Luận án tiến sĩ nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng thâm canh quế cinnamomum cassia bl tại ba vùng sinh thái chính của việt nam

Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng thâm canh quế cinnamomum cassia bl tại ba, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: T¿ Minh Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Học Và Kỹ Thuật Trồng Quế Cinnamomum Cassia Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SỐ ĐẶC TRƯNG
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đặc điểm phân loại và tên gọi các loài Quế chủ yếu
• 1.2. Đặc điểm sinh học một số loài Quế chủ yếu
• 1.3. Đặc điểm hình thái một số loài Quế chủ yếu
• 1.4. Đặc điểm phân bố và sinh thái một số loài Quế chủ yếu
• 1.5. Đặc điểm đa dạng di truyền của một số loài Quế
• 1.6. Công dụng và giá trị sử dụng của vỏ và tinh dầu Quế
• 1.7. Tinh dầu Quế và thành phần hóa học của tinh dầu
• 1.8. Kỹ thuật chọn giống và nhân giống Quế
• 1.8.1. Kỹ thuật chọn giống Quế
• 1.8.2. Kỹ thuật nhân giống Quế
• 1.9. Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng Quế
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học của cây Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 2.2. Nghiên cứu chọn giống và khảo nghiệm giống Quế
• 2.3. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống vô tính Quế bằng phương pháp giâm hom
• 2.4. Nghiên cứu bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế ở 3 vùng Bắc bộ, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ
• 2.5. Đề xuất bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Quan điểm và cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 2.6.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.6.3. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của cây Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 2.6.4. Phương pháp nghiên cứu chọn giống Quế có năng suất và chất lượng vỏ cao
• 2.6.5. Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom
• 2.6.6. Phương pháp nghiên cứu bổ sung kỹ thuật trồng thâm canh Quế
• 2.6.7. Đề xuất bổ sung một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng Quế
• 2.6.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm sinh học của các giống Quế trồng ở 3 vùng
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái
• 3.1.1.1. Đặc điểm hình thái thân và vỏ cây
• 3.1.1.2. Đặc điểm hình thái và kích thước lá
• 3.1.1.3. Đặc điểm hình thái hoa, quả và hạt Quế
• 3.1.2. Khả năng sinh trưởng của các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.3. Đặc điểm di truyền các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.3.1. Kết quả tách chiết DNA tổng số
• 3.1.3.2. Kết quả phân tích DNA bằng chỉ thị ISSR
• 3.1.3.3. Đặc điểm đa dạng di truyền các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.3.4. Xác định trình tự hai vùng gen cho các mẫu nghiên cứu
• 3.1.4. Đặc điểm sinh thái nơi trồng Quế ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.4.1. Đặc điểm địa hình
• 3.1.4.2. Đặc điểm khí hậu
• 3.1.4.3. Đặc điểm đất đai
• 3.1.5. Đặc điểm vật hậu và chu kỳ sai quả
• 3.1.5.1. Đặc điểm vật hậu
• 3.1.5.2. Chu kỳ sai quả
• 3.1.6. Đặc điểm tinh dầu của các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.6.1. Hàm lượng tinh dầu Quế
• 3.1.6.2. Chất lượng tinh dầu Quế
• 3.1.6.3. Đánh giá thành phần tinh dầu Quế ở các vùng sinh thái
• 3.1.6.4. So sánh thành phần tinh dầu Quế ở các khu vực nghiên cứu
• 3.2. CHỌN CÂY TRỘI VÀ KHẢO NGHIỆM HẬU THẾ CÁC GIỐNG QUẾ
• 3.2.1. Chọn cây trội Quế ở 3 vùng sinh thái
• 3.2.2. Kết quả chọn cây trội ở vùng Bắc Bộ
• 3.2.3. Chọn cây trội dự tuyển theo các chỉ tiêu sinh trưởng
• 3.2.4. Năng suất vỏ, hàm lượng và chất lượng tinh dầu của cây trội dự tuyển
• 3.2.5. Xác định cây trội chính thức
• 3.2.6. Kết quả chọn cây trội ở vùng Bắc Trung Bộ
• 3.2.7. Kết quả chọn cây trội ở vùng Nam Trung Bộ
• 3.2.8. Kết quả khảo nghiệm hậu thế
• 3.2.8.1. Kết quả khảo nghiệm ở vùng Bắc Bộ
• 3.2.8.2. Kết quả khảo nghiệm ở vùng Bắc Trung Bộ
• 3.2.8.3. Khảo nghiệm ở vùng Nam Trung Bộ
• 3.3. KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG VÔ TÍNH BẰNG PHƯƠNG PHÁP GIÂM HOM
• 3.3.1. Ảnh hưởng thời vụ cắt trẻ hóa, tạo chồi đến khả năng sinh trưởng và chất lượng của chồi vượt lấy hom
• 3.3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng tuổi cây mẹ cắt trẻ hóa tạo chồi đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom giâm
• 3.3.3. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng kích thích ra rễ đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom giâm
• 3.3.4. Ảnh hưởng của giá thể, phương pháp giâm hom đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom giâm
• 3.4. BỔ SUNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG THÂM CANH QUẾ
• 3.4.1. Tiêu chuẩn cây con đem trồng
• 3.4.1.1. Tại huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
• 3.4.1.2. Tại huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 3.4.1.3. Tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3.4.2. Ảnh hưởng của bón thúc đến khả năng sinh trưởng của Quế
• 3.4.2.1. Tại huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
• 3.4.2.2. Tại huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 3.4.2.3. Tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• KẾT LUẬN, TẦM TƯƠNG LAI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây quế Cinnamomum cassia

Cây quế (Cinnamomum cassia) là một trong những loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao tại Việt Nam. Sản phẩm từ cây quế như vỏ và tinh dầu được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ y học đến thực phẩm. Theo nghiên cứu, tinh dầu quế có khả năng kháng khuẩn và được ứng dụng trong điều trị nhiều bệnh lý. Tuy nhiên, việc phát triển bền vững cây quế vẫn còn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là về năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhu cầu tiêu thụ quế trên thị trường quốc tế ngày càng tăng, điều này tạo ra cơ hội lớn cho người trồng rừng. Việc nghiên cứu và cải thiện kỹ thuật trồng quế là cần thiết để nâng cao giá trị kinh tế cho người nông dân.

