¾I HÞC QUÞC GIA HÀ NÞI TR¯ÞNG ¾I HÞC Y D¯þC ------------------------------ L¯¡NG THÞ PH¯¡NG ANH NGHIÊN CþU ¾C IÞM SIÊU ÂM VÀ SINH HÓA TRONG SÀNG LÞC TR¯ÞC SINH HÞI CHþNG DOWN VÀO QUÝ I THAI Kþ T¾I BÞNH VIÞN PHþ S¾N TRUNG ¯¡NG KHÓA LU¾N TÞT NGHIÞP ¾I HÞC NGÀNH Kþ THU¾T XÉT NGHIÞM Khóa: QH.Y Ng±ßi h±ßng d¿n: PGS. NGUYÞN THÞ TRANG ThS.LÊ THÞ MINH PH¯¡NG Hà Nßi_2023 LÞI C¾M ¡N ß hoàn thành lu¿n vn này, tôi xin bày tß lòng bi¿t ¡n vô cùng sâu s¿c ¿n sÿ h±ßng d¿n và chß b¿o t¿n tình cÿa Cô h±ßng d¿n ThS.BS Lê Thß Minh Ph±¡ng 3 Bß môn Y D±ÿc hßc c¡ sß 3 Tr±ßng ¿i hßc Y D±ÿc - ¿i hßc Qußc gia Hà Nßi. Cô luôn là t¿m g±¡ng sáng ß tôi hßc hßi vß trình ß chuyên môn, tác phong làm vißc và sÿ t¿n tâm trong công vißc. Tôi vô cùng bi¿t ¡n Cô PGS.
Nguyßn Thß Trang ã luôn t¿o nhÿng ißu kißn tßt nh¿t ß tôi có thß hoàn thành lu¿n vn. Tôi cing xin gÿi lßi c¿m ¡n chân thành nh¿t tßi: - Ban Giám hißu, Phòng ào t¿o ¿i hßc, Th± vißn Tr±ßng ¿i hßc Y d±ÿc- ¿i hßc Qußc gia Hà Nßi. - Ban lãnh ¿o Bßnh vißn Phÿ s¿n Trung ±¡ng, các phòng ban, các bác s) và nhân viên y t¿ t¿i bßnh vißn ã t¿o ißu kißn giúp ÿ trong quá trình thu th¿p sß lißu. - C¿m ¡n ß tài c¡ sß c¿p tr±ßng ¿i hßc Y D±ÿc, HQGHN: Nghiên cÿu ¿c ißm mßt sß chß sß sinh hóa và siêu âm thai trong sàng lßc tr±ßc sinh hßi chÿng Down ß quý I thai kÿ t¿i Bßnh vißn Phÿ s¿n Trung ±¡ng.
- Gia ình và b¿n bè, nhÿng ng±ßi ã luôn ßng hành và ÿng hß tôi trong sußt quá trình thÿc hißn. Hà Nßi, ngày 28 tháng 05 nm 2023 Tác gi¿ L±¡ng Thß Ph±¡ng Anh B¾NG KÝ HIÞU VÀ CÁC CHþ VI¾T T¾T AC amniocentesis ³ - hCG Beta-human chorionic gonadotropin cs Cßng sÿ CVS chorionic villus sampling DTBS Dß t¿t b¿m sinh HC hßi chÿng NST Nhißm s¿c thß PAPP 3 A Pregnancy Associated Plasma Protein - A NT Kho¿ng sáng sau gáy SLTS sàng lßc tr±ßc sinh T21 trisomy 21 WHO Tß chÿc Y t¿ th¿ gißi KSSG, NT Kho¿ng sáng sau gáy MþC LþC LÞI C¾M ¡N. 2 B¾NG KÝ HIÞU VÀ CÁC CHþ VI¾T T¾T. 1 Ch±¡ng 1: TÞNG QUAN.
C¡ ch¿ phát sinh. Tình hình Hßi chÿng Down trên th¿ gißi và t¿i Vißt Nam. Các ph±¡ng pháp sàng lßc. Các ph±¡ng pháp sàng lßc tr±ßc sinh không xâm l¿n.
