Luận văn thạc sĩ về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần An Bình năm 2023

Nghiên cứu hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng An Bình năm 2023, phương pháp định lượng kết hợp định tính, góp phần phát triển chuyên

• Tác giả: Trần Bảo Anh
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thúy Ái
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần An Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý thuyết về rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 2.1.2.1. Tỷ lệ nợ quá hạn
• 2.1.2.2. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.1.2.3. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng
• 2.1.3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại
• 2.1.3.1. Các nguyên nhân khách quan
• 2.1.3.2. Nguyên nhân đến từ khách hàng đi vay
• 2.1.3.3. Nguyên nhân từ phía ngân hàng thương mại
• 2.1.4. Hậu quả của rủi ro tín dụng
• 2.1.4.1. Đối với ngân hàng thương mại
• 2.1.4.2. Đối với nền kinh tế
• 2.2. Lý thuyết về quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.1. Khái niệm và ý nghĩa của quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.1.1. Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.1.2. Ý nghĩa của quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.2. Nội dung quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 2.2.2.1. Xây dựng mô hình quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.2.2. Xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ
• 2.2.2.3. Đo lường rủi ro
• 2.2.2.4. Giám sát rủi ro
• 2.2.2.5. Quản trị rủi ro bằng biện pháp xử lý nợ
• 2.2.3. Các tiêu chí đánh giá hoạt động quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.3.1. Ngân hàng có chính sách quản trị rủi ro tín dụng minh bạch và hiệu quả
• 2.2.3.2. Ngân hàng có khẩu vị rủi ro tín dụng cụ thể
• 2.2.3.3. Ngân hàng có bộ máy quản trị rủi ro tín dụng theo đúng thông lệ
• 2.3. Tình hình nghiên cứu
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN AN BÌNH GIAI ĐOẠN 2015 – 2022
• 3.1. Tổng quan về Ngân hàng Thương mại Cổ phần An Bình
• 3.1.1. Sơ lược về ABBANK
• 3.1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 3.1.2. Tổng quan về tình hình hoạt động kinh doanh của ABBANK giai đoạn từ năm 2015 – 2022
• 3.1.2.1. Tình hình chung các chỉ tiêu của ABBANK từ năm 2015 – 2022
• 3.2. Thực trạng hoạt động cấp tín dụng tại ABBANK giai đoạn từ 2015 – 2022
• 3.2.1. Kết quả hoạt động cấp tín dụng theo thời hạn
• 3.2.2. Kết quả hoạt động cấp tín dụng theo đối tượng khách hàng
• 3.2.3. Kết quả hoạt động cấp tín dụng theo chất lượng nợ vay
• 3.3. Thực trạng rủi ro tín dụng tại ABBANK giai đoạn từ 2015 - 2022
• 3.3.1. Thực trạng nợ quá hạn tại ABBANK giai đoạn từ 2015 - 2022
• 3.3.2. Thực trạng nợ có vấn đề và nợ xấu tại ABBANK giai đoạn từ 2015 - 2022
• 3.3.3. Thực trạng dự phòng rủi ro tín dụng tại ABBANK giai đoạn 2015 – 2022
• 3.4. Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại ABBANK từ 2015 – 2022
• 3.4.1. Xây dựng mô hình quản trị rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 3.4.1.1. Sơ đồ tổ chức bộ máy quản trị rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 3.4.1.2. Quy trình cấp tín dụng tại ABBANK
• 3.4.1.3. Chính sách phân tán rủi ro tín dụng
• 3.4.2. Xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại ABBANK
• 3.4.3. Đo lường rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 3.4.4. Giám sát rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 3.4.5. Công tác xử lý rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 3.5. Đánh giá hệ thống quản trị rủi ro tín dụng của ABBANK
• 3.5.1. Những mặt đạt được của hệ thống quản trị rủi ro tín dụng của ABBANK
• 3.5.2. Những mặt chưa đạt được của hệ thống quản trị rủi ro tín dụng của ABBANK
• 3.6. Nguyên nhân của các hạn chế trong công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 3.6.1. Nhóm nguyên nhân chủ quan
• 3.6.2. Nhóm nguyên nhân khách quan
• 3.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị các giải pháp nhằm phát triển hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại ABBANK
• 4.1.1. Quản lý rủi ro tín dụng toàn diện
• 4.1.2. Ban hành các quy định hướng dẫn cụ thể, rõ ràng về công tác kiểm tra, giám sát sau khi cấp tín dụng
• 4.1.3. Cảnh báo sớm rủi ro tín dụng
• 4.1.4. Về việc quản trị nguồn nhân lực
• 4.1.5. Quản lý nợ có vấn đề
• 4.1.6. Chủ động đối phó với các tình huống bất ngờ
• 4.2. Kiến nghị với các cơ quan liên quan
• 4.2.1. Đối với Chính phủ và cơ quan liên quan
• 4.2.2. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản trị rủi ro tín dụng

