Nghiên Cứu Rủi Ro Tài Chính Tại Các Doanh Nghiệp Viễn Thông Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu về rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới

• Tác giả: Nguyễn Thị Chinh Lam
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Lai
• Trường học: Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên cứu rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU RỦI RO VÀ RỦI RO TÀI CHÍNH
• 1.1. Các nghiên cứu về rủi ro, rủi ro tài chính
• 1.2. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính
• 1.3. Các nghiên cứu về ngăn ngừa, hạn chế ảnh hưởng của rủi ro tài chính
• 1.4. Nhận xét, đánh giá chung các công trình nghiên cứu
• 1.5. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 1.5.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.5.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
• 2.1. Rủi ro và rủi ro tài chính
• 2.1.1. Khái niệm và phân loại rủi ro
• 2.1.2. Rủi ro tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp
• 2.1.3. Những quan niệm về rủi ro tài chính doanh nghiệp
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính
• 2.2. Hệ thống chỉ tiêu nhận diện và đánh giá rủi ro tài chính
• 2.2.1. Nhóm chỉ tiêu nhận diện rủi ro tài chính
• 2.2.2. Nhóm chỉ tiêu đánh giá rủi ro tài chính
• 2.3. Quản trị rủi ro tài chính doanh nghiệp
• 2.3.1. Quan niệm về quản trị rủi ro tài chính
• 2.3.2. Vai trò của quản trị rủi ro tài chính
• 2.3.3. Quy trình quản trị rủi ro tài chính
• 2.3.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tài chính
• 2.3.4.1. Nhận thức của nhà quản trị doanh nghiệp đối với rủi ro
• 2.3.4.2. Quy mô và hình thức tổ chức của doanh nghiệp
• 2.3.4.3. Sự phát triển thị trường các sản phẩm phái sinh
• 2.3.4.4. Chính sách quản trị rủi ro
• 2.3.4.5. Phương thức quản trị rủi ro
• 3. CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.2.1. Thiết kế nghiên cứu định tính
• 3.2.2. Nội dung và kết quả nghiên cứu định tính
• 3.2.3. Khảo sát về rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu định lượng
• 3.3.1. Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.3.2. Mã hóa các khái niệm, thang đo
• 3.4. Mô hình nghiên cứu lý thuyết và các giả thiết nghiên cứu
• 3.4.1. Mô hình nghiên cứu lý thuyết
• 3.4.2. Các giả thiết nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG VỀ RỦI RO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VIỄN THÔNG VIỆT NAM
• 4.1. Tổng quan doanh nghiệp viễn thông
• 4.1.1. Khái quát về doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
• 4.1.2. Đặc điểm kinh doanh viễn thông tại Việt Nam
• 4.2. Thực trạng rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
• 4.2.1. Khả năng thanh toán đối với các khoản nợ của các doanh nghiệp viễn thông
• 4.2.2. Đánh giá về rủi ro tài chính tại doanh nghiệp viễn thông
• 4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
• 4.3.1. Kiểm định mô hình lý thuyết các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính
• 4.3.2. Những kết luận từ mô hình nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Một số nội dung thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 5.2. Một số đề xuất, khuyến nghị với các doanh nghiệp viễn thông nhằm phòng ngừa và hạn chế ảnh hưởng của rủi ro tài chính
• 5.2.1. Cải thiện khả năng thanh toán trong ngắn hạn, xây dựng cơ cấu nợ hợp lý
• 5.2.2. Tìm kiếm các nguồn vốn tài trợ an toàn
• 5.2.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh tạo sự an toàn tài chính
• 5.2.4. Quản lý dòng tiền Cash flow của doanh nghiệp
• 5.2.5. Nâng cao nhận thức về rủi ro tài chính cho các nhà quản trị
• 5.2.6. Xây dựng chương trình đánh giá mức độ rủi ro tài chính
• 5.3. Kiến nghị với các cơ quan quản lý Nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Rủi Ro Tài Chính Doanh Nghiệp Viễn Thông

Nghiên cứu về rủi ro tài chính doanh nghiệp viễn thông đã được thực hiện từ cuối thế kỷ 20, với nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Các nghiên cứu này tập trung vào việc xác định, đánh giá và quản trị các rủi ro tiềm ẩn ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Các công trình nghiên cứu ban đầu thường tập trung vào các khía cạnh lý thuyết, trong khi các nghiên cứu gần đây có xu hướng tập trung vào các ứng dụng thực tiễn và các mô hình định lượng. Các nghiên cứu này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường viễn thông ngày càng cạnh tranh và biến động, nơi các doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức từ công nghệ mới, quy định pháp lý thay đổi, và áp lực về giá.

1.1. Nghiên cứu rủi ro tài chính và quản trị rủi ro

Nhiều nghiên cứu tập trung vào việc xác định và phân loại các loại rủi ro tài chính mà các doanh nghiệp viễn thông thường gặp phải, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và rủi ro hối đoái. Các nghiên cứu này cũng đề xuất các phương pháp và công cụ để quản trị rủi ro, như sử dụng các công cụ phái sinh, đa dạng hóa danh mục đầu tư và xây dựng các mô hình dự báo tài chính. Ví dụ, Peter Moles (1998) đã tổng hợp những kiến thức cơ bản về rủi ro tài chính, nguyên nhân và nội dung của quản trị rủi ro tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả của các phương pháp này có thể khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng doanh nghiệp và điều kiện thị trường.

1.2. Tổng quan các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính

Các nghiên cứu cũng đã xác định một số yếu tố chính ảnh hưởng đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp viễn thông, bao gồm cấu trúc vốn, khả năng sinh lời, hiệu quả hoạt động và môi trường kinh doanh. Các yếu tố này có thể tác động đến khả năng trả nợ, khả năng tạo ra dòng tiền và khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường. Ví dụ, Anastasios Gentzoglanis (2006) đã chỉ ra nhiều mối nguy cơ rủi ro mà ngành viễn thông gặp phải bao gồm sự cạnh tranh từ đối thủ, công nghệ, chính sách quản lý, nguồn nhân lực và vấn đề tài trợ và huy động vốn. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để các doanh nghiệp có thể đưa ra các quyết định tài chính phù hợp và giảm thiểu rủi ro.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Quản Trị Rủi Ro Tài Chính Viễn Thông

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về rủi ro tài chính doanh nghiệp viễn thông, vẫn còn tồn tại một số thách thức và hạn chế. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của ngành viễn thông, với nhiều loại hình dịch vụ và công nghệ khác nhau. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả tài chính và công nghệ để có thể đánh giá chính xác các rủi ro tiềm ẩn. Bên cạnh đó, việc thu thập dữ liệu đáng tin cậy cũng là một thách thức, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các công cụ đo lường rủi ro tài chính cũng cần được cập nhật và điều chỉnh thường xuyên để phản ánh các thay đổi của thị trường và công nghệ.

