Nghiên cứu cây Xoan Đào (Pygeum arboreum) và vai trò của nó trong sinh thái miền Bắc Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu đặc điểm sinh vật học sinh thái học và kỹ thuật tạo cây con loài xoan đào, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Kim Ngò
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Vật Học, Sinh Thái Học Và Kỹ Thuật Tạo Cây Con Loại Xoan Đào (Pygeum arboreum) Tại Khu Vực Đông Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Đặc điểm sinh vật học loài cây
• 1.3. Đặc điểm sinh thái loài cây
• 1.4. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây con loài Xoan đào
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học loài cây
• 2.1.1. Đặc điểm hình thái, vật hữu của Xoan đào
• 2.1.2. Đặc điểm sinh trưởng
• 2.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái loài cây
• 2.2.1. Nghiên cứu đặc điểm quần xã thực vật rừng tự nhiên có Xoan đào tham gia
• 2.2.2. Cấu trúc tầng thành rừng tự nhiên có Xoan đào phân bố
• 2.2.3. Mật độ tầng cây tái sinh trên các vị trí địa hình khác nhau
• 2.2.4. Tầng thành loài cây đi kèm với Xoan đào
• 2.2.5. Nghiên cứu sinh trưởng của rừng trồng Xoan đào trên các vị trí địa hình khác nhau
• 2.3. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây con loài Xoan đào
• 2.3.1. Xử lý hạt giống
• 2.3.2. Ảnh hưởng của che bóng tới sinh trưởng của cây con giai đoạn vén ươm
• 2.3.3. Ảnh hưởng của việc bón phân tới sinh trưởng cây con giai đoạn vén ươm 3 tháng tuổi
• 2.3.4. Định hướng một số biện pháp kỹ thuật tạo cây con và trồng rừng Xoan đào
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Cây Xoan Đào Miền Bắc Việt Nam

Rừng đóng vai trò quan trọng trong sinh quyển, cung cấp nguồn vật chất và tinh thần thiết yếu cho con người. Mối quan hệ giữa rừng và đời sống xã hội là vô cùng mật thiết, ảnh hưởng đến mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, nạn phá rừng nghiêm trọng đang làm cạn kiệt nguồn tài nguyên này, gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường và đời sống. Theo số liệu, độ che phủ rừng ở Việt Nam hiện chỉ đạt 37%, trong khi diện tích đất trống đồi núi trọc vẫn còn rất lớn, gây mất cân bằng sinh thái và gia tăng thiên tai. Chính phủ Việt Nam đã có chiến lược phát triển lâm nghiệp nhằm bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, xóa đói giảm nghèo, góp phần ổn định xã hội và an ninh quốc phòng, hướng tới mục tiêu tăng độ che phủ rừng lên 47% vào năm 2020. Việc phát triển các loài cây bản địa, thích nghi tốt với điều kiện địa phương và có giá trị kinh tế cao, là một hướng đi đúng đắn và lâu dài, đảm bảo thành công cho sự nghiệp trồng cây gây rừng của đất nước theo hướng phát triển bền vững. Trong đó, cây Xoan Đào (Pygeum arboreum) đang được đầu tư và quan tâm nghiên cứu.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Xoan Đào Trong Lâm Nghiệp

Nghiên cứu về Xoan Đào có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển lâm nghiệp bền vững. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học, sinh thái học và kỹ thuật gây trồng của loài cây này sẽ giúp chúng ta khai thác tối đa tiềm năng kinh tế và sinh thái của nó. Theo tài liệu nghiên cứu, gỗ Xoan Đào có phẩm chất tốt, giác lõi phân biệt, vân đẹp, bền, cứng, nặng trung bình, ít bị mối mọt, cong vênh, dễ gia công nên thường dùng đóng đồ mộc trong gia đình, làm nhà, xẻ ván. Việc nghiên cứu này cũng góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi rừng tự nhiên.

