Luận án tiến sĩ sinh kế thích ứng của cư dân tái định cư ở thành phố đà nẵng trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sinh kế thích ứng của cư dân tái định cư ở thành phố đà nẵng trong quá trình công nghiệp hóa hiện, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Hồng
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Sinh Kế Thích Ứng Của Cư Dân Tái Định Cư Ở Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Sinh Kế Thích Ứng Tái Định Cư Đà Nẵng 55 ký tự

Nghiên cứu về sinh kế thích ứng của cư dân tái định cư ở Đà Nẵng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) được tiếp cận qua hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất tập trung vào mối quan hệ giữa sinh kế và tái định cư (TĐC). Nhóm thứ hai nghiên cứu về sinh kế thích ứng. Mặc dù có sự giao thoa giữa hai nhóm này, nhưng nội dung chính vẫn thiên về nhóm được phân loại. Các nghiên cứu trước đây đã đánh giá tác động của TĐC đến sinh kế, các mối quan hệ xã hội, và đưa ra nhiều giải pháp thiết thực. Tuy nhiên, lý thuyết về sinh kế thích ứng vẫn còn hạn chế và cần được bổ sung, đặc biệt trong bối cảnh cụ thể như Đà Nẵng.

1.1. Nghiên cứu Quốc Tế Về Tác Động Tái Định Cư Đến Sinh Kế

Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã tập trung vào đánh giá tác động của tái định cư đến sinh kế và dân số. Các hướng tiếp cận bao gồm: Nghiên cứu về các yếu tố thay đổi sau TĐC và cách người dân địa phương giải quyết các thay đổi (Maruyama, 2003); Đánh giá tác động của TĐC đến sinh kế và an ninh lương thực (Bisrat Worku, 2011); Nghiên cứu về tác động đến sinh kế, an ninh lương thực và nguồn vốn tự nhiên (Moti Jaleta, 2011). Những nghiên cứu này nhấn mạnh rằng TĐC có thể dẫn đến những thay đổi đáng kể trong cuộc sống của người dân, bao gồm cả những thay đổi tiêu cực đến sinh kế bền vững cho người tái định cư và đòi hỏi sự thích ứng.

1.2. Nghiên Cứu Về Thích Ứng Sinh Kế Sau Tái Định Cư

Các nghiên cứu về thích ứng sinh kế sau TĐC tập trung vào khả năng của người dân trong việc duy trì hoặc cải thiện đời sống của họ sau khi bị di dời. Chúng tìm hiểu các chiến lược mà người dân sử dụng để đối phó với những thay đổi về kinh tế, xã hội và môi trường do TĐC gây ra. Những nghiên cứu này thường sử dụng lý thuyết về vốn sinh kế để phân tích các nguồn lực mà người dân có sẵn và cách họ sử dụng các nguồn lực đó để tạo ra thu nhập và cải thiện đời sống. Việc làm sau tái định cư gặp nhiều khó khăn do thiếu đào tạo nghề và thông tin.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Thách Thức Sinh Kế Tại Khu Tái Định Cư 58 ký tự

Quá trình tái định cư ở Đà Nẵng, mặc dù góp phần vào sự phát triển đô thị, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với sinh kế của người dân. Việc mất đất, thay đổi môi trường sống và thiếu kỹ năng phù hợp với thị trường lao động mới là những vấn đề nan giải. Nghiên cứu về sinh kế thích ứng cần tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thích ứng của người dân, đồng thời đề xuất các giải pháp hỗ trợ để họ có thể đảm bảo cuộc sống ổn định và sinh kế bền vững.

2.1. Tác Động Của Mất Đất Đến Sinh Kế Của Người Dân

Mất đất là một trong những tác động lớn nhất của tái định cư. Đối với nhiều hộ gia đình, đất đai là nguồn thu nhập chính, là cơ sở để họ tự cung tự cấp và duy trì đời sống. Khi mất đất, họ phải đối mặt với nhiều khó khăn, bao gồm mất việc làm, giảm thu nhập và phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ bên ngoài. Cần có những chính sách đền bù và hỗ trợ phù hợp để giúp người dân vượt qua giai đoạn khó khăn này và tìm kiếm việc làm cho người tái định cư.