II. Đặc điểm sinh học của cây quế

Đặc điểm sinh học của cây quế rất đa dạng và phong phú. Cây quế có khả năng sinh trưởng tốt trong các điều kiện khí hậu khác nhau, đặc biệt là ở các vùng núi cao. Đặc điểm hình thái của cây quế bao gồm thân gỗ, lá xanh bóng và hoa nhỏ màu vàng. Nghiên cứu cho thấy, cây quế có khả năng thích nghi tốt với môi trường sống, từ đó tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao. Đặc biệt, hàm lượng tinh dầu trong vỏ quế là yếu tố quyết định đến giá trị kinh tế của sản phẩm. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học của cây quế sẽ giúp cải thiện kỹ thuật trồng và chăm sóc, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

III. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây quế

Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây quế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc lựa chọn giống cây có năng suất cao là bước đầu tiên trong quy trình trồng quế. Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom đã được áp dụng thành công, giúp tạo ra những cây giống khỏe mạnh. Ngoài ra, việc chăm sóc cây quế trong giai đoạn đầu cũng rất quan trọng, bao gồm việc tưới nước, bón phân và kiểm soát sâu bệnh. Các biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh cũng cần được áp dụng để tối ưu hóa năng suất. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng tinh dầu trong sản phẩm.

IV. Tình hình trồng quế tại Việt Nam

Tình hình trồng quế tại Việt Nam hiện nay đang có những chuyển biến tích cực. Các vùng trồng quế chính như Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ đã được quy hoạch và phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, năng suất và chất lượng sản phẩm vẫn còn thấp so với tiềm năng. Việc áp dụng các công nghệ mới trong trồng và chăm sóc cây quế là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế. Các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ cũng đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành trồng quế. Đặc biệt, việc nghiên cứu và phát triển giống cây quế có năng suất và chất lượng cao là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị kinh tế cho người trồng rừng.

V. Ứng dụng của quế trong y học và kinh tế

Cây quế không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có nhiều ứng dụng trong y học. Tinh dầu quế được sử dụng trong nhiều sản phẩm dược phẩm, giúp cải thiện sức khỏe con người. Ngoài ra, quế còn được sử dụng như một loại gia vị trong ẩm thực, làm tăng hương vị cho nhiều món ăn. Giá trị kinh tế từ cây quế không chỉ đến từ vỏ và tinh dầu mà còn từ các bộ phận khác như lá và gỗ. Việc khai thác hợp lý và bền vững các sản phẩm từ cây quế sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho người nông dân và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Cây Quế (Cinnamomum cassia BL.) là loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao tại Việt Nam. Vỏ và tinh dầu Quế được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền, dược liệu hiện đại (kích thích tuần hoàn máu, hô hấp, bài tiết, sát trùng, ức chế vi khuẩn tả, vi khuẩn đơn bào, điều trị bệnh đường ruột), công nghiệp thực phẩm và hóa mỹ phẩm. Thân gỗ quế sau khai thác vỏ được sử dụng làm ván bóc nhân tạo. Tại Việt Nam, Quế phân bố và gây trồng tập trung ở ba vùng sinh thái lâm nghiệp chính: Đông Bắc Bộ (trọng tâm là Lào Cai, Yên Bái), Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An) và Nam Trung Bộ (Quảng Nam, Quảng Ngãi). Dù diện tích trồng quế không ngừng mở rộng, năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu tại nhiều địa phương vẫn ở mức thấp do tập quán canh tác quảng canh, chất lượng giống chưa được cải thiện, thiếu các nghiên cứu hệ thống về đặc điểm sinh học, quy trình nhân giống sinh dưỡng và kỹ thuật thâm canh chuyên sâu. Luận án tiến sĩ lâm nghiệp của tác giả Tạ Minh Quang (2023) được thực hiện nhằm giải quyết các hạn chế nêu trên.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác lập cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Bổ sung cơ sở khoa học nhằm phát triển rừng trồng thâm canh và nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng Quế ở 3 vùng sinh thái chính, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng Quế.
2. Mục tiêu cụ thể:

• Bổ sung một số đặc điểm sinh học của loài Quế (Cinnamomum cassia BL.);
• Chọn được giống có năng suất, chất lượng cao thông qua việc xác định một số gia đình cây trội Quế có triển vọng trong các khảo nghiệm hậu thế ở 3 vùng sinh thái trồng Quế;
• Xác định biện pháp kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom Quế;
• Bước đầu xác định và bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế ở 3 vùng sinh thái trồng Quế chính.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Loài Quế (Cinnamomum cassia BL.).
• Phạm vi không gian:
  • Nghiên cứu đặc điểm sinh học và chọn cây trội tại 6 tỉnh thuộc 3 vùng sinh thái: Lào Cai, Yên Bái (Bắc Bộ); Thanh Hóa, Nghệ An (Bắc Trung Bộ); Quảng Nam, Quảng Ngãi (Nam Trung Bộ).
  • Bố trí khảo nghiệm hậu thế và thí nghiệm kỹ thuật trồng thâm canh tại huyện Bảo Yên (tỉnh Lào Cai), huyện Quế Phong (tỉnh Nghệ An) và huyện Nam Trà My (tỉnh Quảng Nam).
  • Bố trí thí nghiệm nhân giống vô tính bằng giâm hom tại huyện Văn Yên (tỉnh Yên Bái) và huyện Bảo Yên (tỉnh Lào Cai).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực hiện trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2022, kế thừa các mô hình thí nghiệm và một phần số liệu của Đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ giai đoạn 2017–2021 do TS. Phan Văn Thắng làm chủ nhiệm.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án phân tích hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về chi Quế (Cinnamomum):

