CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tài chính doanh nghiệp và quản lý tài chính doanh nghiệp Doanh nghiệp là một tổ chức kinh doanh nhằm mục đích sinh lời được pháp luật thừa nhận, được phép kinh doanh trên một số lĩnh vực nhất định, có từ một chủ sở hữu trở lên và chủ sở hữu phải đảm bảo trước pháp luật bằng toàn bộ tài sản của mình, có tên riêng, có trụ sở giao dịch ổn định. [1] Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị phản ánh sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt tới các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.[2] Quản lý tài chính doanh nghiệp là việc sử dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một doanh nghiệp để phân tích điểm mạnh, điểm yếu của nó và lập các kế hoạch kinh doanh, kế hoạch sử dụng nguồn tài chính, tài sản cố định và nhu cầu nhân công trong tương lai nhằm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Hay có thể nói rằng, quản trị tài chính giúp tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp từ việc quản trị nguồn vốn hiệu quả.2 Vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài chính là một hoạt động mang tính trọng yếu, quyết định rất lớn đến hiệu quả hoạt động, sự phát triển của doanh nghiệp. Trong điều kiện cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp như hiện nay, vai trò của quản lý tài chính càng được khẳng định.
Quản lý tài chính giữ những vai trò chủ yếu sau [3]: - Huy động vốn đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp diễn ra liên tục, bình thường. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp thường nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh và đầu tư. Quản lý tài chính doanh nghiệp giúp xác định đúng đắn các nhu cầu về vốn cho doanh nghiệp và đáp ứng kịp thời các nhu cầu vốn cho hoạt động. Ngày nay, doanh nghiệp có nhiều hình thức huy 6 động vốn từ bên ngoài.
Quản trị tài chính giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động nhịp nhàng và liên tục với chi phí huy động vốn ở mức thấp. - Tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả: Quản trị tài chính giúp doanh nghiệp việc đánh giá và lựa chọn dự án đầu tư trên cơ sở phân tích khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của dự án; từ đó góp phần chọn ra dự án đầu tư tối ưu. Việc hình thành và sử dụng tốt các quỹ của doanh nghiệp, cùng với việc sử dụng các hình thức thưởng, phạt vật chất hợp lý sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy cán bộ công nhân viên gắn liền với doanh nghiệp từ đó nâng cao năng suất lao động, góp phần cải tiến sản xuất kinh doanh nâng cao hiệu quả sử dụng tiền vốn. -Kiểm soát hoạt động và tình trạng doanh nghiệp thông qua kiểm soát dòng tiền: Hầu hết các hoạt động trong doanh nghiệp đều ảnh hưởng trực tiếp tới dòng tiền.
Thông qua tình hình tài chính và việc thực hiện các chỉ tiêu tài chính, các nhà quản lý doanh nghiệp có thể đánh giá khái quát tình hình kinh doanh và kiểm soát được các mặt hoạt động của doanh nghiệp, phát hiện được kịp thời những tồn tại vướng mắc trong kinh doanh, từ đó có thể đưa ra các quyết định điều chỉnh các hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế.3 Nguyên tắc quản lý tài chính doanh nghiệp Mỗi doanh nghiệp có một đặc điểm khác nhau; tuy nhiên, hoạt động tài chính là khá giống nhau. Vì vậy, các nguyên tắc tài chính được áp dụng chung cho các loại hình doanh nghiệp. Có bảy nguyên tắc tài chính cơ bản như sau: - Nguyên tắc đánh đổi rủi ro và lợi nhuận: [4] Rủi ro được hiểu là khả năng xảy ra một biến cố xấu. Lợi nhuận là thuật ngữ tài chính được sử dụng để phản ánh các khoản thu nhập hay lợi ích kinh tế ròng mà một chủ thể kiếm được từ một hoạt động đầu tư.
Mỗi quyết định đầu tư hay tài trợ của doanh nghiệp đều ẩn chứa nhiều rủi ro bên cạnh việc kỳ vọng vào lợi nhuận. Dự án đầu tư có rủi ro càng cao thì lợi nhuận mà nhà đầu tư kì vọng, mong đợi thu được từ khoản đầu tư đó cũng càng lớn. Việc chấp nhận khả năng rủi ro và kiểm soát rủi ro thế nào để vẫn 7 đảm bảo được lợi nhuận thu lại từ việc đầu tư một cách hiệu quả là một trong những nguyên tắc mà bất cứ nhà đầu tư nào cũng phải xem xét cẩn thận. - Nguyên tắc giá trị thời gian của tiền: [4] Một đồng ngày hôm nay có giá trị cao hơn một đồng trong tương lai.
Khi doanh nghiệp quyết định phân bổ một khoản tiền lớn, bên cạnh chi phí cơ hội dĩ nhiên phải gánh, doanh nghiệp còn bị tác động bới giá trị giảm dần theo thời gian do các yếu tố về lạm phát. Nguyên tắc này áp dụng cho việc chiết khấu dòng tiền để đánh giá các dự án đầu tư, định giá cổ phiếu, trái phiếu, định giá doanh nghiệp. - Tác động của thuế: [5] Trong thực tiễn hoạt động, doanh nghiệp phải chịu sự điều tiết tới từ rất nhiều loại thuế. Mỗi loại thuế đều có những tác động khác nhau đến các mặt hoạt động của doanh nghiệp.