1.2. Mục Tiêu Chiến Lược Phát Triển Lâm Nghiệp Việt Nam

Chiến lược phát triển lâm nghiệp của Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đặt ra mục tiêu tăng độ che phủ rừng lên 42-43% vào năm 2010 và 47% vào năm 2020. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực trong việc bảo vệ rừng hiện có và trồng mới rừng. Theo chiến lược này, các giải pháp về khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt, bao gồm việc xây dựng các chương trình chọn giống có định hướng cho các loài cây chủ yếu, nghiên cứu phục hồi rừng tự nhiên, trồng rừng theo phương thức nông lâm kết hợp, thâm canh rừng trồng, trồng rừng hỗn loài nhiều tầng,... Nghiên cứu về Xoan Đào là một phần quan trọng trong việc thực hiện chiến lược này.

II. Thực Trạng Nghiên Cứu Cây Xoan Đào Tại Việt Nam Hiện Nay

Hiện tại, các nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học, sinh thái học và kỹ thuật gây trồng Xoan Đào ở Việt Nam còn rất hạn chế. Phần lớn các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc mô tả hình thái và phân bố của cây. Việc gây trồng Xoan Đào chủ yếu diễn ra trên một số diện tích nhỏ lẻ, chưa có rừng hoàn chỉnh và chưa xây dựng được mô hình cũng như các biện pháp kỹ thuật gây trồng có triển vọng, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Xuất phát từ thực tế này, cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn để có cơ sở khoa học đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm nhân giống, gây trồng loài cây Xoan Đào ở khu vực Đông Bắc Việt Nam. Theo nghiên cứu của Vũ Thị Quế Anh, Martin Worbes, Ralph Mintohner (2003), Xoan Đào thuộc một trong 5 loài chính cấu tạo nên kết cấu rừng khu vực phía Bắc Việt Nam.

2.1. Hạn Chế Trong Kỹ Thuật Gây Trồng Xoan Đào

Việc thiếu các nghiên cứu đầy đủ và toàn diện về Xoan Đào dẫn đến những hạn chế trong kỹ thuật gây trồng. Chưa có các biện pháp kỹ thuật lâm sinh cụ thể để nhân giống và gây trồng loài cây này một cách hiệu quả. Điều này gây khó khăn cho việc mở rộng diện tích trồng Xoan Đào và khai thác tiềm năng kinh tế của nó. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về các yếu tố như chọn giống, xử lý hạt giống, kỹ thuật ươm cây, kỹ thuật trồng và chăm sóc để nâng cao hiệu quả gây trồng.

2.2. Thiếu Mô Hình Trồng Xoan Đào Hiệu Quả Kinh Tế Cao

Hiện tại, chưa có các mô hình trồng Xoan Đào được xây dựng và đánh giá một cách khoa học. Điều này khiến người dân gặp khó khăn trong việc lựa chọn phương thức trồng phù hợp và đạt hiệu quả kinh tế cao. Cần có những nghiên cứu về hiệu quả kinh tế của các mô hình trồng Xoan Đào khác nhau để đưa ra những khuyến nghị phù hợp cho người dân. Các mô hình này cần được đánh giá dựa trên các tiêu chí như năng suất, chất lượng gỗ, chi phí đầu tư và lợi nhuận thu được.

III. Cách Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Sinh Thái Cây Xoan Đào

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cây Xoan Đào tập trung vào hình thái, vật hậu và sinh trưởng của cây. Hình thái bao gồm các đặc điểm về thân, vỏ, tán, lá, hoa, quả và rễ. Vật hậu quan sát sự thay đổi theo mùa của các bộ phận cây. Nghiên cứu sinh thái học tập trung vào đặc điểm quần xã thực vật rừng có Xoan Đào tham gia, cấu trúc tổ thành rừng tự nhiên, mật độ, phân bố số cây theo đường kính và chiều cao, mật độ tầng cây tái sinh, tổ thành loài cây đi kèm. Nghiên cứu sinh trưởng của rừng trồng Xoan Đào trên các vị trí địa hình khác nhau cũng là một phần quan trọng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Mẫu Vật Nghiên Cứu Xoan Đào

