TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI QUYEN CUA NHÓM LGBT - MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VA THUC TIEN MA SO: LH — 2015 — 406/DHL-HN Chủ nhiệm ề tai: TS. NGUYEN THI LAN Th° ký dé tai : TS. NGUYEN PH¯ NG LAN HÀ NOI- 2015 CZ&223CSR2k) BANG TU VIET TAT HN&GD Hôn nhân va gia ình LHQ Liên hiệp quốc LGBT Lesbian, gay, bisexual, trangender (ng°ời ồng tinh nữ, ng°ời ồng tính nam, ng°ời song tính, ng°ời chuyên giới) DANH SACH CONG TAC VIEN THAM GIA DE TAI HO VA TÊN NOI CONG TAC CHUYÊN È TS. NGUYEN THI LAN Truong ại học Luật Hà Nội Chuyên ề I NCS.
TRUONG HONG QUANG Bộ T° pháp Chuyên ề 2 TS. NGUYEN THAI MAI Tr°ờng ại học Luật Hà Nội Chuyên ề 3 TS. V¯ NG THANH THUY Tr°ờng ại học Luật Hà Nội Chuyên ề 4 TS. NGUYEN PHUONG LAN T°ờng ại học Luật Hà Nội Chuyên ề 5 TS.
NGUYEN THI LAN Tr°ờng ại học Luật Hà Nội Chuyên ề 6 TS. NGO THI HUONG Tr°ờng dại học Luật Hà Nội Chuyên ề 7 TS. HOANG THI MINH Tr°ờng ại học Luật Hà Nội Chuyên dé 8 TS. NGUYEN TUYET MAI Tr°ờng ại học Luật Hà Nội Chuyén dé 9 10.
TRAN KHAC TUNG & Trung tâm bảo vệ và thúc Chuyén dé 10 DINH HONG HANH day quyền của ngừoi LGBT tại Việt Nam (ICS) MỤC LỤC Trang PHAN MO DAU Phần thứ nhất BAO CAO TONG THUAT 1. KHÁI QUAT CHUNG VE NHÓM LGBT Khái niệm chung về nhóm LGBT va quyền của nhóm LGBT S¡ l°ợc tìm hiểu nguyên nhân và quá trình bộ lộ xu h°ớng tính dục của những ng°ời thuộc nhóm LGBT Một số yếu tố ảnh h°ởng ến pháp luật iều chỉnh quyền 16 của nhóm LGBT Vn bản pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia về 23 quyền của nhóm LGBT 12. ÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM 21 VE QUYEN CUA NHÓM LGBT 1. Thực trạng pháp luật về quyền của nhóm LGBT trong l)nh 52 vực dân sự, hôn nhân và gia ình 1.
Thực trạng pháp luật về quyên của nhóm LGBT trong l)nh 75 vực lao ộng và an sinh xã hội 1. Thực trạng pháp luật về quyền của nhóm LGBT trong l)nh vực T° pháp hình sự 1. Thực trạng pháp luật về quyền của nhóm LGBT trong l)nh 82 Vực giáo dục 1. Thực trạng pháp luật về quyên của nhóm LGBT trong l)nh 84 VỰC y tế 1.
THỰC TRẠNG NHÓM LGBT VA MOT SO GIẢI PHAP DAM BẢO QUYEN CUA NHÓM LGBT 1. Thực trang nhóm LGBT 85 1. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm ảm bảo 100 quyền của nhóm LGBT và nâng cao nhận thức xã hội về nhóm LGBT Phần thứ hai NỘI DUNG CÁC CHUYÊN È NGHIÊN CỨU È TÀI 114 Chuyên ề 1 Khái quát chung về nhóm LGBT và quyền con ng°ời của 114 nhóm LGBT Chuyên ề 2 Pháp luật quốc tế về quyền của nhóm LGBT 127 Chuyên ề 3 Quyền của nhóm LGBT trong pháp luật một số quốc gia 165 trên thế giới Chuyên ề 4 Quyền của nhóm LGBT trong các quan hệ dân sự 175 Chuyên ề 5 Quyền kết hôn, chung sống với nhau nh° vợ chồng của 192 những ng°ời thuộc nhóm LGBT và những vấn ề phát sinh Chuyên ề 6 Quyền làm cha, mẹ của những ng°ời thuộc nhóm LGBT 208 Chuyên ề 7 Quyền của nhóm LGBT trong các quan hệ giữa cha mẹ và 225 con, quan hệ giữa các thành viên trong gia ình Chuyên ề 8 Quyền của nhóm LGBT trong quan hệ lao ộng, an sinh xã 233 hội Chuyên ề 9 Quyền của nhóm LGBT trong T° pháp hình sự 248 Chuyên ề 10 Thực trạng cộng ồng LGBT tại Việt Nam 263 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 306 PHAN MỞ DAU 1.TINH CAP THIET CUA DE TAI Trong xã hội hiện dai ngày nay, van dé nhân quyền ngày càng °ợc quan tâm va ảm bảo h¡n bao giờ hết. Trong bối cảnh ó, Việt Nam luôn quan tâm và bảo vệ quyền con ng°ời nói chung và quyền của nhóm yếu thế trong xã hội nói riêng, trong ó có nhóm ồng tính, song tính, chuyên giới (gọi tắt là LGBT).
