Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 (CTGDPT 2018) được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 27/12/2018 đã đánh dấu bước chuyển dịch căn bản từ nền giáo dục định hướng nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực cho người học. Chương trình được cấu trúc thành hai giai đoạn rõ rệt: giai đoạn giáo dục cơ bản (từ lớp 1 đến lớp 9) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (từ lớp 10 đến lớp 12). Ở cấp Trung học Phổ thông (THPT), việc định hướng nghề nghiệp và trang bị năng lực khởi nghiệp, phát triển tinh thần doanh chủ (TTDC) cho học sinh đóng vai trò thiết yếu nhằm giúp người học có khả năng tự định vị bản thân, thấu hiểu thị trường lao động và giảm thiểu tình trạng thất nghiệp hoặc làm việc trái ngành sau khi tốt nghiệp. Định hướng này được tiếp tục đẩy mạnh thông qua Quyết định và Kế hoạch số 780/KH-BGDĐT ngày 19/05/2023 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc triển khai Đề án "Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025".

Trong nhóm các môn khoa học tự nhiên, Hóa học là môn học mang tính thực nghiệm cao, giữ vai trò cầu nối giữa các ngành khoa học và có phạm vi ứng dụng sâu rộng trong đời sống, y dược, nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, các bài học STEM truyền thống tại trường phổ thông thường dừng lại ở mức chế tạo mẫu sản phẩm trưng bày, thiếu sự gắn kết với các quy trình sản xuất thực tế cũng như khía cạnh thương mại hóa sản phẩm trên thị trường. Bên cạnh đó, các dòng sản phẩm tẩy rửa hóa học tổng hợp hiện nay tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước và kích ứng da tay của người sử dụng. Xu hướng nghiên cứu và sản xuất các chế phẩm nước giặt rửa sinh học có nguồn gốc tự nhiên (như lên men enzyme từ thực vật, quả bồ hòn) đang mở ra hướng tiếp cận giáo dục tích hợp đa môn: vừa trang bị kiến thức Hóa học - Sinh học, vừa rèn luyện kỹ năng kinh doanh và phát triển ý thức bảo vệ môi trường.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học Hoá học của tác giả Phạm Vân Khánh (Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, 2024) tập trung giải quyết bài toán thiết kế tiến trình dạy học tích hợp theo mô hình E-STEM, kết nối tri thức hóa học với hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) thông qua chủ đề chế tạo sản phẩm nước giặt rửa sinh học.

  • Mục đích nghiên cứu: Xây dựng chủ đề dạy học “Sản xuất nước giặt rửa sinh học” theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh.
  • Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học các môn Hoá học và Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 12.
  • Đối tượng nghiên cứu: Việc xây dựng chủ đề dạy học “Sản xuất nước giặt rửa sinh học” theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Nội dung: Chủ đề dạy học "Sản xuất nước giặt rửa sinh học" theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh.
    • Không gian/Địa bàn: Thành phố Hồ Chí Minh.
    • Thời gian thực hiện: Từ tháng 8/2023 đến tháng 4/2024.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh; giáo dục STEM, tinh thần doanh chủ, giáo dục STEM tích hợp tinh thần doanh chủ; khung lí thuyết của mô hình giáo dục E-STEM, năng lực định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT, sự phù hợp của mô hình giáo dục E-STEM trong CTGDPT 2018; quy trình điều chế nước giặt rửa sinh học; chương trình GDPT môn Hoá học, Sinh học và môn Giáo dục kinh tế và pháp luật 2018.
    2. Đề xuất quy trình thiết kế chủ đề dạy học theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh dựa trên mô hình E-STEM.
    3. Xây dựng kế hoạch bài dạy, tài liệu hỗ trợ giáo viên và hệ thống công cụ đánh giá cho chủ đề dạy học “Sản xuất nước giặt rửa sinh học” theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh dựa trên mô hình E-STEM.
  • Giả thuyết khoa học: Nếu xây dựng chủ đề học tập “Sản xuất nước giặt rửa sinh học” theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh thì các học liệu được thiết kế sẽ hỗ trợ giáo viên có tư liệu minh họa cụ thể và nâng cao tính khả thi trong việc tổ chức dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh tại trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên các văn bản quy phạm, lý thuyết sư phạm hiện đại và mô hình dạy học tích hợp:

  • Khung lý thuyết và khái niệm chủ đạo:

    • Dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh: Vận dụng định hướng từ Nghị quyết số 29-NQ/TW và tài liệu tập huấn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2017b), kết hợp định nghĩa của Lê Thị Cam Tú & Hồ Hữu Huy Hoàng (2023) về mô hình đưa người học tiếp cận quy trình sản xuất tại địa phương để hình thành kỹ năng nghề nghiệp và tự chủ nhận thức.
    • Mô hình giáo dục STEM và khung STEME: Dựa trên khung 5 cấp độ tích hợp STEME của Mpofu (2019) (từ cấp độ 1 phân môn riêng biệt đến cấp độ 4 tích hợp liên môn và cấp độ 5 SMATE bổ sung nghệ thuật/xã hội); hướng dẫn triển khai giáo dục STEM của Bộ Giáo dục và Đào tạo theo Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH với quy trình thiết kế kỹ thuật (Engineering Design Process - EDP) gồm 8 bước chuyển hóa thành 5 hoạt động học.
    • Mô hình giáo dục E-STEM (Entrepreneurship - STEM): Tích hợp tinh thần doanh chủ (Entrepreneurship) vào cấu trúc STEM (Deveci & Seikkula-Leino, 2023; Sidhu et al.). Vận dụng mô hình “Đầu vào - Vận hành hoạt động - Đầu ra” của năng lực khoa học xã hội theo Dietrich et al. (2015), nghiên cứu Output trong học tập của Kabasawa (2018), cấu trúc nền tảng E-STEM của Eltanahy (2023) và mô hình E-STEM liên môn 5 trụ cột kết hợp hồ sơ 20 năng lực kinh doanh của học sinh THPT theo Eltanahy (2019, 2020a).
    • Cơ sở pháp lý và hướng dẫn chuyên môn: Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 về đổi mới phương pháp và tiêu chí phân tích bài học; Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18/12/2020 về xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường; Công văn số 3718/BGDĐT-GDTrH về đổi mới phương thức giáo dục hướng nghiệp gắn với thực tiễn SXKD.
  • Phương pháp nghiên cứu:

    • Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Thu thập, phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về giáo dục STEM, E-STEM, tinh thần doanh chủ, chương trình môn Hóa học, Sinh học, Giáo dục kinh tế và pháp luật 2018, cùng các tài liệu kỹ thuật về thành phần nước giặt rửa tổng hợp và cơ chế tẩy rửa enzyme sinh học.
    • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
      • Tổ chức tọa đàm khoa học giới thiệu chủ đề dạy học và phát phiếu khảo sát xin ý kiến đánh giá của giáo viên phổ thông, sinh viên sư phạm Hóa học tại TP.HCM dựa trên tiêu chí bài học STEM (Công văn 3089/BGDĐT-GDTrH) và tiêu chí kế hoạch bài dạy/tài liệu hỗ trợ (Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH).
      • Thực hiện phỏng vấn sâu với các giáo viên chuyên môn (thầy V., thầy T., cô N.) để ghi nhận phản hồi định tính về tính khả thi, phân bổ thời lượng và cấu trúc hoạt động học.
    • Phương pháp xử lí số liệu: Ứng dụng phương pháp thống kê toán học và phần mềm Microsoft Excel để phân tích, tổng hợp số liệu khảo sát định lượng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về dạy học gắn liền với SXKD, giáo dục STEM và mô hình E-STEM, đồng thời phân tích tính cấp thiết của việc tích hợp tinh thần doanh chủ vào giảng dạy môn Hóa học THPT.