Việc thu thập mẫu vật là bước quan trọng trong nghiên cứu cây Xoan Đào. Mẫu vật bao gồm các bộ phận của cây như lá, hoa, quả, cành và vỏ cây. Các mẫu vật này cần được thu thập ở nhiều vị trí khác nhau, đại diện cho các giai đoạn sinh trưởng khác nhau của cây. Mẫu vật cần được bảo quản cẩn thận để đảm bảo tính chính xác của các phân tích sau này. Các thông tin về vị trí thu thập, thời gian thu thập và đặc điểm của cây cần được ghi chép đầy đủ.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Dữ Liệu Sinh Học Sinh Thái Xoan Đào

Dữ liệu thu thập được từ nghiên cứu cây Xoan Đào cần được phân tích một cách khoa học để đưa ra những kết luận chính xác. Các phương pháp phân tích thường được sử dụng bao gồm phân tích thống kê, phân tích so sánh và phân tích hệ thống. Phân tích thống kê giúp xác định các mối quan hệ giữa các yếu tố khác nhau. Phân tích so sánh giúp so sánh các đặc điểm của Xoan Đào với các loài cây khác. Phân tích hệ thống giúp hiểu rõ hơn về vai trò của Xoan Đào trong hệ sinh thái rừng.

IV. Hướng Dẫn Kỹ Thuật Tạo Cây Con Xoan Đào Hiệu Quả Cao

Kỹ thuật tạo cây con Xoan Đào bao gồm xử lý hạt giống, ảnh hưởng của chế độ che bóng và bón phân. Xử lý hạt giống có nhiều phương pháp như không xử lý, ngâm nước ấm. Chế độ che bóng cần phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây con. Bón phân NPK giúp cây con phát triển tốt hơn. Nghiên cứu này định hướng các biện pháp kỹ thuật tạo cây con và trồng rừng Xoan Đào hiệu quả.

4.1. Phương Pháp Xử Lý Hạt Giống Xoan Đào Trước Khi Gieo

Xử lý hạt giống là một bước quan trọng để tăng tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng của cây Xoan Đào. Có nhiều phương pháp xử lý hạt giống khác nhau, bao gồm ngâm hạt trong nước ấm, ủ hạt trong cát ẩm hoặc sử dụng các chất kích thích sinh trưởng. Theo nghiên cứu, ngâm hạt trong nước nóng 40 - 450C sau 12-24 h vùi trong cát ẩm nảy mầm đem gieo vào bầu cho kết quả tốt. Việc lựa chọn phương pháp xử lý hạt giống phù hợp sẽ giúp tăng hiệu quả của quá trình gieo ươm.

4.2. Ảnh Hưởng Của Chế Độ Che Bóng Đến Cây Con Xoan Đào

Chế độ che bóng có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của cây Xoan Đào con. Trong giai đoạn đầu, cây con cần được che bóng để tránh ánh nắng trực tiếp gây cháy lá và làm chậm quá trình sinh trưởng. Tuy nhiên, khi cây lớn dần, cần giảm dần độ che bóng để cây có đủ ánh sáng quang hợp. Nghiên cứu về ảnh hưởng của chế độ che bóng đến sinh trưởng của Xoan Đào giai đoạn 1-5 tháng tuổi và 6-12 tháng tuổi là rất quan trọng.