2.1. Khoảng trống nghiên cứu về rủi ro ngành viễn thông Việt Nam

Một số nghiên cứu trước đây còn hạn chế trong việc xem xét các đặc điểm cụ thể của thị trường viễn thông Việt Nam, nơi có sự khác biệt đáng kể so với các thị trường phát triển khác. Cụ thể, các yếu tố như quy định pháp lý, cạnh tranh từ các doanh nghiệp nhà nước và sự phát triển của công nghệ di động có thể tác động đáng kể đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp. Do đó, cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn để hiểu rõ hơn về các rủi ro đặc thù của thị trường viễn thông Việt Nam và đề xuất các giải pháp phù hợp. Trong quá trình khảo sát sơ bộ từ những công trình nghiên cứu về rủi ro tài chính doanh nghiệp cho thấy, lĩnh vực nghiên cứu này được thực hiện từ năm cuối của thế kỷ 20 tuy nhiên việc tiếp cận tới vấn đề này còn có những cách hiểu khác nhau.

2.2. Xác định nhiệm vụ nghiên cứu rủi ro tài chính Việt Nam

Nhiệm vụ của nghiên cứu này là xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam, đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố và đề xuất các giải pháp để giảm thiểu rủi ro. Nghiên cứu cũng sẽ xem xét các đặc điểm cụ thể của thị trường viễn thông Việt Nam và các quy định pháp lý liên quan. Ngoài ra, nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp định lượng và định tính để thu thập và phân tích dữ liệu, nhằm đảm bảo tính khách quan và tin cậy của kết quả. Cần đưa ra những biện pháp, giải pháp khắc phục những tồn tại, những biện pháp có tính phòng ngừa ảnh hưởng do rủi ro tài chính đem lại.

III. Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng Doanh Nghiệp Viễn Thông

Để đánh giá rủi ro tín dụng viễn thông, có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phân tích báo cáo tài chính, đánh giá xếp hạng tín dụng, và xây dựng các mô hình dự báo. Phân tích báo cáo tài chính giúp xác định khả năng trả nợ, khả năng sinh lời và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đánh giá xếp hạng tín dụng cung cấp một cái nhìn tổng quan về mức độ rủi ro của doanh nghiệp so với các đối thủ cạnh tranh. Xây dựng các mô hình dự báo giúp dự đoán các rủi ro tiềm ẩn và đánh giá tác động của chúng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp. Standard & Poor’s dựa vào những tiêu chí: số liệu kế toán, chính sách kế toán, khả năng đối phó rủi ro, dòng tiền, cấu trúc vốn và khả năng thanh khoản. Trong đó yếu tố dòng tiền được Standard & Poor’s quan tâm đặc biệt.

3.1. Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp viễn thông

Phân tích báo cáo tài chính là một bước quan trọng trong việc đánh giá rủi ro tín dụng. Các chỉ số tài chính như tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, tỷ lệ thanh khoản, tỷ lệ sinh lời và tỷ lệ hiệu quả hoạt động có thể cung cấp thông tin quan trọng về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Việc so sánh các chỉ số này với các đối thủ cạnh tranh và với các năm trước cũng giúp xác định các xu hướng và các vấn đề tiềm ẩn. Chẳng hạn, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cao có thể cho thấy doanh nghiệp đang phụ thuộc quá nhiều vào nợ vay, trong khi tỷ lệ thanh khoản thấp có thể cho thấy doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc trả nợ ngắn hạn.

3.2. Mô hình dự báo rủi ro tài chính trong doanh nghiệp

Các mô hình dự báo có thể giúp dự đoán các rủi ro tiềm ẩn và đánh giá tác động của chúng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp. Các mô hình này thường sử dụng các biến số kinh tế vĩ mô, các chỉ số ngành và các chỉ số tài chính của doanh nghiệp để dự đoán các chỉ số tài chính trong tương lai. Một số mô hình phổ biến bao gồm mô hình hồi quy, mô hình chuỗi thời gian và mô hình mạng nơ-ron. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các mô hình này chỉ là công cụ hỗ trợ và không thể thay thế cho việc đánh giá chuyên môn và kinh nghiệm của các nhà phân tích tài chính.

IV. Biện Pháp Phòng Ngừa Rủi Ro Thanh Khoản Doanh Nghiệp Viễn Thông

Phòng ngừa rủi ro thanh khoản là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính của các doanh nghiệp viễn thông. Một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm quản lý dòng tiền chặt chẽ, duy trì một lượng tiền mặt dự trữ đủ lớn, đa dạng hóa các nguồn tài trợ, và xây dựng các kế hoạch dự phòng cho các tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, việc theo dõi chặt chẽ các chỉ số thanh khoản và đưa ra các biện pháp điều chỉnh kịp thời cũng rất quan trọng. Trong đó yếu tố dòng tiền được Standard & Poor’s quan tâm đặc biệt, hãng này đánh giá cao đối với các doanh nghiệp viễn thông, cáp và truyền hình vệ tính biết đa dạng dòng tiền thu bằng cách đa dạng dịch vụ cung cấp, ngoài ra mối liên hệ giữa sự biến động dòng tiền và lợi nhuận của công ty cũng đư ợc hãng xem xét.

4.1. Quản lý dòng tiền hiệu quả trong hoạt động kinh doanh

Quản lý dòng tiền hiệu quả là yếu tố then chốt để phòng ngừa rủi ro thanh khoản. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải dự báo chính xác dòng tiền vào và ra, kiểm soát chặt chẽ các khoản phải thu và phải trả, và tối ưu hóa chu kỳ tiền mặt. Ngoài ra, việc sử dụng các công cụ quản lý dòng tiền như hệ thống thanh toán điện tử và các dịch vụ ngân hàng trực tuyến cũng giúp tăng cường hiệu quả quản lý dòng tiền. Doanh nghiệp cần có sự chủ động đối phó, có tầm dự báo xa và chính xác sẽ giảm thiểu tối đa được sự ảnh hưởng.

4.2. Xây dựng kế hoạch dự phòng cho khủng hoảng tài chính

Xây dựng các kế hoạch dự phòng là một biện pháp quan trọng để đối phó với các tình huống khẩn cấp và giảm thiểu tác động của khủng hoảng tài chính. Các kế hoạch này cần xác định các kịch bản xấu nhất có thể xảy ra, các biện pháp ứng phó và các nguồn lực cần thiết. Ngoài ra, việc thử nghiệm và cập nhật các kế hoạch này thường xuyên cũng giúp đảm bảo tính hiệu quả của chúng. Những doanh nghiệp coi nhẹ những biện pháp phòng ngừa tất nhiên sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn thậm chí phải đối mặt với nguy cơ phá sản, giải thể.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Rủi Ro Tài Chính Trong Thực Tiễn Viễn Thông

Các kết quả nghiên cứu về rủi ro tài chính có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau của hoạt động kinh doanh viễn thông. Ví dụ, các nhà quản lý có thể sử dụng các mô hình dự báo để đưa ra các quyết định đầu tư và tài trợ phù hợp. Các nhà phân tích tín dụng có thể sử dụng các công cụ đánh giá rủi ro để xếp hạng tín dụng của các doanh nghiệp. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu để xây dựng các quy định pháp lý phù hợp và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành viễn thông. Các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp viễn thông nói riêng đang đối mặt với nhiều khó khăn thách thức nhưng cũng chính là những cơ hội, mỗi nhà quản trị trong các doanh nghiệp viễn thông cần có những thay đổi về tư duy, chiến lược cho phù hợp trong đó có vấn đề nhận thức về rủi ro tài chính.