  • Dạy học gắn liền với SXKD: Khẳng định vai trò chuyển đổi từ phương pháp truyền thụ một chiều sang trải nghiệm thực tế theo Nghị quyết 29-NQ/TW và Công văn 3718/BGDĐT-GDTrH. Tổng thuật các nghiên cứu ứng dụng thành công tại Việt Nam (Lê Thị Cam Tú & Hồ Hữu Huy Hoàng, 2023; Ngô Thanh Tĩnh, 2020) để chứng minh hiệu quả nâng cao hứng thú học tập và năng lực làm việc nhóm của học sinh.
  • Tổng quan mô hình STEM và thực trạng: Phân tích mô hình STEME 5 cấp độ của Mpofu (2019) và 3 hình thức tổ chức giáo dục STEM theo Công văn 3089/BGDĐT-GDTrH (Bài học STEM, Hoạt động trải nghiệm STEM, Nghiên cứu KHKT). Phân tích khảo sát thực trạng của Bùi Văn Hồng et al. (2023) trên 200 giáo viên tại TP.HCM: giáo viên dù được tập huấn nhưng còn lúng túng trong khâu lựa chọn chủ đề, thiết kế bài dạy tích hợp và quản lý lớp học quy mô lớn.
Tiêu chí Giáo dục Tinh thần doanh chủ (TTDC) Giáo dục STEM
Mục tiêu cốt lõi Trang bị kỹ năng, kiến thức và tư duy nhận diện cơ hội kinh doanh, chấp nhận rủi ro, đổi mới sáng tạo và tạo lập mô hình kinh doanh. Nâng cao khả năng áp dụng liên môn Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Phương thức tiếp cận Học tập trải nghiệm qua các dự án kinh doanh, mô phỏng thị trường, lập kế hoạch và phát triển ý tưởng thương mại. Dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dựa trên dự án, trải nghiệm chế tạo và thử nghiệm sản phẩm theo quy trình EDP.
Đầu ra kỳ vọng Hình thành năng lực doanh chủ, tư duy đổi mới, kỹ năng quản trị nguồn lực và năng lực thích ứng với thị trường lao động. Phát triển năng lực STEM, tư duy phản biện, kỹ năng thực nghiệm và giải quyết vấn đề kỹ thuật.
  • Khung lý thuyết E-STEM và Hồ sơ 20 năng lực kinh doanh: Phân tích mô hình E-STEM (Eltanahy, 2023) cấu trúc theo 3 khối: Đầu vào - học (kiến thức STEM + TTDC), Vận hành hoạt động (hoạt động nhận thức và trải nghiệm thực tiễn), Đầu ra - tập (thiết kế, sản phẩm STEM và giá trị kinh doanh tạo ra). Trình bày hồ sơ 20 năng lực kinh doanh của học sinh THPT theo Eltanahy (2019):
Nhóm năng lực Các năng lực thành phần cụ thể
Năng lực nhận thức 1. Nắm bắt cơ hội kinh doanh; 2. Đổi mới sáng tạo; 3. Chức năng của sản phẩm; 4. Thấu hiểu thị trường; 5. Khả năng lập kế hoạch; 7. Nhận thức tài chính; 9. Tư duy phản biện; 10. Giải quyết vấn đề; 11. Tiếp thị (Marketing); 13. Khả năng phân tích; 14. Huy động/sắp xếp nguồn lực; 15. Nhu cầu thành tựu.
Năng lực phi nhận thức 6. Kiên trì; 8. Thuyết phục; 12. Khả năng tạo và duy trì các mối quan hệ; 16. Độc lập; 17. Tò mò; 18. Quyết đoán; 19. Chủ động; 20. Chấp nhận rủi ro.
  • Chuỗi 7 hoạt động dạy học E-STEM của Eltanahy et al. (2020a): (1) Xác định khả năng của từng học sinh qua hồ sơ năng lực; (2) Thành lập nhóm hợp tác; (3) Động não ý tưởng; (4) Phân tích dự án theo ma trận SWOT; (5) Chế tạo nguyên mẫu; (6) Tiến hành dự án E-STEM; (7) Đánh giá và lập kế hoạch kinh doanh.
  • Tính phù hợp trong CTGDPT 2018: Đối chiếu mục tiêu, yêu cầu cần đạt của môn Hóa học 12 (chuyên đề este, chất béo, chất giặt rửa, phản ứng lên men enzyme) và môn Giáo dục kinh tế và pháp luật (kiến thức thị trường, quản lý tài chính doanh nghiệp, đạo đức kinh doanh) để khẳng định tính tương thích của mô hình.