4.3. Vai Trò Của Bón Phân Đối Với Sinh Trưởng Cây Xoan Đào Con

Bón phân cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho sinh trưởng và phát triển của cây Xoan Đào con. Việc bón phân đúng cách và đúng thời điểm sẽ giúp cây con phát triển khỏe mạnh, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và thời tiết bất lợi. Phân NPK là loại phân thường được sử dụng để bón cho cây con Xoan Đào. Cần có những nghiên cứu về liều lượng và phương pháp bón phân phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Cây Xoan Đào

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái học và kỹ thuật gây trồng Xoan Đào có thể được ứng dụng trong việc phát triển các mô hình trồng rừng bền vững, phục hồi rừng tự nhiên và cung cấp nguồn gỗ có giá trị kinh tế cao. Theo kết quả điều tra trên thị trường hiện nay giá bán một m3 gỗ Xoan Đào có giá trị khoảng từ 500 - 600USD. Việc nhân rộng mô hình trồng Xoan Đào sẽ góp phần vào việc bảo vệ môi trường, tạo việc làm cho người dân địa phương và phát triển kinh tế xã hội.

5.1. Xây Dựng Mô Hình Trồng Rừng Xoan Đào Bền Vững

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp xây dựng các mô hình trồng rừng Xoan Đào bền vững, đảm bảo hiệu quả kinh tế và sinh thái. Các mô hình này cần được thiết kế phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu của người dân. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình xây dựng và quản lý các mô hình trồng rừng.

5.2. Phục Hồi Rừng Tự Nhiên Bằng Cây Xoan Đào

Cây Xoan Đào có khả năng tái sinh tốt và thích nghi với nhiều loại đất khác nhau, nên có thể được sử dụng để phục hồi rừng tự nhiên. Việc trồng Xoan Đào ở những khu vực rừng bị suy thoái sẽ giúp cải thiện chất lượng đất, tăng độ che phủ và tạo môi trường sống cho các loài động thực vật khác. Việc phục hồi rừng tự nhiên bằng Xoan Đào sẽ góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.

VI. Tiềm Năng Và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Về Cây Xoan Đào

Nghiên cứu về Xoan Đào còn nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về chọn giống, kỹ thuật thâm canh, phòng trừ sâu bệnh và ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân là rất quan trọng để phát triển ngành trồng Xoan Đào một cách bền vững. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ và toàn diện về loài Xoan Đào để phục vụ cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát triển.

6.1. Nghiên Cứu Chọn Giống Xoan Đào Năng Suất Chất Lượng Cao

Nghiên cứu chọn giống là một hướng đi quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng gỗ Xoan Đào. Cần tìm kiếm và chọn lọc những giống Xoan Đào có khả năng sinh trưởng nhanh, chống chịu sâu bệnh tốt và cho gỗ có phẩm chất tốt. Việc tạo ra các giống Xoan Đào mới sẽ góp phần vào việc tăng hiệu quả kinh tế của ngành trồng rừng.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Trồng và Chế Biến Xoan Đào

Việc ứng dụng công nghệ cao trong trồng và chế biến Xoan Đào sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng của sản phẩm. Các công nghệ có thể được ứng dụng bao gồm công nghệ tưới tiêu tiết kiệm nước, công nghệ bón phân thông minh, công nghệ phòng trừ sâu bệnh sinh học và công nghệ chế biến gỗ hiện đại. Ứng dụng công nghệ cao sẽ giúp ngành trồng Xoan Đào phát triển theo hướng bền vững và cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn tiªn phong Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh vËt häc, sinh th¸i häc vµ kü thuËt t¹o c©y con loµi xoan ®µo (Pygeum arboreum Endl. et Kurz ) t¹i khu vùc ®«ng b¾c viÖt nam Chuyªn ngµnh " L©m häc " M· sè: 60 62 60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. Hoµng Kim Ngò Hµ Néi - 2008 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn tiªn phong Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh vËt häc, sinh th¸i häc vµ kü thuËt t¹o c©y con loµi xoan ®µo (Pygeum arboreum Endl. et Kurz ) t¹i khu vùc ®«ng b¾c viÖt nam LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ néi - 2008 1 §Æt vÊn ®Ò Rõng lµ thµnh phÇn quan träng nhÊt cña sinh quyÓn, hiÖn nay diÖn tÝch rõng trªn lôc ®Þa tr¸i ®Êt chiÕm gÇn 4 tû ha.