Ví dụ như thuế giá trị gia tăng tham gia cấu thành nên giá bán sản phẩm, do đó ảnh hưởng đến việc mua bán của doanh nghiệp; thuế thu nhập doanh nghiệp ảnh hưởng đến thiếp lập cơ cấu vốn; thuế nhà đất là một chi phí sản xuất kinh doanh.Đôi lúc, chính sách ưu đãi thuế của địa phương sẽ là đòn bẩy giúp doanh nghiệp hoạt động tốt hơn song cũng có thể tác động theo chiều ngược lại. Có thể tiết kiệm thuế bằng những khoản: + Khấu hao: Thu nhập chịu thuế được tính trên doanh thu trừ đi các khoản chi phí, trong đó có khấu hao + Chi phí lãi vay: Doanh nghiệp được phép khấu trừ chi phí lãi vay khi tính thu nhập chịu thuế Thuế nói chung là một bộ phận cấu thành nên dòng tiền ra trong kỳ khi doanh nghiệp nộp thuế vào ngân sách nhà nước; do đó, doanh nghiệp cần quan tâm đúng mức đến khoản nộp thuế khi lập các ngân quỹ. - Nguyên tắc thị trường hiệu quả: [5] Thị trường hiệu quả là thị trường mà giá chứng khoán của một doanh nghiệp phản ánh đầy đủ mọi thông tin của doanh nghiệp đó. Đối với công ty cổ phần, tối đa hóa giá trị 8 tài sản cho các chủ sở hữu đồng nghĩa với tối đa hóa giá trị thị trường cổ phiếu thường mà cổ đông đang nắm giữ.
Mục tiêu tối đa hóa giá trị tài sản cho các cổ đông có thể đạt được trong những điều kiện nhất định bằng cách nhà quản lý tài chính đưa ra các quyết định thích hợp tác động đến giá trị cổ phiếu của công ty dựa trên những nhận định đúng đắn về thị trường tài chính. Giá cổ phiếu được phản ánh trung thực, chính xác giá trị của doanh nghiệp và được định giá công bằng. Doanh nghiệp không thể đánh lừa nhà đầu tư, nhà đầu tư cũng không thể lợi dụng để kiếm lời. - Nguyên tắc gắn kết lợi ích giữa người quản trị và lợi ích của cổ đông: Thông thường, tại các công ty cổ phần, có sự tách rời giữa quyền quản lý và quyền sở hữu; do đó, sẽ có nảy sinh mâu thuẫn về mặt lợi ích giữa người quản lý, điều hành công ty và cổ đông.
Công ty cổ phần muốn phát triển lâu dài, bền vững, cần phải gắn kết được lợi ích của người quản lý với lợi ích của các cổ đông. Để làm được điều đó, các cổ đông cần: + Thuế được người quản lý chuyên nghiệp, đảm bảo được mục tiêu của doanh nghiệp + Thiết lập các cơ chế giám sát và kiểm soát + Dành cho người quản lý sự tôn trọng nhất định + Chính sách đãi ngộ hợp lý, khuyến khích nhà quản lý nỗ lực cao nhất - Nguyên tắc chi trả: Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phải luôn luôn đảm bảo được khả năng chi trả của mình. Để đạt được điều này, đòi hỏi doanh nghiệp phải quan tâm đến dòng tiền chứ không phải lợi nhuận kế toán. Ngoài ra, cần đặc biệt tính đến các dòng tiền tăng thêm, nhất là các dòng tiền thuế sau khi đưa ra quyết định kinh doanh.
- Nguyên tắc sinh lợi: Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phải không ngừng tìm kiếm các dự án sinh lời. Để làm được điều đó, các doanh nghiệp cần phải biết các dự án sinh lời tồn tại ở đâu, như thế nào trong môi trường cạnh tranh. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể 9 làm giảm tính cạnh tranh của thị trường bằng cách tạo ra những sản phẩm khác biệt với sản phẩm cạnh tranh và đảm bảo mức chi phí thấp hơn mức cạnh tranh.4 Nội dung quản lý tài chính doanh nghiệp Quản trị tài chính doanh nghiệp thường bao gồm những nội dung cơ bản sau:[6] - Lựa chọn và ra quyết định đầu tư: Việc xây dựng, lựa chọn các dự án đầu tư là công việc cực kì quan trọng, do nhiều bộ phận trong doanh nghiệp cùng hợp tác thực hiện. Trên góc độ tài chính, điều mấu chốt cần xem xét là hiệu quả chủ yếu của tài chính; hay nói cách khác là xem xét, cân nhắc giữa chi phí bỏ ra, rủi ro có thể gặp phải và khả năng thu lợi.
Khi xem xét thực hiện bỏ vốn vào các dự án đấu tư, cần chú ý tăng tính cạnh tranh của doanh nghiệp để đảm bảo lợi ích kinh tế trước mắt cũng như lâu dài. - Xác định nhu cầu vốn, huy động các nguồn vốn để đáp ứng hoạt động của doanh nghiệp: Mọi hoạt động của doanh nghiệp đều cần đến vốn. Để bước vào hoajt động kinh doanh, quản trị tài chính doanh nghiệp cần xác định các nhu cầu vốn cấp thiết cho hoạt động của doanh nghiệp trong kì. Việc tổ chức huy động nguồn vốn một cách hiệu quả ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp, Cần xem xét, cân nhắc kỹ nhiều mặt như kết cấu vốn, chi phí sử dụng các nguồn vốn, những điểm lợi và bất lợi của các hính thức huy động vốn trước khi quyết định lựa chọn hính thức huy động vốn phù hợp.