Nghiên Cứu Quy Trình Sản Xuất Trà Hòa Tan Từ Đinh Lăng

Trà là thức uống quen thuộc, mang đậm nét văn hóa Việt Nam. Bên cạnh trà từ lá chè, các loại trà thảo dược, đặc biệt… 57 trang · Đại học Thái Nguyên · 2016.

• Tác giả: Đặng Thu Tâm
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Văn Bình
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ thực phẩm
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Trình Sản Xuất Trà Hòa Tan Từ Đinh Lăng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài
• 2.2. Tổng quan về đinh lăng
• 2.2.1. Phân loại và đặc điểm thực vật học
• 2.2.2. Tình hình phân bố, mùa vụ trồng trọt và thu hái
• 2.2.3. Thành phần hóa học
• 2.2.4. Hợp chất saponin trong rễ cây đinh lăng
• 2.2.4.1. Khái niệm
• 2.2.4.2. Phân loại
• 2.2.4.3. Tính chất vật lí
• 2.2.4.4. Tính chất hóa học
• 2.2.4.5. Công dụng
• 2.2.5. Tác dụng của rễ cây đinh lăng đối với sức khỏe con người
• 2.3. Tổng quan về trà hòa tan
• 2.3.1. Giới thiệu về trà hòa tan
• 2.3.2. Một số sản phẩm trà thảo dược hòa tan
• 2.4. Một số bài thuốc từ thảo dược
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.5.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.5.2. Tình hình nghiên cứu đinh lăng tại Việt Nam
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Hóa chất, dụng cụ và thiết bị nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.5.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.5.2. Phương pháp phân tích
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả các thành phần hóa học trong bột rễ cây đinh lăng
• 4.2. Kết quả ảnh hưởng của nhiệt độ sấy đến chất lượng nguyên liệu
• 4.3. Kết quả ảnh hưởng của dung môi chiết đến quá trình tách chiết saponin
• 4.4. Kết quả ảnh hưởng của nồng độ dung môi đến quá trình chiết tách saponin từ rễ cây đinh lăng
• 4.5. Kết quả ảnh hưởng của quá trình cô đặc đến chất lượng khối dịch
• 4.6. Kết quả ảnh hưởng tỉ lệ phối trộn Lactose đến chất lượng sản phẩm
• 4.7. Kết quả ảnh hưởng của nhiệt độ sấy đến chất lượng sản phẩm
• 4.8. Kết quả phân tích chất lượng sản phẩm trà hòa tan
• 4.9. Xây dựng quy trình sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng và tá dược
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Quy Trình Sản Xuất Trà Đinh Lăng

Trà là thức uống quen thuộc, mang đậm nét văn hóa Việt Nam. Bên cạnh trà từ lá chè, các loại trà thảo dược, đặc biệt là trà hòa tan, ngày càng được ưa chuộng nhờ tính tiện dụng. Trà hòa tan đinh lăng là một sản phẩm tiềm năng, kết hợp lợi ích sức khỏe của đinh lăng với sự tiện lợi của trà hòa tan. Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng quy trình sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng, góp phần đa dạng hóa thị trường trà thảo dược. Đinh lăng, với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe, hứa hẹn mang đến một sản phẩm trà không chỉ thơm ngon mà còn bổ dưỡng. Theo nghiên cứu, rễ cây đinh lăng được sử dụng để nấu nước uống giúp tăng cường sức khỏe, chống thiếu máu, chữa lành vết thương [1].

1.1. Giới Thiệu Chung Về Trà Hòa Tan Thảo Dược

Trà hòa tan thảo dược là một phân khúc mới nổi trên thị trường, kết hợp giữa các loại thảo dược có lợi cho sức khỏe và sự tiện lợi của trà hòa tan. Sản phẩm này đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về các loại thức uống không chỉ giải khát mà còn mang lại lợi ích sức khỏe. Việc nghiên cứu và phát triển các loại trà hòa tan từ thảo dược, như trà đinh lăng hòa tan, có tiềm năng lớn để phát triển và mở rộng thị trường.

1.2. Tiềm Năng Phát Triển Của Trà Hòa Tan Đinh Lăng

Trà hòa tan đinh lăng có tiềm năng phát triển lớn nhờ vào những lợi ích sức khỏe mà cây đinh lăng mang lại. Đinh lăng được biết đến với các công dụng như tăng cường sức khỏe, chống mệt mỏi, và cải thiện giấc ngủ. Kết hợp với sự tiện lợi của trà hòa tan, sản phẩm này có thể thu hút một lượng lớn người tiêu dùng quan tâm đến sức khỏe và lối sống năng động. Nghiên cứu này sẽ góp phần khai thác tối đa tiềm năng của đinh lăng hòa tan.

II. Thách Thức Trong Sản Xuất Trà Hòa Tan Từ Đinh Lăng

Mặc dù tiềm năng lớn, việc sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Cần tối ưu hóa quy trình chiết xuất để giữ lại tối đa các hoạt chất có lợi trong đinh lăng. Đồng thời, đảm bảo sản phẩm có hương vị thơm ngon, dễ uống, phù hợp với khẩu vị của người tiêu dùng. Kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào và quy trình sản xuất cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và hiệu quả của sản phẩm. Theo tài liệu, việc sử dụng đinh lăng kết hợp với một số thảo dược khác để sản xuất trà hòa tan đáp ứng được nhu cầu đa dạng hóa mặt hàng trà thảo dược hòa tan cũng như tính hợp lí về tác dụng dược học.

2.1. Tối Ưu Hóa Quy Trình Chiết Xuất Dinh Dưỡng Từ Đinh Lăng

Một trong những thách thức lớn nhất trong quy trình sản xuất trà hòa tan đinh lăng là làm sao để chiết xuất được tối đa các hoạt chất có lợi từ cây đinh lăng, đồng thời giữ được hương vị tự nhiên của nó. Các yếu tố như dung môi chiết, nhiệt độ, và thời gian chiết xuất cần được tối ưu hóa để đảm bảo hiệu quả chiết xuất cao nhất. Phương pháp chiết xuất saponin từ đinh lăng cũng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng.

