôc håi lµ 39.716 ha, rõng giµu vµ rõng trung b×nh cßn qu¸ Ýt 5.
Trong thêi gian tríc ®©y khai th¸c vµ lµm n¬ng rÉy lµ vÊn n¹n cña toµn quèc gia nªn diÖn tÝch rõng tù nhiªn gi¶m m¹nh, ®©y còng lµ vÊn ®Ò phøc t¹p vµ hËu qu¶ ®Ó ®Õn cho ngµy nay.