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại, đặc biệt là tại Ngân hàng An Bình, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Rủi ro tín dụng được xác định là khả năng một khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận đã ký kết. Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống tài chính. Theo thống kê, tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel II và III trong quản lý ngân hàng là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động tín dụng. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và cải thiện quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng An Bình là một vấn đề quan trọng và cấp thiết.

II. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng An Bình giai đoạn 2015 2022

Trong giai đoạn từ 2015 đến 2022, ngân hàng An Bình đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm cải thiện quản lý rủi ro tín dụng. Một trong những hoạt động nổi bật là việc xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn về khả năng trả nợ của khách hàng. Theo báo cáo, tỷ lệ nợ quá hạn đã có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc quản lý các khoản vay lớn. Phân tích rủi ro đã chỉ ra rằng nhiều khoản vay có chất lượng chưa cao, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu có xu hướng tăng. Điều này cho thấy cần có những cải tiến trong quy trình cấp tín dụng và giám sát sau cấp tín dụng. Đặc biệt, các biện pháp xử lý nợ cũng cần được nâng cao để đảm bảo ngân hàng có thể giảm thiểu thiệt hại từ rủi ro tài chính. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các tiêu chuẩn của Basel vào hoạt động quản lý rủi ro tín dụng sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả và tính cạnh tranh trên thị trường.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng

Để nâng cao hiệu quả của quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng An Bình, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Thứ nhất, ngân hàng cần cải thiện quy trình thẩm định tín dụng, đảm bảo rằng mọi khoản vay đều được đánh giá một cách toàn diện và khách quan. Thứ hai, cần xây dựng một hệ thống giám sát rủi ro tín dụng chặt chẽ hơn, bao gồm việc theo dõi thường xuyên các khoản vay và đánh giá lại khả năng trả nợ của khách hàng. Thứ ba, ngân hàng cần tăng cường đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro, giúp họ nhận diện và xử lý rủi ro kịp thời. Cuối cùng, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro tín dụng sẽ giúp ngân hàng thu thập và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả hơn, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn. Những giải pháp này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao uy tín và vị thế cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính hiện đại, hoạt động tín dụng luôn đóng vai trò là nguồn thu nhập chủ đạo của các ngân hàng thương mại nhưng đồng thời cũng là nơi tiềm ẩn rủi ro phá sản lớn nhất nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần An Bình (ABBANK), quy mô tổng tài sản đã ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ từ 64.662 tỷ đồng năm 2015 lên mức 130.065 tỷ đồng vào cuối năm 2022, kéo theo quy mô tổng dư nợ cấp tín dụng tăng trưởng lên hơn 88.529 tỷ đồng. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của quy mô cho vay trong bối cảnh thị trường tài chính biến động phức tạp đặt ra bài toán cấp thiết về việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là nhận diện thực trạng quản trị rủi ro, phân tích cơ chế kiểm soát chất lượng tín dụng và đánh giá mức độ tuân thủ các chuẩn mực an toàn vốn tại ABBANK. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực quốc tế; phân tích toàn diện thực trạng rủi ro tín dụng và cơ chế kiểm soát tại ABBANK giai đoạn 2015 – 2022; chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến nợ xấu; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai xuyên suốt trên toàn hệ thống mạng lưới gồm hơn 165 điểm giao dịch tại 34 tỉnh, thành phố của ABBANK trong chuỗi thời gian 8 năm (2015 – 2022). Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp khung giải pháp thực chứng giúp ABBANK kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng 2,0%, tối ưu hóa quỹ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và duy trì hệ số an toàn vốn theo định hướng Basel II tiệm cận Basel III.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên lý thuyết bất đối xứng thông tin của Akerlof và mô hình phân phối tín dụng của Stiglitz và Weiss, giải thích nguyên nhân dẫn đến lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trong hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng thương mại. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng khung quản trị rủi ro của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng kết hợp mô hình tổ chức bộ máy quản lý rủi ro tập trung và phân tán của Phan Thị Thu Hà (2013).

