Luận văn thạc sĩ định lượng đồng thời paracetamol clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit trong thuốc tiffi bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao hplc và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử uvvis

Nghiên cứu phương pháp HPLC và UV-Vis để định lượng paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit trong thuốc Tiffi.

• Tác giả: Vũ Duy Long
• Người hướng dẫn: TS. Mai Xuân Trường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học vật chất
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp HPLC và UV-VIS Để Phân Tích Paracetamol, Clopheninamin Maleat và Phenylephin Hydroclorid
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit
• 1.2. Các định luật cơ sở của sự hấp thụ ánh sáng
• 1.3. Định luật Bughe - Lămbe – Bia. Định luật cộng tính
• 1.4. Những nguyên nhân làm cho sự hấp thụ ánh sáng của dung dịch không tuân theo định luật Bughe – Lămbe – Bia
• 1.5. Một số phương pháp xác định đồng thời các cấu tử
• 1.5.1. Phương pháp Vierordt
• 1.5.2. Phương pháp phổ đạo hàm
• 1.5.3. Phương pháp mạng nơron nhân tạo
• 1.5.4. Phương pháp lọc Kalman
• 1.5.5. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC
• 1.5.6. Nguyên tắc của phương pháp HPLC
• 1.5.7. Kết quả xác định một số chất theo phương pháp HPLC
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp HPLC
• 2.3. Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Đánh giá độ tin cậy của quy trình phân tích
• 2.6. Giới hạn phát hiện (LOD)
• 2.7. Giới hạn định lượng (LOQ)
• 2.8. Đánh giá độ tin cậy của phương pháp
• 2.9. Đánh giá kết quả phép phân tích theo thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phương pháp HPLC
• 3.2. Xây dựng điều kiện để xác định đồng thời 3 chất PRC, CPM và PNH
• 3.3. Đánh giá phương pháp định lượng
• 3.4. Xác định PRC, CPM và PNH trong thuốc TIFFY
• 3.5. Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử
• 3.5.1. Khảo sát phổ hấp thụ phân tử của paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit
• 3.5.2. Khảo sát sự phụ thuộc độ hấp thụ quang của PRC, CPM và PNH vào pH
• 3.5.3. Khảo sát sự phụ thuộc độ hấp thụ quang của PRC, CPM và PNH theo thời gian
• 3.5.4. Khảo sát sự phụ thuộc độ hấp thụ quang của PRC, CPM và PNH theo nhiệt độ
• 3.5.5. Khảo sát khoảng tuyến tính tuân theo định luật Bughe – Lambe – Bia của PRC, CPM và PNH
• 3.5.6. Xác định chỉ số LOD và LOQ
• 3.5.7. Khảo sát và đánh giá độ tin cậy của phương pháp nghiên cứu trên các mẫu tự pha
• 3.5.8. Xác định hàm lượng PRC, CPM và PNH trong mẫu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phương Pháp HPLC và UV VIS

Nghiên cứu phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và quang phổ hấp thụ phân tử (UV-VIS) là một lĩnh vực quan trọng trong phân tích dược phẩm. Hai phương pháp này được sử dụng để xác định nồng độ của các hoạt chất như Paracetamol, Clopheninamin Maleat, và Phenylephin Hydroclorid trong các sản phẩm thuốc. HPLC cho phép phân tách và định lượng chính xác các thành phần trong hỗn hợp, trong khi UV-VIS cung cấp thông tin về sự hấp thụ ánh sáng của các chất phân tích.

1.1. Giới Thiệu Về Paracetamol Clopheninamin Maleat và Phenylephin Hydroclorid

Paracetamol là một thuốc giảm đau và hạ sốt phổ biến, trong khi Clopheninamin Maleat là một thuốc kháng histamin. Phenylephin Hydroclorid được sử dụng để giảm sung huyết. Việc phân tích chính xác các hoạt chất này là cần thiết để đảm bảo chất lượng thuốc.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phân Tích Dược Phẩm

Phân tích dược phẩm giúp đảm bảo rằng các sản phẩm thuốc đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Việc sử dụng HPLC và UV-VIS trong phân tích giúp phát hiện các tạp chất và xác định nồng độ hoạt chất một cách chính xác.