5.1. Ra quyết định đầu tư và tài trợ dựa trên rủi ro

Việc ra quyết định đầu tư và tài trợ dựa trên đánh giá rủi ro giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Các nhà quản lý cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như chi phí vốn, lợi nhuận dự kiến, và mức độ rủi ro của từng dự án trước khi đưa ra quyết định. Ngoài ra, việc sử dụng các công cụ quản lý rủi ro như bảo hiểm và các công cụ phái sinh cũng giúp giảm thiểu tác động của các rủi ro không mong muốn.

5.2. Đề xuất chính sách quản trị rủi ro hiệu quả

Các kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng các quy định pháp lý phù hợp và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành viễn thông. Các quy định này cần đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro tiên tiến. Ngoài ra, việc hợp tác giữa các doanh nghiệp, các tổ chức nghiên cứu và các cơ quan quản lý cũng rất quan trọng để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm về quản lý rủi ro.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Rủi Ro Tài Chính Viễn Thông

Nghiên cứu về rủi ro tài chính trong các doanh nghiệp viễn thông là một lĩnh vực quan trọng và phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức về tài chính, công nghệ và quản lý. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp các doanh nghiệp, các nhà hoạch định chính sách và các nhà đầu tư đưa ra các quyết định sáng suốt và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành viễn thông. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu hơn về các rủi ro đặc thù của thị trường viễn thông Việt Nam và các giải pháp quản lý rủi ro phù hợp. Trong hoạt động các doanh nghiệp mới chỉ chú ý đến rủi ro kinh doanh đây là loại rủi ro nhắc đến khả năng lưu chuyển tiền tệ của doanh nghiệp khi so sánh với những yêu cầu về thanh toán giá vốn hàng bán, tiền công, tiền lương. Một vấn đề nữa mà các nhà quản trị chưa quan tâm hoặc chưa nhận thức một cách đầy đủ đó là rủi ro tài chính.

6.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu này đã xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam, đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố và đề xuất các giải pháp để giảm thiểu rủi ro. Nghiên cứu cũng đã xem xét các đặc điểm cụ thể của thị trường viễn thông Việt Nam và các quy định pháp lý liên quan. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cấu trúc vốn, khả năng sinh lời, hiệu quả hoạt động và môi trường kinh doanh là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai về rủi ro viễn thông

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu hơn về các rủi ro đặc thù của thị trường viễn thông Việt Nam, như rủi ro công nghệ, rủi ro bảo mật và rủi ro cạnh tranh. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc phát triển các mô hình dự báo rủi ro chính xác hơn và các công cụ quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc nghiên cứu tác động của các chính sách của chính phủ và các yếu tố kinh tế vĩ mô đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp cũng rất quan trọng. Việc nghiên cứu rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông còn khá ít.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngành Quản trị kinh doanh (mã số 9.01) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Chinh Lam, với tiêu đề "Nghiên cứu rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam", được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Đức Lai và GS.TS Bùi Xuân Phong tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (năm 2022). Luận án tập trung giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông có hạ tầng mạng tại Việt Nam.

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh biến động và sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, các doanh nghiệp viễn thông phải đối mặt với nhiều áp lực tài chính. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp mới chỉ quan tâm đến rủi ro kinh doanh (liên quan đến lưu chuyển tiền tệ so với chi trả giá vốn hàng bán, tiền lương) mà chưa nhận thức đầy đủ về rủi ro tài chính. Các nghiên cứu trước đây về rủi ro tài chính tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào khối ngân hàng thương mại, các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán, hoặc các ngành như công nghiệp, dược phẩm, thủy sản, xây dựng. Nhóm doanh nghiệp viễn thông—đặc biệt là các doanh nghiệp chưa niêm yết nhưng sở hữu hạ tầng mạng riêng—chưa được khảo sát một cách có hệ thống.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ thực trạng rủi ro tài chính và các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro tài chính. Luận án xác định 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về rủi ro tài chính doanh nghiệp, làm rõ khái niệm và các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính.
2. Đánh giá thực trạng rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam.
3. Xây dựng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam.
4. Nghiên cứu một số đề xuất nhằm phòng ngừa, hạn chế sự ảnh hưởng của rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông.

Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Rủi ro tài chính doanh nghiệp là gì?
2. Rủi ro tài chính biểu hiện như thế nào tại các doanh nghiệp viễn thông?
3. Có những yếu tố nào và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố như thế nào đến rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam?
4. Doanh nghiệp viễn thông nên sử dụng biện pháp nào, công cụ nào để phòng tránh và hạn chế ảnh hưởng của rủi ro tài chính?

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng rủi ro tài chính trong hoạt động của các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam, trong đó rủi ro tài chính được tiếp cận theo nghĩa hẹp là khả năng thanh toán đối với các khoản nợ của doanh nghiệp.
• Phạm vi nghiên cứu: Khái niệm rủi ro tài chính trong phạm vi cấp độ doanh nghiệp; sử dụng số liệu trên báo cáo tài chính trong giai đoạn 2011–2020 của 7 doanh nghiệp viễn thông Việt Nam có thiết lập hạ tầng mạng riêng (gồm: Vinaphone, Mobifone, FPT Telecom, CMC Telecom, VTC, Vishipel, SPT Telecom).