Rõng lµ nguån vËt chÊt vµ tinh thÇn c¬ b¶n tho¶ m·n nhu cÇu cña con ng­êi. Rõng vµ ®êi sèng x· héi lµ hai mÆt cña mét vÊn ®Ò, nã cã mèi quan hÖ víi nhau rÊt chÆt chÏ. TÊt c¶ mäi ®êi sèng x· héi, c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña con ng­êi ®Òu cã liªn quan ®Õn rõng. Vai trß vµ lîi Ých cña rõng ®· ®­îc nh¾c ®Õn rÊt nhiÒu trong n­íc vµ c¶ trªn diÔn ®µn Quèc tÕ.

Rõng quan träng lµ thÕ, cÇn thiÕt lµ thÕ, thÕ mµ ®· vµ ®ang bÞ con ng­êi lµm c¹n kiÖt, n¹n ph¸ rõng trÇm träng ®Õn møc b¸o ®éng. NhiÒu khu rõng ®Çu nguån lín trë nªn c¹n kiÖt, diÖn tÝch ®Êt trèng ®åi nói träc ngµy cµng gia t¨ng. Theo tµi liÖu cña P.Maurand n¨m 1943: DiÖn tÝch rõng n­íc ta cã kho¶ng 14,3 triÖu ha, che phñ 43% diÖn tÝch c¶ n­íc. HiÖn nay tÝnh ®Õn ngµy 31/12/2005 diÖn tÝch rõng toµn quèc lµ 12,61 triÖu ha, trong ®ã kho¶ng 12,28 triÖu ha rõng tù nhiªn vµ 2,33 triÖu ha rõng trång; ®é che phñ lµ 37%.

Tuy diÖn tÝch rõng cã t¨ng, nh­ng chÊt l­îng rõng tù nhiªn còng nh­ rõng trång cßn thÊp, ch­a ®¸p øng yªu cÇu s¶n xuÊt vµ phßng hé. HiÖn tr¹ng diÖn tÝch ®Êt ch­a sö dông toµn quèc cßn 6,67 triÖu ha, trong ®ã ®Êt trèng ®åi nói träc 6,16 triÖu ha, chiÕm 18,59% diÖn tÝch tù nhiªn cña c¶ n­íc, chñ yÕu lµ ®Êt tho¸i ho¸4. H¬n n÷a mÊt rõng dÉn ®Õn ph¸ vì c©n b»ng sinh th¸i, h¹n h¸n lò lôt th­êng xuyªn xÈy ra, ®Êt bÞ xãi mßn röa tr«i, tho¸i ho¸…. Hµng n¨m l­îng phï sa cña c¸c hÖ thèng s«ng ngßi ch¶y ra BiÓn ®«ng hµng tr¨m triÖu tÊn.