II. Thách Thức Trong Phân Tích Paracetamol Clopheninamin Maleat và Phenylephin Hydroclorid

Phân tích các hoạt chất như Paracetamol, Clopheninamin Maleat, và Phenylephin Hydroclorid gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như độ nhạy của phương pháp, sự tương tác giữa các thành phần trong mẫu, và điều kiện môi trường có thể ảnh hưởng đến kết quả phân tích. Đặc biệt, sự hiện diện của tạp chất có thể làm sai lệch kết quả.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kết Quả Phân Tích

Nhiệt độ, pH, và thời gian lưu trong HPLC có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả. Việc tối ưu hóa các điều kiện này là rất quan trọng để đạt được kết quả phân tích chính xác.

2.2. Sự Tương Tác Giữa Các Thành Phần Trong Mẫu

Sự tương tác giữa Paracetamol, Clopheninamin Maleat, và Phenylephin Hydroclorid có thể dẫn đến sự thay đổi trong độ hấp thụ ánh sáng, ảnh hưởng đến kết quả phân tích bằng phương pháp UV-VIS.

III. Phương Pháp HPLC Để Phân Tích Paracetamol Clopheninamin Maleat và Phenylephin Hydroclorid

Phương pháp HPLC được sử dụng rộng rãi để phân tích các hoạt chất trong dược phẩm. HPLC cho phép phân tách các thành phần trong mẫu một cách hiệu quả và nhanh chóng. Việc sử dụng cột sắc ký phù hợp và điều kiện chạy tối ưu là rất quan trọng để đạt được độ nhạy và độ chính xác cao.

3.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Phương Pháp HPLC

HPLC hoạt động dựa trên nguyên tắc phân tách các chất dựa trên sự khác biệt về độ hòa tan và tương tác với pha tĩnh. Các yếu tố như áp suất và tốc độ dòng chảy cũng ảnh hưởng đến quá trình phân tách.

3.2. Điều Kiện Tối Ưu HPLC Cho Phân Tích

Điều kiện tối ưu cho HPLC bao gồm lựa chọn dung môi, tốc độ dòng chảy, và nhiệt độ. Việc tối ưu hóa các điều kiện này giúp cải thiện độ nhạy và độ chính xác của phương pháp.

IV. Phương Pháp UV VIS Trong Phân Tích Dược Phẩm

Phương pháp UV-VIS là một công cụ quan trọng trong phân tích dược phẩm. Phương pháp này dựa trên sự hấp thụ ánh sáng của các chất phân tích. Việc xác định các bước sóng tối ưu cho từng hoạt chất là rất cần thiết để đạt được kết quả chính xác.

4.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Phương Pháp UV VIS

Phương pháp UV-VIS hoạt động dựa trên nguyên tắc rằng các chất hấp thụ ánh sáng ở các bước sóng nhất định. Đo lường độ hấp thụ cho phép xác định nồng độ của các hoạt chất trong mẫu.

4.2. Ứng Dụng Của UV VIS Trong Phân Tích Paracetamol và Các Chất Khác

UV-VIS được sử dụng để phân tích nồng độ của Paracetamol, Clopheninamin Maleat, và Phenylephin Hydroclorid trong các sản phẩm thuốc. Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác các hoạt chất.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phân Tích Paracetamol Clopheninamin Maleat và Phenylephin Hydroclorid

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp HPLC và UV-VIS đều có độ nhạy và độ chính xác cao trong việc phân tích Paracetamol, Clopheninamin Maleat, và Phenylephin Hydroclorid. Các phương pháp này đã được áp dụng thành công trong việc kiểm nghiệm chất lượng thuốc, đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

5.1. Đánh Giá Độ Tin Cậy Của Phương Pháp

Độ tin cậy của phương pháp HPLC và UV-VIS được đánh giá thông qua các thử nghiệm lặp lại. Kết quả cho thấy các phương pháp này có thể cung cấp kết quả chính xác và nhất quán.

5.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này có thể được áp dụng trong việc kiểm nghiệm chất lượng các sản phẩm thuốc chứa Paracetamol, Clopheninamin Maleat, và Phenylephin Hydroclorid, từ đó đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

VI. Kết Luận Về Nghiên Cứu Phương Pháp HPLC và UV VIS

Nghiên cứu phương pháp HPLC và UV-VIS cho thấy đây là những công cụ hiệu quả trong phân tích dược phẩm. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp phân tích mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong ngành dược phẩm.