Chương 2: Xây dựng chủ đề dạy học “Sản xuất nước giặt rửa sinh học” theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh

Chương 2 trình bày toàn bộ quá trình thiết kế sư phạm, xây dựng kế hoạch bài dạy, chế tạo sản phẩm mẫu và hệ thống học liệu hỗ trợ:

  • Khung lý thuyết và quy trình xây dựng: Kết hợp quy trình thiết kế kỹ thuật (EDP) với chuỗi hoạt động E-STEM liên môn nhằm thiết lập tiến trình học tập vừa đạt chuẩn kiến thức hóa học, vừa phát triển tư duy kinh doanh.
  • Sản phẩm công nghệ: Nghiên cứu quy trình chế tạo "Nước giặt rửa enzyme sinh học từ quả bồ hòn". Xây dựng bảng tiêu chí kỹ thuật của sản phẩm (độ tạo bọt, khả năng làm sạch dầu mỡ, độ pH an toàn, độ ổn định và mùi hương tự nhiên), kèm phiếu đánh giá sản phẩm và bộ câu hỏi định hướng kiến tạo sản phẩm.
  • Kế hoạch bài dạy (KHBD) 5 hoạt động học:
    • Hoạt động 1: Xác định vấn đề (Giao nhiệm vụ dự án). Học sinh tìm hiểu nhu cầu tiêu dùng nước giặt rửa an toàn, nhận biết tác hại của hóa chất tổng hợp, tiếp nhận nhiệm vụ thành lập doanh nghiệp giả định để sản xuất nước giặt sinh học.
    • Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền và đề xuất giải pháp. Học sinh tìm hiểu cơ chế hoạt động của saponin/enzyme trong quả bồ hòn, nguyên lý phối trộn chất phụ gia sinh học, nghiên cứu chi phí nguyên vật liệu và lập đề xuất công thức kèm bản phân tích SWOT.
    • Hoạt động 3: Trình bày và bảo vệ phương án thiết kế. Các nhóm thuyết trình bản thiết kế công nghệ và phương án kinh doanh sơ bộ, tiếp nhận phản biện từ giáo viên và các nhóm khác để hoàn thiện công thức.
    • Hoạt động 4: Chế tạo nguyên mẫu và thử nghiệm. Học sinh tiến hành thực nghiệm điều chế nước giặt sinh học theo quy trình đã duyệt, kiểm tra các chỉ số kỹ thuật (độ tẩy sạch, pH, độ nhớt), tiến hành khảo sát độ hài lòng của người dùng thử và tối ưu hóa công thức.
    • Hoạt động 5: Trình bày sản phẩm và báo cáo kế hoạch kinh doanh. Báo cáo sản phẩm hoàn chỉnh, trình bày bao bì, nhãn mác, chiến lược định giá, kế hoạch truyền thông/tiếp thị và phân tích hiệu quả tài chính dự án.
  • Hệ thống đánh giá và tài liệu bổ trợ:
    • Thiết kế bảng tổng hợp các Rubrics đánh giá năng lực học sinh qua từng hoạt động học (từ năng lực thực nghiệm hóa học đến năng lực làm việc nhóm, tư duy tài chính, kỹ năng thuyết trình).
    • Xây dựng không gian số Padlet mẫu làm kênh thông tin quản lý tiến độ và trao đổi học tập của lớp.
    • Thiết kế tài liệu phân hóa các mức độ hỗ trợ của giáo viên trong hoạt động 2 (hướng dẫn gợi mở, cung cấp phiếu hỗ trợ kỹ thuật hoặc can thiệp trực tiếp tùy theo trình độ học sinh).
    • Số hóa toàn bộ hồ sơ dự án, phiếu học tập, video hướng dẫn và lưu trữ trên thư mục Google Drive để giáo viên dễ dàng khai thác.

