Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé y tÕ trêng ®¹i häc y Hµ Néi nguyÔn m¹nh minh nghiªn cøu R¡NG TRô Vµ §¸NH GI¸ HIÖU QU¶ CñA cÇu cæ ®iÓn vµ cÇu d¸n Chuyªn ngµnh : Nha khoa M· sè : 62.01 ®Ò c¬ng luËn ¸n tiÕn sü y häc Hµ Néi - 2006 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé y tÕ trêng ®¹i häc y Hµ Néi nguyÔn m¹nh minh nghiªn cøu R¡NG TRô Vµ §¸NH GI¸ HIÖU QU¶ CñA cÇu cæ ®iÓn vµ cÇu d¸n Chuyªn ngµnh : Nha khoa M· sè : 62.01 ®Ò c¬ng luËn ¸n tiÕn sü y häc Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. §ç Quang Trung 2 Hµ Néi - 2006 1 môc lôc §Æt vÊn ®Ò. 1 ch¬ng 1: Tæng quan tµi liÖu. S¬ lîc gi¶i phÉu cña r¨ng.
C¸c nguyªn nh©n mÊt r¨ng. C¸c hËu qu¶ cña mÊt r¨ng. Ph©n lo¹i mÊt r¨ng. Lùc t¸c ®éng c¬ häc vµo r¨ng.
VÞ trÝ cÇu r¨ng trong phôc h×nh cè ®Þnh. C¸c nghiªn cøu trong vµ ngoµi níc. CÊu t¹o cña cÇu r¨ng. ThiÕt kÕ cÇu r¨ng.10 Ch¬ng 2: ®èi tîng vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
§èi tîng nghiªn cøu. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. §iÒu trÞ phôc h×nh b»ng cÇu. §¸nh gi¸ kÕt qu¶.15 Ch¬ng 3: dù kiÕn KÕt qu¶ nghiªn cøu.
KÕt qu¶ nghiªn cøu r¨ng trô. M« t¶ c¸c ®Æc ®iÓm nghiªn cøu trong nhãm. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ trong nhãm nghiªn cøu.28 ch¬ng 4: dù kiÕn bµn luËn.31 Dù kiÕn kÕt luËn.32 KÕ ho¹ch tiÕn hµnh vµ n¬i thùc hiÖn ®Ò tµi.32 tµi liÖu tham kh¶o phô lôc 1 §Æt vÊn ®Ò Mçi r¨ng cÊu thµnh lªn bé r¨ng. Bé r¨ng lµ mét phÇn cña hÖ thèng nhai.
HÖ thèng nhai kh«ng chØ ®¶m nhËn chøc n¨ng ¨n nhai mµ cßn thùc hiÖn hoÆc tham gia thùc hiÖn chøc n¨ng kh¸c nh nãi, nuèt vµ thÈm mü, nã gi÷ vai trß kh¸ quan träng trong giao tiÕp. V× vËy, khi mÊt mét hoÆc nhiÒu r¨ng kh«ng nh÷ng chØ mÊt c¸c chøc n¨ng cña r¨ng nµy mµ cßn ¶nh hëng tíi chøc n¨ng cña c¸c r¨ng cßn l¹i cña bé r¨ng vµ toµn bé hÖ thèng nhai. Theo c¸c ®iÒu tra dÞch tÔ häc søc kháe r¨ng miÖng céng ®ång ë ViÖt Nam còng nh trªn thÕ giíi cho thÊy mÊt r¨ng chiÕm tû lÖ kh¸ cao. Sè liÖu ®iÒu tra cña NguyÔn V¨n Bµi [1] ë miÒn B¾c ViÖt Nam, tû lÖ mÊt r¨ng nãi chung lµ 42,6%, tû lÖ mÊt r¨ng ë løa tuæi 35 - 44 lµ 27,27% vµ løa tuæi trªn 65 lµ 95,21%.
Nhu cÇu phôc h×nh r¨ng ë løa tuæi 20-34 lµ 2,4%; ë løa tuæi 35-44 lµ 12,55%; nhãm 45-64 lµ 60,61%; trªn 65 lµ 90,43%. Nhu cÇu lµm r¨ng cè ®Þnh lµ 59,79%. Sè liÖu Vò KiÒu DiÔm (1991) [6], ë miÒn Nam løa tuæi 35 - 44 lµ 68,66%. Vâ ThÕ Quang (1990) [25], tû lÖ mÊt r¨ng ë løa tuæi 35 - 44 lµ 47,33%.