6.1. Tương Lai Của Phân Tích Dược Phẩm

Tương lai của phân tích dược phẩm sẽ tiếp tục phát triển với sự ra đời của các công nghệ mới. Việc áp dụng công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong phân tích.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần nghiên cứu thêm về các phương pháp phân tích mới và cải tiến các phương pháp hiện tại để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong ngành dược phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành công nghệ dược phẩm phát triển mạnh mẽ, việc định lượng chính xác các hoạt chất trong thuốc hỗn hợp ngày càng trở nên quan trọng. Theo ước tính, các loại thuốc hỗn hợp như cảm cúm, hạ sốt, nhức đầu được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam, đòi hỏi các phương pháp kiểm nghiệm hiện đại, nhanh chóng và chính xác để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Luận văn tập trung nghiên cứu phương pháp xác định đồng thời ba hoạt chất paracetamol (PRC), clopheninamin maleat (CPM) và phenylephin hydroclorit (PNH) trong thuốc TIFFY bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-VIS).

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng quy trình phân tích đồng thời ba hoạt chất trên với độ chính xác cao, độ lặp lại tốt và giới hạn phát hiện phù hợp, áp dụng trong kiểm nghiệm chất lượng thuốc hỗn hợp. Nghiên cứu được thực hiện tại phòng thí nghiệm Đại học Thái Nguyên trong năm 2014, với phạm vi tập trung vào thuốc viên TIFFY chứa PRC 500 mg, CPM 2 mg và PNH 7,5 mg mỗi viên.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp phương pháp phân tích hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng thuốc hỗn hợp, giảm thiểu sai số trong định lượng và đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Các chỉ số như độ lặp lại với %RSD dưới 2%, hệ số tương quan tuyến tính R² đạt 0,999 trở lên cho thấy độ tin cậy cao của phương pháp được đề xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Định luật Bughe – Lămbe – Bia: Mô tả mối quan hệ giữa độ hấp thụ quang (A), hệ số hấp thụ mol phân tử (ε), bề dày lớp dung dịch (b) và nồng độ cấu tử (C) theo công thức $A = \varepsilon b C$.
• Định luật cộng tính: Độ hấp thụ quang của dung dịch hỗn hợp là tổng độ hấp thụ của từng cấu tử riêng biệt tại cùng bước sóng, cho phép xác định đồng thời nhiều thành phần.
• Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC): Dựa trên sự phân bố khác nhau của các thành phần trong pha tĩnh và pha động để tách và định lượng các chất trong hỗn hợp.
• Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-VIS): Sử dụng phổ hấp thụ quang để xác định nồng độ các chất dựa trên sự hấp thụ ánh sáng ở bước sóng đặc trưng.
• Phương pháp lọc Kalman: Thuật toán xử lý dữ liệu phổ để xác định đồng thời nồng độ các cấu tử trong hỗn hợp, giảm thiểu sai số do nhiễu nền.

Các khái niệm chính bao gồm: giới hạn phát hiện (LOD), giới hạn định lượng (LOQ), độ lặp lại (%RSD), độ đúng (tỷ lệ thu hồi), và các thông số sắc ký như số đĩa lý thuyết, độ phân giải, thời gian lưu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các mẫu thuốc viên TIFFY trên thị trường, cùng với các dung dịch chuẩn paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit nguyên chất. Nghiên cứu được thực hiện trong phòng thí nghiệm Đại học Thái Nguyên với các thiết bị: máy sắc ký lỏng hiệu năng cao Hitachi L-2000, máy quang phổ UV-1700 Shimadzu, bộ cuvet thạch anh, cân điện tử chính xác 0,0001g.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phương pháp HPLC: Lựa chọn cột C18, pha động hỗn hợp đệm NaH2PO4 0,05M và acetonitrile tỷ lệ 93:7, bước sóng phát hiện 215 nm, tốc độ dòng 1,5 mL/phút, thể tích bơm mẫu 20 µL, nhiệt độ 30°C. Các dung dịch chuẩn được pha loãng theo nồng độ khác nhau để khảo sát độ tuyến tính, độ lặp lại và độ đúng.
• Phương pháp UV-VIS: Khảo sát phổ hấp thụ phân tử của từng hoạt chất, xác định bước sóng đặc trưng, khảo sát ảnh hưởng của pH, thời gian và nhiệt độ đến độ hấp thụ quang, áp dụng thuật toán lọc Kalman để phân tích đồng thời các cấu tử trong hỗn hợp.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2014, bao gồm giai đoạn chuẩn bị mẫu, khảo sát điều kiện phân tích, thực hiện phân tích và đánh giá kết quả theo các tiêu chuẩn thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện sắc ký tối ưu: Pha động hỗn hợp đệm NaH2PO4 0,05M : acetonitrile (93:7), bước sóng 215 nm, tốc độ dòng 1,5 mL/phút cho kết quả tách 3 chất PRC, CPM, PNH rõ ràng với thời gian lưu lần lượt 8,62 phút, 2,78 phút và 3,27 phút. Các pic sắc ký có hình dạng gọn, cân đối, độ phân giải CPM-PNH đạt 2,18 và PNH-PRC đạt 12,59, đảm bảo tách biệt tốt.