Trong hệ thống lý luận, các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm: rủi ro tín dụng, hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, khẩu vị rủi ro và dự phòng rủi ro tín dụng. Rủi ro tín dụng được định nghĩa là tổn thất tài chính tiềm năng khi bên vay không hoàn thành nghĩa vụ trả nợ gốc hoặc lãi theo cam kết hợp đồng. Về mặt đo lường, rủi ro tín dụng được lượng hóa thông qua xác suất vỡ nợ (PD) và tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (LGD). Theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN và Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, dư nợ được phân loại thành 5 nhóm với tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể lần lượt là: nhóm 1 (0%), nhóm 2 (5%), nhóm 3 (20%), nhóm 4 (50%) và nhóm 5 (100%), cùng tỷ lệ dự phòng chung 0,75% tính trên tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4 và mức trích lập 20% mỗi năm cho trái phiếu đặc biệt VAMC.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo thường niên quản trị rủi ro của ABBANK và các văn bản pháp quy của Ngân hàng Nhà nước trong giai đoạn 2015 – 2022. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ chuỗi số liệu kế toán và hoạt động tín dụng trong 8 năm liên tục (từ năm 2015 đến năm 2022) với hơn 40 chỉ tiêu tài chính và rủi ro then chốt. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với dữ liệu lịch sử của ngân hàng nhằm đảm bảo tính toàn diện và liên tục của chuỗi dữ liệu chu kỳ kinh tế.

Nghiên cứu kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, phân tích tỷ số tài chính và phương pháp suy luận logic. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả chuyên sâu cho phép bóc tách chi tiết cơ cấu nợ, phân tích bản chất các nguyên nhân vi mô và vĩ mô tác động đến rủi ro tín dụng tại một ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô vốn điều lệ đạt 9.409 tỷ đồng, khắc phục hạn chế của các mô hình kinh tế lượng tổng gộp vốn khó phản ánh sâu sát đặc thù vận hành của từng ngân hàng đơn lẻ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm tại ABBANK giai đoạn 2015 – 2022 làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng về thực trạng rủi ro và quản trị tín dụng:

Thứ nhất, quy mô tín dụng tăng trưởng nhanh nhưng cơ cấu kỳ hạn dịch chuyển mạnh mẽ. Tổng dư nợ cho vay khách hàng tăng từ 30.915 tỷ đồng năm 2015 lên 82.010,6 tỷ đồng năm 2022. Nợ ngắn hạn luôn chiếm tỷ trọng chi phối trên 44% tổng dư nợ. Đáng chú ý, năm 2022 chứng kiến sự tăng trưởng đột biến của nợ trung hạn lên 9.175 tỷ đồng, tương ứng mức tăng 92,1% so với năm 2021, trong khi nợ dài hạn cũng tăng 19,8%, phản ánh xu hướng khách hàng tái cấu trúc kỳ hạn để giảm áp lực thanh toán trước biến động kinh tế.

Thứ hai, cơ cấu cho vay chuyển dịch từ khách hàng tổ chức sang khách hàng cá nhân. Trong giai đoạn 2015 – 2019, tỷ trọng cho vay tổ chức kinh tế luôn chiếm trên 50% tổng dư nợ. Tuy nhiên, từ năm 2020 đến 2022, tỷ trọng này có xu hướng giảm dần và nhường chỗ cho phân khúc khách hàng cá nhân phục vụ nhu cầu tiêu dùng và thẻ tín dụng nhằm phân tán rủi ro tập trung.

