CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ SẢN PHẨM DU LỊCH VĂN HOÁ BIỂN Nghiên cứu về sản phẩm du lịch không còn là vấn đề mới khi nó được ghi nhận là một hoạt động cơ bản của ngành du lịch. Nghiên cứu để phát triển sản phẩm du lịch không chỉ ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân ở các địa phương, nhất là các địa phương có tiềm năng phát triển du lịch. Phát triển sản phẩm du lịch hiện nay thu hút sự quan tâm đặc biệt của cả các cơ quan, tổ chức, các nhà hoạch định chính sách lẫn người hoạt động thực tiễn và các nhà khoa học, đã có nhiều bài viết trên các sách, báo, tạp chí bàn về các vấn đề phát triển sản phẩm du lịch, trong đó có sản phẩm du lịch văn hóa biển.
Song các bài viết này còn mang tính nhỏ lẻ, và về cơ bản chỉ đề cập đến những thiếu sót, bất cập, hạn chế của việc phát triển sản phẩm du lịch văn hóa biển. Cho đến nay, ở cấp độ luận án tiến sĩ, chưa có công trình nghiên cứu mang tính hệ thống về phát triển sản phẩm du lịch văn hóa biển, vì vậy Luận án sẽ kế thừa các nghiên cứu về sản phẩm du lịch, sản phẩm du lịch văn hoá biển và phát triển sản phẩm du lịch văn hoá biển để xác định và thực hiện những nghiên cứu cụ thể về sản phẩm du lịch văn hoá biển tỉnh Bình Thuận, tập trung vào giải quyết tính lý luận, hệ thống của vấn đề. Trong thời gian qua, theo tác giả tìm hiểu thì các nghiên cứu liên quan đến phát triển sản phẩm du lịch văn hóa biển chủ yếu được thực hiện dưới một số hình thức như: luận văn, các sách chuyên khảo, các cuộc hội thảo, các dự án, đề án, bài viết trên các tạp chí, các trang báo điện tử. Một cách tổng quát, các nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án tập trung vào các nhóm chính sau đây: - Những nghiên cứu về sản phẩm du lịch và sản phẩm du lịch văn hoá biển; - Những nghiên cứu về văn hoá biển, văn hoá biển tỉnh Bình Thuận, - Những nghiên cứu về du lịch tỉnh Bình Thuận và sản phẩm phẩm du lịch văn hoá biển Bình Thuận; 13 1.
Những nghiên cứu về sản phẩm du lịch và sản phẩm du lịch văn hoá biển Trên trang Google Scholar, các nghiên cứu về sản phẩm du lịch và những vấn đề liên quan đến phát triển sản phẩm du lịch được đề cập rất nhiều. Các nghiên cứu, bài viết của các chuyên gia, nhà khoa học cũng đã có từ rất sớm vào những năm 1990. Đến năm 2023, trang này đã ghi nhận có khoảng 17. Trang Scopus, khi tìm kiếm từ khoá sản phẩm du lịch (tourism product), kết quả tìm kiếm ghi nhận, từ năm 1900 đến nay, đã có 103 nghiên cứu, trong đó từ năm 2014 đến năm 2023, các nhà khoa học tập trung nghiên cứu nhiều về chủ đề này (81 bài viết), riêng các tác giả Albrecht, J.
đã có 4 bài viết trong 3 năm 2021- 2023. Hầu hết các nghiên cứu này đều trên góc nhìn sản phẩm du lịch thuộc các chủ đề nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế - tài chính, quản trị kinh doanh và khoa học xã hội. Đặc biệt, các nghiên cứu này cũng chủ yếu tập trung ở các quốc gia có ngành du lịch phát triển mạnh như Trung Quốc, Anh, Úc, Mỹ,…Điều đó phần nào cho thấy, việc nghiên cứu các vấn đề về sản phẩm du lịch và phát triển sản phẩm du lịch có ý nghĩa rất lớn cả về mặt lý luận và thực tiễn. Số lượng các nghiên cứu về sản phẩm du lịch được công bố qua các năm, giai đoạn 1990 – 2023 trên Scopus (Nguồn: Scopus.com, 2023) Chú thích: Documents (Các nghiên cứu công bố), Year (Năm), by year Documents (Các nghiên cứu công bố qua mỗi năm) 14 Hình 1.