Ý nghĩa khoa học của luận án là hệ thống hóa lý luận và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến rủi ro tài chính doanh nghiệp viễn thông. Ý nghĩa thực tiễn là cung cấp bức tranh tài chính giai đoạn 2011–2020 của 7 doanh nghiệp viễn thông lớn và đưa ra các khuyến nghị giúp các nhà quản trị đảm bảo an toàn tài chính.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân chia thành 3 nhóm hướng nghiên cứu chính:

1. Các nghiên cứu về rủi ro và rủi ro tài chính:

• Peter Moles (1998, Đại học Edinburgh) với tài liệu "Financial Risk Management - Source of Financial Risk and Risk Assessment" hệ thống hóa các nguyên nhân và nội dung quản trị rủi ro tài chính.
• Anastasios Gentzoglanis (2006, Đại học Sherbrooke) nghiên cứu quản trị rủi ro ngành viễn thông tại công ty Telus Canada, phân loại rủi ro thành rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính (gồm rủi ro lãi suất, tỷ giá và tín dụng).
• Philippe Jorion với ấn phẩm "Financial Risk Manager" (Wiley Finance) phân tích quản trị rủi ro tài chính qua 7 phần chuyên sâu.
• Standard & Poor's (2009) trên Global Credit Portal công bố bài viết về rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính ngành viễn thông, cáp và truyền hình vệ tinh, chỉ ra mối liên hệ giữa hai loại rủi ro trong xếp hạng tín dụng và nhấn mạnh vai trò của dòng tiền.
• Nguyễn Thành Cường và Phạm Thế Anh (2010) ứng dụng mô hình điểm số Z của E. Altman để đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp thủy sản niêm yết.
• Hà Văn Sang và Nguyễn Hà Nam (2011) ứng dụng mô hình học máy và mạng nơ-ron đánh giá rủi ro tài chính chứng khoán.
• Nguyễn Thị Thanh (2011) nghiên cứu phân tích rủi ro tài chính trong các tập đoàn kinh tế mẹ - con.
• Lê Văn Luyện và Vũ Thị Hậu (2011) phân tích rủi ro tài chính tại 105 doanh nghiệp niêm yết giai đoạn 2008–2011.
• Bộ môn Tài chính quốc tế, Đại học Kinh tế TP.HCM (2012) phân biệt rủi ro kiệt giá tài chính (độ nhạy với lãi suất, tỷ giá, giá cả) và rủi ro tài chính (bao gồm việc sử dụng đòn bẩy tài chính).
• Lê Hoàng Vinh (2014, Đại học Ngân hàng TP.HCM) nghiên cứu cơ cấu vốn và rủi ro tài chính của 230 doanh nghiệp phi tài chính giai đoạn 2010–2013.
• Nguyễn Hữu Tuấn, Nguyễn Thanh Tuyến, Võ Ngọc Thanh Tuyền, Hà Hiếu Dinh (2015) khảo sát độ nhạy cảm rủi ro kiệt giá tài chính lên giá trị của 18 ngành niêm yết tại Việt Nam bằng hồi quy OLS.

2. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính:

• Edward I. Altman (1968) công bố mô hình điểm số $Z$, sau đó mở rộng thành mô hình $Z'$ (cho doanh nghiệp chưa cổ phần hóa) và $Z''$ (cho doanh nghiệp phi sản xuất).
• Torben G. Andersen, Tim Bollerslev, Peter F. Diebold (2011, Đại học Aarhus) phân tích các kỹ thuật đo lường rủi ro như VaR, ES.
• Nhóm tác giả tại Đại học Kinh tế và Quản trị Trung Quốc (2012) trên E3 Journal of Business Management and Economics phân tích các yếu tố cơ cấu nợ, khả năng thanh toán, hiệu suất hoạt động, cấu trúc vốn tác động đến rủi ro tài chính theo mô hình Bathory của các doanh nghiệp vừa và nhỏ niêm yết sàn Thâm Quyến.
• Amalendu Bhunia và Somnath Mukhuti nghiên cứu đo lường rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ sàn Bombay (Ấn Độ).
• Ann Wanjiru Ndung'u (2013, Đại học Nairobi) phân tích mối quan hệ giữa thực hành quản trị rủi ro tài chính và hiệu suất tài chính (ROA) tại 40 công ty dầu mỏ Kenya.
• Vũ Thị Hậu (2013, Đại học Bách khoa Hà Nội) xây dựng mô hình $Z_{cn\text{Việt Nam}}$ cho doanh nghiệp công nghiệp và nghiên cứu trường hợp TISCO.
• Hoàng Đức Mạnh (2014, Đại học Kinh tế Quốc dân) nghiên cứu các mô hình đo lường rủi ro (VaR, ES, Copula, ARCH) trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Nguyễn Phúc Cảnh và Vũ Xuân Hùng (2014) ứng dụng mô hình Z-score quản lý rủi ro tín dụng tại Bibica.
• Hồ Thị Ngọc Thủy (2015, Đại học Đà Nẵng) nghiên cứu tác động của cấu trúc tài chính đến hiệu quả tài chính của 72 doanh nghiệp xây dựng niêm yết giai đoạn 2009–2014.
• Nguyễn Thị Mai Chi (2020) nghiên cứu rủi ro tài chính các doanh nghiệp viễn thông niêm yết giai đoạn 2010–2016 theo mô hình Alexander Bathory ($FR_{it} = SZL_{it} + SY_{it} + GL_{it} + YF_{it} + YZ_{it}$).

3. Các nghiên cứu về ngăn ngừa và hạn chế ảnh hưởng của rủi ro tài chính:

• Elena Demidenko và Patrick McNutt (2010) mô tả quy trình quản trị rủi ro doanh nghiệp (ERM).
• Paul J. Sobel và Kurt F. Reding (2004) nghiên cứu sự phối hợp giữa quản trị doanh nghiệp và ERM.
• Danijela Miloš Sprčić (2007) khảo sát việc sử dụng công cụ phái sinh tại 49 công ty Croatia và 41 công ty Slovenia.
• Karol Marek Klimczak (2007) kiểm định thực nghiệm lý thuyết quản trị rủi ro trên 150 công ty niêm yết Ba Lan giai đoạn 2001–2005.
• Nhóm tác giả Đại học Tirana và AMC (2010) nghiên cứu quản trị rủi ro ngành viễn thông tại Albania.
• Các nghiên cứu trong nước của Nguyễn Đức Tú (2012) tại VietinBank, Đặng Vũ Hùng (2013) tại VDB, Trịnh Thị Phan Lan (2016) trên 158 doanh nghiệp niêm yết, Nguyễn Thị Bảo Hiền (2016) tại các doanh nghiệp Dược.

Tác giả / Tổ chức	Năm	Đối tượng / Không gian nghiên cứu	Hướng tiếp cận và phương pháp chính
Peter Moles	1998	Doanh nghiệp nói chung	Hệ thống hóa lý thuyết và nhận diện nguồn gốc rủi ro tài chính
Anastasios Gentzoglanis	2006	Ngành viễn thông (Telus Canada)	Phân tích rủi ro đặc thù, rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính
Standard & Poor's	2009	Viễn thông, cáp, truyền hình toàn cầu	Đánh giá xếp hạng tín dụng dựa trên cấu trúc vốn và dòng tiền
E. I. Altman	1968	Doanh nghiệp sản xuất và phi sản xuất	Mô hình định lượng $Z, Z', Z''$ dự báo nguy cơ phá sản
ĐH Kinh tế & Quản trị TQ	2012	Doanh nghiệp vừa và nhỏ sàn Thâm Quyến	Đo lường tác động của cấu trúc vốn, thanh toán đến RRTC (Bathory)
Ann Wanjiru Ndung'u	2013	40 công ty dầu mỏ tại Kenya	Hồi quy tuyến tính OLS giữa hoạt động QTRR và hiệu suất ROA
Vũ Thị Hậu	2013	Doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam	Xây dựng mô hình $Z_{cn\text{Việt Nam}}$, phân tích tình huống TISCO
Lê Hoàng Vinh	2014	230 doanh nghiệp phi tài chính Việt Nam	Hồi quy dữ liệu bảng cân bằng (FEM, REM) cơ cấu vốn và RRTC
Trịnh Thị Phan Lan	2016	158 doanh nghiệp niêm yết Việt Nam	Phân tích kinh tế lượng tác động của QTRR đến giá trị doanh nghiệp
Nguyễn Thị Mai Chi	2020	Doanh nghiệp viễn thông niêm yết (2010–2016)	Đánh giá rủi ro tài chính theo mô hình Alexander Bathory