Thứ ba, nợ nhóm 2 và nợ xấu gia tăng áp lực rõ rệt. Nợ cần chú ý (nhóm 2) tăng từ 317,3 tỷ đồng năm 2015 lên mức đỉnh 1.994,9 tỷ đồng năm 2021 và duy trì ở mức cao 1.658,8 tỷ đồng năm 2022. Tổng nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) năm 2022 đạt 2.365,6 tỷ đồng, trong đó nợ có khả năng mất vốn (nhóm 5) tăng vọt lên 1.404,4 tỷ đồng, tăng gấp 2,8 lần so với mức 501,5 tỷ đồng của năm 2015.

Thứ tư, gánh nặng trích lập dự phòng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh. Chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng duy trì ở mức cao, đạt 777 tỷ đồng vào năm 2022 so với 663,5 tỷ đồng năm 2015, khiến lợi nhuận trước thuế năm 2022 sụt giảm 14,8% xuống còn 1.686 tỷ đồng từ mức 1.979 tỷ đồng của năm 2021.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng nợ xấu tại ABBANK xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về mặt khách quan, tác động kéo dài của đại dịch Covid-19 và biến động lãi suất khiến dòng tiền kinh doanh của doanh nghiệp vừa và nhỏ bị suy kiệt, dẫn đến suy giảm khả năng trả nợ. Về mặt chủ quan, hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ chưa bắt kịp các thay đổi nhanh chóng của thị trường, công tác giám sát dòng tiền sau giải ngân còn thụ động, và áp lực tăng trưởng quy mô đôi khi lấn át các yêu cầu thẩm định khắt khe.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các phát hiện của Sharma và Kaur (2021) khi chứng minh nợ xấu có tác động nghịch chiều rõ rệt đến hiệu quả sinh lời (ROA và ROE). Đồng thời, hiện tượng gia tăng nợ xấu có độ trễ sau các chu kỳ tăng trưởng tín dụng nóng hoàn toàn củng cố kết luận của Võ Thị Quý và Bùi Ngọc Toản (2014). Trong thực tế quản trị, toàn bộ diễn biến phân loại nợ theo thời hạn, cơ cấu nhóm khách hàng và xu hướng dịch chuyển nợ xấu có thể được mô tả trực quan thông qua các biểu đồ hình cột kết hợp đường xu hướng, đi cùng bảng cân đối phân loại 5 nhóm nợ chuẩn hóa theo từng quý, giúp Hội đồng Quản trị nhận diện sớm các vùng rủi ro danh mục để can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ABBANK trong giai đoạn tới, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, kiện toàn mô hình quản trị rủi ro theo 3 tuyến phòng thủ độc lập. Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành ABBANK cần ban hành quy chế phân định rõ trách nhiệm giữa đơn vị kinh doanh (tuyến 1), bộ phận quản trị rủi ro độc lập (tuyến 2) và kiểm toán nội bộ (tuyến 3), hoàn thành 100% việc tách biệt chức năng phê duyệt tín dụng trước quý IV/2024.

Thứ hai, nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm rủi ro (Early Warning System). Khối Quản trị Rủi ro và Trung tâm Công nghệ Thông tin cần ứng dụng thuật toán học máy để tự động theo dõi 15 chỉ báo rủi ro về dòng tiền, hạn mức giao dịch và hành vi tài khoản khách hàng, đặt mục tiêu kéo giảm tỷ lệ dịch chuyển nợ từ nhóm 1 sang nhóm 2 xuống dưới mức 1,5% trong giai đoạn 2024 – 2025.

Thứ ba, siết chặt công tác giám sát sau cho vay và đa dạng hóa công cụ xử lý nợ. Khối Quản lý Tín dụng và Trung tâm Xử lý Nợ cần thực hiện kiểm tra hiện trường định kỳ 3 tháng một lần đối với 100% các khoản vay trung và dài hạn; đồng thời chủ động áp dụng các công cụ thị trường như mua bán nợ qua VAMC và chứng khoán hóa nợ nhằm xử lý dứt điểm tối thiểu 800 tỷ đồng nợ xấu tồn đọng mỗi năm trong giai đoạn 2024 – 2026.