2. Độ tuyến tính cao: Mối quan hệ giữa diện tích pic và nồng độ của PRC (200-800 µg/mL), CPM (1-8 µg/mL) và PNH (5-20 µg/mL) đều có hệ số tương quan R² ≥ 0,9991, chứng tỏ phương pháp có khả năng định lượng chính xác trong phạm vi nghiên cứu.

3. Độ lặp lại tốt: Độ lệch chuẩn tương đối (%RSD) của diện tích pic trong 4 lần bơm lặp lại lần lượt là 0,45% (PRC), 0,60% (CPM) và 0,42% (PNH), thấp hơn ngưỡng 2% cho thấy tính ổn định và tái lập của phương pháp.

4. Độ đúng cao: Tỷ lệ thu hồi các hoạt chất trong mẫu thuốc TIFFY đạt từ 98% đến 101%, đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm dược phẩm.

Thảo luận kết quả

Kết quả sắc ký cho thấy phương pháp HPLC với điều kiện đã chọn phù hợp để tách và định lượng đồng thời ba hoạt chất trong thuốc hỗn hợp. Thời gian lưu ngắn giúp tăng hiệu quả phân tích, đồng thời độ phân giải cao đảm bảo không có sự chồng lấn pic, giảm sai số định lượng.

Độ tuyến tính và độ lặp lại tốt phản ánh tính ổn định của hệ thống sắc ký và độ chính xác của phương pháp. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả tương tự hoặc cải thiện về độ nhạy và độ chính xác, nhờ việc tối ưu pha động và bước sóng phát hiện.

Phương pháp UV-VIS kết hợp thuật toán lọc Kalman cũng cho phép xác định đồng thời các cấu tử với sai số nhỏ, phù hợp cho các phòng thí nghiệm không có thiết bị HPLC hiện đại. Tuy nhiên, HPLC vẫn là phương pháp ưu việt hơn về độ phân giải và độ chính xác.

Các biểu đồ thể hiện mối quan hệ tuyến tính giữa diện tích pic và nồng độ, cũng như biểu đồ phổ hấp thụ quang của từng hoạt chất, minh họa rõ ràng tính khả thi của phương pháp. Bảng thống kê các thông số sắc ký và kết quả phân tích mẫu thuốc hỗ trợ đánh giá toàn diện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp HPLC trong kiểm nghiệm thuốc hỗn hợp: Khuyến nghị các phòng kiểm nghiệm dược phẩm sử dụng quy trình sắc ký lỏng hiệu năng cao với điều kiện đã tối ưu để định lượng đồng thời paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit, nhằm nâng cao độ chính xác và hiệu quả kiểm soát chất lượng. Thời gian thực hiện: ngay trong năm tiếp theo.

2. Đào tạo kỹ thuật viên về vận hành và bảo trì thiết bị HPLC: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho nhân viên phòng thí nghiệm để đảm bảo vận hành thiết bị đúng quy trình, giảm thiểu sai sót và tăng tuổi thọ máy móc. Thời gian: trong 6 tháng đầu năm.

3. Phát triển phần mềm xử lý dữ liệu quang phổ tích hợp thuật toán lọc Kalman: Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng phần mềm hỗ trợ phân tích phổ UV-VIS nhằm nâng cao khả năng xác định đồng thời các thành phần trong hỗn hợp, đặc biệt cho các phòng thí nghiệm chưa có HPLC. Thời gian: 1 năm.

4. Nghiên cứu mở rộng áp dụng phương pháp cho các loại thuốc hỗn hợp khác: Tiếp tục khảo sát và điều chỉnh phương pháp để áp dụng cho các chế phẩm đa thành phần khác, đảm bảo tính linh hoạt và mở rộng phạm vi ứng dụng. Thời gian: 2 năm.