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Mặc dù rủi ro tài chính đã được nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực, các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận theo các yếu tố vĩ mô hoặc tập trung vào ngành ngân hàng và các công ty niêm yết. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Mai Chi (2020) khảo sát viễn thông nhưng chỉ giới hạn ở các đơn vị niêm yết giai đoạn 2010–2016 và gộp chung cả hoạt động đa ngành của tập đoàn FPT, CMC. Luận án của NCS Nguyễn Thị Chinh Lam giải quyết khoảng trống này bằng cách đi sâu vào 7 doanh nghiệp viễn thông có hạ tầng mạng riêng tại Việt Nam (bao gồm các đơn vị chưa niêm yết chiếm thị phần lớn như Vinaphone, Mobifone) trong giai đoạn kéo dài 10 năm (2011–2020), tiếp cận rủi ro tài chính từ góc độ nội tại là khả năng thanh toán nợ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Về khái niệm rủi ro, luận án đối chiếu hai trường phái:

• Trường phái truyền thống: Xem rủi ro là sự tổn thất, mất mát, nguy hiểm hoặc biến cố không mong đợi xảy ra ngoài ý muốn gây thiệt hại về tài sản, giảm sút lợi nhuận.
• Trường phái hiện đại: Xem rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được bằng xác suất (Frank Knight, Irving Preffer, Allan Willett). Rủi ro gồm hai mặt: nguy cơ tổn thất tiêu cực và cơ hội sinh lời tích cực. Rủi ro gồm 3 thành tố: xác suất xảy ra (Probability), mức độ ảnh hưởng đến mục tiêu (Impacts on objectives) và thời lượng ảnh hưởng (Duration).

Về phân loại rủi ro: Luận án phân chia thành rủi ro tính toán được (rủi ro tài chính) và rủi ro không tính toán được (rủi ro phi tài chính); rủi ro động (rủi ro suy tính, đầu cơ, có khả năng sinh lời) và rủi ro tĩnh (rủi ro thuần túy, chỉ mang lại tổn thất đối với tài sản, con người, trách nhiệm).

Về khái niệm rủi ro tài chính doanh nghiệp: Luận án phân tích hai cách tiếp cận:

• Nghĩa rộng: Rủi ro tài chính là sự biến động giảm sút thu nhập và giá trị doanh nghiệp do các biến số thị trường tài chính vĩ mô (lãi suất, tỷ giá, lạm phát, giá cả chứng khoán).
• Nghĩa hẹp: Rủi ro tài chính gắn liền với quyết định sử dụng đòn bẩy tài chính (nợ vay) trong cơ cấu vốn, biểu hiện qua nguy cơ mất khả năng thanh toán các nghĩa vụ nợ (gốc và lãi) khi đến hạn, dẫn đến nguy cơ kiệt quệ tài chính hoặc phá sản. Luận án lựa chọn cách tiếp cận theo nghĩa hẹp để lượng hóa thực trạng tại các doanh nghiệp viễn thông.

Khung phân tích quy trình quản trị rủi ro tài chính trong luận án gồm các bước liên hoàn: Nhận diện rủi ro $\rightarrow$ Đo lường rủi ro $\rightarrow$ Phân tích rủi ro $\rightarrow$ Đánh giá và kiểm soát rủi ro $\rightarrow$ Xử lý, ứng phó rủi ro (giảm thiểu, phòng tránh, chuyển giao hoặc chấp nhận) $\rightarrow$ Giám sát kết quả. Quá trình này chịu sự chi phối của các nhân tố: nhận thức của nhà quản trị, quy mô và hình thức tổ chức, sự phát triển của thị trường công cụ phái sinh, chính sách và phương thức quản trị rủi ro của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Luận án áp dụng quy trình kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Sử dụng phương pháp nghiên cứu tại bàn, thu thập tài liệu học thuật, phân tích văn bản quy phạm pháp luật và tiến hành khảo sát, phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông để nhận diện các đặc trưng rủi ro tài chính ngành.
• Phương pháp định lượng: Thiết kế hệ thống thang đo và mô hình toán kinh tế. Luận án xây dựng hệ thống các chỉ tiêu phản ánh khả năng thanh toán (biến phụ thuộc) và các nhóm chỉ tiêu tài chính phản ánh cấu trúc vốn, cơ cấu nợ, hiệu quả hoạt động, dòng tiền (biến độc lập). Sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích hồi quy để kiểm định mô hình lý thuyết các yếu tố tác động đến rủi ro tài chính.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán độc lập (như EY, KPMG...) và các bản cáo bạch tài chính được công bố công khai của 7 doanh nghiệp viễn thông Việt Nam có hạ tầng mạng riêng trong giai đoạn 10 năm liên tục từ năm 2011 đến năm 2020.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu rủi ro và rủi ro tài chính

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến rủi ro, rủi ro tài chính, các yếu tố tác động và biện pháp quản trị rủi ro. Tác giả phân tích các mô hình định lượng phổ biến như Altman Z-score, mô hình Alexander Bathory, mô hình của Ann Wanjiru Ndung'u, mô hình $Z_{cn\text{Việt Nam}}$ của Vũ Thị Hậu. Chương 1 làm rõ sự phân hóa giữa cách hiểu rủi ro tài chính theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, chỉ ra khoảng trống về việc thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu đối với nhóm doanh nghiệp viễn thông có hạ tầng mạng tại Việt Nam, từ đó xác lập 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về rủi ro tài chính doanh nghiệp

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm lý luận về rủi ro theo trường phái truyền thống và hiện đại; phân loại rủi ro theo khả năng tính toán và tính chất động/tĩnh. Tác giả đi sâu vào bản chất của rủi ro tài chính theo nghĩa hẹp—tập trung vào khả năng thanh toán nợ do sử dụng đòn bẩy tài chính. Chương này thiết lập hệ thống chỉ tiêu nhận diện và đánh giá rủi ro tài chính doanh nghiệp, làm rõ cấu trúc quy trình quản trị rủi ro tài chính và phân tích 5 nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động quản trị rủi ro: nhận thức của nhà quản trị, quy mô và hình thức tổ chức, sự phát triển của thị trường phái sinh, chính sách quản trị rủi ro và phương thức quản trị rủi ro.