2.2. Đảm Bảo Hương Vị Thơm Ngon Dễ Uống Của Trà

Bên cạnh giá trị dinh dưỡng, hương vị cũng là một yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của trà hòa tan đinh lăng. Cần phải nghiên cứu và thử nghiệm các công thức phối trộn khác nhau để tạo ra một sản phẩm có hương vị thơm ngon, dễ uống, phù hợp với khẩu vị của đa số người tiêu dùng. Việc sử dụng các chất tạo ngọt tự nhiên hoặc hương liệu thảo dược có thể là một giải pháp.

2.3. Kiểm Soát Chất Lượng Nguyên Liệu Và Quy Trình Sản Xuất

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả của sản phẩm, việc kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào và quy trình sản xuất là vô cùng quan trọng. Cần phải lựa chọn nguồn cung cấp đinh lăng uy tín, đảm bảo nguyên liệu không bị nhiễm bẩn hoặc chứa các chất độc hại. Đồng thời, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt trong suốt quy trình chế biến trà đinh lăng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Quy Trình Sản Xuất Trà Đinh Lăng

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp khoa học để xây dựng quy trình sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng. Các thí nghiệm được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố như nhiệt độ sấy, dung môi chiết, và tỷ lệ phối trộn đến chất lượng sản phẩm. Các chỉ tiêu chất lượng như hàm lượng saponin, độ hòa tan, và cảm quan được theo dõi và phân tích. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng quy trình sản xuất tối ưu, đảm bảo chất lượng và hiệu quả của sản phẩm. Theo tài liệu, đề tài vận dụng kiến thức khoa học về các quá trình cơ bản trong công nghệ chế biến thực phẩm để xây dựng nên quy trình sản xuất trà thảo dược hòa tan.

3.1. Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Nhiệt Độ Sấy Đến Chất Lượng

Nhiệt độ sấy là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng của trà hòa tan đinh lăng. Thí nghiệm được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của các mức nhiệt độ sấy khác nhau đến các chỉ tiêu chất lượng như màu sắc, hương vị, và hàm lượng hoạt chất. Kết quả sẽ giúp xác định nhiệt độ sấy tối ưu để giữ lại tối đa các thành phần dinh dưỡng và hương vị của đinh lăng.

3.2. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Dung Môi Chiết Đến Hiệu Quả

Việc lựa chọn dung môi chiết phù hợp là rất quan trọng để chiết xuất hiệu quả các hoạt chất từ đinh lăng. Thí nghiệm được thực hiện để so sánh hiệu quả chiết xuất của các loại dung môi khác nhau, như nước, ethanol, và methanol. Các chỉ tiêu như hàm lượng saponin và độ tinh khiết của dịch chiết được đánh giá để lựa chọn dung môi chiết tối ưu.

3.3. Tối Ưu Tỷ Lệ Phối Trộn Để Cải Thiện Hương Vị

Tỷ lệ phối trộn giữa đinh lăng và các thành phần khác, như đường, hương liệu, và chất điều vị, ảnh hưởng lớn đến hương vị của trà hòa tan đinh lăng. Thí nghiệm được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của các tỷ lệ phối trộn khác nhau đến cảm quan của sản phẩm. Kết quả sẽ giúp xác định tỷ lệ phối trộn tối ưu để tạo ra một sản phẩm có hương vị thơm ngon, dễ uống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Trà Đinh Lăng

Kết quả nghiên cứu này có thể được ứng dụng để sản xuất trà hòa tan đinh lăng trên quy mô công nghiệp. Quy trình sản xuất tối ưu được xây dựng dựa trên các kết quả thí nghiệm, đảm bảo chất lượng và hiệu quả của sản phẩm. Sản phẩm trà đinh lăng hòa tan có thể được sử dụng như một thức uống bổ dưỡng, giúp tăng cường sức khỏe và cải thiện giấc ngủ. Đề tài sử dụng các loại thảo dược gần gũi trong dân gian, tương đối rẻ tiền, phù hợp với đề tài nghiên cứu của sinh viên.

4.1. Xây Dựng Quy Trình Sản Xuất Trà Hòa Tan Tối Ưu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một quy trình sản xuất trà hòa tan đinh lăng tối ưu được xây dựng. Quy trình này bao gồm các bước chi tiết, từ lựa chọn nguyên liệu, chiết xuất, cô đặc, sấy khô, đến phối trộn và đóng gói. Các thông số kỹ thuật, như nhiệt độ, thời gian, và tỷ lệ phối trộn, được xác định để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của sản phẩm.

4.2. Đánh Giá Chất Lượng Sản Phẩm Trà Hòa Tan Đinh Lăng

Sản phẩm trà hòa tan đinh lăng được đánh giá chất lượng dựa trên các chỉ tiêu như hàm lượng saponin, độ hòa tan, màu sắc, hương vị, và cảm quan. Các phương pháp phân tích hóa học và cảm quan được sử dụng để đánh giá các chỉ tiêu này. Kết quả đánh giá cho thấy sản phẩm đạt chất lượng tốt, đáp ứng các yêu cầu về an toàn và hiệu quả.

4.3. Triển Vọng Phát Triển Sản Phẩm Trà Đinh Lăng Hòa Tan

Trà hòa tan đinh lăng có triển vọng phát triển lớn trên thị trường nhờ vào những lợi ích sức khỏe mà nó mang lại. Sản phẩm này có thể được tiếp thị như một thức uống bổ dưỡng, giúp tăng cường sức khỏe, cải thiện giấc ngủ, và giảm căng thẳng. Việc phát triển các kênh phân phối hiệu quả và xây dựng thương hiệu mạnh mẽ sẽ giúp sản phẩm tiếp cận được đông đảo người tiêu dùng.

V. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Trà Đinh Lăng

Nghiên cứu này đã thành công trong việc xây dựng quy trình sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển sản phẩm trà đinh lăng hòa tan trên quy mô công nghiệp. Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, và mở rộng ứng dụng của đinh lăng trong lĩnh vực thực phẩm và dược phẩm. Từ kết quả nghiên cứu của đề tài cũng như những kiến nghị đề xuất trong đề tài sẽ là cơ sở để người nghiên cứu khác có thể phát triển ý tưởng, hình thành các đề tài nghiên cứu mới, góp phần bổ sung thêm kiến thức và kinh nghiệm cho việc sản xuất trà thảo dược hòa tan.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Trà Đinh Lăng

Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của trà hòa tan đinh lăng, như nhiệt độ sấy, dung môi chiết, và tỷ lệ phối trộn. Quy trình sản xuất tối ưu được xây dựng dựa trên các kết quả thí nghiệm, đảm bảo chất lượng và hiệu quả của sản phẩm. Sản phẩm trà đinh lăng hòa tan đạt chất lượng tốt, đáp ứng các yêu cầu về an toàn và hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Trà Thảo Dược

Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất trà hòa tan đinh lăng, như sử dụng các công nghệ chiết xuất tiên tiến, áp dụng các phương pháp sấy khô hiện đại, và nghiên cứu các công thức phối trộn mới. Đồng thời, cần nghiên cứu sâu hơn về tác dụng sinh học của trà đinh lăng hòa tan và ứng dụng của nó trong việc phòng ngừa và điều trị bệnh.

5.3. Kiến Nghị Về Phát Triển Sản Phẩm Trà Đinh Lăng

Để phát triển sản phẩm trà đinh lăng hòa tan trên thị trường, cần xây dựng thương hiệu mạnh mẽ, phát triển các kênh phân phối hiệu quả, và thực hiện các hoạt động tiếp thị sáng tạo. Đồng thời, cần chú trọng đến việc đảm bảo chất lượng và an toàn của sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trà là thức uống phổ biến mang nét văn hóa đặc trưng tại Việt Nam và nhiều quốc gia. Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm trà tiện dụng có nguồn gốc từ dược liệu tự nhiên ngày càng gia tăng. Bên cạnh nguyên liệu lá chè truyền thống, các loại trà thảo dược chế biến dưới dạng hòa tan, trà túi lọc hoặc đóng chai đang mở ra tiềm năng thương mại lớn nhờ tính tiện lợi và giá trị bồi bổ sức khỏe.

Rễ cây đinh lăng (Polyscias fruticosa) trong y học cổ truyền được xem là một vị thuốc quý với tính năng bồi bổ cơ thể, tăng cường thể lực, chống thiếu máu và hỗ trợ điều trị suy nhược. Nhằm đa dạng hóa các sản phẩm trà thảo dược hòa tan trên thị trường và nâng cao giá trị kinh tế của nguồn dược liệu sẵn có, đề tài "Nghiên cứu quy trình sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng" được thực hiện nhằm xây dựng các thông số kỹ thuật tối ưu cho quy trình chế biến sản phẩm từ quy mô phòng thí nghiệm.

Mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác định trong văn bản gồm:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng quy trình công nghệ sản xuất trà hòa tan từ rễ cây đinh lăng đạt chất lượng tốt, góp phần hỗ trợ phục hồi sức khỏe cho người lao động mệt mỏi và cải thiện giấc ngủ.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu (8 nội dung):
   • Xác định thành phần hóa học cơ bản trong bột rễ cây đinh lăng.
   • Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ sấy đến chất lượng nguyên liệu.
   • Nghiên cứu ảnh hưởng của dung môi chiết đến quá trình trích ly saponin.
   • Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ ethanol đến hiệu suất tách chiết saponin.
   • Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ cô đặc đến chất lượng khối dịch.
   • Nghiên cứu tỷ lệ phối trộn giữa dịch cô đặc và tá dược lactose.
   • Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ sấy đến chất lượng sản phẩm trà hòa tan.
   • Phân tích và đánh giá chất lượng sản phẩm thành phẩm về mặt hóa lý và cảm quan.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Rễ cây đinh lăng thu mua tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (được làm sạch, thái lát, sấy khô, nghiền bột, độ ẩm bảo quản dưới 13%) kết hợp với tá dược lactose và các hóa chất phân tích.
• Địa điểm nghiên cứu: Phòng thí nghiệm Khoa Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.
• Thời gian thực hiện: Từ tháng 11/2015 đến tháng 5/2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài vận dụng cơ sở lý thuyết về thực vật học, dược liệu học và các nguyên lý kỹ thuật truyền khối - truyền nhiệt trong công nghệ thực phẩm:

• Khung lý thuyết và dược liệu học: Cây đinh lăng lá nhỏ (Polyscias fruticosa (L.) Harms, thuộc họ Ngũ gia bì - Araliaceae) chứa các hoạt chất sinh học giá trị, đặc biệt là nhóm saponin triterpenoid có khung olean (phần aglycon là acid oleanolic, liên kết với các gốc đường glucose, galactose, rhamnose), alcaloid, tannin, flavonoid, vitamin tan trong nước và 20 loại acid amin. Công nghệ sản xuất trà hòa tan vận dụng cơ chế trích ly chất tan bằng dung môi phân cực, bốc hơi cô đặc chân không hoặc cách thủy, phối trộn chất mang (tá dược lactose) và sấy tạo hạt.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Áp dụng phương pháp thực nghiệm đơn yếu tố. Mỗi thí nghiệm được lặp lại 3 lần để lấy giá trị trung bình; xử lý và kiểm định thống kê mức ý nghĩa ($p < 0,05$) bằng phần mềm SPSS 20.
• Phương pháp phân tích hóa lý:
  • Định lượng saponin toàn phần: Phương pháp khối lượng kết hợp chiết Soxhlet. Loại chất béo bằng chloroform, xử lý tạp bằng dung dịch NaOH 10%, trích ly saponin bằng methanol, tủa bằng aceton, tinh chế nhiều lần bằng n-butanol, thu hồi dung môi cách thủy và sấy cắn ở 60°C đến khối lượng không đổi.
  • Xác định hàm lượng đường khử: Phương pháp Bertrand, dựa trên phản ứng khử Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm tạo kết tủa Cu₂O đỏ gạch, hòa tan kết tủa bằng dung dịch Fe₂(SO₄)₃ và chuẩn độ lượng Fe²⁺ sinh ra bằng dung dịch KMnO₄ 0,1N.
  • Xác định hàm lượng tro toàn phần: Phương pháp nung mẫu trong lò nung ở nhiệt độ 550 – 600°C trong 6 – 7 giờ đến khi thu được tro trắng có khối lượng không đổi.
  • Xác định độ ẩm: Phương pháp sấy đối lưu ở nhiệt độ 105°C đến khối lượng không đổi.
• Phương pháp đánh giá cảm quan: Sử dụng phương pháp cho điểm chất lượng theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3215-79 trên thang điểm 20 với hội đồng gồm 7 thành viên đã qua huấn luyện. Các chỉ tiêu gồm trạng thái (hệ số quan trọng 1,0), màu sắc (hệ số 0,6), mùi (hệ số 1,2) và vị (hệ số 1,2).

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển các dòng sản phẩm trà thảo dược hòa tan từ nguồn tài nguyên bản địa. Tác giả khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ biến đổi hóa lý của hoạt chất saponin qua các công đoạn chế biến nhiệt, đồng thời nêu rõ ý nghĩa thực tiễn trong việc gia tăng giá trị kinh tế cho cây đinh lăng và giải quyết đầu ra cho người trồng dược liệu.

Phần II: Tổng quan nghiên cứu

Tổng hợp tài liệu về phân loại thực vật học của hai giống đinh lăng nếp và đinh lăng tẻ; cấu trúc hóa học, tính chất vật lý, hóa học và hoạt tính sinh học của nhóm hợp chất saponin triterpenoid. Chương này cũng phân tích tổng quan các công đoạn cơ bản của quy trình công nghệ sản xuất trà hòa tan có phụ gia và không có phụ gia; đồng thời hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước về dược tính của đinh lăng (nghiên cứu của GS. Võ Xuân Minh, Vũ Duy Huân, Bernard BM, Varadharajan...).

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết xuất xứ nguồn nguyên liệu rễ đinh lăng Ba Bể (Bắc Kạn), danh mục hóa chất tinh khiết và thiết bị phân tích sử dụng (bình Soxhlet, tủ sấy, lò nung, máy đo độ Brix, cân phân tích). Trình bày chi tiết sơ đồ khối và quy trình thực hiện 8 nội dung thí nghiệm, các công thức toán học xác định hàm lượng saponin, đường khử, tro toàn phần, độ ẩm và thang điểm phân hạng cảm quan theo TCVN 3215-79.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương IV trình bày các dữ liệu thực nghiệm thu được qua từng công đoạn nghiên cứu:

1. Thành phần hóa học của bột rễ đinh lăng ban đầu: Bột rễ đinh lăng nguyên liệu thô có độ ẩm 12%, hàm lượng tro toàn phần 2,10%, hàm lượng saponin đạt 0,53% và hàm lượng đường khử là 3,56%.

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ sấy đến chất lượng nguyên liệu: Khảo sát sấy nguyên liệu ở các mức nhiệt độ 60°C, 70°C, 80°C và 90°C.

Công thức	Nhiệt độ sấy (°C)	Thời gian sấy (phút)	Độ ẩm (%)	Hàm lượng Saponin (%)	Hàm lượng Đường khử (%)
CT1	60	480	13	0,52	3,55
CT2	70	450	13	0,50	3,52
CT3	80	400	13	0,46	3,21
CT4	90	360	13	0,39	2,87

Ở 70°C, hàm lượng saponin và đường khử suy giảm không đáng kể so với 60°C ($p > 0,05$) nhưng thời gian sấy rút ngắn từ 480 phút xuống 450 phút, do đó nhiệt độ 70°C được lựa chọn.

3. Ảnh hưởng của dung môi chiết đến quá trình trích ly saponin: So sánh hiệu quả trích ly giữa nước cất (100°C, 2 giờ) và dung dịch ethanol 50% (80°C, 2 giờ) với cùng tỷ lệ nguyên liệu/dung môi là 1:8.

Dung môi tách chiết	Hàm lượng Saponin trong dịch chiết (%)	Chất khô tổng số - CKTS (%)
Nước cất	0,29	11
Ethanol 50%	0,48	15

Dung môi ethanol 50% cho hiệu suất trích ly saponin và chất khô hòa tan cao hơn rõ rệt so với nước cất ($p < 0,05$).

4. Ảnh hưởng của nồng độ ethanol đến hiệu suất tách chiết: Khảo sát trích ly ở các nồng độ ethanol 40%, 50%, 60% và 70% trong thời gian 3 giờ với tỷ lệ 1:8.

Công thức	Nồng độ Ethanol (%)	Hàm lượng Saponin (%)	CKTS (%)
CT1	40	0,47	16
CT2	50	0,48	15
CT3	60	0,45	12
CT4	70	0,42	9

Nồng độ ethanol 50% cho hàm lượng saponin thu nhận cao nhất (0,48%), được chọn cho các bước công nghệ tiếp theo.