5. Xây dựng quy trình chuẩn và tài liệu hướng dẫn chi tiết: Soạn thảo tài liệu hướng dẫn kỹ thuật và quy trình chuẩn (SOP) cho việc phân tích đồng thời các hoạt chất bằng HPLC và UV-VIS, giúp chuẩn hóa quy trình kiểm nghiệm trên toàn quốc. Thời gian: 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà kiểm nghiệm dược phẩm: Luận văn cung cấp phương pháp phân tích hiện đại, giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong kiểm tra chất lượng thuốc hỗn hợp, đặc biệt là các sản phẩm chứa paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit.

2. Các nhà nghiên cứu và phát triển thuốc: Thông tin về điều kiện sắc ký, phổ hấp thụ và các thông số phân tích hỗ trợ trong việc phát triển và tối ưu hóa công thức thuốc mới, đảm bảo tính ổn định và hiệu quả của sản phẩm.

3. Sinh viên và giảng viên ngành dược học, hóa phân tích: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng HPLC và UV-VIS trong phân tích dược phẩm, đồng thời minh họa cách xây dựng quy trình phân tích và đánh giá độ tin cậy phương pháp.

4. Các cơ quan quản lý và kiểm soát chất lượng thuốc: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn kiểm nghiệm, quy định về giới hạn phát hiện, định lượng và các chỉ tiêu chất lượng thuốc hỗn hợp trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp HPLC có ưu điểm gì so với UV-VIS trong phân tích thuốc hỗn hợp?
   Phương pháp HPLC có độ phân giải cao, khả năng tách biệt các thành phần trong hỗn hợp phức tạp tốt hơn, cho kết quả định lượng chính xác và tái lập cao. UV-VIS phù hợp với mẫu đơn giản hoặc khi thiết bị HPLC không có sẵn, nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi sự chồng lấn phổ.

2. Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ) của phương pháp là bao nhiêu?
   Theo nghiên cứu, LOD và LOQ của các hoạt chất đều đạt mức phù hợp với yêu cầu kiểm nghiệm dược phẩm, đảm bảo phát hiện và định lượng chính xác trong phạm vi nồng độ sử dụng thực tế của thuốc.

3. Phương pháp đã được đánh giá độ lặp lại và độ đúng như thế nào?
   Độ lặp lại được đánh giá qua %RSD dưới 2% cho cả ba hoạt chất, trong khi độ đúng được xác định bằng tỷ lệ thu hồi đạt từ 98% đến 101%, chứng tỏ phương pháp có độ tin cậy cao.

4. Có thể áp dụng phương pháp này cho các loại thuốc hỗn hợp khác không?
   Có thể, tuy nhiên cần điều chỉnh điều kiện sắc ký và bước sóng phù hợp với đặc tính của các hoạt chất mới để đảm bảo độ chính xác và hiệu quả phân tích.

5. Phương pháp lọc Kalman hỗ trợ gì trong phân tích UV-VIS?
   Thuật toán lọc Kalman giúp xử lý dữ liệu phổ hấp thụ, giảm nhiễu nền và xác định đồng thời nồng độ các cấu tử trong hỗn hợp, nâng cao độ chính xác của phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công quy trình phân tích đồng thời paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit trong thuốc TIFFY bằng phương pháp HPLC và UV-VIS với độ chính xác và độ lặp lại cao.
• Điều kiện sắc ký tối ưu gồm pha động đệm NaH2PO4 0,05M : acetonitrile (93:7), bước sóng 215 nm, tốc độ dòng 1,5 mL/phút, thể tích bơm 20 µL và nhiệt độ 30°C.
• Phương pháp có độ tuyến tính tốt với hệ số tương quan R² ≥ 0,999, giới hạn phát hiện và định lượng phù hợp với yêu cầu kiểm nghiệm dược phẩm.
• Thuật toán lọc Kalman hỗ trợ hiệu quả trong phân tích phổ UV-VIS, giúp xác định đồng thời các cấu tử trong hỗn hợp với sai số nhỏ.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi phương pháp trong kiểm nghiệm thuốc hỗn hợp, đồng thời phát triển đào tạo và phần mềm hỗ trợ để nâng cao hiệu quả phân tích.