MÊt rõng kh«ng chØ ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn ®êi sèng cña c¸c c­ d©n sèng trªn ®Þa bµn trung du vµ miÒn nói mµ cßn lµ mèi hiÓm nguy sinh th¸i ®èi víi toµn x· héi. ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· sím nhËn thøc ®­îc gi¸ trÞ còng nh­ nguy c¬ suy tho¸i rõng nªn ®· cã chiÕn l­îc ph¸t triÓn l©m nghiÖp giai ®o¹n 2006-2020 nh»m b¶o vÖ m«i tr­êng, b¶o tån ®a d¹ng sinh häc, xo¸ ®ãi 2 gi¶m nghÌo, ®Æc biÖt cho ng­êi d©n miÒn nói, gãp phÇn æn ®Þnh x· héi vµ an ninh quèc phßng. Môc tiªu cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn l©m nghiÖp giai ®o¹n 2006 – 2020, lµ phÊn ®Çu ®¹t ®­îc tõ 42-43% ®é che phñ cña rõng ®Õn n¨m 2010 vµ 47% vµo n¨m 2020; ®¹t gi¸ trÞ 7,8 tû USD hµng l©m s¶n xuÊt khÈu; phÊn ®Êu ®Õn 2020 GDP l©m nghiÖp ®¹t kho¶ng 2-3% GDP Quèc gia; thu hót kho¶ng 6-8 triÖu lao ®éng tham gia s¶n xuÊt l©m nghiÖp; tËp trung x©y dùng c¸c d¶i rõng biªn giíi, rõng ven biÓn, h¶i ®¶o… t¹o thµnh “Bøc t­êng xanh” b¶o vÖ v÷ng ch¾c tõng tÊc ®Êt cña tæ quèc4. §Ó ®¹t ®­îc c¸c môc tiªu trªn ngoµi c¸c gi¶i ph¸p vÒ chÝnh s¸ch vµ ph¸p luËt; gi¶i ph¸p vÒ quy ho¹ch, kÕ ho¹ch vµ gi¸m s¸t; gi¶i ph¸p vÒ tæ chøc vµ qu¶n lý ngµnh; gi¶i ph¸p vÒ hîp t¸c quèc tÕ; gi¶i ph¸p vÒ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc….

th× chóng ta ph¶i chó träng ®Õn c¸c gi¶i ph¸p vÒ khoa häc c«ng nghÖ nh­: X©y dùng c¸c ch­¬ng tr×nh chän gièng cã ®Þnh h­íng cho c¸c loµi c©y chñ yÕu, nghiªn cøu phôc håi rõng tù nhiªn, trång rõng theo ph­¬ng thøc n«ng l©m kÕt hîp, th©m canh rõng trång, trång rõng hçn loµi nhiÒu tÇng,… vµ mét gi¶i ph¸p khoa häc c«ng nghÖ kh«ng thÓ kh«ng nh¾c ®Õn lµ chó träng ph¸t triÓn c¸c loµi c©y b¶n ®Þa rÊt phong phó vµ ®a d¹ng vÒ loµi l¹i thÝch nghi tèt víi ®iÒu kiÖn lËp ®Þa tõng ®Þa ph­¬ng vµ cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao, ®óng víi nguyªn t¾c sinh th¸i “ §Êt nµo c©y Êy”. V× vËy trång rõng b»ng c©y b¶n ®Þa phï hîp víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i cô thÓ cña ®Þa ph­¬ng vµ môc ®Ých kinh doanh lµ mét trong nh÷ng h­íng ®i ®óng ®¾n vµ l©u dµi cña chóng ta, ®¶m b¶o thµnh c«ng cho sù nghiÖp trång c©y g©y rõng cña ®Êt n­íc theo h­íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng. TËp ®oµn c©y b¶n ®Þa rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, trong ®ã loµi c©y Xoan ®µo (Pygeum arboreum Endl.et Kurz) lµ mét loµi c©y ®ang ®­îc ®Çu t­ vµ quan t©m nghiªn cøu. 3 Xoan ®µo(Pygeum arboreum Endl.et Kurz), thuéc hä Hoa Hång (Rosaceae), lµ c©y gç lín, th­êng xanh, ®­êng kÝnh cã thÓ ®¹t 80 cm, cao 20- 25 m, th©n trßn, kh¸ th¼ng, cµnh non cã l«ng mÇu gØ s¾t, nhiÒu lç b× mÇu n©u nh¹t5.