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực đội ngũ và xây dựng văn hóa quản trị rủi ro. Khối Quản trị Nguồn nhân lực cần tổ chức đào tạo chuyên sâu về thẩm định dòng tiền dự án cho 100% cán bộ tín dụng, đồng thời điều chỉnh cơ cấu đánh giá hiệu quả công việc (KPI), nâng tỷ trọng chỉ tiêu chất lượng nợ lên mức tối thiểu 40% trong tổng điểm đánh giá từ năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng và học thuật thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Ban điều hành và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về việc thiết lập khẩu vị rủi ro, tái cấu trúc bộ máy theo Thông tư 13/2018/TT-NHNN và kinh nghiệm triển khai Basel II tại một ngân hàng quy mô vừa và nhỏ.

Thứ hai, chuyên viên phân tích tín dụng và thẩm định dự án: Tài liệu giúp nâng cao kỹ năng thực hành thông qua việc nhận diện sớm các dấu hiệu suy giảm tài chính, phân tích dòng tiền và nắm vững quy trình phân loại nợ 5 nhóm để hạn chế sai sót khi cấp tín dụng.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Công trình là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study), cung cấp chuỗi số liệu thực chứng 8 năm chuẩn mực phục vụ giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan.

Thứ tư, cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Luận văn phản ánh bức tranh chân thực về những khó khăn thực tiễn trong công tác trích lập dự phòng, xử lý tài sản bảo đảm và thích ứng với lộ trình Basel III của khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến nợ xấu tại ABBANK tăng mạnh vào năm 2022 là gì? Nợ xấu gia tăng chủ yếu do tác động tích tụ sau đại dịch Covid-19 và suy thoái kinh tế vĩ mô làm gián đoạn dòng tiền của khách hàng vay vốn. Trong thực tế, nợ có khả năng mất vốn (nhóm 5) của ngân hàng năm 2022 đã tăng lên mức 1.404,4 tỷ đồng, chiếm hơn 59% tổng nợ xấu, khiến chi phí dự phòng rủi ro tăng lên 777 tỷ đồng.

Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ hỗ trợ kiểm soát rủi ro như thế nào? Hệ thống xếp hạng nội bộ cung cấp công cụ định lượng đánh giá năng lực tài chính và thiện chí trả nợ của khách hàng qua từng thang điểm chuẩn. Nhờ áp dụng hệ thống này theo chuẩn mực Basel II, ABBANK đã duy trì được tỷ lệ nợ đủ tiêu chuẩn ở mức cao trên 95% tổng dư nợ trong suốt giai đoạn 2015 – 2022.

Chi phí trích lập dự phòng rủi ro ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận của ngân hàng? Dự phòng rủi ro được hạch toán trực tiếp vào chi phí hoạt động, làm suy giảm lợi nhuận trước thuế. Điển hình trong năm 2022, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của ABBANK đạt mức 777 tỷ đồng, khiến lợi nhuận trước thuế giảm 14,8% xuống 1.686 tỷ đồng, dù thu nhập thuần từ lãi vẫn tăng trưởng 23% đạt 3.737 tỷ đồng.

Vì sao ngân hàng có xu hướng gia tăng tỷ trọng cho vay khách hàng cá nhân? Giai đoạn 2020 – 2022, hoạt động sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp gặp nhiều rủi ro do dịch bệnh. ABBANK đã chủ động đẩy mạnh mảng bán lẻ và cho vay tiêu dùng nhằm phân tán rủi ro tín dụng, tránh việc tập trung vốn quá lớn vào một số tổ chức kinh tế và tối ưu hóa tỷ suất sinh lời.