Hệ thống pháp luật Việt Nam bao quát các l)nh vực của ời sống xã hội mà cao nhất là Hiến pháp, ã xây dựng °ợc một hành lang pháp lý t°¡ng ối toàn iện về quyền và thực hiện quyền của nhóm ng°ời yếu thế trong các mối quan hệ xã hội nói chung, của nhóm LGBT nói riêng. Trong từng giai oạn pháp triển của lich sử, dựa trên các quan iểm lập pháp cing nh° các yếu tố về phong tục, tập quán, ạo ức, truyền thống, iều kiện kinh tế xã hội mà quyền của nhóm LGBT trong xã hội °ợc tôn trọng và bảo vệ ở các cấp ộ khác nhau. ặc biệt, trong iều kiện kinh tế xã hội hiện nay, khi mà Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào ời sống quốc tế, với sự giao thoa giữa các nền kinh tế trong khu vực và trên toàn thế giới, với sự giao l°u giữa các nền vn hoá, các phong tục, tập quán của các quốc gia trên thế giới, pháp luật Việt Nam ã có những b°ớc chuyền biến kịp thời, nhm ảm bảo tối °u nhất quyền của nhóm LGBT trong xã hội, nhằm áp ứng kịp thời xu thế của thời ại. Mặt khác, trong pháp luật quốc tế ã có nhiều vn kiện, iều °ớc quốc tế về nhân quyền ặc biệt quan tâm va dé cập t°¡ng ối cụ thé ến quyền của họ trong xã hội.
Có thể nói, d°ới góc ộ về quyền c¡ bản thì nhóm LGBT trong xã hội ã °ợc thể hiện khá cụ thé và t°¡ng ối toàn diện trong các vn bản pháp luật ở mọi l)nh vực của ời sống xã hội, tuy nhiên, vẫn có những hạn chế nhất ịnh, ặc biệt, nh°ng d°ới góc ộ thực thi pháp luật thì trong thực tế còn gặp nhiều v°ớng mắc, bất cập không chỉ trong việc áp dụng pháp luật mà còn trong thái ộ, cách ứng xử của những ng°ời thực thi pháp luật, làm ảnh h°ởng không nhỏ ến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Chính iều này ã có tác ộng ến hiệu quả iều chỉnh của pháp luật trong các quan hệ có nhóm LGBT tham gia. Vì vậy, việc ặt van dé nghiên cứu một cách tong thé quyén cua nhom LGBT trong bối cảnh xã hội hiện nay là rất cần thiết. Việc nghiên cứu này không loại trừ tham vọng có thể góp phần xây dựng nên ' LGBT là từ viết tắt của lesbian, gay, bisexual, trangender 1 một khung pháp lý mới, t°¡ng ối toàn diện, bao quát °ợc và thực thi có hiệu qua quyền của nhóm LGBT trong xã hội.
Với tất cả các lý do trên, chúng tôi cho rằng việc lựa chọn ề tài “quyên của nhóm LGBT - Một số van ề lý luận và thực tiễn” dé nghiên cứu trong giai oạn hiện nay là thiết thực, có ý ngh)a cả về mặt khoa học và thực tiễn. TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI Trong những nm gần ây, nhóm LGBT trở thành ề tài nóng trong các diễn àn xã hội. ặc biệt, trong thời gian xây dựng Hiến pháp 2013, Luật HN&GD nm 2014, Bộ luật Dân sự nm 2005 ang °ợc sửa ổi, ã tạo ra một hiệu ứng khá mạnh mẽ trong và ngoài giới chuyên gia Luật nghiên cứu về nhóm LGBT ở nhiều góc ộ khác nhau. D°ới góc ộ pháp lý, các học giả, chuyên gia pháp lý cing dành nhiều thời gian nghiên cứu về thực trạng pháp luật và thực trạng áp dụng pháp luật về quyền của nhóm LGBT trong các l)nh vực của ời sống xã hội.