• Về phân loại thực vật và đặc điểm hình thái: Các công trình quốc tế của Van Der Werff và cs (1996), Ravindran và cs (2004), Balasubramanian và cs (1993), Kostermans (1961) đã xác định chi Cinnamomum có hơn 300 loài, nhận diện dựa trên 4 đặc điểm: chiều dài gân lá, lông mặt lá, đế quả và số lượng tế bào bao phấn. Ở Việt Nam, Lecomte (1907–1914), Trần Hợp (1984, 1991), Đỗ Tất Lợi (1985), Võ Văn Chi và cs (1997), Lê Công Sơn và cs (2013), Nguyen Kim Dao (2004), Nguyễn Huy Sơn và Phạm Văn Tuấn (2006) ghi nhận các giống quế gây trồng phổ biến ở miền Bắc và miền Trung thuộc loài Cinnamomum cassia. Các sản phẩm Quế Văn Yên, Quế Trà My, Quế Trà Bồng đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý (Quyết định số 01/QĐ-SHTT năm 2010, Quyết định số 2293/QĐ-SHTT năm 2011, Quyết định số 4525/QĐ-SHTT năm 2000).
• Về sinh thái và sinh trưởng: Nghiên cứu của Anandaraj (2004), Ranatunga và cs (2004), Hoàng Cầu (1993), Đỗ Thanh Hoa (1977), Ngô Đình Quế và cs (1995), Phạm Xuân Hoàn (2001), Nguyễn Huy Sơn (2014) chỉ ra Quế thích hợp ở độ cao dưới 500–700m (miền Bắc) hoặc dưới 1000m (miền Trung), lượng mưa trên 2000 mm/năm, đất feralit phát triển trên đá mẹ granit, gnai, phiến thạch sét. Trần Hợp (1984) xác định 3 giai đoạn tăng trưởng vỏ và sinh trưởng thân cây, giai đoạn 5–10 năm sinh trưởng nhanh nhất và ổn định ở tuổi 30.
• Về đa dạng di truyền: Các nghiên cứu sử dụng chỉ thị phân tử RAPD của Govinden và cs (2007), Miss, J. (2010), Sandigawad và cs (2011) trên thế giới, cũng như công trình của Hà Thị Phúc và cs (2015), Lưu Cảnh Trung và cs (2016) tại Việt Nam cho thấy hệ số tương đồng di truyền giữa các xuất xứ Quế dao động từ 0,67 đến 0,91.
• Về chọn giống, nhân giống và kỹ thuật gây trồng: Wijesekera và cs (1975), Krishnamoorthy và cs (1996, 2004) tại Sri Lanka và Ấn Độ đã chọn tạo các dòng Navashree (SL 63), Nithyashree (IN 189), C1, D2, D3. Tại Việt Nam, Lê Đình Khả và cs (2003), Phạm Văn Tuấn và Nguyễn Huy Sơn (2005, 2007), Lưu Cảnh Trung (2016) tuyển chọn cây trội và khảo nghiệm xuất xứ; Nguyễn Huy Sơn và cs (2001), Lê Thanh Chiến (2000), Nguyễn Thị The (1996) nghiên cứu nhân giống hữu tính, ghép nêm và giâm hom. Các hướng dẫn kỹ thuật như QPN 04 TCN 23:2000, TCVN 13358-1:2021, Quyết định 14/QĐ-BNN-TCLN (2022), Bùi Kiều Hưng (2022) đã quy định kỹ thuật trồng rừng nhưng chưa đầy đủ về nhân giống vô tính và thâm canh bón thúc.
• Về chất lượng tinh dầu: Vijayan và Thampuran (2004), Mallavarapu và cs (1995), Madan và cs (2004), Đỗ Tất Lợi (1985), Trần Quốc Túy và cs (2002), Bùi Văn Minh (2000), Viên Kim Cương (2021) xác định hàm lượng tinh dầu trong vỏ quế dao động từ 1,12% đến 5%, cấu tử chính cinnamaldehyde đạt 65–95%, và yêu cầu kiểm soát hàm lượng coumarin dưới 2%.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Chưa có công trình so sánh đồng bộ, hệ thống các đặc điểm sinh học (hình thái, sinh thái, di truyền phân tử, vật hậu, thành phần tinh dầu) giữa 3 vùng sinh thái chính; thiếu khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội nhằm tuyển chọn giống phục vụ từng vùng; kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom chưa chuẩn hóa về thời vụ trẻ hóa, tuổi cây mẹ, nồng độ IBA và giá thể; kỹ thuật trồng thâm canh còn thiếu cơ sở thực nghiệm định lượng về tiêu chuẩn cây con và chế độ phân bón thúc giai đoạn 3 năm đầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án tiếp cận nghiên cứu theo 4 quan điểm chính: tiếp cận kế thừa tài liệu, tiếp cận có sự tham gia của các bên liên quan, tiếp cận hệ thống - đa ngành (kết hợp lâm học, công nghệ sinh học và hóa học phân tích), và tiếp cận sinh thái thực nghiệm tại hiện trường.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Nghiên cứu đặc điểm sinh học:

• Hình thái: Chọn 6 cây tiêu chuẩn (tuổi 30, tán cân đối, khỏe mạnh, không sâu bệnh) trên mỗi tỉnh tại 6 tỉnh (Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ngãi). Thu thập mẫu vỏ, 5 lá bánh tẻ ở giữa tán/cây, 5 mẫu hoa, 5 mẫu quả, 5 mẫu hạt để đo đếm kích thước và lập tiêu bản so sánh.
• Đa dạng di truyền: Thu 56 mẫu lá bánh tẻ từ các cây 30 tuổi tại 6 tỉnh (Lào Cai 8 mẫu LC1–LC8; Yên Bái 10 mẫu YB1–YB10; Thanh Hóa 8 mẫu TH1–TH9; Nghệ An 10 mẫu NA1–NA10; Quảng Nam 10 mẫu QN1–QN10; Quảng Ngãi 10 mẫu QNG1–QNG10). Mẫu được bảo quản trong nitơ lỏng. Thực hiện tách chiết DNA tổng số, thực hiện phản ứng PCR với 8 chỉ thị phân tử ISSR (ISSR 49, ISSR 50, ISSR 51, ISSR 52, ISSR 53, ISSR 54, ISSR 55, ISSR 56) và giải trình tự 2 vùng gen lục lạp rpoB và matK.
• Sinh thái và vật hậu: Lập phẫu diện đất, phân tích lý hóa tính đất, điều tra khí hậu, theo dõi các pha vật hậu (ra chồi, ra nụ, hoa nở, quả non, quả chín) và chu kỳ sai quả tại các điểm nghiên cứu.
• Tinh dầu: Chưng cất lôi cuốn hơi nước xác định hàm lượng tinh dầu trong vỏ và lá; phân tích thành phần hóa học tinh dầu bằng phương pháp sắc ký khí ghép khối phổ (GCMS).

2. Chọn giống và khảo nghiệm hậu thế:

• Tuyển chọn cây trội qua 2 bước: Sơ tuyển dựa trên chỉ tiêu sinh trưởng ($D_{1.3}$, $H_{vn}$, $H_{dc}$, $D_t$, $T_{1.3}$, khối lượng vỏ $P_b$); sau đó phân tích hàm lượng tinh dầu và chất lượng cinnamaldehyde để công nhận cây trội chính thức.
• Bố trí khảo nghiệm hậu thế theo khối ngẫu nhiên hoàn lại tại Bảo Yên (Lào Cai), Quế Phong (Nghệ An), Nam Trà My (Quảng Nam).

3. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom:

• Bố trí thí nghiệm khảo sát ảnh hưởng của thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi lấy hom;
• Khảo sát ảnh hưởng của tuổi cây mẹ (cắt trẻ hóa) đến khả năng ra rễ;
• Khảo sát ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng kích thích ra rễ (IBA) sau 10 tuần giâm;
• Khảo sát ảnh hưởng của các công thức giá thể và phương pháp giâm hom đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom sau 6 tháng.

4. Nghiên cứu kỹ thuật trồng thâm canh:

• Thí nghiệm tiêu chuẩn cây con đem trồng (so sánh tuổi cây 12 tháng và 24 tháng; cây rễ trần và cây có bầu) tại 3 địa bàn (Bảo Yên, Quế Phong, Nam Trà My).
• Thí nghiệm bón thúc các loại phân (NPK, phân vi sinh) ở năm thứ 2 và năm thứ 3 đối với sinh trưởng đường kính ($D_{00}$) và chiều cao ($H_{vn}$).

5. Phương pháp xử lý số liệu: Xử lý các tham số thống kê mô tả (Trung bình $\bar{X}$, sai tiêu chuẩn $SE$, hệ số biến động $S%$), phân tích phương sai ANOVA và kiểm tra mức ý nghĩa sai khác (Sig., $p < 0,05$) bằng phần mềm thống kê chuyên dụng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 (27 trang) tổng hợp cơ sở lý luận và các tài liệu nghiên cứu về chi Cinnamomum trên thế giới và ở Việt Nam. Tác giả phân tích tình hình phân loại thực vật họ Lauraceae, đặc điểm sinh thái, các phương pháp nhân giống hữu tính, vô tính (ghép nêm, giâm hom), chọn giống cây trội và các khảo nghiệm xuất xứ trước đó. Đồng thời, chương này tổng kết số liệu diện tích rừng Quế của các tỉnh trọng điểm tính đến tháng 12/2021 dựa trên số liệu Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp & PTNT:

STT	Tỉnh	Tổng diện tích (ha)	Trồng tập trung (ha)	Trồng phân tán (ha)	Cơ quan cung cấp
1	Yên Bái	80.022	79.544	478	Chi cục Kiểm lâm
2	Lào Cai	40.000	39.800	200	Sở NN&PTNT
3	Thái Nguyên	8.400	8.300	100	Sở NN&PTNT
4	Quảng Ngãi	6.100	5.700	400	Chi cục Kiểm lâm
5	Quảng Nam	5.770	5.770	0	Chi cục Kiểm lâm
6	Bắc Kạn	5.980	5.980	0	Sở NN&PTNT
7	Lai Châu	5.850	5.850	0	Chi cục Kiểm lâm
8	Cao Bằng	4.675	4.175	500	Sở NN&PTNT
9	Tuyên Quang	2.050	2.050	0	Sở NN&PTNT
10	Thanh Hóa	1.563	1.563	0	Chi cục Kiểm lâm
11	Hà Giang	1.136	1.136	0	Sở NN&PTNT
12	Quảng Ninh	1.200	310	890	Chi cục Kiểm lâm
13	Nghệ An	753	294	459	Chi cục Kiểm lâm
Tổng	Cả nước	162.721	150.728	11.993

Chương 1 kết luận về 3 nhóm hạn chế tồn tại trong nghiên cứu cây Quế: thiếu nghiên cứu đồng bộ về sinh học và di truyền theo vùng; thiếu khảo nghiệm hậu thế chọn lọc giống; kỹ thuật gây trồng mang tính quảng canh, thiếu nghiên cứu định lượng về tiêu chuẩn cây giống và phân bón thúc thâm canh.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 (18 trang) xác lập khung nghiên cứu gồm 5 nội dung chính: (1) Đặc điểm sinh học (hình thái, di truyền, sinh thái, vật hậu, tinh dầu); (2) Chọn giống và khảo nghiệm hậu thế; (3) Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom; (4) Kỹ thuật trồng thâm canh; (5) Đề xuất bổ sung biện pháp kỹ thuật.

Chương này trình bày chi tiết danh mục 56 mẫu phân tích DNA từ 6 tỉnh và danh sách trình tự 8 mồi ISSR sử dụng trong nghiên cứu:

STT	Tên mồi	Trình tự 5' - 3'
1	ISSR 49	$(GA)_8T$
2	ISSR 50	$TT(CA)_8$
3	ISSR 51	$(GA)_8A$
4	ISSR 52	$(GA)_8A$
5	ISSR 53	$(CT)_8G$
6	ISSR 54	$(TC)_8G$
7	ISSR 55	$(AC)_8T$
8	ISSR 56	$(AC)_8G$

Chương 2 cũng mô tả hóa chất đệm ly trích sorbitol, các thành phần phản ứng PCR-ISSR, phương pháp giải trình tự gen lục lạp rpoB và matK, phương pháp phân tích tinh dầu GCMS, sơ đồ thiết kế khảo nghiệm hậu thế và các công thức thí nghiệm giâm hom, tiêu chuẩn cây con, bón phân thúc tại các hiện trường nghiên cứu.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 (84 trang) trình bày toàn bộ kết quả thực nghiệm đạt được:

1. Đặc điểm sinh học của các giống Quế ở 3 vùng sinh thái:

• Hình thái và sinh trưởng: Cung cấp số liệu chi tiết về kích thước lá, tỷ lệ chiều dài/chiều rộng lá (Bảng 3.1, Bảng 3.2), kích thước hoa, quả, hạt (Bảng 3.3, Bảng 3.4) và các chỉ tiêu sinh trưởng thân cây ở tuổi 30 (Bảng 3.5).
• Đa dạng di truyền: 8 chỉ thị ISSR nhân bản được các phân đoạn DNA đa hình rõ rệt giữa các mẫu (Bảng 3.6, Bảng 3.7, Bảng 3.8, Hình 3.7). Cây phân loại di truyền (Hình 3.8) và mức độ tương đồng nucleotide của vùng gen rpoB (Bảng 3.9) cùng vùng gen matK (Bảng 3.10) khẳng định các giống Quế gây trồng tại 3 vùng đều có quan hệ di truyền chặt chẽ, cùng thuộc loài Cinnamomum cassia BL.
• Sinh thái và vật hậu: Đánh giá điều kiện địa hình (Bảng 3.11), khí hậu nhiệt độ và lượng mưa (Bảng 3.12), lý hóa tính đất (Bảng 3.13, Hình 3.10). Xác định thời gian ra hoa từ tháng 10 năm trước đến tháng 2 năm sau, quả chín vào tháng 5 đến tháng 6 (Bảng 3.14, Hình 3.11) và chu kỳ sai quả cách năm (Bảng 3.15).
• Tinh dầu: Hàm lượng tinh dầu biến động theo vùng sinh thái và bộ phận cây (Bảng 3.16, Hình 3.12). Phân tích GCMS định danh các thành phần hóa học chính, trong đó cinnamaldehyde chiếm tỷ lệ ưu thế (Bảng 3.17, Bảng 3.18).