Các ngân hàng thương mại có thể rút ra bài học kinh nghiệm gì từ nghiên cứu này? Bài học quan trọng nhất là không chạy theo tăng trưởng quy mô dư nợ bằng mọi giá nếu chưa kiểm soát được chất lượng danh mục. Các ngân hàng cần thiết lập hệ thống cảnh báo sớm, duy trì tỷ trọng nợ trung dài hạn ở mức hợp lý và đào tạo văn hóa quản trị rủi ro chuyên nghiệp cho đội ngũ nhân sự.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng thương mại theo các trụ cột của Hiệp ước Basel II và định hướng tiếp cận Basel III.
• Phân tích chi tiết thực trạng chất lượng tín dụng của ABBANK qua chuỗi dữ liệu 8 năm (2015 – 2022), ghi nhận tổng tài sản đạt 130.065 tỷ đồng và dư nợ cho vay đạt 82.010,6 tỷ đồng.
• Nhận diện rõ thách thức từ việc nợ nhóm 5 gia tăng lên mức 1.404,4 tỷ đồng và chi phí trích lập dự phòng 777 tỷ đồng gây áp lực sụt giảm 14,8% lợi nhuận năm 2022.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ gồm: hoàn thiện mô hình 3 tuyến phòng thủ, nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm, chuẩn hóa giám sát sau cho vay và nâng cao KPI chất lượng nợ.
• Xác lập lộ trình thực thi giai đoạn 2024 – 2026 nhằm kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới 2,0% và tối ưu hóa hiệu quả an toàn vốn cho ABBANK.

Công trình là tài liệu tham khảo chuyên sâu, có giá trị ứng dụng cao cho các nhà quản trị ngân hàng, chuyên gia thẩm định và các nhà nghiên cứu trong việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này luận văn đã trình bày lý do lựa chọn đề tài từ đó định ra được các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu tương ứng. Đồng thời, trình bày đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn. Nhằm giải quyết được mục tiêu nghiên cứu thì chương này cũng đã trình bày phương pháp nghiên cứu. Từ đó, chương này cũng nêu lên các đóng góp của đề tài và bố cục dự kiến của luận văn.

7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Lý thuyết về rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại 2. Khái niệm rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Santomero (1997) cho rằng RRTD của NHTM phát sinh từ việc không sẵn sàng hoặc không có khả năng thực hiện đúng theo cam kết hợp đồng tín dụng của khách hàng (KH) vay. Crouhy (2006) cho rằng RRTD phát sinh trong quá trình cấp tín dụng biểu hiện qua việc KH không muốn hay không thể thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn tại các NHTM.

Theo Howard và Meritt (1997) thì RRTD là loại RR mà người vay không có khả năng thanh toán các khoản nợ với NHTM theo thỏa thuận trên hợp đồng khi đến hạn thanh toán. Theo Ủy ban Basel về giám sát NH thì RRTD là RR thất thoát tài sản (TS) có thể phát sinh khi một bên đối tác không thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc nghĩa vụ theo hợp đồng đối với một NH, bao gồm cả việc không thanh toán nợ cho dù đấy là nợ gốc hay nợ lãi khi khoản nợ đến hạn. Như vậy, RRTD được xem là RR mà NHTM có khả năng tổn thất một phần TS khi KH được cấp tín dụng không hoàn thành được nghĩa vụ thanh toán gốc và lãi cho NH khi đã đến hạn được xác lập trên hợp đồng tín dụng. Hay nói cách khác hành vi này được xem là sự vi phạm nguyên tắc hoàn trả một phần hay toàn bộ nghĩa vụ trả nợ đã được cam kết.

Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Tại các NHTM thì các chỉ tiêu để đo lường RRTD đó là tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (DPRRTD) (Nguyễn Văn Tiến, 2015). Cụ thể như sau: 2. Tỷ lệ nợ quá hạn Nợ quá hạn là toàn bộ hoặc một phần nợ gốc hoặc nợ lãi đã quá hạn trả không phân biệt vì lý do gì. Theo quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ban hành ngày 22/04/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về việc ban hành quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý RRTD trong hoạt động NH của tổ chức tín dụng (TCTD) thì nợ quá hạn là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn.

Nợ quá hạn là khoản nợ đối với TCTD mà người đi vay (cá nhân hoặc tổ chức) khi đến ngày trả nợ theo hợp đồng nhưng lại không thể trả gốc và lãi đúng, đủ theo trên 8 hợp đồng. Nợ quá hạn là những khoản nợ không hoàn trả đúng hạn, không được phép và không đủ điều kiện để được gia hạn nợ. Trong đó: Nợ nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn): Khoản nợ này trong hạn có khả năng thu hồi gốc lãi đúng như hợp đồng. Hoặc khoản nợ có quá hạn dưới 10 ngày và được đánh giá là vẫn có thể thu hồi cả gốc, lãi và lãi quá hạn đúng thời hạn.