Chương 3: Quy trình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu hỗn hợp. Tác giả trình bày thiết kế nghiên cứu định tính (phỏng vấn, khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp viễn thông) và thiết kế nghiên cứu định lượng. Nội dung chương bao gồm việc mã hóa các khái niệm, xây dựng thang đo đánh giá các chỉ tiêu rủi ro tài chính (Bảng 3.1), mô tả các chỉ tiêu của biến phụ thuộc về khả năng thanh toán (Bảng 3.2), mô tả các chỉ tiêu của biến độc lập (Bảng 3.3). Trên cơ sở đó, tác giả thiết lập mô hình nghiên cứu lý thuyết (Sơ đồ 3.1) và phát triển các giả thiết nghiên cứu kiểm định mối quan hệ giữa các biến số tài chính đối với rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam.

Chương 4: Thực trạng về rủi ro tài chính doanh nghiệp viễn thông Việt Nam

Chương 4 khái quát lịch sử hình thành, đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của ngành viễn thông Việt Nam và thống kê số lượng doanh nghiệp giai đoạn 2011–2015 (Bảng 4.1) và 2015–2019 (Bảng 4.2). Trọng tâm của chương là tính toán, phân tích thực trạng các hệ số thanh toán của 7 doanh nghiệp viễn thông giai đoạn 2011–2020:

• Hệ số khả năng thanh toán tổng quát (Bảng 4.4).
• Hệ số khả năng thanh toán ngắn hạn (Bảng 4.5).
• Hệ số khả năng thanh toán nhanh (Bảng 4.6).
• Hệ số khả năng thanh toán nợ dài hạn (Bảng 4.7).
• Hệ số khả năng thanh toán lãi vay (Bảng 4.8).

Chương 4 tiến hành kiểm định mô hình lý thuyết các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính, từ đó rút ra các kết luận định lượng về mức độ an toàn tài chính, áp lực thanh khoản ngắn hạn và ảnh hưởng của cơ cấu nợ tới rủi ro tài chính của các doanh nghiệp viễn thông trong mẫu nghiên cứu.

Chương 5: Bàn luận về kết quả nghiên cứu và khuyến nghị

Chương 5 thảo luận các phát hiện rút ra từ mô hình phân tích thực trạng và kiểm định kinh tế lượng. Tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp đối với các doanh nghiệp viễn thông:

1. Cải thiện khả năng thanh toán trong ngắn hạn và xây dựng cơ cấu nợ hợp lý.
2. Tìm kiếm các nguồn vốn tài trợ an toàn.
3. Nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm tạo sự an toàn tài chính.
4. Tăng cường quản lý dòng tiền (Cash flow) của doanh nghiệp.
5. Nâng cao nhận thức về rủi ro tài chính cho đội ngũ nhà quản trị.
6. Xây dựng chương trình định kỳ đánh giá mức độ rủi ro tài chính. Đồng thời, chương này đưa ra các khuyến nghị cụ thể đối với các cơ quan quản lý Nhà nước nhằm hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ ngành viễn thông vận hành an toàn.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về lý luận và phương pháp luận

• Hệ thống hóa và làm rõ các trường phái tiếp cận rủi ro tài chính doanh nghiệp, xác định ranh giới giữa rủi ro kiệt giá tài chính (nghĩa rộng) và rủi ro mất khả năng thanh toán nợ (nghĩa hẹp).
• Lựa chọn và xây dựng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính phù hợp với đặc thù thâm dụng vốn và hạ tầng mạng của các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam.
• Xác lập hệ thống chỉ tiêu định lượng toàn diện để đo lường khả năng thanh toán (tổng quát, ngắn hạn, nhanh, dài hạn, lãi vay) phục vụ việc nhận diện rủi ro tài chính trong ngành viễn thông.

Đóng góp về thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm về thực trạng rủi ro tài chính và khả năng thanh toán nợ của 7 doanh nghiệp viễn thông có hạ tầng mạng tại Việt Nam (Vinaphone, Mobifone, FPT Telecom, CMC Telecom, VTC, Vishipel, SPT Telecom) trong giai đoạn 10 năm (2011–2020).
• Chỉ rõ mức độ tác động của các nhân tố như cơ cấu nợ, cấu trúc tài sản, hiệu quả kinh doanh và quản lý dòng tiền đến nguy cơ phát sinh rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp viễn thông.
• Đưa ra 6 nhóm khuyến nghị thực tiễn cho doanh nghiệp viễn thông và các kiến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý Nhà nước nhằm thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và kiểm soát an toàn tài chính.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Mẫu nghiên cứu định lượng tập trung vào 7 doanh nghiệp viễn thông lớn có hạ tầng mạng riêng tại Việt Nam, chưa bao quát toàn bộ các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông không có hạ tầng (đại lý, doanh nghiệp dịch vụ giá trị gia tăng).
• Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở mốc thời gian năm 2020, chủ yếu khai thác thông tin từ báo cáo tài chính lịch sử đã kiểm toán.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các doanh nghiệp viễn thông ảo (MVNO), các đơn vị cung cấp dịch vụ nội dung số và dịch vụ công nghệ thông tin viễn thông tích hợp.
• Cập nhật chuỗi dữ liệu tài chính cho các giai đoạn tiếp theo sau năm 2020 để phân tích biến động rủi ro tài chính trong bối cảnh chuyển đổi số và triển khai mạng 5G.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo trong các lĩnh vực:

• Đối với nhà quản trị doanh nghiệp viễn thông: Cung cấp khung chỉ tiêu và quy trình nhận diện rủi ro khả năng thanh toán, hỗ trợ việc tái cấu trúc nợ ngắn hạn, quản lý dòng tiền và xây dựng chính sách tài trợ an toàn.
• Đối với cơ quan quản lý Nhà nước: Làm căn cứ tham khảo để ban hành các quy định quản lý tài chính, giám sát an toàn vốn tại các doanh nghiệp viễn thông có vốn Nhà nước hoặc các doanh nghiệp hạ tầng trọng yếu.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp tài liệu tham khảo học thuật về phương pháp đo lường rủi ro tài chính doanh nghiệp theo ngành đặc thù, tổng quan tài liệu đa dạng và mô hình phân tích hệ số tài chính trên báo cáo tài chính thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận khái niệm rủi ro tài chính theo hướng nào?
Luận án tiếp cận rủi ro tài chính theo nghĩa hẹp, được hiểu cụ thể là rủi ro gắn liền với quyết định sử dụng nợ trong cơ cấu vốn, biểu hiện trực tiếp qua khả năng thanh toán đối với các khoản nợ của doanh nghiệp.