Qua kÕt qu¶ trªn cho thÊy nhu cÇu ®iÒu trÞ phôc h×nh r¨ng lµ rÊt lín. VËy cÇn phôc håi mÊt r¨ng cµng sím cµng tèt ®Ó tr¶ l¹i chøc n¨ng vµ ng¨n chÆn sù siªu lÖch cña c¸c r¨ng cßn l¹i. C¸c ph¬ng ph¸p phôc h×nh thêng qui cã thÓ lùa chän lµ phôc h×nh th¸o l¾p, phôc h×nh cè ®Þnh hoÆc cÊy ghÐp r¨ng 2 (implant). ViÖc lùa chän ph¬ng ph¸p phôc h×nh nµo phô thuéc vµo c¸c yÕu tè nh tuæi, giíi, t×nh tr¹ng c¸c r¨ng cßn l¹i, t×nh tr¹ng vïng quanh r¨ng, t×nh tr¹ng vÖ sinh r¨ng miÖng vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ.
Phôc h×nh cè ®Þnh t¹o cho bÖnh nh©n sù tho¶i m¸i, dÔ chÞu, dÔ thÝch nghi víi viÖc mang hµm gi¶, phôc håi chøc n¨ng ¨n nhai tèt, ®¶m b¶o sù v÷ng ch¾c, bÒn, yªu cÇu thÈm mü vµ kh¶ n¨ng phßng bÖnh. 3 Theo NguyÔn D¬ng Hång [9], phôc h×nh cè ®Þnh phôc håi hiÖu lùc nhai tíi 100% trong khi ®ã hµm th¸o l¾p chØ ®¹t 25 - 50%. Ngµy nay, ngêi ta ®· thùc hiÖn viÖc cÊy ghÐp implant ®Ó thay thÕ r¨ng mÊt. §©y lµ kü thuËt míi, ®Ó thùc hiÖn ®îc nã cÇn ph¶i cã ph¬ng tiÖn, kü thuËt, tay nghÒ cao, chi phÝ lín vµ còng cã nh÷ng h¹n chÕ cña nã.
V× vËy, implant cha thÓ vµ khã cã thÓ ®îc lµm réng r·i nh cÇu r¨ng. Do cÇu r¨ng cã nhiÒu u ®iÓm nªn ngµy nay cÇu cæ ®iÓn vµ cÇu d¸n lu«n lµ lùa chän hµng ®Çu ë ViÖt Nam còng nh trªn thÕ giíi. CÇu r¨ng ®· ®îc ¸p dông tõ l©u, trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ ®a ra nh÷ng nguyªn t¾c trong viÖc lùa chän r¨ng trô, thiÕt kÕ cÇu r¨ng. Song ë ViÖt Nam cha cã ®Ò tµi nµo nghiªn cøu vÒ r¨ng trô mµ míi chØ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña cÇu r¨ng, nhng cßn rÊt Ýt vµ cha cã hÖ thèng.
Trong thiÕt kÕ cÇu r¨ng, bíc quan träng nhÊt lµ tÝnh ®îc lùc dù tr÷ cña r¨ng trô. Tõ tríc tíi nay chóng ta chØ sö dông b¶ng tÝnh lùc dù tr÷ r¨ng trô cña c¸c t¸c gi¶ níc ngoµi, ®Æc biÖt lµ cña Okcman vµ Ante. C¸c c¸ch tÝnh lùc trªn chØ ®îc ¸p dông khi x¬ng æ r¨ng trô cha bÞ tiªu. Trong khi thãi quen ¨n uèng, vÖ sinh r¨ng miÖng, ®i kh¸m r¨ng ®Þnh kú còng nh nhu cÇu vÒ phôc h×nh sau nhæ r¨ng cña ngêi ViÖt Nam lµ nh÷ng yÕu tè lµm cho x¬ng æ r¨ng tiªu nhanh.