Các công trình nghiên cứu về van dé nay ở các cấp ộ khác nhau, từ các công trình khoa học ở bậc ại học ến các công trình khoa học ở bậc sau ại học và các ề tài nghiên cứu khoa học cấp tr°ờng.Tuy nhiên, các công trình khoa học này chỉ mới dừng lại nghiên cứu ở các mức ộ: (i) Nghiên cứu về quyền của nhóm LGBT trong từng quan hệ xã hội hoặc trong một l)nh vực của ời sống xã hôi (Bài viết cho hội thảo cá tr°ờng “Quyền làm me của nhóm LGBT” của tác giả Nguyễn Thị Lan, 2013, khoá luận tốt nghiệp “Quyền của nhóm LGBT trong quan hệ hôn nhân và gia ình” của tác giả ặng Thị Ngọc Huyền; 2014, ; (ii) Nghiên cứu về một trong những nhóm LGBT (Khát vọng °ợc là chính mình, ng°ời chuyển giới — những van dé thực tiễn và pháp lý của nhóm tác giả phạm Quỳnh Ph°¡ng, Lê Quang Bình, Mai Thanh Tú thuộc viện nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi tr°ờng, 2012,); (iii) Nghiên cứu theo từng mảng pháp luật cụ thể về quyền nhóm ng°ời ng°ời yếu thế, nhóm ng°ời dé bị tổn th°¡ng nói chung, trong ó có nhóm LGBT (dé tài “Tuật quốc tế về quyền của các nhóm ng°ời dễ bị tốn th°¡ng” do thạc s) ỗ Hồng Th¡m làm chủ nhiệm (2011). Trong một phạm vi nhất ịnh, d°ới các góc ộ khác nhau, từng ề tài nêu trên cing ã phần nào ề cập ến từng quyền cụ thể của những ng°ời thuộc nhóm LGBT, hoặc trên c¡ sở nghiên cứu một mảng pháp luật cụ thể về quyền của nhóm ng°ời dễ bị ton th°¡ng nói chung cing nh° quyền của nhóm LGBT nói riêng nh° dé tài của thạc s) ỗ Hồng Th¡m dé cập về những van dé lý luận và c¡ chế pháp lý về bảo vệ và thúc ây quyền của các nhóm ng°ời dễ bị ton th°¡ng, hoặc dé tài “Khát vọng °ợc là chính mình, ng°ời chuyên giới — những van ề thực tiễn và 2 pháp lý” của nhóm tác giả phạm Quỳnh Ph°¡ng, Lê Quang Bình, Mai Thanh Tú tập trung vào tìm hiểu nhóm ng°ời chuyến giới ở Việt Nam, trong ó, tìm hiểu ặc thù của hai nhóm chuyên giới từ nam sang nữ, từ nữ sang nam và những vấn ề mà họ phải ối mặt, từ ó, xây dựng những giải pháp về mặt xã hội và pháp lý nhằm áp ứng nhu cầu của ng°ời chuyển giới cing nh° thay ổi nhận thức về ng°ời chuyển giới. Nh° vậy, ch°a có ề tài nào nghiên cứu toàn iện về quyền của nhóm LGBT trong các nhóm quan hệ cụ thé và c¡ bản của ời sống xã hội. Có thé khang ịnh rằng, cho ến nay, trong iều kiện kinh tế xã hội ngày càng có nhiều sự thay ổi và phát triển, quyền con ng°ời nói chung ngày càng °ợc coi trọng và bảo vệ h¡n bao giờ hết.
Tuy nhiên, xét về mặt pháp lý, ch°a có một công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu về vẫn ề này nhm ể tạo ra một c¡ chế pháp lý hoàn chỉnh, iều chỉnh có hiệu quả các mối quan hệ xã hội vốn rất a dạng và phức tạp an xen giữa các l)nh vực của ời sống xã hội trong việc ghi nhận quyền và bảo vệ quyền của nhóm nhóm LGBT trong các l)nh vực của ời sống xã hội.