5. Ảnh hưởng của nhiệt độ cô đặc: Khảo sát cô đặc cách thủy dịch chiết sau khi thu hồi dung môi tại các nhiệt độ 60°C, 70°C và 80°C đến nồng độ quy ước (1 g bột nguyên liệu thu được 1 ml dịch cô). Nhiệt độ 70°C giữ được hàm lượng saponin cao (0,78% so với 0,80% ở 60°C và 0,70% ở 80°C) với thời gian cô 90 phút (ngắn hơn mức 120 phút của 60°C).

6. Ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn dịch cô và lactose: Khảo sát các tỷ lệ phối trộn dịch cô đinh lăng/lactose gồm 10/90, 20/80, 30/70 và 40/60.

Công thức	Tỷ lệ Đinh lăng/Lactose	Màu sắc (hệ số 0,6)	Mùi (hệ số 1,2)	Vị (hệ số 1,2)	Trạng thái (hệ số 1,0)	Điểm chất lượng TBCTL	Xếp loại cảm quan
CT1	10/90	4,28	3,90	4,00	3,86	15,91	Khá
CT2	20/80	4,14	4,00	4,10	4,00	16,20	Khá
CT3	30/70	3,90	3,90	3,70	3,70	15,20	Khá
CT4	40/60	3,60	3,43	3,40	3,30	13,62	Trung bình

Công thức CT2 (tỷ lệ 20/80) đạt điểm cảm quan cao nhất (16,20 điểm), có màu sắc vàng nâu sáng, mùi thơm đặc trưng, vị ngọt hài hòa và trạng thái hòa tan hoàn toàn.

7. Ảnh hưởng của nhiệt độ sấy sản phẩm trà hòa tan: Khảo sát sấy khối ẩm sau phối trộn ở 50°C, 60°C, 70°C và 80°C về độ ẩm 5%. Sấy ở 60°C trong 160 phút cho hàm lượng saponin đạt 0,24% (không sai khác có ý nghĩa so với mức 0,25% ở 50°C nhưng thời gian sấy rút ngắn 20 phút).

8. Phân tích chất lượng sản phẩm trà hòa tan thành phẩm: Sản phẩm trà hòa tan hoàn thiện có độ ẩm 4,5%, hàm lượng saponin 0,24%, hàm lượng đường khử 65,3%. Đánh giá cảm quan khi pha 2 g bột trà trong 100 ml nước nóng (80 – 90°C) cho dung dịch trong suốt, bột tan hoàn toàn, màu vàng nâu sáng, thơm mùi đinh lăng đặc trưng và có hậu vị ngọt dịu.

Phần V: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt toàn bộ các thông số công nghệ đã xác lập cho quy trình sản xuất trà hòa tan đinh lăng; đồng thời đề xuất 6 định hướng nghiên cứu hoàn thiện sản phẩm ở các giai đoạn tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình công nghệ sản xuất trà hòa tan từ rễ cây đinh lăng ở quy mô phòng thí nghiệm với hệ thống thông số kỹ thuật đồng bộ:

• Thông số kỹ thuật chuẩn hóa:
  • Sấy sơ bộ nguyên liệu rễ đinh lăng: 70°C trong 450 phút (đưa ẩm độ về dưới 13%).
  • Trích ly hoạt chất: Dung môi ethanol 50%, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi 1:8 (w/v), thời gian trích ly 3 giờ.
  • Cô đặc dịch chiết: Thu hồi dung môi ở 80°C trong 2 giờ; cô đặc dịch chiết cách thủy ở 60°C – 70°C đến tỷ lệ 1 g nguyên liệu tương ứng 1 ml dịch cô.
  • Phối trộn tá dược: Tỷ lệ dịch cô đinh lăng / đường lactose là 20/80 (w/w).
  • Sấy khô sản phẩm: Sấy ở 60°C trong 160 phút đến khi độ ẩm đạt 4,5%.

Chỉ tiêu phân tích	Bột rễ đinh lăng nguyên liệu	Sản phẩm trà hòa tan thành phẩm
Độ ẩm (%)	12,00	4,50
Tro toàn phần (%)	2,10	Không phân tích
Hàm lượng Saponin (%)	0,53	0,24
Hàm lượng Đường khử (%)	3,56	65,30
Trạng thái cảm quan	Bột mịn màu nâu nhạt	Bột khô tơi, tan hoàn toàn trong nước nóng

• Đóng góp của đề tài:
  • Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về động học suy giảm hoạt chất saponin và đường khử dưới tác động nhiệt độ trong các khâu sấy, trích ly, cô đặc.
  • Thiết lập công thức phối trộn tá dược lactose phù hợp, tạo ra chế phẩm trà hòa tan giữ được hương vị đặc trưng của đinh lăng, tiện lợi khi sử dụng.
  • Đặt cơ sở dữ liệu kỹ thuật hỗ trợ các nghiên cứu chế biến sâu các sản phẩm thực phẩm chức năng từ dược liệu đinh lăng tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ một số hạn chế do điều kiện trang thiết bị phòng thí nghiệm và đề xuất các hướng phát triển tiếp theo:

• Hạn chế: Quy trình thực hiện ở quy mô tĩnh trong phòng thí nghiệm; công đoạn cô đặc bằng phương pháp cách thủy hở và sấy tĩnh trong tủ sấy đối lưu có thể gây tổn thất nhiệt và thời gian kéo dài hơn so với thiết bị công nghiệp.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo (do tác giả đề xuất):
  • Nghiên cứu định lượng bổ sung các hợp chất sinh học khác trong rễ đinh lăng như alcaloid, flavonoid, tannin.
  • Nghiên cứu phối hợp dịch chiết đinh lăng với các thảo dược khác giàu saponin hoặc có tính dược học bổ trợ (tam thất, cam thảo, hà thủ ô...).
  • Thử nghiệm công nghệ cô đặc chân không nhằm hạ nhiệt độ sôi, hạn chế phân hủy hoạt chất.
  • Áp dụng phương pháp sấy phun tạo bột trà hòa tan nhằm nâng cao độ mịn, khả năng hòa tan và hiệu suất thu hồi sản phẩm.
  • Đánh giá ảnh hưởng của các loại bao bì màng ghép và quy cách đóng gói hộp carton đến hạn sử dụng của sản phẩm.
  • Mở rộng thử nghiệm sản xuất trên quy mô pilot và tính toán chi phí giá thành công nghiệp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành: Công nghệ thực phẩm, Công nghệ sinh học, Dược liệu, Kỹ thuật sau thu hoạch phục vụ học phần phát triển sản phẩm mới và kỹ thuật trích ly - cô đặc - sấy thảo dược.
• Cán bộ nghiên cứu và cơ sở sản xuất: Tham khảo chi tiết quy trình định lượng saponin toàn phần bằng phương pháp cân qua chiết Soxhlet và tinh chế n-butanol, cũng như các thông số trích ly saponin bằng cồn thực phẩm và tỷ lệ phối trộn chất mang lactose.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên liệu rễ đinh lăng sử dụng trong nghiên cứu có xuất xứ từ đâu và đặc điểm chất lượng ban đầu ra sao?

Rễ cây đinh lăng được thu mua tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn từ các cây từ 2–3 năm tuổi trở lên. Bột rễ đinh lăng sau khi làm sạch, sấy khô có độ ẩm ban đầu là 12%, hàm lượng tro toàn phần 2,10%, hàm lượng saponin đạt 0,53% và đường khử chiếm 3,56%.

2. Vì sao ethanol 50% được lựa chọn làm dung môi trích ly thay vì nước cất hay cồn nồng độ cao hơn?

Dung môi ethanol 50% trích ly được lượng saponin cao nhất (0,48%) và chất khô tổng số đạt 15% (trong khi nước chỉ trích được 0,29% saponin, còn ethanol 60% và 70% chỉ thu được lần lượt 0,45% và 0,42% saponin do lượng nước giảm làm hạn chế khả năng hòa tan các hợp chất phân cực).

3. Tỷ lệ phối trộn dịch cô đinh lăng và tá dược lactose được xác định là bao nhiêu và dựa trên tiêu chí nào?

Tỷ lệ phối trộn tối ưu được lựa chọn là 20 phần dịch cô đinh lăng / 80 phần đường lactose (CT2). Tỷ lệ này đạt điểm đánh giá cảm quan cao nhất theo TCVN 3215-79 (16,20 điểm - xếp loại Khá), dung dịch sau pha trong suốt, màu vàng nâu sáng, mùi thơm đặc trưng và vị ngọt hài hòa (CT1 10/90 bị ngọt đậm lấn át mùi dược liệu, còn CT3 30/70 có hậu vị hơi đắng).

4. Quy trình định lượng saponin toàn phần trong đề tài được tiến hành theo nguyên tắc nào?

Phương pháp định lượng dựa trên nguyên tắc tách chiết và cân khối lượng cắn khô: 10 g bột mẫu được ngâm chiết loại béo bằng chloroform trong 48 giờ trên bộ Soxhlet, rửa bã bằng dung dịch NaOH 10%, trích saponin bằng methanol trong 2 giờ, tủa bằng aceton, hòa tan cắn vào nước nóng rồi chiết phân đoạn 3 lần bằng n-butanol, sau đó cô thu hồi dung môi cách thủy và sấy cắn ở 60°C đến khối lượng không đổi để cân.

5. Thành phẩm trà hòa tan từ đinh lăng đạt được các chỉ tiêu hóa lý cụ thể như thế nào?

Sản phẩm trà hòa tan thành phẩm có độ ẩm 4,5%, hàm lượng saponin 0,24% và hàm lượng đường khử 65,3%. Mỗi gói trà thành phẩm có khối lượng 2 g, khi hòa tan trong 100 ml nước nóng 80 – 90°C bột tan hoàn toàn, nước trà có màu vàng nâu sáng và thơm mùi đinh lăng đặc trưng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Thu Tâm đã hoàn thành việc nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng quy trình sản xuất trà hòa tan từ rễ cây đinh lăng với các thông số công nghệ cụ thể ở quy mô phòng thí nghiệm. Quy trình xác lập điều kiện trích ly tối ưu bằng ethanol 50% (tỷ lệ 1:8 trong 3 giờ), phối trộn dịch cô với tá dược lactose theo tỷ lệ 20/80 và sấy ở 60°C, tạo ra sản phẩm có độ ẩm 4,5% và hàm lượng saponin 0,24%. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và khả năng ứng dụng thực tế cho định hướng chế biến sâu các sản phẩm trà thảo dược hòa tan từ nguồn dược liệu trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới, trà là một thức uống thông dụng và mang nét văn hóa đặc trưng riêng. Nhắc tới trà, người ta thường nghĩ đến những sản phẩm làm từ nguyên liệu lá chè tươi. Nhưng cùng với sự phát triển của cuộc sống, sản phẩm trà đã có nhiều thay đổi để phù hợp hơn với nhu cầu tiêu dùng đang ngày càng nâng cao của con người. Nguyên liệu để chế biến trà ngoài lá chè tươi còn có các loại thảo dược khác.

Các loại trà uống liền cũng ngày càng được ưa chuộng hơn vì tính tiện dụng của nó như: trà túi lọc, trà hòa tan, trà đóng chai…[2],[3]. Tuy trà hòa tan chế biến từ thảo dược là một mặt hàng khá mới nhưng nó lại là mặt hàng có tiềm năng phát triển lớn với thị trường tiêu thụ rộng. Chính vì vậy, việc nghiên cứu sản xuất sản phẩm trà hòa tan từ thảo dược sẽ góp phần đa dạng hóa sản phẩm trà hòa tan hiện có trên thị trường. Trong dân gian, rễ cây đinh lăng được sử dụng để nấu nước uống giúp tăng cường sức khỏe, chống thiếu máu, chữa lành vết thương [1].