2.2. Thách Thức Về Kỹ Năng Và Việc Làm Sau Tái Định Cư

Thị trường lao động ở các khu tái định cư thường khác biệt so với khu vực mà người dân sinh sống trước đây. Nhiều người dân, đặc biệt là những người làm nông nghiệp, không có kỹ năng phù hợp với các công việc mới. Điều này gây khó khăn cho việc tìm kiếm việc làm ổn định và tăng thu nhập. Cần có các chương trình đào tạo nghề cho người tái định cư để giúp họ trang bị những kỹ năng cần thiết và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Tích Cấu Trúc Sinh Kế Thích Ứng 57 ký tự

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích cấu trúc sinh kế thích ứng để hiểu rõ hơn về cách người dân tái định cư ở Đà Nẵng đối phó với những thay đổi trong cuộc sống. Phương pháp này tập trung vào việc xác định các nguồn lực (vốn) mà người dân có sẵn, các hoạt động sinh kế mà họ tham gia, và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thích ứng kinh tế của họ. Dữ liệu được thu thập thông qua các cuộc phỏng vấn sâu, khảo sát và phân tích tài liệu.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Thông Qua Phỏng Vấn Và Khảo Sát

Các cuộc phỏng vấn sâu được thực hiện với người dân tái định cư, cán bộ địa phương và các chuyên gia để thu thập thông tin chi tiết về kinh nghiệm, quan điểm và thách thức của họ. Khảo sát được thực hiện để thu thập dữ liệu định lượng về thu nhập, việc làm, kỹ năng và mức độ hài lòng của người dân với cuộc sống mới. Các thông tin thu thập sẽ cho thấy thực trạng đời sống người dân tái định cư Đà Nẵng.

3.2. Phân Tích Các Nguồn Vốn Sinh Kế Của Người Dân

Phân tích các nguồn vốn sinh kế (vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn con người, vốn xã hội và vốn tài chính) giúp hiểu rõ hơn về những nguồn lực mà người dân có thể sử dụng để tạo ra thu nhập và cải thiện đời sống. Ví dụ, vốn con người bao gồm trình độ học vấn, kỹ năng và sức khỏe; vốn xã hội bao gồm mạng lưới quan hệ và sự tin tưởng lẫn nhau; vốn tài chính bao gồm tiền tiết kiệm và khả năng tiếp cận tín dụng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Đề Xuất Giải Pháp Hỗ Trợ Sinh Kế Bền Vững 60 ký tự

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất một số giải pháp để hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân tái định cư ở Đà Nẵng. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, cung cấp hỗ trợ tài chính cho các hoạt động sinh kế, tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng, thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa, và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách tái định cư.

4.1. Tăng Cường Đào Tạo Nghề Và Nâng Cao Kỹ Năng

Các chương trình đào tạo nghề cần được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động và phải đảm bảo rằng người dân tái định cư có được những kỹ năng cần thiết để tìm kiếm việc làm ổn định và có thu nhập tốt. Ngoài ra, cần có các chương trình nâng cao kỹ năng mềm, chẳng hạn như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng giải quyết vấn đề.

4.2. Cung Cấp Hỗ Trợ Tài Chính Và Tiếp Cận Tín Dụng

Người dân tái định cư thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn để khởi nghiệp hoặc mở rộng hoạt động sinh kế. Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho họ tiếp cận tín dụng với lãi suất ưu đãi. Đồng thời, cần có các chương trình tư vấn tài chính để giúp họ quản lý tiền bạc một cách hiệu quả.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Tác Động Của Chính Sách Tái Định Cư Đà Nẵng 59 ký tự

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chính sách tái định cư hiện hành ở Đà Nẵng, tập trung vào tác động của chúng đến sinh kế của người dân. Việc đánh giá này bao gồm việc xác định những thành công và hạn chế của các chính sách hiện hành, đồng thời đề xuất các điều chỉnh cần thiết để cải thiện chính sách hỗ trợ tái định cư tại Đà Nẵng và đảm bảo rằng người dân có thể tái hòa nhập và sinh sống ổn định sau khi bị di dời.

5.1. Phân Tích Các Chính Sách Hỗ Trợ Hiện Hành

Phân tích các chính sách hỗ trợ hiện hành, bao gồm chính sách đền bù, chính sách đào tạo nghề, chính sách hỗ trợ tài chính và các chính sách khác, giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu của các chính sách này. Việc phân tích này cũng cần xem xét đến cách các chính sách này được thực thi trên thực tế và những rào cản mà người dân gặp phải khi tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

5.2. Đề Xuất Các Điều Chỉnh Chính Sách Để Nâng Cao Hiệu Quả

Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu đề xuất các điều chỉnh chính sách cần thiết để nâng cao hiệu quả của các chính sách hỗ trợ tái định cư. Các điều chỉnh này có thể bao gồm việc tăng mức đền bù, mở rộng phạm vi đào tạo nghề, cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách tái định cư.