Nợ nhóm 2 (Nợ cần chú ý): Có thời hạn quá hạn từ 10 đến 90 ngày, khoản nợ có điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu. Nợ nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): Có thời hạn quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày, nợ gia hạn lần đầu. Khoản nợ được miễn giảm lãi do KH không đủ khả năng chi trả lãi đầy đủ theo thoả thuận ban đầu. Nợ nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): Có thời hạn quá hạn từ 181 đến 360 ngày, nợ cơ cấu thời hạn lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lần đầu và cơ cấu nợ lần thứ hai.

Nợ nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): Có thời hạn quá hạn hơn 360 ngày, các khoản cơ cấu nợ lần một và lần hai đều không thể trả được cả gốc lẫn lãi cho NH. Tỷ lệ nợ xấu Hoạt động tín dụng được xem là HĐKD phổ biến tại NHTM và đem lại lợi nhuận nhiều nhất cho các NHTM, nên cũng đem lại RR lớn nhất mà các NHTM phải đối diện và RRTD cũng được xem là thước đo đo lường cho chất lượng tín dụng tại các NHTM (Nguyễn Văn Tiến, 2015). Vậy tỷ lệ nợ xấu (NPLs: Non – Performing Loans) là những khoản cấp tín dụng của NHTM không có khả năng sinh lời do KH vay của NH mất khả năng thanh toán hay có nguy cơ vỡ nợ. Trong đó, tỷ lệ nợ xấu được xác định theo tiêu chuẩn chung của quốc tế và đặc thù của mỗi quốc gia với HĐKD riêng biệt của hệ thống NHTM.

Tỷ lệ này được đo lường thông qua các khoản nợ quá hạn thuộc nhóm 3; 4; 5 theo thông tư 11/2021/TT- NHNN, các nhóm nợ quá hạn này được các NHTM xếp vào tính chất khó thu hồi hoặc không thu hồi được. Nếu như tỷ lệ này càng gia tăng thì các NHTM phải đối diện với việc suy giảm TS, lợi nhuận và uy tín của NH để thanh toán các khoản tiền gửi tiết kiệm với KH. Do đó nợ xấu được xem là một chỉ tiêu quan trọng để phản ánh cho RRTD tại các NHTM (Salas và Saurina, 2002, Das và Ghosh, 2007, Chaibi và Ftiti, 2015). Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng Theo Ashour (2011), Dự phòng RRTD là khoản chi phí trích trước tính vào chi phí hoạt động của NHTM nhằm bù đắp cho các khoản tổn thất phát sinh từ các khoản vay mà NHTM không thu hồi được.

IMF đã chỉ ra có hai loại hạch toán đối với dự phòng đó là dự phòng cụ thể và dự phòng chung. Trong đó, dự phòng chung được thực hiện dựa trên tổng dư nợ không có bằng chứng khách quan hay suy giảm khoản cấp tín dụng cho KH nhưng tổng dư nợ vẫn được cho rằng giảm giá trị do các nguy cơ về RRTD và số tiền dự phòng này được chuyển vào nguồn vốn cấp 2 hay nguồn vốn đệm nhằm hạn chế những tổn thất trong tương lai. Trích lập dự phòng RRTD là quá trình nhận biết những tổn thất từ khoản vay nhằm ước lượng được tổn thất TS của NHTM. Vì khi thực hiện hoạt động cho vay thì NHTM buộc phải đối mặt với nguy cơ các KH của mình không có khả năng hay vi phạm nguyên tắc hoàn trả đúng hạn.