Sàng lßc dÿa trên tußi m¿. Sàng lßc dÿa vào tißn sÿ mang thai. Dÿa vào ¿c ißm siêu âm thai. Ph±¡ng pháp sàng lßc không xâm l¿n (Non- Invasive Prenatal genetic Testing- NIPT).
Các ph±¡ng pháp ch¿n oán tr±ßc sinh có xâm l¿n. 10 CH¯¡NG 2 ÞI T¯þNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU. ßi t±ÿng nghiên cÿu. Tiêu chu¿n lÿa chßn.
Tiêu chu¿n lo¿i trÿ. ßa ißm và thßi gian nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp nghiên cÿu. Thi¿t k¿ nghiên cÿu.
Quy trình nghiên cÿu. Cÿ m¿u nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp thu th¿p sß lißu. ¿o ÿc nghiên cÿu.
14 CH¯¡NG 3: K¾T QU¾ NGHIÊN CþU. Mô t¿ mßt sß ¿c ißm cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu. So sánh phân bß tußi m¿, chß sß sinh hóa, KSSG giÿa thai bình th±ßng và thai Trisomy 21.3 Các ph±¡ng trình mô hình và bi¿n sß. 21 CH¯¡NG 4: BÀN LU¾N.
Mô t¿ mßt sß y¿u tß nguy c¡ liên quan ¿n hßi chÿng Down. Mßi liên quan giÿa chß sß sinh hóa (free ³-hCG, PAPP-A) và kho¿ng sáng sau gáy (NT) vßi tußi thai và hißu chßnh các chß sß này theo tußi thai.3 Các ph±¡ng trình mô hình và bi¿n sß. 33 CH¯¡NG 5: K¾T LU¾N. Mô t¿ mßt sß ¿c ißm cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu .2 Các ph±¡ng trình mô hình và bi¿n sß.
37 TÀI LIÞU THAM KH¾O. 38 DANH MþC B¾NG B¿ng 3. Phân bß tußi thai phÿ trong nghiên cÿu. Tißn sÿ cÿa thai phÿ.
Tÿ lß thai m¿c hßi chÿng Down. Các b¿t th±ßng hình thái phát hißn trên siêu âm .5 Giá trß cÿa KSSG ß phát hißn thai hßi chÿng Down .6 Hißu chßnh chß sß sinh hóa free ³-hCG theo tußi thai.7 Hißu chßnh chß sß sinh hóa PAPP-A theo tußi thai.8 Hißu chßnh chß sß sinh hóa NT theo tußi thai. 23 i DANH MþC HÌNH Hình 1. K¿t qu¿ karyotype 47,XX,+21.
Bißu ß phân bß tußi thai. Bißu ß ±ßng ROC cÿa các ng±ÿng KSSG. Phân bß chß sß tußi m¿ giÿa t¿p dÿ lißu thai bình th±ßng và thai Down. Phân bß chß sß ³-hCG giÿa t¿p dÿ lißu thai bình th±ßng và thai Down.
Phân bß chß sß MoM PAPP-A giÿa t¿p dÿ lißu thai bình th±ßng và thai Down. Phân bß chß sß KSSG giÿa t¿p dÿ lißu thai bình th±ßng và thai Down. Mßi t±¡ng quan giÿa f³-HCG và tußi thai. Mßi t±¡ng quan giÿa PAPP-A và tußi thai.
22 Nh¿n xét: Nßng ß PAPP-A tng d¿n theo tußi thai.( p<0,05) Có công thÿc y= 1,54- 7,32E- 3*tußi thai. Mßi t±¡ng quan giÿa NT và tußi thai. 24 ii ¾T V¾N Þ Hßi chÿng Down (Trisomy 21) là mßt trong nhÿng b¿t th±ßng hay g¿p ß thai nhi và tr¿ s¡ sinh. Nguyên nhân gây ra dß t¿t b¿m sinh ó là: do rßi lo¿n v¿t ch¿t di truyßn, do tác nhân môi tr±ßng, b¿t th±ßng c¡ thß bß m¿, do c¿ v¿t ch¿t và di truyßn.