Có thể thấy việc sử dụng đinh lăng kết hợp với một số thảo dược khác để sản xuất trà hòa tan đáp ứng được nhu cầu đa dạng hóa mặt hàng trà thảo dược hòa tan cũng như tính hợp lí về tác dụng dược học. Trên cơ sở những điều đã phân tích, tôi hình thành ý tưởng cho đề tài tốt nghiệp của mình như sau: “Nghiên cứu quy trình sản xuất trà hòa tan từ đinh lăng” 1. Mục tiêu nghiên cứu Xây dựng quy trình sản xuất sản phẩm trà hòa tan từ rễ cây đinh lăng cho sản phẩm có chất lượng cao giúp tăng cường sức khỏe khi lao động mệt mỏi, ngủ không ngon giấc [11]. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Đề tài vận dụng kiến thức khoa học về các quá trình cơ bản trong công nghệ chế biến thực phẩm để xây dựng nên quy trình sản xuất trà thảo dược hòa tan. 2 Các số liệu trong đề tài nghiên cứu có thể làm tài liệu thao khảo cho những người nghiên cứu sản xuất sản phẩm tương tự. Từ kết quả nghiên cứu của đề tài cũng như những kiến nghị đề xuất trong đề tài sẽ là cơ sở để người nghiên cứu khác có thể phát triển ý tưởng, hình thành các đề tài nghiên cứu mới, góp phần bổ sung thêm kiến thức và kinh nghiệm cho việc sản xuất trà thảo dược hòa tan. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài sử dụng các loại thảo dược gần gũi trong dân gian, tương đối rẻ tiền, phù hợp với đề tài nghiên cứu của sinh viên.

Đề tài nếu được áp dụng vào sản xuất công nghiệp sẽ góp phần mở rộng ứng dụng, giải quyết đầu ra, nâng cao giá trị kinh tế cho cây đinh lăng. Đồng thời còn tạo ra sản phẩm mới góp phần đa dạng hóa mặt hàng trà hòa tan. 3 PHẦN II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2.

Tổng quan về đinh lăng 2. Phân loại và đặc điểm thực vật học Đinh lăng có tên khoa học là Polyscias fruticosa (L. Tên đồng nghĩa: Panax fruticosus L.) Miq, Aralia fruticosa (L.) Bailey, Tieghemopanax fruticosus (L. Tên khác là: Đinh lăng lá nhỏ, cây gỏi cá, Nam Dương Lâm.

Đinh lăng thuộc họ: Ngũ gia bì.1: Hình ảnh cây đinh lăng - Phân loại: Theo dân gian, Đinh lăng có hai loại chính: đinh lăng nếp và đinh lăng tẻ. + Đinh lăng tẻ: là loại lá to, vỏ thân xù xì, màu xanh nhạt, củ nhỏ, rễ ít và cứng, vỏ bì mỏng năng suất thấp. Loại này không nên trồng. + Đinh lăng nếp: là loại lá nhỏ, xoăn, thân nhẵn, củ to, rễ nhiều và mềm, vỏ bì dầy cho năng suất cao và chất lượng tốt.

Nên chọn loại này để trồng. - Đặc điểm thực vật học: Đinh lăng là cây thân thảo lá sum suê quanh năm, thích hợp trồng trong nhà hay đình chùa, cây được sử dụng làm thuốc trong dân gian. Danh y Hải Thượng Lãn 4 Ông từng nói: “Đinh lăng là cây nhân sâm cho người nghèo”. Đinh lăng có nhiều loại nhưng cây dùng làm thuốc thường dùng đinh lăng nếp, cây có lá nhỏ, thân gỗ nhỏ, cao 0,8-1,5m, thân không lông, không gai, lá kép dài khoảng 20-40cm.

Lá chét có cuống nhỏ mảnh khảnh dài 3-15mm, dạng mành, khía răng không đều, phần nhiều khía hay chia thùy có mũi nhọn, dài khoảng 3-10cm, rộng 0,6-4cm. Hoa nhỏ thành cờ, tán ngắn dài 7-18cm. Quả dẹt màu trắng bạc, dài và rộng 3-4mm, dày 1mm [4],[13]. Tình hình phân bố, mùa vụ trồng trọt và thu hái - Phân bố: Cây phân bố rộng rãi từ Ấn Độ đến Polynedi như cây cảnh và cây mọc hoang dại.

Ở khu vực Đông Nam Á cây phân bố ở Malaysia, Indonesia, Tân Ghine, miền Nam Trung Quốc, Lào. Ở Việt Nam, cây được trồng làm cảnh ở khắp nơi hoặc trồng làm thuốc với quy mô nhỏ theo từng hộ gia đình. Chồi non và lá cây được ăn sống hoặc nấu như một loại rau và được dùng rộng rãi. Ở nhiều quốc gia cây này được dùng như một phương thuốc cổ truyền có tác dụng giảm đau, hạ sốt, lợi tiểu.

- Mùa vụ trồng trọt và thu hái: Đinh lăng là cây sống nhiều năm ưa ẩm ưa sáng nhưng cũng chịu hạn, chịu bóng nhưng không chịu úng ngập. Cây phát triển tốt nhất trên loại đất pha cát, nhiệt độ dưới 250C. Đinh lăng trồng bằng cách giâm cành, thích hợp trồng bốn mùa[13]. Đinh lăng có thể dùng cả rễ,thân,lá.

Rễ thường thu hoạch ở cây từ 3 năm tuổi trở lên, càng lâu năm càng tốt. Nên thu hái vào mùa thu, rễ nhỏ để nguyên, rễ to chỉ dùng vỏ rễ, thái rễ mỏng phơi khô ở chỗ thoáng mát. Lá thu hái quanh năm, thường dùng tươi. Cây thường ra hoa vào tháng 4-7.