2. Chọn cây trội và khảo nghiệm hậu thế:

• Tuyển chọn cây trội: Xác định danh sách và chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất vỏ, hàm lượng và chất lượng tinh dầu của các cây trội chính thức tại Bắc Bộ (Bảng 3.19), Bắc Trung Bộ (Bảng 3.20) và Nam Trung Bộ (Bảng 3.21).
• Khảo nghiệm hậu thế: Đánh giá tỷ lệ sống, chiều cao $H_{vn}$ và đường kính gốc $D_{00}$ của các gia đình cây trội qua khảo nghiệm tại Bảo Yên - Lào Cai (Bảng 3.22), Quế Phong - Nghệ An (Bảng 3.23) và Nam Trà My - Quảng Nam (Bảng 3.24). Kết quả chọn ra 28 gia đình cây trội triển vọng: 10 gia đình ở Bắc Bộ, 9 gia đình ở Bắc Trung Bộ và 9 gia đình ở Nam Trung Bộ.

3. Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom:

• Xác định thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi vượt lấy hom (Bảng 3.25);
• Tuổi cây mẹ cắt trẻ hóa ảnh hưởng có ý nghĩa đến tỷ lệ ra rễ của hom giâm sau 6 tháng (Bảng 3.26 - cây mẹ tuổi non cho tỷ lệ ra rễ cao nhất);
• Xác định nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA tối ưu kích thích ra rễ sau 10 tuần (Bảng 3.27);
• Xác định công thức giá thể và phương pháp giâm hom thích hợp cho tỷ lệ sống và sinh trưởng của hom (Bảng 3.28, Hình 3.13).

4. Bổ sung biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế:

• Tiêu chuẩn cây con: Thí nghiệm tại Bảo Yên, Quế Phong, Nam Trà My (Bảng 3.29, Hình 3.14–3.19) chứng minh loại cây con (cây có bầu so với cây rễ trần; cây 12 tháng so với cây 24 tháng) ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng ban đầu.
• Bón thúc phân: Thí nghiệm bón thúc ở năm thứ 2 và năm thứ 3 với các công thức phân bón NPK và phân vi sinh (Bảng 3.30, Hình 3.20–3.22) thúc đẩy vượt trội sinh trưởng đường kính và chiều cao cây Quế so với đối chứng không bón.
• Đề xuất bổ sung quy trình kỹ thuật trồng thâm canh Quế cho 3 vùng sinh thái chính (trang 132–137).

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn được tác giả tổng kết trong luận án:

1. Về khoa học:

• Bổ sung hệ thống dữ liệu khoa học về đặc điểm sinh học chủ yếu của loài Quế (Cinnamomum cassia BL.) trồng tại 3 vùng sinh thái chính của Việt Nam, bao gồm: đặc điểm hình thái thân, vỏ, lá, hoa, quả, hạt; đặc điểm vật hậu và chu kỳ sai quả; đặc điểm sinh thái lập địa, khí hậu, đất đai; đặc điểm di truyền phân tử dựa trên 8 chỉ thị ISSR và trình tự 2 vùng gen lục lạp (rpoB, matK); đặc điểm hàm lượng và thành phần hóa học tinh dầu.
• Làm sáng tỏ quan hệ di truyền và xác định các xuất xứ Quế gây trồng tại Bắc Bộ (Lào Cai, Yên Bái), Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An) và Nam Trung Bộ (Quảng Nam, Quảng Ngãi) đều thuộc cùng loài Cinnamomum cassia BL.