Các phòng thí nghiệm và cơ quan quản lý nên triển khai áp dụng phương pháp này, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng cho các loại thuốc hỗn hợp khác nhằm nâng cao chất lượng kiểm nghiệm dược phẩm tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, ngành công nghệ dược phẩm cũng phát triển một cách nhanh chóng. Các nhà sản xuất dược phẩm đã áp dụng nhiều phương thức sản xuất và chế biến tiên tiến để tổng hợp ra nhiều loại dược phẩm có tính năng vượt trội. Nhiều loại thuốc hỗn hợp như cảm cúm, hạ sốt, nhức đầu, ho… với những thành phần khác nhau ngày càng được sản xuất và sử dụng rộng rãi ở nước ta. Việc định lượng các hoạt chất trong các loại thuốc hỗn hợp theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất là rất quan trọng vì chỉ cần thay đổi một lượng nhỏ thành phần hoạt tính của thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của hàng nghìn, hàng triệu người.

Do đó để đánh giá đúng chất lượng sản phẩm một cách nhanh chóng, chính xác, an toàn và hiệu quả thì công tác kiểm nghiệm để xác định các thành phần của thuốc bằng các phương pháp hiện đại có độ chính xác cao ngày càng được quan tâm. Nhiều phương pháp có độ lặp và độ chính xác cao đã được ứng dụng. Sử dụng phương pháp HPLC, phương pháp UV-VIS dùng phổ toàn phần kết hợp với kỹ thuật tính toán và ứng dụng phần mềm máy tính đã được nghiên cứu và cho nhiều ưu điểm như độ nhạy, độ lặp, độ chính xác, độ tin cậy của phép phân tích cao, phân tích nhanh, tiện lợi. : "Định lượng đồng thời paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit trong thuốc TIFFY sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-VIS)".

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về paracetamol, clopheninamin maleat và phenylephin hydroclorit 1. Giới thiệu chung Paracetamol hay acetaminophen là thuốc có tác dụng giảm đau và hạ sốt, tuy nhiên không như aspirin nó không hoặc ít có tác dụng chống viêm. So với các thuốc chống viêm không steroide (nonsteroidal antiinflammatory drugs - NSAIDs), paracetamol có rất ít tác dụng phụ với liều điều trị nên được cung cấp không cần kê đơn ở hầu hết các nước.

- Tên quốc tế: Paracetamol. - Tên khác: Acetaminophen. - Mã ATC (mã giải phẫu - điều trị - hóa học): NO2B EO1. - Biệt dược: Panadol, Pradon, Efferalgan, Pandol.

- Công thức phân tử: C8H9O2N. - Khối lượng mol phân tử: 151,17g/mol. - Công thức cấu tạo: Hình 1. Công thức cấu tạo Hình 1.

Công thức cấu tạo của của paracetamol paracetamol dưới dạng không gian ba chiều - Tên IUPAC: N-(4-hydroxyphenyl) acetamit hoặc p-hydroxy acetanilit hoặc 4-hydroxy acetanilit. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ - Tên gọi paracetamol được lấy từ tên hóa học của hợp chất para- acetyl aminophenol [2-4]. Tính chất Tính chất vật lý - Paracetamol là chất bột kết tinh màu trắng, không mùi, vị đắng nhẹ. - Khối lượng riêng: 1,263 g/cm 3.

- Nhiệt độ nóng chảy: 169 0 C. - Độ tan trong nước: 0,1÷0,5g/100mL nước tại 22 0 C. Ngoài ra còn có khả năng tan trong etanol, dung dịch kiềm, dung dịch axit. - Chế phẩm tan ít trong nước, tan nhiều hơn trong nước sôi, khó tan trong clorofom, ete, etanol và các dung dịch kiềm.

dung dịch bão hòa trong nước có pH khoảng 5,3÷5,6; pKa=9,51 [15]. Tính chất hóa học -OH, nhóm chức acetamide và tính chất của nhân thơm quyết định. Sự có mặt của 2 nhóm hydroxyl và acetamide làm cho nhân benzen được hoạt hóa có thể phản ứng được với các hợp chất thơm có ái lực electron. Sự liên kết giữa nhóm acetamide, hydroxyl với vòng benzen làm giảm tính bazơ của nhóm amide và làm tăng tính axit của nhóm hydroxyl.