Trong ó, dß t¿t do rßi lo¿n v¿t ch¿t di truyßn gây h¿u qu¿ n¿ng nß nh¿t. Tr¿ sinh ra ph¿i ßi m¿t vßi khuy¿t t¿t tâm th¿n v¿n ßng, nh¿n thÿc; m¿c các dß t¿t vß tim và th¿n ho¿c th¿m chí d¿n ¿n tÿ vong ngay tÿ khi tr¿ sinh ra. M¿c dù các hßi chÿng trisomy không th±ßng g¿p nh± các bßnh lý m¿c ph¿i nh±ng nó là gánh n¿ng vß tâm lý, kinh t¿ cho c¿ gia ình và xã hßi, là thißt thòi lßn cho tr¿ m¿c hßi chÿng trisomy. Do ó, sàng lßc tr±ßc sinh hßi chÿng trisomy là vô cùng c¿n thi¿t, quan trßng nh¿m có nhÿng phát hißn, can thißp sßm nh¿t.
ß ch¿n oán nhÿng b¿t th±ßng vß NST cÿa thai nhi, thai phÿ c¿n làm các xét nghißm nh± chßc ßi, sinh thi¿t gai rau, tuy ß chính xác cao nh±ng tÿ lß rÿi ro r¿t lßn. Do v¿y, ß gi¿m bßt rÿi ro, tr±ßc khi ti¿n hành nhÿng kÿ thu¿t xâm l¿n, chúng ta nên thÿc hißn các xét nghißm sàng lßc ß lo¿i bßt nhÿng thai nhi có nguy c¡ th¿p bß dß t¿t b¿m sinh. Vì v¿y các phòng xét nghißm th±ßng siêu âm và chß ßnh các xét nghißm sàng lßc nh± double test ß thai kÿ quý I. ßi vßi xét nghißm double test, các k¿t qu¿ ßnh l±ÿng ³-HCG và PAPP-A máu, k¿t hÿp vßi k¿t qu¿ siêu âm thai nh± kho¿ng sáng sau gáy (NT), chißu dài ¿u mông (CRL),.ß tính ra tÿ lß nguy c¡ có ß chính xác lên ¿n 90% và tÿ lß d±¡ng tính gi¿ 5%.
Tuy nhiên giá trß này có thß thay ßi theo các y¿u tß ¿c tr±ng cÿa tÿng qu¿n thß[1]. Trong mßt sß nghiên cÿu g¿n ây ã chß ra sÿ sai khác cÿa giá trß trung vß qu¿n thß nghiên cÿu vßi các giá trß có s¿n cÿa ph¿n mßm, tÿ ây giúp c¿i thißn ß úng và ß tin c¿y cÿa các giá trß sàng lßc. Do ó chúng tôi làm nghiên cÿu này vßi hai mÿc tiêu: 1. Mô t¿ ¿c ißm cÿa mßt sß chß sß siêu âm và sinh hóa ß thai nhi m¿c hßi chÿng Down vào quý I thai kÿ.
Xác ßnh mßi liên quan cÿa mßt sß chß sß siêu âm và sinh hóa vßi nguy c¡ thai m¿c hßi chÿng Down vào quý I thai kÿ. 1 Ch±¡ng 1: TÞNG QUAN 1.1 ßnh ngh)a Hßi chÿng Down (Trisomy 21) là mßt rßi lo¿n phát trißn do thÿa mßt nhißm s¿c thß sß 21. Tình tr¿ng d± NST 21 có thß x¿y ra trong c¿ mßt o¿n NST, ±ÿc gßi là hßi chÿng Down chuyßn o¿n. Hßi chÿng Down là mßt rßi lo¿n phát trißn gây ra suy y¿u trong kh¿ nng nh¿n thÿc và phát trißn thß ch¿t.