VI. Kết Luận Hướng Đến Sinh Kế Bền Vững Cho Cư Dân Tái Định Cư 58 ký tự

Nghiên cứu về sinh kế thích ứng của cư dân tái định cư ở Đà Nẵng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng quá trình phát triển đô thị không gây ra những tác động tiêu cực đến cuộc sống của người dân. Bằng cách hiểu rõ hơn về những thách thức và cơ hội mà người dân tái định cư phải đối mặt, chúng ta có thể xây dựng các chính sách và chương trình hỗ trợ phù hợp để giúp họ tạo dựng cuộc sống tốt đẹp hơn và sinh kế bền vững.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Sinh Kế Thích Ứng

Nghiên cứu về sinh kế thích ứng không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những khó khăn mà người dân tái định cư phải đối mặt mà còn cung cấp những thông tin quan trọng để xây dựng các chính sách và chương trình hỗ trợ hiệu quả. Nghiên cứu này cũng góp phần vào việc xây dựng một xã hội công bằng và bền vững, nơi mọi người đều có cơ hội tạo dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tái Định Cư

Nghiên cứu này chỉ là một phần nhỏ trong một lĩnh vực nghiên cứu rộng lớn về tái định cư và phát triển đô thị. Cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để hiểu rõ hơn về những tác động của tái định cư đến văn hóa và xã hội của người tái định cư và đề xuất các giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực và tối đa hóa những lợi ích. Phát triển kinh tế địa phương gắn với tái định cư cũng là một hướng đi quan trọng cần được khai thác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận, phương pháp và khái quát địa bàn nghiên cứu (tr. 5-43) Chương 2: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi hoạt động sinh kế của cư dân tái định cư ở thành phố Đà Nẵng (tr. 55-72) Chương 3: Cấu trúc sinh kế thích ứng của cư dân tái định cư ở thành phố Đà Nẵng (tr. 73-104) Chương 4: Khả năng thích ứng và gợi ý một số động thái gia tăng khả năng thích ứng trong sinh kế của cư dân tái định cư ở thành phố Đà Nẵng (tr.hoa luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHƢƠNG PHÁP VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài Liên quan đến đề tài “Sinh kế thích ứng của cư dân TĐC ở thành phố Đà Nẵng trong quá trình CNH, HĐH”, NCS tiếp cận tình hình nghiên cứu qua hai nhóm cơ bản. Nhóm thứ nhất là những nghiên cứu về mối quan hệ giữa sinh kế và TĐC; Nhóm thứ hai là những nghiên cứu về sinh kế thích ứng. Mặc dù cách phân chia này chưa hẳn rạch ròi bởi một số công trình, bài viết… của nhóm thứ nhất đã hàm chứa nội dung của một số công trình, bài viết… của nhóm thứ hai và ngược lại, tuy nhiên về cơ bản, nội dung chính được chuyển tải trong các công trình, bài viết đó vẫn chủ yếu thiên về nhóm được phân loại. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1.

Nhóm nghiên cứu về mối quan hệ giữa sinh kế và TĐC Mối quan hệ giữa sinh kế và TĐC là chủ đề thu hút khá nhiều sự quan tâm của các học giả, nhà nghiên cứu trên thế giới, trong đó có thể kể đến một số hướng tiếp cận nghiên cứu chủ yếu sau: Hướng nghiên cứu chú trọng những yếu tố thay đổi sau TĐC, xác định những thay đổi có nguyên nhân từ việc TĐC và chỉ ra cách mà người dân địa phương giải quyết sự thay đổi đó của Maruyama (2003); Hướng nghiên cứu, đánh giá tác động của TĐC đến sinh kế và dân số của Bisrat Worku (2011); Hướng nghiên cứu về tác động của TĐC đến sinh kế và an ninh lương thực, nguồn vốn thiên nhiên, chú ý đến sự tác động gián tiếp đối với người dân bản địa sống lâu đời trên vùng đất được bố trí TĐC của Moti Jaleta (2011). Maruyama [73] (2003) trong bài viết The impacts of resettlement on livelihood and social relationships among the central Kalahari San đã đánh giá những thay đổi về sinh kế trước và sau TĐC của người Gui và Gana San ở Central Kalahari Game Reserve của chính phủ Botswana. Bên cạnh đó, do sau khi phân bố ban đầu các lô đất ở, một số người San vẫn ở lại trong khi những người khác chuyển 5 (LUAN.hoa luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ra khỏi khu TĐC, vì vậy, bài viết còn phân tích các mối quan hệ bên trong và bên ngoài khu TĐC. Từ đó, tác giả thể hiện sự nhìn nhận khá thấu đáo về tác động của việc di dời và TĐC đến sinh kế và các mối quan hệ xã hội của người dân [71].