- muối sắt (III) cho màu tím. Đu , thêm nước thì không có kết tủa vì p-aminophenol tạo thành tan trong axit. Thêm thuốc thử kali dicromat thì có kết tủa màu tím khác với phenacetin là không chuyển sang đỏ. Quá trình xảy ra chủ yếu là: HCl HO NHCOCH3 K2Cr2O7 O HO NH2 O NH t [O] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Đun nóng.

Tổng hợp c của paracetamol là một hệ thống liên kết đôi rộng rãi: cặp eclectron tự do của nguyên tử oxi trong nhóm OH, đám mây của vòng benzen, cặp electron tự do của nguyên tử nitơ chứa nhóm NH, quỹ đạo p trong nhóm CH3 và cặp electron tự do của nguyên tử C trong nhóm CO. Sự có mặt của hai nhóm hoạt tính cũng làm cho vòng benzen phản ứng lại với các chất thay thế có ái lực. Khi các nhóm thay thế là đoạn mạch thẳng ortho và para đối với mỗi cái khác, tất cả các vị trí trong vòng đều ít nhiều được hoạt hóa như nhau. Sự liên kết cũng làm giảm đáng kể tính bazơ của oxi và nitơ, khi tạo ra các hydroxyl có tính axit.

Paracetamol được tổng hợp theo 4 bước từ nguyên liệu đầu là phenol: - Phenol được nitro hóa bởi axit sunfuric và natri nitrit tạo ra hỗn hợp 2 đồng phân o, p-nitro phenol. - Đồng phân para được tách ra khỏi đồng phân ortho bằng phản ứng thủy phân. - Khử para-nitro phenol bằng NaBH4 para-aminophenol. - Para-aminophenol phản ứng với anhidrit axetic cho ra paracetamol.

Đem kết tinh lại paracetamol trong hỗn hợp etanol-nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Dược lý cơ chế tác dụng Paracetamol là chất chuyển hóa có hoạt tính của phenacetin, là thuốc giảm đau - hạ sốt hữu hiệu có thể thay thế aspirin; tuy vậy, khác với aspirin, paracetamol không có hiệu quả điều trị viêm. Với liều ngang nhau tính theo gam, paracetamol có tác dụng giảm đau và hạ sốt tương tự như aspirin.

Paracetamol làm giảm thân nhiệt ở người bệnh sốt, nhưng hiếm khi làm giảm thân nhiệt ở người bình thường. Thuốc tác động lên vùng dưới đồi gây hạ nhiệt, tỏa nhiệt tăng do giãn mạch và tăng lưu lượng máu ngoại biên. Paracetamol với liều điều trị, ít tác động đến hệ tim mạch và hô hấp, không làm thay đổi cân bằng axit - bazơ, không gây kích ứng, xước hoặc chảy máu dạ dày như khi dùng salixylat, vì paracetamol không tác dụng trên xyclooxygenat (COX) toàn thân, chỉ tác động đến xyclooxygenat prostaglandin của hệ thần kinh trung ương. Paracetamol không có tác dụng trên tiểu cầu hoặc thời gian chảy máu.

Khi dùng quá liều paracetamol, một chất chuyển hóa là N-axetyl- benzoquinonimin gây độc nặng cho gan. Liều bình thường, paracetamol dung nạp tốt, không có nhiều tác dụng phụ như aspirin. Tuy vậy, quá liều cấp tính (trên 10g) làm thương tổn gan gây chết người, những vụ ngộ độc và tự tử bằng paracetamol đã tăng lên một cách đáng lo ngại trong những năm gần đây. Paracetamol hấp thu nhanh qua ống tiêu hóa, sinh khả dụng là 80-90%, hầu như không gắn vào protein huyết tương.

Chuyển hóa lớn ở gan và một phần nhỏ ở thận, cho các dẫn xuất glucuro thải trừ qua thận. Cũng như các thuốc chống viêm không chứa steroide khác, paracetamol có tác dụng hạ sốt và giảm đau, tuy nhiên lại không có tác dụng chống viêm và thải trừ axit uric, không kích ứng tiêu hóa, không ảnh hưởng đến tiểu cầu và đông máu. Uống paracetamol liều cao dài ngày có thể làm tăng nhẹ tác dụng chống đông của coumarin và dẫn chất indandion. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Cần phải chú ý đến khả năng gây hạ sốt nghiêm trọng ở người bệnh dùng đồng thời phenothiazin và liệu pháp hạ nhiệt.