Số lượng các nghiên cứu về sản phẩm du lịch của các tác giả đến từ các quốc gia trên thế giới giai đoạn năm 1990 – 2023 (Nguồn: Scopus.com, 2023) Chú thích: Documents by country or territory (Các nghiên cứu được công bố theo quốc gia hoặc vùng lãnh thổ); Compare the document counts for up to 15 countries/territorys (So sánh số lượng các nghiên cứu cho tối đa 15 quốc gia hoặc vùng lãnh thổ); Documents (Các nghiên cứu công bố), China (Trung Quốc), United Kingdom (Vương quốc Anh), Australia (Úc), Malaysia (Malaysia), United States (Mỹ), Hungary (Hungary), Canada (Canada), India (Ấn Độ), Austria (Áo), Ethiopia (Ethiopia) Hầu hết các bài viết về sản phẩm du lịch, các nhà nghiên cứu đều có nhận định chung rằng phát triển sản phẩm du lịch là điều kiện tiên quyết để đáp ứng nhu cầu của khách du lịch (Smith, 1994), (Peter và cộng sự, 2011). Tuy nhiên, về các thành phần cấu thành nên sản phẩm du lịch thì các nhà nghiên cứu cũng có những nhận định tương đối khác biệt nhau. Theo Smith (1994) sản phẩm du lịch bao gồm năm yếu tố, được minh họa dưới dạng một loạt các vòng tròn đồng tâm bao gồm: 1. Các điều kiện cơ bản (điểm đến, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật 15 chất kỹ thuật du lịch,.
Dịch vụ; 3. Lòng hiếu khách; 4. Sự tự do lựa chọn của du khách và 5. Sự tham gia của khách du lịch (hình 1.), đồng thời ông cho rằng cần xem xét các khái niệm phát triển sản phẩm du lịch trên cả hai khía cạnh là nhu cầu và cung ứng.
Polladach Theerapappisit (2004) cho rằng việc phát triển sản phẩm du lịch phải dựa trên 3 nền tảng sau: Một là: Thị trường du lịch; Hai là: Tài nguyên du lịch; Ba là: Cơ sở vật chất và dịch vụ du lịch. Việc phát triển sản phẩm du lịch ở góc độ những chính sách ở tầm vĩ mô như: phát triển cơ sở hạ tầng và cải thiện lập pháp; Chiến lược hợp tác và tiếp thị quốc tế; đảm bảo chất lượng sản phẩm và chất lượng dịch vụ cạnh tranh. Peter (2011) thì cho rằng một sản phẩm du lịch bao gồm ba phản hồi từ khách du lịch: 1. Trải nghiệm (lễ hội, hoạt động, cộng đồng, ăn uống, giải trí,.
Yếu tố cảm xúc; 3. Yếu tố cơ bản (cơ sở hạ tầng, tài nguyên thiên nhiên, chỗ ở, nhà hàng, cửa hàng,. Do vậy, việc phát triển sản phẩm du lịch là một quá trình mà các nguồn lực của một điểm đến được định hình đáp ứng các yêu cầu của khách du lịch quốc tế và nội địa. Mô hình thành phần sản phẩm du lịch của Smith (1994) I = Involvement (Sự tham gia của du khách) PC (PP&FC) = Physical Plants (Các điều kiện cơ bản) và Freedom of Choice (Sự tự do lựa chọn của du khách) H = Hospitality (Lòng hiếu khách) S = Services (Dịch vụ) (Nguồn: Stephen L.