V× vËy chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: "Nghiªn cøu r¨ng trô vµ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña cÇu cæ ®iÓn vµ cÇu d¸n" víi môc tiªu: 1- X¸c ®Þnh lùc r¨ng trô vµ c¸ch tÝnh lùc dù tr÷ cho r¨ng 4 trô trong thiÕt kÕ cÇu r¨ng. 2- §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ phôc h×nh mÊt r¨ng lÎ tÎ cã chØ ®Þnh b»ng cÇu cæ ®iÓn vµ cÇu d¸n. 3- §Ò xuÊt c¸c bíc thiÕt kÕ cho cÇu r¨ng. 5 Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1.
s¬ lîc gi¶i phÉu cña r¨ng R¨ng cã cÊu t¹o phï hîp, ®¸p øng ®Çy ®ñ c¸c chøc n¨ng c¾t, xÐ vµ nghiÒn thøc ¨n, gãp phÇn vµo c«ng viÖc tiªu hãa c¬ häc ë miÖng. - CÊu t¹o cña r¨ng [5]: R¨ng ®îc cÊu t¹o bëi mét líp m« cøng canxi hãa lµ ngµ r¨ng. Ngµ r¨ng ®îc bao phñ bëi men r¨ng ë th©n r¨ng vµ chÊt cement ë ch©n r¨ng. Bªn trong líp ngµ lµ mét hèc chøa m« liªn kÕt ®Æc biÖt vµ c¸c m¹ch m¸u, thÇn kinh, gäi lµ tñy r¨ng.
Ch©n r¨ng ®îc gi÷ trong huyÖt r¨ng bëi c¸c d©y ch»ng quanh r¨ng, t¹o nªn khíp ch©n r¨ng - huyÖt r¨ng. - C¸c thµnh phÇn cña r¨ng: Mçi r¨ng gåm 3 phÇn: th©n, cæ vµ ch©n. + Th©n r¨ng lµ phÇn r¨ng nh« lªn trªn huyÖt r¨ng cña x- ¬ng hµm. Th©n r¨ng cã 5 mÆt: mÆt gÇn, mÆt xa, mÆt tiÒn ®×nh, mÆt lìi, mÆt c¾n hay mÆt nhai.
+ Ch©n r¨ng lµ phÇn r¨ng c¾m vµo huyÖt r¨ng, ®îc phñ bëi líp cement. + Cæ r¨ng lµ phÇn tiÕp gi¸p gi÷a th©n vµ ch©n r¨ng, n¬i tËn hÕt cña men vµ tiÕp nèi víi x¬ng r¨ng ë ch©n r¨ng. Trong mçi r¨ng cã chøa tñy r¨ng. Tñy r¨ng gåm hai phÇn lµ tñy buång, tñy ch©n r¨ng.
Sè lîng tñy ch©n r¨ng phô thuéc 6 vµo sè ch©n r¨ng. §Ønh ch©n r¨ng cã mét lç gäi lµ Apex (cuèng r¨ng). ThÇn kinh m¹ch m¸u vµ m¹ch b¹ch huyÕt dinh dìng cho tñy r¨ng ®i qua lç nµy. 7 Lîi r¨ng H×nh 1.
CÊu t¹o cña r¨ng [12] 1. C¸c nguyªn nh©n mÊt r¨ng - Víi nhãm r¨ng sau, nguyªn nh©n mÊt r¨ng chñ yÕu lµ do s©u, c¸c bÖnh lý vÒ tñy, cuèng, bÖnh vïng quanh r¨ng kh«ng ®- îc ch÷a trÞ hoÆc ch÷a kh«ng tèt [21] - ChÊn th¬ng vïng hµm mÆt chñ yÕu g©y mÊt nhãm r¨ng tríc - BÖnh cña x¬ng hµm - Vì, nøt r¨ng - R¨ng mäc lÖch l¹c cÇn ph¶i nhæ v× lý do thÈm mü hoÆc do yªu cÇu chØnh hµm - ThiÕu r¨ng bÈm sinh 1. C¸c hËu qu¶ cña mÊt r¨ng Khi mÊt r¨ng th× cã c¸c ¶nh hëng [22]: - C¸c ¶nh hëng t¹i chç: Khi mÊt r¨ng, c¸c r¨ng cßn l¹i hai bªn x« lÖch vÒ kho¶ng mÊt, r¨ng ®èi diÖn mäc tråi lªn. Chøc 8 n¨ng ¨n nhai gi¶m hoÆc mÊt sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho m¶ng b¸m vµ dÔ g©y s©u r¨ng, cao r¨ng b¸m dÉn ®Õn viªm lîi, viªm quanh r¨ng dÉn ®Õn x¬ng æ r¨ng cña r¨ng bªn c¹nh vµ r¨ng ®èi tiªu nhanh.