2. Mẫu nghiên cứu của luận án gồm những doanh nghiệp nào và trong giai đoạn nào?
Mẫu nghiên cứu gồm 7 doanh nghiệp viễn thông Việt Nam đã thiết lập hạ tầng mạng riêng khai phá thị trường ban đầu: Vinaphone, Mobifone, FPT Telecom, CMC Telecom, VTC, Vishipel và SPT Telecom. Số liệu được thu thập từ báo cáo tài chính trong giai đoạn 10 năm từ năm 2011 đến năm 2020.

3. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá thực trạng rủi ro tài chính trong luận án gồm những hệ số thanh toán nào?
Luận án sử dụng 5 hệ số thanh toán chính: Hệ số khả năng thanh toán tổng quát (Bảng 4.4), Hệ số khả năng thanh toán ngắn hạn (Bảng 4.5), Hệ số khả năng thanh toán nhanh (Bảng 4.6), Hệ số khả năng thanh toán nợ dài hạn (Bảng 4.7) và Hệ số khả năng thanh toán lãi vay (Bảng 4.8).

4. Luận án đề xuất những nhóm khuyến nghị nào đối với các doanh nghiệp viễn thông?
Tác giả đề xuất 6 nhóm khuyến nghị: (1) Cải thiện khả năng thanh toán ngắn hạn, xây dựng cơ cấu nợ hợp lý; (2) Tìm kiếm nguồn vốn tài trợ an toàn; (3) Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh; (4) Quản lý dòng tiền (Cash flow); (5) Nâng cao nhận thức về rủi ro tài chính cho nhà quản trị; (6) Xây dựng chương trình đánh giá mức độ rủi ro tài chính định kỳ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS Nguyễn Thị Chinh Lam đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về rủi ro tài chính doanh nghiệp và lựa chọn cách tiếp cận theo nghĩa hẹp gắn liền với khả năng thanh toán nợ. Nghiên cứu cung cấp đánh giá thực nghiệm toàn diện về thực trạng rủi ro tài chính tại 7 doanh nghiệp viễn thông có hạ tầng mạng tại Việt Nam giai đoạn 2011–2020. Các kết quả kiểm định mô hình là cơ sở khoa học để luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp thực tiễn cho doanh nghiệp và kiến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý Nhà nước nhằm bảo đảm an toàn tài chính trong ngành viễn thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU RỦI RO VÀ RỦI RO TÀI CHÍNH 1.1 Các nghiên cứu về rủi ro, rủi ro tài chính Nghiên cứu về rủi ro và rủi ro tài chính đã được thực hiện từ những năm cuối thế kỷ 20, với nhiều hướng tiếp cận khác nhau: ➢ Năm 1998, Peter Moles, Đại học Edinburgh, Anh đã phát hành sách về lĩnh vực quản trị rủi ro tài chính “Financial Risk Management - Source of Financial Risk and Risk Assessment” [46], với bề dày kinh nghiệm về thực tế trong lĩnh vực tài chính và kinh nghiệm giảng dạy, tiến sĩ Peter Moles đã tổng hợp những vấn đề cơ bản về rủi ro tài chính: rủi ro tài chính là gì, nguyên nhân, những nội dung của quản trị rủi tại doanh nghiệp… Tài liệu được chia thành 3 chương và kết cấu thành 11 chủ đề nghiên cứu. Bên cạnh những kiến thức hàn lâm, những diễn giải phân tích, tài liệu còn có thêm các tình huống nghiên cứu và các câu hỏi ôn tập. Tài liệu được sử dụng để giảng dạy và học cho những tại trường đại học Ediburgh. Từ năm 1998 đến năm 2016, tài liệu đã được cập nhật và tái bản nhiều lần ➢ Năm 2006, Anastasios Gentzoglanis (Đại học Sherbrooke, Canada), thực hiện tài liệu tham khảo “ Quản trị rủi ro và chiến lược kinh doanh trong ngành công nghiệp viễn thông” [34].

Tài liệu đã chỉ ra những mối nguy cơ (rủi ro) mà ngành viễn thông sẽ gặp phải 5 (Luan.nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Rủi ro Rủi ro Rủi ro RR có RR về tính thị tín hoạt tính đặc thanh khoản trường dụng động thù Quản trị rủi ro Sơ đồ 1.1: Các yếu tố rủi ro của doanh nghiệp viễn thông (Tác giả dịch từ [34]) Dựa trên nghiên cứu trường hợp tại công ty viễn thông Telus Canada, tác giả đã đưa ra những nhận định về rủi ro bao gồm rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính mà ngành công nghiệp viễn thông Canada sẽ gặp phải, bao gồm: sự cạnh tranh từ các đối thủ, công nghệ, chính sách quản lý, nguồn nhân lực, vấn đề tái cấu trúc và sáp nhập kinh doanh, quá trình cung cấp dịch vụ (process risk), vấn đề tài trợ và huy động vốn, thuế, môi trường kinh doanh, môi trường xã hội, tự nhiên, tăng trưởng kinh tế. Đối với loại rủi ro tài chính, tác giả đã khái quát thành 3 yếu tố ảnh hưởng là rủi ro về lãi suất, rủi ro về tỷ giá và rủi ro tín dụng Trên thế giới rủi ro tài chính đã được quan tâm từ rất sớm, cụ thể với nhà xuất bản Wiley đã dành riêng một chuyên mục Wiley Finance để nghiên cứu về tài chính trong đó có Rủi ro tài chính, trong số các ấn phẩm được phát hành cần kể đến ấn phẩm “Financial Risk Manager” [47] (Nhà quản trị rủi ro tài chính” của tác giả Philippe Jorion (Đại học California, Mỹ), ấn phẩm được tái bản nhiều lần và được bạn đọc chào đón. Ấn phẩm Financial Risk Manager được thiết kế thành 7 nội dung lớn Nội dung 1: Phân tích định lượng Nội dung 2: Thị trường vốn Nội dung 3: Quản trị rủi ro thị trường Nội dung 4: Quản trị rủi ro đầu tư Nội dung 5: Quản trị rủi ro tín dụng Nội dung 6: Quản trị rủi ro chính sách, hoạt động và sáp nhập Nội dung 7: Những quy tắc và sự tuân thủ 6 (Luan.nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong mỗi nội dung lại được chia thành các chương để làm rõ chủ đề, ấn phẩm có tổng thể là 30 chương. ➢ Năm 2009, trên tạp chí Global Credit Portal của công ty Standard & Poor’S (Một trong 3 hàng xếp hạng tín dụng uy tín và lớn nhất thế giới, là 1 công ty còn của tập đoàn McGraw- Hill), đã công bố bài viết “Key Credit Factors: Business and Financial Risks in the Global Telecommnication, Cable, and Satellite Broadcast Industry- Rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính tại ngành viễn thông, cáp và truyền hình vệ tinh”[48].