2. Về thực tiễn:

• Đã xác định được quy trình kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom Quế (thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi, tuổi cây mẹ, nồng độ chất kích thích ra rễ IBA, giá thể và phương pháp giâm hom).
• Bước đầu chọn lọc và xác định được 28 gia đình cây trội Quế có triển vọng sinh trưởng tốt, cho năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu cao qua các khảo nghiệm hậu thế tại 3 vùng sinh thái (Bắc Bộ: 10 gia đình; Bắc Trung Bộ: 9 gia đình; Nam Trung Bộ: 9 gia đình).
• Bổ sung các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh Quế, bao gồm: tiêu chuẩn cây con đem trồng phù hợp cho từng điều kiện và chế độ bón phân thúc (loại phân NPK/vi sinh và liều lượng) trong 3 năm đầu kiến thiết cơ bản.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Khai thác 28 gia đình cây trội đã qua khảo nghiệm hậu thế để xây dựng rừng giống, vườn giống cung cấp vật liệu nhân giống chất lượng cao cho 3 vùng sinh thái.
• Ứng dụng kỹ thuật giâm hom chồi trẻ hóa để nhân giống vô tính nhanh các cá thể ưu trội.
• Đưa các quy định về tiêu chuẩn cây con và chế độ bón thúc vào quy trình kỹ thuật trồng rừng thâm canh Quế tại các địa phương nhằm thay thế tập quán canh tác quảng canh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Thời gian theo dõi khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội và các thí nghiệm thâm canh (tiêu chuẩn cây con, bón thúc) nằm trong giới hạn giai đoạn 2017–2022 (cây ở giai đoạn tuổi non 1–5 năm), chưa đủ thời gian để đánh giá toàn diện năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu khi lâm phần bước vào tuổi khai thác chính (15–30 năm).
• Thí nghiệm nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom mới chỉ được thực hiện tại hai địa bàn thuộc vùng Bắc Bộ (Văn Yên - Yên Bái và Bảo Yên - Lào Cai), chưa mở rộng thí nghiệm tại Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục theo dõi, đo đếm định kỳ các mô hình khảo nghiệm hậu thế 28 gia đình cây trội tại Bảo Yên (Lào Cai), Quế Phong (Nghệ An) và Nam Trà My (Quảng Nam) ở các giai đoạn tuổi lớn hơn để đánh giá độ ổn định di truyền, năng suất vỏ và hàm lượng cinnamaldehyde.
• Mở rộng khảo nghiệm kỹ thuật giâm hom tại các tỉnh thuộc Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ để hoàn thiện quy trình nhân giống vô tính áp dụng cho từng vùng sinh thái.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu về các yếu tố kiểm soát hàm lượng hợp chất coumarin trong chọn giống Quế đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng và lĩnh vực sau:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Công nghệ sinh học và Hóa học các hợp chất thiên nhiên: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra lâm học truyền thống với sinh học phân tử (chỉ thị ISSR, giải trình tự gen rpoB, matK) và phân tích hóa học (sắc ký GCMS); tham khảo phương pháp bố trí khảo nghiệm hậu thế cây rừng.
• Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp (Cục Lâm nghiệp, Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp & PTNT các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ngãi): Sử dụng các dẫn liệu thực nghiệm để bổ sung, hoàn thiện các quy trình, quy phạm kỹ thuật trồng rừng thâm canh Quế và tiêu chuẩn giống cây lâm sản ngoài gỗ (TCVN).
• Doanh nghiệp sản xuất giống, chủ rừng và hộ nông dân trồng Quế: Ứng dụng kỹ thuật giâm hom nhân giống vô tính, lựa chọn nguồn giống từ 28 gia đình cây trội triển vọng, áp dụng tiêu chuẩn cây con có bầu và kỹ thuật bón thúc phân NPK/vi sinh trong 3 năm đầu để tăng tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng rừng trồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tên khoa học chính thức và phạm vi phân bố của loài Quế được nghiên cứu trong luận án là gì? Cây Quế được nghiên cứu trong luận án có tên khoa học là Cinnamomum cassia BL., thuộc họ Re (Lauraceae). Luận án nghiên cứu loài này tại 6 tỉnh thuộc 3 vùng sinh thái lâm nghiệp chính của Việt Nam: Bắc Bộ (Lào Cai, Yên Bái), Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An) và Nam Trung Bộ (Quảng Nam, Quảng Ngãi).

2. Luận án đã sử dụng những kỹ thuật sinh học phân tử nào để đánh giá đặc điểm di truyền của các giống Quế? Luận án đã thu thập 56 mẫu DNA từ các cây Quế 30 tuổi tại 6 tỉnh, thực hiện tách chiết DNA tổng số, phân tích phản ứng PCR với 8 chỉ thị phân tử ISSR (từ ISSR 49 đến ISSR 56) và giải trình tự 2 vùng gen lục lạp rpoB và matK để xác định mức độ đa hình di truyền và độ tương đồng nucleotide giữa các quần thể.

3. Khảo nghiệm hậu thế trong luận án đã xác định được bao nhiêu gia đình cây trội có triển vọng? Qua khảo nghiệm hậu thế tại 3 địa bàn (Bảo Yên - Lào Cai, Quế Phong - Nghệ An, Nam Trà My - Quảng Nam), luận án đã tuyển chọn được 28 gia đình cây trội Quế có triển vọng sinh trưởng nhanh, năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu cao, bao gồm: 10 gia đình tại vùng Bắc Bộ, 9 gia đình tại vùng Bắc Trung Bộ và 9 gia đình tại vùng Nam Trung Bộ.

4. Kỹ thuật nhân giống vô tính Quế trong luận án đã khảo nghiệm những yếu tố nào? Nghiên cứu giâm hom Quế đã khảo nghiệm 4 yếu tố kỹ thuật: (1) Thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi vượt lấy hom; (2) Tuổi cây mẹ cắt trẻ hóa tạo chồi; (3) Nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA kích thích ra rễ sau 10 tuần; (4) Ảnh hưởng của các loại giá thể và phương pháp giâm hom đến tỷ lệ ra rễ và sinh trưởng của hom sau 6 tháng.

5. Luận án bổ sung những biện pháp kỹ thuật then chốt nào trong trồng rừng thâm canh Quế giai đoạn 3 năm đầu? Luận án bổ sung hai biện pháp kỹ thuật: (1) Chuẩn hóa tiêu chuẩn cây giống đem trồng (đánh giá ảnh hưởng của tuổi cây con 12 tháng/24 tháng và dạng cây có bầu/rễ trần đến tỷ lệ sống và sinh trưởng); (2) Chế độ bón thúc phân (xác định loại phân NPK, phân vi sinh và liều lượng bón ở năm thứ 2 và năm thứ 3) giúp tăng trưởng đường kính gốc ($D_{00}$) và chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Tạ Minh Quang (2023) đã giải quyết đồng bộ các mục tiêu nghiên cứu về đặc điểm sinh học, chọn giống và kỹ thuật trồng thâm canh Quế (Cinnamomum cassia BL.) tại ba vùng sinh thái trọng điểm của Việt Nam. Nghiên cứu đã cung cấp các dẫn liệu thực nghiệm về hình thái, vật hậu, di truyền phân tử (ISSR, rpoB, matK), thành phần tinh dầu, đồng thời chuẩn hóa kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom. Công trình đã tuyển chọn được 28 gia đình cây trội có triển vọng qua khảo nghiệm hậu thế và xác lập cơ sở khoa học cho việc áp dụng tiêu chuẩn cây con cùng chế độ bón thúc trong trồng rừng thâm canh. Đây là tài liệu khoa học có giá trị phục vụ công tác quản lý giống, phát triển rừng trồng lâm sản ngoài gỗ và nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngành Quế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan vÃn đề nghiên cāu (27 trang); - Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cāu (18 trang); - Chương 3: Kết quÁ nghiên cāu và thÁo luận (84 trang); - Kết luận, tồn t¿i và kiến nghị (4 trang ); - Tài liệu tham khÁo (11 trang). 6 Ch°¢ng 1 TäNG QUAN VÂN ĐÀ NGHIÊN CĄU 1. TRÊN TH¾ GIàI 1. Đ¿c điÃm phân lo¿i và tên gái các loài Qu¿ chă y¿u.