Thành phần hóa học Rễ đinh lăng có glycoside, alcaloid, saponin, flavonoid, tannin, vitamin tan trong nước (B1, B2, B6, C…), polyacetylen, các phytosterol và tới 20 acid amin,…Các saponin triterpen trong cây đinh lăng đều có phần sapogenin là acid oleanolic , phần đường là glucose, galactose, rhammose với tỷ lệ hàm lượng là: rễ 0,49%, vỏ rễ 1,00%, lõi rễ 0,11%. 5 Trong lá đinh lăng cũng có các thành phần hóa học như trong rễ đinh lăng nhưng hàm lượng ít hơn. Hàm lượng saponin toàn phần trong lá là 0,38%. Ngoài ra còn có tinh dầu với thành phần chính là β-elemen, α-bergamoten, germacren, γ-bisabolen.

Hợp chất saponin trong rễ cây đinh lăng Khái niệm: Saponin còn gọi là saponosid là một nhóm glycosid lớn, gặp rộng rãi trong thực vật, có thể được tìm thấy trong rau nhất, đậu và các loại thảo mộc. Saponin cũng có trong một số động vật như hải sâm, cá sao [7 ]. Phân loại: - Về mặt phân loại, dựa theo cấu trúc hoá học có thể chia thành 2 loại : saponin triterpenoid và saponin steroid. - Saponin triterpenoid có loại trung tính và loại acid, saponin steroid có loại trung tính và loại kiềm.

Saponin triterpenoid có phần genin gồm 30 carbon cấu tạo bởi 6 nhóm :hemiterpene, chia thành 2 loại khác nhau: Saponin triterpenoid pentacyclic và saponin triterpenoid tetracyclic [5]. + Saponin triterpenoid pentacyclic: gồm 4 nhóm là olean, ursan, lupan, hopan. +Saponin triterpenoid tetracyclic: gồm 3 nhóm là dammaran, lanostan và cucurbitan. - Saponin steroid được chia thành 5 nhóm: nhóm spirostan, nhóm furostan, nhóm aminofurostan, nhóm spirosolan và nhóm solanidan.

Tính chất vật lí: - Saponin thường không màu, trừ trường hợp các gluco-alkaloid, các saponin khác ít cho phản ứng màu đặc trưng [5]. - Thường ở dạng vô định hình, đa số có vị đắng. - Tan được trong dung môi có nước, tan khá chuyên biệt trong n- butanol bão hòa nước, kém tan trong các dung môi hữu cơ kém phân cực, rất ít tan trong aceton, ether, hexan do đó người ta dùng 3 dung môi này để tủa saponin. Khó bị thẩm tích vì có phân tử lớn.

6 Tính chất hóa học: - Tính chất tạo bọt và bền khi lắc với nước: đây là tính chất đặc trưng nhất của saponin do phân tử saponin lớn và có đồng thời một đầu ưa nước và một đầu kỵ nước. Tính chất này làm cho saponin giống xà phòng có tính nhũ hóa và tẩy sạch. - Tính phá huyết: Ðây cũng là tính chất đặc trưng của saponin, làm phá vỡ hồng cầu ngay ở nồng độ rất loãng. Người ta cho rằng tính phá huyết có liên quan đến sự tạo phức giữa saponin với cholesterol và các este của cholesterol trong màng hồng cầu, nhưng có nhiều trường hợp chỉ số phá huyết và khả năng tạo phức với cholestrerol không tỉ lệ thuận với nhau nên phải xét ảnh hưởng của saponin trên các thành phần khác của màng hồng cầu.

- Tính độc với cá và một số động vật máu lạnh, động vật thân mềm: tính chất này được giải thích do saponin làm tăng tính thấm của biểu mô đường hô hấp làm mất các chất điện giải cần thiết. - Tính tạo phức với cholesterol hoặc với các chất 3- β – hydroxysteroid khác đôi khi người ta lợi dụng tính chất này để tách saponin hoặc ngược lại, dùng saponin để tách hoặc tinh chế những chất 3 – β hydroxysteroid khác. Công dụng: - Saponin có tác dụng long đờm, chữa ho. Saponin là hoạt chất chính trong các dược liệu chữa ho như cam thảo, thiên môn, mạch môn.

- Một số dược liệu chứa saponin có tác dụng thông tiểu như rau má, tỳ giải, thiên môn, mạch môn,. [16] - Saponin có mặt trong một số vị thuốc bổ như nhân sâm, tam thất và một số cây thuộc họ nhân sâm khác. - Saponin làm tăng sự thấm của tế bào, sự có mặt của saponin sẽ làm cho các hoạt chất khác dễ hoà tan và hấp thu. - Một số saponin có tác dụng chống viêm, kháng khuẩn, kháng nấm, ức chế virus[16].

- Một số có tác dụng chống ung thư trên thực nghiệm. - Nhiều saponin có tác dụng diệt các loài thân mềm (nhuyễn thể) [16]. 7 - Sapogenin steroid dùng làm nguyên liệu để bán tổng hợp các thuốc steroid. - Một số nguyên liệu chứa saponin dùng để pha nước gội đầu, giặt len, tơ lụa.

Tác dụng của rễ cây đinh lăng đối với sức khỏe con người Rễ đinh lăng vị ngọt có tác dụng bởi bổ ngũ tạng, giải độc, bổ huyết, tăng tuyến sữa, tiêu viêm, tiêu sưng, tăng lực, tăng sức khỏe dẻo dai, hồi phục cơ thể sau suy kiệt, ăn ngủ tốt [9]. Tổng quan về trà hòa tan 2. Giới thiệu về trà hòa tan Trà hòa tan bắt đầu xuất hiện từ năm 1959 ở Thụy Sĩ rồi đến Mỹ. Ưu điểm của loại trà này là hòa tan rất nhanh, không để lại cặn, cách pha chế sử dụng đơn giản.Trà hòa tan có thể được sản xuất từ nguyên liệu chè đen hoặc chè xanh thứ phẩm.