Bài viết được chia thành 2 nội dung chính: phần 1 viết cụ thể về những rủi ro trong kinh doanh mà nhóm ngành trên gặp phải, phần 2 viết về rủi ro tài chính. Tuy nhiên trước khi đi vào phân tích rủi ro theo 2 hướng, bài viết cũng nêu được mối liên hệ giữa rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính trong việc xếp hạng tín dụng: Bảng 1.1: Mối liên hệ giữa rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính Rủi ro tài chính Rất ít Ít Trung Nhiều Rất bình nhiều AAA/AA A BBB BB B Đối Rất AAA/AA AAA AA A BBB BB phó tốt rủi Tốt A AA A A- BBB- BB- ro Trung BBB A BBB+ BBB BB+ B+ kinh bình doanh Yếu BB BBB BBB- BB+ BB- B Rất B BB B+ B+ B B- kém (Tác giả dịch từ nguồn [48]) 7 (Luan.nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Rủi ro kinh doanh Rủi ro tầm vĩ mô Rủi ro ngành Vị thế cạnh tranh - Vị thế thị trường - Tính đa dạng - Hiệu quả hoạt động Mức đánh giá - Quản trị: tăng trưởng, chiến lược RRKD hoạt động - Vốn sở hữu/ quyền kiểm soát So sánh về lợi nhuận Xếp hạng Rủi ro tài chính Kế toán Khả năng chấp nhận/ chính sách tài chính Dòng tiền Mức đánh giá về Cấu trúc vốn/ Dự phòng tổn thất tài sản RRTC Tính thanh khoản/ yếu tố ngắn hạn Sơ đồ 1.2: Các yếu tố rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính (Tác giả dịch từ nguồn [48]) Tại phần 2 của bài biết, khái niệm rủi ro tài chính được diễn giải theo hướng tiếp cận nghĩa hẹp (in depth meaning). Khái niệm, này cũng phù hợp với 1 số bài viết tại Việt Nam. Trong đó, để đánh giá về rủi ro tài chính (với mục đích xếp hạng doanh nghiệp) Standard & Poor’s dựa vào những tiêu chí: số liệu kế toán, chính sách kế toán, khả năng đối phó rủi ro, dòng tiền, cấu trúc vốn và khả năng thanh khoản.

Trong đó yếu tố dòng tiền được Standard & Poor’s quan tâm đặc biệt, hãng này đánh giá cao đối với các doanh nghiệp viễn thông, cáp và truyền hình vệ tính biết đa dạng dòng tiền thu bằng cách đa dạng dịch vụ cung cấp, ngoài ra mối liên hệ giữa sự biến động dòng tiền và lợi nhuận của công ty cũng được hãng xem xét. Năm 2010, Nguyễn Thành Cường, Phạm Thế Anh (Trường Đại học Nha Trang) thực hiện công bố kết quả nghiên cứu trên tạp chí khoa học - công nghệ Thủy 8 (Luan.nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sản: Đánh giá rủi ro phá sản của các doanh nghiệp chế biến thủy sản đang niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt nam. Bài viết đã ứng dụng mô hình điểm số Z của E.altman để đánh giá rủi ro phá sản của các doanh nghiệp chế biến thủy sản đang niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả nghiên cứu này sẽ là cơ sở để đưa ra một số đề xuất nhằm góp phần giảm thiểu rủi ro phá sản của các doanh nghiệp chế biến Thuỷ sản, đồng thời hỗ trợ cho các ngân hàng nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng.

Nội dung của các đề xuất gồm: [24] * Ứng dụng mô hình điểm số Z trước khi quyết định tín dụng: Các ngân hàng thương mại nên tính toán trước điểm số Z cho các khách hàng để xác định trạng thái: an toàn, chưa có nguy cơ phá sản, trong vùng cảnh báo, có nguy cô, trong vùng nguy hiểm và nguy cơ phá sản cao, để từ đó đưa ra quyết định cấp tín dụng hay không * Áp dụng chính sách tín dụng linh hoạt: từ đặc thù nghề nghiệp kinh doanh, qua nghiên cứu tác giả cũng nhận định, ngành kinh doanh thuỷ sản là ngành có tính rủi ro cao, nên ngân hàng thương mại cần có chính sách tín dụng phù hợp với từng đối tượng. * Với các doanh nghiệp kinh doanh thuỷ sản, để giảm thiểu nguy cơ phá sản, tác giả đề xuất đối với các doanh ngiệp cần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh Thêm một lĩnh vực nghiên cứu về rủi ro tài chính được nhóm tác giả nghiên cứu: lĩnh vực sản xuất kinh doanh thuỷ sản, điểm mới của nghiên cứu không nhìn từ hướng các công ty mà nhìn nhận từ hướng nhà tài trợ vốn là hệ thống các NHTM. Tuy nhiên, nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở mức sử dụng mô hình Z là mô hình đã có sẵn sau đó lấy số liệu của các doanh nghiệp thay vào để đánh giá, mà chưa đề xuất những điểm khác biệt khi áp dụng mô hình cho một lĩnh vực riêng. Bài báo “Hỗ trợ đánh giá rủi ro tài chính dựa trên một số mô hình học máy” của tác giả Hà Văn Sang- Học viện Tài chính, Nguyễn Hà Nam- Đại học Công nghệ, Tạp chí Tài chính, số Tháng 06 năm 2011 [9]: Bài báo tìm hiểu về rủi ro tài chính và xây dựng mô hình nhằm đánh giá, dự báo rủi ro tài chính.

Tuy nhiên, vấn đề rủi ro tài chính là tương đối lớn và rộng nên phạm vi của bài báo chỉ dừng lại ở việc xây dựng mô hình đánh giá, dự báo rủi ro trong lĩnh vực đầu tư, kinh doanh chứng khoán. Bài báo tập trung vào việc tìm hiểu một số mô hình học máy tiên tiến và phân tích kỹ 9 (Luan.nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thuật trong lĩnh vực chứng khoán. Phân tích kỹ thuật là một khoa học rất mới, nó đang phát triển mạnh mẽ và có những kết quả khả quan. Trong bài báo, các tác giả đã thực hiện việc kết hợp phương pháp học máy sử dụng mạng nơron nhân tạo, phân tích kỹ thuật, hệ suy diễn mờ và ứng dụng xây dựng mô hình đánh giá, hỗ trợ quyết định mua hoặc bán một mã cổ phiếu cụ thể nào đó.

Các tác giả đã hoàn thành phần mềm thử nghiệm và tiến hành thực nghiệm trên bộ dữ liệu thực tế thu thập từ các sàn giao dịch chứng khoán trong và ngoài nước. Bài viết có hướng tiếp cận rất hiện đại, có sử dụng các phần mềm tin học để xử lý số liệu trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán, là những gợi ý để các nhà nghiên cứu tham khảo trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu các vấn đề về rủi ro tài chính. Năm 2011, NCS Nguyễn Thị Thanh [18] đã nghiên cứu: “Hoàn thiện nội dung và phương pháp phân tích tài chính trong các Tập đoàn kinh tế hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con ở Việt Nam”, Học viện Tài chính (2011).