Trên thế giới, các nhà khoa học đã xác định chi Quế (Cinnamomum) có hơn 300 loài, phân bố chÿ yếu t¿i các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới cÿa Bắc Mỹ, Trung Mỹ, Nam Mỹ, châu Á, châu Đ¿i Dương và Australia, Van Der Werff et al (1996) [96]. Quế là tên gọi chung cÿa một số loài có dầu thơm, được gây trồng phổ biến để lÃy vỏ và tinh dầu gồm: loài Cinnamomum verum, có nguồn gốc á Sri Lanka và có tên thương m¿i quốc tế là Quế Sri Lanka (Sri Lanka cinnamom) hoặc Quế Ceylon (Ceylon cinnamom); loài Cinnamomum cassia có tên khác là Cinnamomum aromaticum được gọi là Quế Trung Quốc (Chinnese cassia) hoặc Quế Việt Nam (Vietnamese cassia), có nguồn gốc từ các tỉnh phía Nam Trung Quốc và Việt Nam; loài Cinnamomum burmannnii hay còn gọi là Quế Indonesia (Indonesian cassia); loài Indian cassia hoặc Cinnamomum tamala chÿ yếu á Ân Độ; các loài Cinnamomum impressinervium và Cinnamomum bejolghota cũng phân bố chÿ yếu á Ân Độ nhưng không phổ biến (P. Nirmal Babu, 2004) [92], Zeng, C. Theo Kostermans (1961) [79], Ravindran et al (2004) [91], Balasubramanian et al (1993) [72] thì đặc điểm phân lo¿i và nhận biết các loài Quế thưßng dựa vào 4 đặc điểm chính, gồm: (i) chiều dài cÿa gân lá; (ii) mặt lá có lông; (iii) đế quÁ; (iv) số lượng tế bào bao phÃn cÿa nhị hoa.

Nhìn chung, về phân lo¿i thực vật và tên gọi đã được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm từ rÃt sớm, đã xác định các loài trong chi Cinnamomum khá phong phú và hoàn thiện, ít có tranh luận về phân lo¿i. Đ¿c điÃm sinh hác mßt sá loài Qu¿ chă y¿u 1. Đặc điểm hình thái một số loài Quế chủ yếu Mỗi loài Quế các đặc điểm hình thái khác nhau, khi nghiên cāu các trưßng hợp cụ thể, các tác giÁ đã mô tÁ đặc điểm hình thái chung và những đặc điểm dễ nhận biết, điển hình là các công trình nghiên cāu cÿa P. Ravindran et al (2004) [91]; Nguyen Kim Dao (2004) [88]; Hasanah et al (2004) [76]; Ariyarathne et al (2018) [70].

Các loài Cinnamomum tamala và Cinnamomum Burmannii là cây gỗ nhỏ, có chiều cao đ¿t khoÁng 15m. cassia là cây gỗ nhỡ đến lớn, chiều cao có thể đ¿t từ 16 -18 m hoặc từ 18 - 20 m, đưßng kính cÿa các loài này có thể đ¿t 60 cm, gốc có thể hơi có b¿nh vè; vỏ nhẵn có mầu nâu sáng hoặc hơi hồng, có độ dầy tới 10 mm hoặc hơn, có vị cay; lá mọc đối hoặc gần đối, lá có hình bầu dục hoặc elip, đầu lá vuốt nhọn; thßi gian ra hoa thay đổi theo từng loài, thưßng từ tháng 10 năm trước đến tháng 2 năm sau và quÁ chín vào tháng 5 đến tháng 6 hàng năm. Ravindran et al (2004) [92] kích thước và hình thái lá giữa các loài có sự khác nhau khá rõ rệt, ngay trong cùng 1 loài nhưng phân bố tự nhiên hoặc được trồng á những nơi khác nhau cũng có sự khác biệt khá lớn. Chiều dài lá cÿa loài Cinnamomum verum dao động từ 8,7 đến 22,7 cm, trung bình khoÁng 13 cm; chiều rộng từ 3,3 - 8,3 cm, trung bình 5,1 cm.

Đối với lá cÿa loài Cinnamomum cassia cÁ chiều dài và rộng đều lớn hơn, chiều dài trung bình khoÁng 16,25 cm và chiều rộng trung bình 3,8 cm. Nhìn chung, các công trình nghiên cāu về đặc điểm hình thái thưßng gắn liền với các nghiên cāu phân lo¿i thực vật và tên gọi, chỉ tập trung vào các đặc điểm hình thái thân, lá, hoa và quÁ. Đặc điểm phân bố và sinh thái một số loài Quế chủ yếu Các loài Quế có tinh dầu chÿ yếu phân bố á vùng châu Á, điển hình là loài Cinnamomum verum, là loài cây bÁn địa cÿa Sri Lanka và Nam Ân Độ, Kostermans, A. Loài Cinnamomum tamala có phân bố á hầu hết các vùng Himalaya nhiệt đới, cận nhiệt đới và má rộng đến vùng Đông 8 Bắc cÿa Ân Độ, á độ cao đến dưới 2.000 m so với mực nước biển (Anandaraj, N.

Loài Quế này có phân bố tự nhiên á Nêpal, Băng La Đét và Myanmar. Loài Cinnamomum burmannii hay còn có các tên gọi khác như: java cassia, fagot cassia, padang cassia, batavia cassia, korintji cassia, vera cassia,… chúng có phân bố tự nhiên á vùng giữa Indonesia và Malaysia, hiện nay được trồng phổ biến để sÁn xuÃt hàng hóa á bán đÁo Timor. à Indonesia, chúng có phân bố tự nhiên từ mặt biển đến độ cao 2.000 m, trung tâm vùng trồng Quế á Indonesia là Padang, á độ cao từ 500 - 1.300 m so với mực nước biển (P. Ravindran et al, 2004) [92].