Vá nh½n, kh«ng nøt nÎ, mÇu x¸m tro b¹c. Gç cã phÈm chÊt tèt, gi¸c lâi ph©n biÖt, gi¸c mÇu hång nh¹t h¬i vµng, lâi mÇu ®á n©u nh¹t. Vßng n¨m râ, nªn v©n ®Ñp, bÒn, cøng, nÆng trung b×nh: tû träng d= 0,518, Ýt bÞ mèi mät, cong vªnh, dÔ gia c«ng, nªn th­êng dïng ®ãng ®å méc trong gia ®×nh, lµm nhµ, xÎ v¸n16,17,….Víi nh÷ng ®Æc tÝnh ­u viÖt lµ ­u s¸ng, mäc nhanh, t¸i sinh h¹t tèt d­íi t¸n rõng….Xoan ®µo ®· ®­îc ­u tiªn lùa chän lµ c©y b¶n ®Þa cã ý nghÜa vµ gi¸ trÞ kinh tÕ ®Ó trång rõng vµ phñ xanh ®Êt trèng ®åi nói träc. ë n­íc ta cho ®Õn nay c¸c nghiªn cøu vÒ ®Æc ®iÓm sinh vËt häc, sinh th¸i häc ®Æc biÖt lµ kü thuËt g©y trång Xoan ®µo cßn rÊt Ýt.

Cã thÓ nãi cho ®Õn nay ch­a cã mét c«ng tr×nh nghiªn cøu nµo vÒ loµi c©y Xoan ®µo mét c¸ch ®Çy ®ñ vµ toµn diªn. C¸c nghiªn cøu míi chØ tËp trung vµo m« t¶ h×nh th¸i, ph©n bè. ViÖc g©y trång Xoan ®µo chñ yÕu trªn mét sè diÖn tÝch nhá lÎ, ch­a cã rõng hoµn chØnh ë c¸c ®Þa ph­¬ng, còng ch­a x©y dùng ®­îc m« h×nh còng nh­ c¸c biÖn ph¸p kü thuËt g©y trång cã triÓn väng, ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. XuÊt ph¸t tõ vÊn ®Ò ®ã, ®ång thêi ®Ó cã c¬ së khoa häc ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh nh»m nh©n gièng, g©y trång loµi c©y Xoan ®µo ë khu vùc §«ng B¾c ViÖt Nam chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi “ Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh vËt häc, sinh th¸i häc vµ kü thuËt t¹o c©y con loµi Xoan ®µo (Pygeum arboreum Endl.Kurz) t¹i khu vùc §«ng B¾c ViÖt Nam”.

4 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Trªn thÕ giíi E.Odum (1975)12,13 ®· chia ra sinh th¸i häc c¸ thÓ vµ sinh th¸i häc quÇn thÓ. Sinh th¸i häc c¸ thÓ nghiªn cøu tõng c¸ thÓ sinh vËt hoÆc tõng loµi. Trong lÜnh vùc nµy th× chu kú sèng, tËp tÝnh còng nh­ kh¶ n¨ng thÝch nghi víi m«i tr­êng ®­îc ®Æc biÖt chó träng.

Ngoµi ra, mèi quan hÖ gi÷a c¸c yÕu tè sinh th¸i, sinh tr­ëng cã thÓ ®Þnh l­îng b»ng c¸c ph­¬ng ph¸p to¸n häc, ®­îc gäi lµ m« pháng, ph¶n ¸nh c¸c quy luËt t­¬ng quan phøc t¹p trong tù nhiªn. Trªn thÕ giíi, ®· cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu kh¸c nhau vÒ ®Æc ®iÓm sinh th¸i häc quÈn thÓ vµ sinh th¸i häc c¸ thÓ. Trong c¸c ®Æc ®iÓm sinh th¸i c©y rõng, ¸nh s¸ng lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quan träng nhÊt. Nhµ l©m häc ng­êi §øc Beschsow ®· nãi: “¸nh s¸ng lµ chiÕc ®ßn bÈy ®Ó c¸c nhµ l©m häc ®iÒu khiÓn sù sèng cña rõng theo h­íng cã lîi vÒ kinh tÕ”.