Smith, 1994) 16 Vào năm 2011, Peter Mac Nulty, trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế về Phát triển sản phẩm du lịch của ETC-UNWTO tại Ireland cũng đã đề nghị rằng phát triển sản phẩm du lịch cần có sự hiểu biết và đánh giá về thị trường để có sản phẩm phù hợp với thị trường, cụ thể: Phải đánh giá được mức độ mà cơ hội phát triển là duy nhất đối với điểm đến; Xu hướng và thị hiếu trên thị trường du lịch quốc tế và Sự phát triển sản phẩm của đối thủ cạnh tranh điểm đến. Bên cạnh đó, có một nguyên tắc quan trọng đó là: tạo ra sản phẩm du lịch có tính hỗn hợp, tức là làm cho khách du lịch có nhiều thứ để trải nghiệm và có thể làm giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào một số lượng thị trường và phân khúc thị trường. Đồng thời, phát triển sản phẩm du lịch phải nằm trong quy hoạch phát triển du lịch, bao gồm việc lập kế hoạch từ cấp vĩ mô đến vi mô. Kevin Moriarty (2014) thì đề cập đến những nội dung cần kiểm tra để phát triển sản phẩm du lịch, bao gồm: Khả năng tiếp cận; Danh lam thắng cảnh; Hoạt động; Dịch vụ chính; Dịch vụ hỗ trợ; Xác thực, Sự khác biệt; Tính đa dạng; Yếu tố thời vụ;… Qua đó, phần nào có thể thấy rằng, các nhà khoa học trên thế giới đã có sự quan tâm đến việc nghiên cứu sản phẩm du lịch và phát triển sản phẩm du lịch.
Tuy các tác giả có những cách tiếp cận hay góc nhìn khác nhau nhưng cơ bản vẫn tập trung vào các yếu tố chính của sản phẩm du lịch đó là tài nguyên du lịch, dịch vụ du lịch, những trải nghiệm của du khách. Ngoài ra, khi nghiên cứu về phát triển sản phẩm du lịch, một số nhà nghiên cứu còn chú trọng đến phát triển sản phẩm du lịch đặc thù như Trauer B. (2004), Phạm Trung Lương (2007), Trần Hữu Hiệp (2015), Lê Văn Minh (2015), Akinci và Kasalak (2016), Trần Văn Thông (2019), Nguyễn Phạm Hùng (2022a)…Tuy cách tiếp cận có những điểm khác nhau nhưng các tác giả đều có chung nhận định sản phẩm đặc thù là sản phẩm có tính độc đáo, cốt lõi, hấp dẫn, khác biệt và làm hài lòng khách du lịch. Việc phát triển sản phẩm du lịch đặc thù nhằm khai thác hiệu quả các giá trị vốn có của tài nguyên du lịch tại điểm đến du lịch, tạo ra những sản phẩm du lịch có 17 tính độc đáo, cốt lõi, hấp dẫn, nhằm gia tăng khả năng cạnh tranh sản phẩm du lịch giữa địa phương này với địa phương khác, giữa điểm đến này với điểm đến khác.
Tìm kiếm với từ khoá “sản phẩm du lịch văn hoá biển” (marine cultural tourism product) trên trang ScienceDirect đã liệt kê 1292 (giai đoạn 1999 – 2023) kết quả là các công bố thuộc các lĩnh vực về khoa học xã hội, quản trị kinh doanh và kinh tế. Tiếp tục lọc thông tin các bài viết liên quan đến phát triển sản phẩm du lịch văn hoá biển kết quả còn 275 bài. Trong đó, giai đoạn từ 2018 đến nay có rất nhiều bài viết, mỗi năm số lượng đều trên 100 bài. Tuy nhiên, khi nhập từ khoá này trên trang Scopus thì kết quả rất bất ngờ là chỉ có duy nhất 01 bài viết của Ling Qiu năm 2020.
Tìm kiếm trên trang Google Scholar cũng cho thấy chưa có bài nghiên cứu chuyên sâu nào về phát triển sản phẩm du lịch văn hoá biển, mặc dù có 80 bài viết về du lịch văn hoá biển. Tuy rằng, các nhà nghiên cứu đều khẳng định tầm quan trọng của văn hoá biển và du lịch văn hoá biển (Lu và cộng sự 2020), (Xiaoshuo, J., 2022), nhưng việc đề cập đến một mô hình phát triển sản phẩm du lịch văn hoá biển dường như vẫn còn bỏ ngỏ.