Hßi chÿng Down hay g¿p nh¿t trong các hßi chÿng có bißu hißn rßi lo¿n NST ß tr¿ s¡ sinh sßng. Nm 1846, Seguin l¿n ¿u tiên mô t¿ nhÿng ¿c ißm hình thái cÿa bßnh vßi tên gßi <Furfuraceous Idiocy=. Nm 1866, John Langdon Down ã mô t¿ mßt sß bßnh nhân ch¿m trí tuß vßi nhÿng d¿u hißu vß hình thái r¿t ¿c tr±ng: m¿t tròn, khe m¿t x¿ch, n¿p qu¿t, hình ¿nh b¿t th±ßng vß n¿p g¿p ß lòng bàn tay và gi¿m tr±¡ng lÿc c¡.Nm 1959, Lejeune và cßng sÿ ã phát hißn ß nhÿng bßnh nhân m¿c hßi chÿng Down có 47 NST và thÿa 1 NST sß 21. Tÿ lß, dßch tß Tÿ lß m¿c ph¿i hßi chÿng Down ±ÿc ±ßc tính bßi Tß chÿc Y t¿ Th¿ gißi (WHO) là kho¿ng 1/1000 ¿n 1/1100 tr¿ s¡ sinh.
Vißc xác ßnh hßi chÿng Down có thß ±ÿc thÿc hißn qua các ph±¡ng pháp nh± xét nghißm m¿u rßi DNA, xét nghißm tr±ßc sinh, ho¿c xét nghißm trÿc ti¿p sau sinh. ißu này cung c¿p cho các chuyên gia y t¿ thông tin quan trßng ß ±a ra sÿ ch¿n oán chính xác và t± v¿n c¿n thi¿t cho gia ình. Theo nghiên cÿu cÿa Tr¿n ÿc Ph¿n ã thßng kê 0.07% tr¿ ß Thanh Khê- à N¿ng và 0.11% ß Biên Hòa bß m¿c hßi chÿng Down.[3] Theo các nghiên cÿu thì Hßi chÿng Down có thß x¿y ra vßi b¿t kÿ ai, tuy nhiên khi m¿ ngoài 30 tußi thì nguy c¡ con sinh ra bß Hßi chÿng Down s¿ cao h¡n. Tußi m¿ 20 thì tß lß m¿c ph¿i là 1/2000.
Nh±ng khi tußi m¿ là 35 thì tÿ lß này là 1/350. Khi m¿ ß tußi 40 thì tÿ lß nh¿y vßt lên ¿n 1/100. Kho¿ng 85- 90% sß thai Down bß ch¿t ngay ß giai o¿n phôi. Các y¿u tß nguy c¡ Nguyên nhân gây ra hßi chÿng Down là do thÿa mßt nhißm s¿c thß 21.
Y¿u tß làm tng nguy c¡ d¿n ¿n nguyên nhân này có thß ±ÿc xác ßnh ß nhÿng tr±ßng hÿp sau: 1. ß tußi cÿa m¿ khi mang thai: Tußi m¿ càng cao thì nguy c¡ sinh con m¿c bßnh Down càng lßn, nghiên cÿu cho th¿y nguy c¡ cao h¡n khi m¿ lßn h¡n 35 tußi. Phÿ nÿ mang thai khi tußi ã cao (tÿ lß ß m¿ b¿u trên 35 tußi là 1:350, trên 40 tußi là 1:100, trên 45 tußi là 1:30, trên 49 tußi là 1:10). Ng±ßi mang chuyßn o¿n di truyßn gây hßi chÿng Down: c¿ nam gißi l¿n phÿ nÿ ßu có kh¿ nng di truyßn cho ßi sau chuyßn o¿n di truyßn gây hßi chÿng Down.
Tÿng mang thai ho¿c sinh con m¿c hßi chÿng Down: nguy c¡ sinh con ho¿c mang thai bß bßnh trong nhÿng l¿n ti¿p theo là 1:100 1. C¡ ch¿ phát sinh Hißn nay, ch±a thß phát hißn chính xác nguyên nhân gây nên Hßi chÿng Down ß tÿng ng±ßi.