Ở liều thông thường, paracetamol không gây kích ứng niêm mạc dạ dày, không ảnh hưởng đông máu, không ảnh hưởng chức năng thận. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho biết dùng paracetamol liều cao (trên 2000 mg/ngày) có thể làm tăng nguy cơ biến chứng dạ dày [15]. Đôi khi xảy ra ban da và những phản ứng dị ứng khác. Thường là ban đỏ hoặc ban mề đay, nặng hơn có thể kèm theo sốt do thuốc và thương tổn niêm mạc.

Người bệnh mẫn cảm với salixylat hiếm khi mẫn cảm với paracetamol và những thuốc có liên quan. Ở một số ít trường hợp riêng lẻ, paracetamol đã gây giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu và giảm toàn thể huyết cầu. Dạng thuốc - Chế phẩm viên nén: Paracetamol, Panadol, Donodol… - Chế phẩm viên đạn: Efferalgan, Panadol… - Chế phẩm viên sủi: Efferalgan, Donodol, Panadol… - Chế phẩm gói bột Efferalgan. - Chế phẩm dạng bột tiêm: Pro-Dafalgan 2g proparacetamol.

- Chế phẩm dạng dung dịch uống. - Các chế phẩm kết hợp với các thuốc khác. Giới thiệu chung Chlorpheniramine thường được bán trên thị trường ở dạng chlorpheniramine maleate là thế hệ đầu tiên alkylamin kháng histamin được sử dụng trong dự phòng các triệu chứng của dị ứng các điều kiện như viêm mũi và nổi mề đay. Tác dụng an thần của nó là tương đối yếu so với các thuốc kháng histamin thế hệ đầu tiên.

Clopheninamin maleat là một trong những thuốc kháng histamin thường được sử dụng trong thực tế thú y động vật nhỏ. Nói chung clopheninamin maleat không được chỉ định như một thuốc chống trầm cảm hoặc lo âu [14, 26]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Clopheninamin maleat là một phần của một loạt các thuốc kháng histamin bao gồm pheniramin (Naphcon) và các dẫn xuất halogen hóa của nó và những chất khác bao gồm fluorpheninamin, dexclorpheninamin (Polaramin), brompheniramin (Dimetapp), dexbrompheninamin (Drixoral), desclorpheninamin, dipheninamin (còn gọi là triprolidin với tên thương mại Actifed ) và iotpheninamin. Clopheninamin maleat là một kháng histamin có rất ít tác dụng an thần.

Như hầu hết các kháng histamin khác, clopheninamin maleat cũng có tác dụng phụ chống tiết acetylcholin, nhưng tác dụng này khác nhau nhiều giữa các cá thể. Tác dụng kháng histamin của clopheninamin maleat thông qua phong bế cạnh tranh các thụ thể H1 của các tế bào tác động. Clopheninamin maleat có công thức phân tử là: C16H19ClN2. Công thức cấu tạo Tên IUPAC: 3-(4-clorophenyl)- N , N -dimethyl- 3 - (4-clorophenyl) - N, N-dimethyl- 3-pyridin-2-yl-propan-1-amine 3-pyridin-2-YL-propan-1-amin.

Khối lượng mol phân tử: 390,87 (g/mol). Tính chất Clopheninamin maleat là bột tinh thể trắng, không mùi. Tan trong nước pH = 4-5; etanol 96 %, cloroform; ít tan trong ete, benzen. Nhiêt độ nóng chảy: 132-1350C.

Độ tan trong nước: 0,55 g/100 mL ở 200C. Clopheninamin maleat chuyển hóa nhanh và nhiều. Các chất chuyển hóa gồm có desmethyl - didesmethyl- chlorpheniramine và một số chất chưa được xác định, một hoặc nhiều chất trong số đó có hoạt tính. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.

Dược lý và cơ chế tác dụng Clopheninamin maleat hấp thu tốt khi uống và xuất hiện trong huyết tương trong vòng 30 - 60 phút. Nồng độ đỉnh huyết tương đạt được trong khoảng 2,5 đến 6 giờ sau khi uống. Khả dụng sinh học thấp, đạt 25 - 50%. Khoảng 70% thuốc trong tuần hoàn liên kết với protein.

Thể tích phân bố khoảng 3,5 lít/kg (người lớn) và 7 - 10 lít/kg (trẻ em). Nồng độ clopheninamin maleat trong huyết thanh không tương quan với tác dụng kháng histamin vì còn một chất chuyển hóa chưa xác định cũng có tác dụng.