Bisrat Worku [88] nghiên cứu về TĐC ở Abobo Woreda. Bisrat Worku (2011) trong bài viết Impact of resettlement on the livelihood of settler population in Abobo Woreda, Gambella people’s regional state đã tiến hành phân tích các nguồn vốn của người dân TĐC và chiến lược sinh kế của họ, phân tích những cú sốc và những thách thức khi thực hiện chương trình TĐC. Điều đáng chú ý là tác giả đã chỉ ra các đặc điểm cá nhân và tài sản sinh kế có mối quan hệ chặt chẽ với sinh kế sau TĐC. Nghiên cứu này cũng cho thấy có sự khác biệt rất lớn về sinh kế sau TĐC tùy vào quy mô hộ gia đình và quy mô đất nông nghiệp.

Đây là cơ sở để tác giả, ngoài những kiến nghị chung về giáo dục, môi trường, quản lý thiên nhiên, phát huy các nguồn năng lượng thay thế, cung cấp tiếp cận tín dụng,., đã có đề xuất mang tính đặc thù là hạn chế quy mô hộ gia đình, để đảm bảo sinh kế cho người dân sau TĐC. Moti Jaleta và cộng sự (2011) trong nghiên cứu Impact of resettlement on the livelihood, food security and natural resource utilization in Ethiopia [69] đã đánh giá các tác động của TĐC đến sinh kế, an ninh lương thực và sử dụng nguồn tài nguyên thiên nghiên. Việc TĐC vào giữa những năm 1980 mang mục đích giảm bớt áp lực về dân số đồng thời đưa người dân ra khỏi rừng, đồn điền trên sườn đồi. Trên thực tế, việc TĐC có rất ít tác động đến việc giảm bớt áp lực về tái tạo tài nguyên thiên nhiên nhưng thay vào đó lại dẫn đến xung đột với cư dân địa phương trong các khu TĐC.

Nghiên cứu đặt ra vấn đề là việc TĐC đang dẫn đến tình trạng đòi hỏi sự chia sẻ tài nguyên giữa người định cư và cộng đồng tiếp nhận, nên đã gây ra một số chi phí xã hội, dẫn đến mối quan hệ căng thẳng trong vùng. Như vậy, TĐC đã tác động đến tổ chức và thể chế trong quản lý tài nguyên thiên nhiên cũng như thể chế xã hội và chiến lược sinh kế. Dubale và Tekalign Gunjefo (2010) trong bài viết The impact of rural resettlement on livelihoods: a case of Isara resettlement site in Dawuro, Ethiopia [95] đã phân tích các tác động của TĐC đến sinh kế của cộng đồng tại Isara, trả lời câu hỏi về việc liệu TĐC có những tác động như thế nào, trên phương diện gì, mức độ ra sao đối với cộng đồng TĐC. Qua đó, nhóm tác giả đã khẳng định những tác 6 (LUAN.hoa luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động tiêu cực của TĐC đến sinh kế của không chỉ của người TĐC mà còn của người bản địa.

Hơn nữa, số lượng người dân ngày càng tăng cũng đã làm gia tăng tình trạng phá rừng và các nguồn tài nguyên có sẵn, gây mất cân bằng sinh thái. Như vậy, những nghiên cứu này thông qua dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đã đánh giá được tác động của TĐC đến cả sinh kế lẫn các mối quan hệ xã hội của cộng đồng TĐC. Các nghiên cứu nhận định, đa phần sau TĐC đời sống người dân trở nên thấp hơn, họ phải rất chật vật trong sinh kế của mình, để từ đó đưa ra nhiều giải pháp thiết thực. Tuy nhiên, những công trình này không đi theo hướng mô tả các hoạt động sinh kế thích ứng của người dân TĐC nên chưa xác định được trước hoàn cảnh mới, người dân TĐC đã có sinh kế thích ứng gì và xu hướng phát triển của chúng như thế nào.