Loài Cinnamomum cassia có phân bố tự nhiên á các tỉnh phía Nam cÿa Trung Quốc, tập trung nhiều các á tỉnh QuÁng Đông và QuÁng Tây, thưßng á độ cao dưới 300m so với mực nước biển, nơi có nhiệt độ bình quân hằng năm khoÁng 22°C, lượng mưa bình quân khoÁng 1250 mm/năm, số ngày ẩm là 135 ngày/năm; nhiệt độ cao nhÃt là 38 0C và nhiệt độ thÃp nhÃt là 00C (Nguyen Kim Dao, 2004) [88]. Ranatunga et al, (2004) [90] thì Quế là cây trồng có thể gây trồng được trên nhiều lo¿i đÃt đai và điều kiện khí hậu khác nhau, cụ thể là: loài Cinnamomum verum có thể trồng được á những nơi có điều kiện khí hậu từ bán khô h¿n đến ẩm, từ đÃt pha cát đến đÃt feralit có hàm lượng sét cao, giầu mùn và hơi chua (pH Kcl≈ 4,5 - 5,5), thoát nước, có đá lẫn; chế độ nhiệt và chế độ ẩm có biên độ dao động khá lớn, nhiệt độ trung bình năm từ 20 - 300C; lượng mưa từ 1.500mm, độ cao khoÁng 300-350m so với mực nước biển; tuổi thọ cÿa cây Quế có thể lên tới 30 - 40 năm, với điều kiện lập địa thích hợp. Ngược l¿i, loài Cinnamomum cassia l¿i thích hợp với điều kiện nhiệt đới nóng ẩm, tầng đÃt sâu, giầu mùn, độ cao thích hợp dưới 500m so với mực nước biển, nhưng cũng có khi bắt gặp phân bố tự nhiên á độ cao hơn 1. Đặc điểm đa d¿ng di truyền của một số loài Quế Để đánh giá đặc điểm di truyền cÿa 2 loài Cinnamomum camphora và Cinnamomum verum, Govinden et al (2007) [75] đã sử dụng 11 mồi RAPD để 9 đánh giá sự khác biệt giữa 2 loài C.

Kết quÁ phân tích 11 mồi RAPD thu được các băng ADN dao động từ 400bp tới 3800bp. Số băng thu được á mỗi mồi dao động từ 1 tới 14 băng, trung bình 8 băng/mồi. TÃt cÁ những mồi được sử dụng đều cho số băng đa hình cao, điều này cho thÃy á đây có sự khác biệt giữa 2 loài. Trong một nghiên cāu khác á Thái Lan Miss, J.

(2010) [83] đã sử dụng phương pháp đánh giá các đặc điểm hình thái kết hợp với chỉ thị phân tử RAPD để đánh giá đa d¿ng di truyền quần thể cÿa 73 giống Quế thuộc 17 loài được chọn từ 6 tỉnh á miền Nam Thái Lan. Đồng thßi đã sử dụng 50 mồi RAPD đã được sàng lọc và 10 mồi cho kết quÁ đa hình đã được chọn ra để đánh giá đa d¿ng di truyền cÿa các mẫu. Kết quÁ sử dụng 10 mồi RAPD thu được 78 băng ADN, trong đó có 75 băng đa hình (chiếm 96,15%). Sử dụng phần mềm NTSYS version 2.1 để phân tích hệ số tương đồng di truyền và cây phân lo¿i.

Hệ số tương đồng di truyền giữa các mẫu giống Quế dao động từ 0,397 đến 0,987, trung bình 0,641; 73 mẫu giống Quế được chia làm 5 nhóm. Trong đó, có hai nhóm loài C. ilicioides có mối quan hệ di truyền gần gũi nhÃt, hệ số tương đồng di truyền trung bình cao nhÃt là 0,843; hai nhóm loài C. mollisimum hệ số tương đồng di truyền trung bình nhỏ nhÃt là 0,522; còn l¿i 1 nhóm loài khác biệt hẳn các nhóm trên.

Tương tự như vậy, Sandigawad A. M et al (2011) [93] đã sử dụng 40 marker RAPD để đánh giá mối quan hệ di truyền giữa 8 loài thuộc chi Cinnamomum á Nam Ân Độ. Kết quÁ sử dụng 40 mồi RAPD thu được 111 băng ADN trong đó có 98% đa hình. Mồi OPB - 17 nhân lên được số băng lớn nhÃt là 16 băng.

Mồi OPA19 và OPB - 16 nhân lên được số băng nhỏ nhÃt là 3 băng. Số băng nhân lên trung bình là 8,54 băng/mồi. Kích thước băng nhân lên được cao nhÃt là 4200bp và thÃp nhÃt là 100bp. Hệ số tương đồng di truyền dao động từ 0,17 (giữa C.

travancoricum) đến 0,81 (giữa C. Dựa vào sơ đồ hình cây, 8 loài thuộc chi 10 Cinnamomum được chia thành 2 nhóm. Nhóm B duy nhÃt có 1 loài C. Như vậy, chỉ thị RAPD được sử dụng thành công trong việc phân lo¿i và nghiên cāu phát sinh loài á các loài thuộc chi Cinnamomum.

Công dāng và gic trß sÿ dāng căa vß và tinh dÅu Qu¿ Theo Vijayan and R. Ajithan Thampuran (2004) [95]; Chowdhury, S et al (1998) [73] cho thÃy sÁn phẩm chính cÿa cây Quế là vỏ và tinh dầu, có giá trị sử dụng rÃt đa d¿ng và nhiều công dụng. Quế được sử dụng làm thực phẩm và là một lo¿i gia vị quan trọng thā hai sau Hồ tiêu á các nước Âu Mỹ. Quế được sử dụng trong y học cổ truyền từ rÃt lâu t¿i Trung Quốc, Ân Độ và Việt Nam (Zhu, L.

Quế có tác dụng làm toát mồ hôi và được sử dụng như một lo¿i thuốc h¿ sốt, chống sốt rét, giÁm đau đầu, đau cơ, đau khớp và làm tăng nhiệt độ cơ thể, cÁi thiện máu lưu thông, có tác dụng điều trị chán ăn, tim m¿ch, đưßng ruột. Quế được sử dụng cho bào chế dược phẩm. Quế có dược tính chống sốt rét, chống dị āng và miễn dịch, h¿ huyết áp và tác dụng tim m¿ch. Vỏ và tinh dầu quế là thành phần chính trong nhiều công thāc bào chế thuốc cÿa Ân Độ, Anh, Trung Quốc, Úc, Bỉ, Châu Âu, Pháp, Đāc, Hungary, Nhật BÁn, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ (Chungling Zang aet al 2019) [74].

Ngoài ra, Tinh dầu quế cũng được sử dụng nhiều trong các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và mỹ phẩm. Dầu Quế được sử dụng t¿o hương vị cho các lo¿i đồ uống và nước giÁi khát (B. Tinh dÅu Qu¿ và thành phÅn hóa hác căa tinh dÅu KhÁo sát tinh dầu trong các loài Quế, Wijesekera R.B et al (2004) [97] cho thÃy các loài trong chi Quế đều có tinh dầu.