Khíp c¾n lÖch l¹c do nhæ r¨ng hµm [ 9 ] - C¸c ¶nh hëng chøc n¨ng: Tiªu ho¸ kÐm do sù nhai, nghiÒn thøc ¨n kh«ng tèt. - C¸c ¶nh hëng vÒ thÈm mü: HËu qu¶ cña mÊt r¨ng lµm ¶nh hëng ®Õn thÈm mü vµ chøc n¨ng, do ®ã sÏ g©y ¶nh h- ëng lín ®Õn giao tiÕp, søc khoÎ vµ c«ng viÖc. Ph©n lo¹i mÊt r¨ng Cã rÊt nhiÒu t¸c gi¶ ®· t×m c¸ch ph©n lo¹i hµm mÊt r¨ng. §Ó phôc h×nh ®îc b»ng cÇu r¨ng, chóng t«i chän ph©n lo¹i Kennedy - Applegate, v× nã ®¸p øng ®îc c¸c yªu cÇu sau: + §¬n gi¶n, cã thÓ nhËn ngay ®îc ®ã lµ mÊt r¨ng lo¹i nµo.
+ Cã thÓ biÕt ®îc ®ã lµ hµm tùa lªn r¨ng ®¬n thuÇn hay hµm tùa lªn r¨ng vµ liªn kÕt víi sèng hµm. + Chän híng ®Ó ph¸c ho¹ phôc h×nh. + Kh¶ n¨ng chÞu ®ùng cña r¨ng trô ë hai ®Çu kho¶ng 9 mÊt. + §îc ®a sè ngêi chÊp nhËn.
Ph©n lo¹i Kennedy - Applegate [16], [32]: Lo¹i I: MÊt r¨ng sau 2 bªn kh«ng cã r¨ng giíi h¹n phÝa sau Lo¹i II: MÊt r¨ng sau 1 bªn kh«ng cã r¨ng giíi h¹n phÝa sau Lo¹i III: MÊt r¨ng mét bªn, cã r¨ng trô kÑp ë hai ®Çu. Nh÷ng r¨ng trô kh«ng thÓ g¸nh chÞu toµn thÓ lùc nhai ®Ì lªn hµm gi¶. Lo¹i IV: MÊt r¨ng phÝa tríc, ®o¹n mÊt r¨ng ®i ngang ®êng gi÷a cña cung r¨ng. 1 0 Lo¹i V: Vïng mÊt r¨ng giíi h¹n phÝa tríc b»ng mét r¨ng cöa bªn yÕu víi ch©n r¨ng nhá, ng¾n.
Lo¹i VI: Lµ kiÓu mÊt r¨ng thêng gÆp nhÊt trªn cung hµm. Kho¶ng mÊt r¨ng ng¾n. Lùc t¸c ®éng c¬ häc vµo r¨ng [19], [38] - VÒ c¬ cÊu gi¶i phÉu gi÷a r¨ng vµ x¬ng hµm, ph©n tÝch mét chu kú nhai th× trong khi nhai lùc nÐn trªn r¨ng bÞ ph©n ra nhiÒu lùc t¸c ®éng theo nhiÒu ph¬ng. - Khi c¾n ®óng khíp trung t©m, lùc nhai nÐn lªn r¨ng theo ph¬ng cña trôc r¨ng, ®Æc biÖt râ ë vïng c¸c r¨ng hµm.
Nhng khi nhai sÏ xuÊt hiÖn c¸c lùc ®éng häc míi, do hµm díi vËn ®éng ®a hµm ra tríc vµ qua l¹i hai bªn. ë tr¹ng th¸i b×nh thêng, d©y ch»ng quanh r¨ng lµ ®Öm cho r¨ng vµ r¨ng bÞ di chuyÓn chót Ýt khi cã lùc nhai nÐn vµo, ®ã lµ hiÖn tîng lón sinh lý cña r¨ng. - Khi nÐn kh«ng cïng ph¬ng víi trôc chÝnh cña r¨ng th× æ r¨ng bÞ nÐn kh«ng ®Òu. Chç bÞ nÐn sÏ xung huyÕt råi tiªu x¬ng, r¨ng lung lay vµ cã thÓ ph¶i nhæ ®i v× x¬ng æ r¨ng bÞ tiªu.