Nhóm nghiên cứu về sinh kế thích ứng Nghiên cứu về sinh kế thích ứng được thực hiện ở nhiều châu lục trên thế giới, ở châu Á [85], châu Âu [77], châu Phi [72] và Mỹ [82],. trong đó phần lớn tập trung nghiên cứu về thích ứng trước biến đổi khí hậu. Về sinh kế thích ứng do CNH, HĐH, có thể kể đến một số nghiên cứu của các tác giả như Mihret Jember Bahry (2010), Sinavong Phonevilay (2013), Ryo Fujikura và Mikiyasu Nakayama (2019). Mihret Jember Bahry (2010) trong nghiên cứu Resettlement, household vulnerability, livelihood adaptation and opportunities in Ethiopia: a case study of the Metema resettlement area [58] viết về ba vùng đất TĐC ở Metela cho rằng sau TĐC, hầu hết các hộ gia đình đều đã cải thiện sinh kế của mình.

Tuy nhiên những cải thiện này có vẻ không mang lại lợi ích bền vững do có quá nhiều nhân tố cản trở quá trình thích ứng, mà theo tác giả, quan trọng nhất là do thiên tai và do đặc điểm của từng hộ gia đình. Tiếp cận vấn đề sinh kế thích ứng ở góc độ rộng hơn, Sinavong Phonevilay (2013) trong bài viết Peoples livelihood adaptation in rural resettlement projects in Laos" [75] đã mô tả thực trạng sinh kế thích ứng của hộ gia đình ở 3 cộng đồng Pao, Hmong, Phong (vùng Trung Lào) bị ảnh hưởng bởi các dự án thủy điện, trên 5 khía cạnh là vật chất, thiên nhiên, con người, kinh tế, xã hội. Trên cơ sở đánh giá 5 khía cạnh của sự thích ứng sinh kế trong từng dân tộc, tác giả nhận định rằng sự thích ứng xã hội là mức thấp nhất, thích ứng vật chất là mức cao nhất, từ đó kết luận rằng khía cạnh xã hội của sự thích ứng sinh kế là một trong những khó khăn lớn nhất đối với con người.hoa luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ryo Fujikura và Mikiyasu Nakayama (2019) trong bài viết Overview: livelihood re-establishment after resettlement due to dam construction thông qua nghiên cứu ở Indonesia, Nhật Bản và Sri Lanka đã đánh giá những ảnh hưởng của đến việc tái lập sinh kế của người dân. Để thực hiện mục đích này, nhóm tác giả đã thực hiện nghiên cứu trên các vấn đề bao gồm tác động lâu dài của TĐC đối với tái lập sinh kế, TĐC từ vùng nông thôn với nền kinh tế dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp đến thành phố, các vấn đề về giới liên quan đến TĐC và tái lập sinh kế.

Ngoài ra, các tác giả thể hiện lưu ý rằng việc xây dựng đập không chỉ có tác động đến những người TĐC mà còn ảnh hưởng đến những người không thuộc diện TĐC. Đặc biệt, đối với trường hợp Sri Lanka, bài viết nhấn mạnh đến yếu tố giới. Nghiên cứu này chỉ ra nhiều lý do dẫn đến khó khăn cho phụ nữ, có thể kể đến gồm: (1) Phụ nữ bị mất cụm nhà gồm nhiều gia đình hạt nhân, hỗ trợ và chia sẻ gánh nặng của các nhiệm vụ như làm việc nhà, (2) Người mất hệ thống lao động trao đổi qua lại truyền thống và họ không thể giúp đỡ lẫn nhau do sự khác biệt về đẳng cấp và nguồn gốc khác nhau, (3) Một kiểu hôn nhân mà người chồng sống trong nhà vợ bị bỏ rơi và phụ nữ mất đi sự hỗ trợ từ gia đình, (4) Thiếu đất chung khiến phụ nữ mất quyền tiếp cận đất đó để tạo thu nhập, (5) Phụ nữ không thể tham gia các chương trình đào tạo TĐC và hoạt động xã hội vì công việc gia đình và (6) Phụ nữ ít ảnh hưởng đến quyết định chế tạo liên quan đến sản xuất trang trại, tiếp thị và ngân sách gia đình [67]. Đối với trường hợp Indonesia, bài viết lại nhấn mạnh yếu tố việc làm.

Nghiên cứu ở Indonesia cho thấy, sau TĐC hoạt động sinh kế, việc làm trong thế hệ thứ hai kể từ khi TĐC đa dạng hơn so với thế hệ thứ nhất, nguyên nhân được xác định là thế hệ thứ hai có trình độ giáo dục cao hơn so với thế hệ thứ nhất [67]. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 1.