Do đó, NHTM phải xác định được RR đó và phải tạo ra nguồn dự trữ để trang trải cho những RR đó. Trên bảng cân đối kế toán (CĐKT) thì khoản dự phòng được xem là khoản mục điều chỉnh giảm TS nhằm phản ánh sự suy giảm của TS trước những tổn thất có khả năng xảy ra. Đồng thời, trên bảng báo cáo tài chính thì dự phòng RRTD được xem là khoản chi phí không chi ra bằng tiền được ghi nhận dưới dạng chi phí hoạt động do đó sẽ làm giảm lợi nhuận của NHTM. Hay việc trích lập dự phòng RRTD biểu hiện cho sự suy giảm của TS hay hiệu quả kinh doanh (HQKD) của NHTM.

Theo quyết định 22/VBNN–NHNN ngày 04/06/2014 của NHNN Việt Nam thì các khoản nợ xấu từ nhóm 3 đến nhóm 5 thì dự phòng RRTD là dự phòng cụ thể. Ngoài ra, việc trích lập dự phòng RRTD của các NHTM Việt Nam bao gồm cả trích lập cho loại trái phiếu đặc biệt của VAMC mỗi năm là 20%. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Theo Nguyễn Văn Tiến (2015) thì RRTD tại các NHTM có nhiều nguyên nhân có thể kể đến trong đó có các nhóm nguyên nhân chính sau: 2. Các nguyên nhân khách quan Môi trường kinh tế: Khi nền kinh tế tăng trưởng ổn định và bền vững, hoạt động tín dụng cũng từ đó mà phát triển, ít xảy ra RR và ngược lại.

Ngoài ra, sự hội nhập quốc tế và tự do hóa tài chính khiến các doanh nghiệp cạnh tranh khốc liệt, đào thải lẫn nhau cũng gây ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng nói chung và RRTD nói riêng. 1 Môi trường pháp lý: Còn nhiều bất cập trong việc áp dụng và thi hành luật pháp gây ra những khó khăn cho việc ngăn chặn và phòng ngừa RR. Môi trường xã hội: HĐKD của doanh nghiệp và NHTM luôn chịu sự tác động đến từ các biến động lớn về kinh tế chính trị trên thế giới. Sự biến động của kinh tế chính trị có nhiều khả năng sẽ dẫn đến sự biến động của tỷ giá hối đoái, cán cân thương mại và tỷ giá của các loại tiền tệ từ đó ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp trong nước.

Nguyên nhân đến từ khách hàng đi vay Sử dụng vốn sai mục đích. Khả năng quản lý, hoạch định chiến lược kinh doanh còn hạn chế và kém hiệu quả. Tình hình sản xuất kinh doanh (SXKD) thiếu ổn định, thiếu vững chắc. Tình hình tài chính doanh nghiệp không minh bạch.

KH không có thiện chí trả nợ, nhiều trường hợp có thái độ bất hợp tác với cán bộ tín dụng (CBTD) và NH cho vay. Các hiện tượng cố ý, cố tình lừa đảo trục lợi cá nhân. Bên cạnh các cá nhân, đa số các doanh nghiệp khi vay vốn NHTM đều phải có các phương án kinh doanh cụ thể, khả thi thì NHTM mới phê duyệt cấp tín dụng. Tuy nhiên, nếu CBTD và các cấp phê duyệt của NH không kiểm tra, phân tích và xem xét kỹ lưỡng thì cũng có thể dẫn đến RR KH không trả được nợ vay.

Số lượng KH doanh nghiệp sử dụng vốn sai mục đích, cố tình lừa đảo để chiếm đoạt TS của NH đâu đó tuy không nhiều nhưng vẫn còn tồn tại, thậm chí có những vụ việc phát sinh khi đến lúc phát hiện thì hậu quả đã hết sức nặng nề và nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đến nhiều tổ chức lẫn cá nhân mà đặc biệt là ảnh hưởng xấu đến chất lượng thương hiệu, hình ảnh, uy tín và vị thế của các NHTM. Khả năng quản trị yếu kém cũng là một trong số những lý do phát sinh RRTD. Nhiều doanh nghiệp đầu tư kinh doanh cùng lúc vào quá nhiều các lĩnh vực, không phải ngành nghề kinh doanh chính, cũng không phải lĩnh vực có thế mạnh của mình mà đơn giản chỉ vì lòng tham, tầm nhìn hạn hẹp mà dẫn đến quy mô kinh doanh phình ra quá to so với nội lực hiện có và kinh nghiệm quản lý của mình.