Mét sè tµi liÖu nghiªn cøu n­íc ngoµi vÒ biÕn ®éng cña c¸c nh©n tè sinh th¸i d­íi t¸n rõng vµ ¶nh h­ëng cña nã ®Õn sinh tr­ëng, ph¸t triÓn cña líp c©y t¸i sinh ®Òu ®· chøng minh r»ng: ChÕ ®é ¸nh s¸ng d­íi t¸n rõng hçn giao l¸ réng nhiÖt ®íi th­êng thÊp h¬n ë ngoµi rõng vµ chØ ®¹t 0,5 – 1,0% c¸c tia bøc x¹ quang hîp (X.Logan, 1996) vµ c¸c lo¹i rõng kh¸c cã thÓ ®¹t tõ 1-2% c­êng ®é ¸nh s¸ng hoµn toµn. Trong khi ®ã ®èi víi c¸c loµi c©y chÞu bãng chØ cÇn c­êng ®é ¸nh s¸ng 550 – 1.600 lux, t­¬ng ®­¬ng víi 0,5 – 1,5% l­îng ¸nh s¸ng hoµn toµn (Grain, 1966).Lacher (1978), 54 ®· chØ râ nh÷ng vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu sinh th¸i thùc vËt, sù thÝch nghi cña thùc vËt ë c¸c ®iÒu kiÖn nh­ dinh d­ìng kho¸ng, ¸nh s¸ng, chÕ ®é nhiÖt, Èm, nhÞp ®iÖu khÝ hËu,… 5 Stephen D.Wratten and Gray L.Fry (1980), 36 nghiªn cøu mèi quan hÖ gi÷a c¸c loµi, ph­¬ng ph¸p ®iÒu tra ®¸nh gi¸,… b»ng ph­¬ng ph¸p thùc nghiÖm sinh th¸i häc, sinh th¸i so s¸nh vµ ®­îc tr×nh bµy trong t¸c phÈm “ Thùc nghiÖm sinh th¸i häc”. Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Vò ThÞ QuÕ Anh, Martin Worbes, Ralph Mintohner (2003), Viªn nghiªn cøu khoa häc kü thuËt ph¸t triÓn l©m nghiÖp bÒn v÷ng, §øc, cho biÕt Xoan ®µo thuéc mét trong 5 loµi chÝnh cÊu t¹o nªn kÕt cÊu rõng khu vùc phÝa B¾c VÞªt Nam 55. Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cña dù ¸n KfW ë B¾c Giang, Qu¶ng Ninh, L¹ng S¬n, cho biÕt c©y Xoan ®µo lµ c©y ­a s¸ng, chiÕm tÊng chÝnh cña rõng58.

Theo danh lôc thùc vËt bËc cao cña Xishuangbanna Trung Quèc (1996), cho biÕt Xoan ®µo lµ c©y qu¶ thËn V©n Nam, l¸ th­êng xanh, h¹t cã nhiÒu dÇu, thÝch hîp ë nh÷ng vïng nói võa vµ thÊp. Trong n­íc Nghiªn cøu che bãng cho c©y rõng giai ®o¹n v­ên ­¬m ®­îc nhiÒu t¸c gi¶ ®Ò cËp ®Õn, ®· nghiªn cøu tû lÖ che bãng cho c©y Lim (Erythrophloeum fordii), c©y Mì (Manglietia glauca), c©y Xµ Cõ (Khaya senegalensis); NguyÔn Ngäc T©n nghiªn cøu c©y Håi (Illicium verum); §inh Xu©n Lý (1978), nghiªn cøu c©y DÇu r¸i (Dipterocarpus alatus Roxb) ®Òu cã kÕt luËn ®èi víi c©y rõng giai ®o¹n cßn non nãi chung cÇn che bãng, nhu cÇu ¸nh s¸ng hay nãi c¸ch kh¸c tû lÖ che bãng c¸c loµi c©y, c¸c giai ®o¹n sinh tr­ëng kh«ng gièng nhau.