Chương 3: Khảo sát và đánh giá chủ đề dạy học “Sản xuất nước giặt rửa sinh học” theo định hướng gắn liền với sản xuất kinh doanh

Chương 3 trình bày phương pháp thu thập dữ liệu, phân tích kết quả khảo sát định lượng và định tính nhằm thẩm định tính khả thi của chủ đề dạy học:

  • Tổ chức khảo sát: Tổ chức buổi tọa đàm khoa học giới thiệu toàn bộ chủ đề dạy học, kế hoạch bài dạy và tài liệu bổ trợ cho đối tượng gồm các giáo viên Hóa học đang giảng dạy tại các trường THPT và sinh viên năm cuối ngành Sư phạm Hóa học tại TP.HCM.
  • Nội dung và công cụ khảo sát:
    • Phiếu khảo sát xây dựng dựa trên 2 khung chuẩn: Tiêu chí bài học STEM gắn với SXKD (theo Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH) và Tiêu chí đánh giá kế hoạch bài dạy/tài liệu hỗ trợ giáo viên (theo Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH).
    • Thu thập thông tin định lượng về mức độ đồng ý của người tham gia đối với tính khoa học, tính sư phạm, tính khả thi và tính ứng dụng của chủ đề.
  • Phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn sâu trực tiếp với 3 giáo viên giàu kinh nghiệm (thầy V., thầy T., cô N.) để làm rõ các đánh giá về sự phân bổ thời gian thực hiện dự án, mức độ phức tạp của khâu thực nghiệm điều chế enzyme và cách thức hỗ trợ học sinh xây dựng kế hoạch kinh doanh.
  • Kết quả khảo sát: Các số liệu tổng hợp (thể hiện qua Biểu đồ 3.1 - 3.6 và Bảng 3.1 trong khóa luận) phản ánh mức độ đồng thuận cao từ phía giáo viên và sinh viên sư phạm đối với cấu trúc bài dạy, hệ thống phiếu học tập và tính thực tiễn của mô hình E-STEM trong việc phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể sau:

Nhóm kết quả Nội dung chi tiết được xây dựng trong khóa luận
Cơ sở lý luận E-STEM Hệ thống hóa mô hình E-STEM liên môn, làm rõ sự tương quan giữa giáo dục STEM và tinh thần doanh chủ (TTDC), tổng hợp hồ sơ 20 năng lực kinh doanh của học sinh THPT theo chuẩn quốc tế.
Kế hoạch bài dạy (KHBD) Thiết kế hoàn chỉnh tiến trình 5 hoạt động học cho chủ đề "Sản xuất nước giặt rửa sinh học" lớp 12, tích hợp giữa thực nghiệm Hóa học và lập kế hoạch kinh doanh.
Quy trình sản phẩm công nghệ Chuẩn hóa quy trình chế tạo nước giặt rửa enzyme từ quả bồ hòn, hệ thống tiêu chí kỹ thuật và phiếu đánh giá chất lượng sản phẩm.
Học liệu bổ trợ giáo viên Xây dựng bộ công cụ Rubrics đánh giá đa chiều, thiết kế không gian số Padlet mẫu, tài liệu hướng dẫn phân cấp hỗ trợ học sinh và kho dữ liệu trực tuyến Google Drive.
Dữ liệu thẩm định chuyên môn Thu thập và xử lý số liệu khảo sát từ buổi tọa đàm khoa học cùng biên bản phỏng vấn sâu với 3 giáo viên Hóa học THPT (thầy V., thầy T., cô N.).
  • Đóng góp về mặt lý luận: Khóa luận là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu vận dụng mô hình giáo dục E-STEM vào giảng dạy môn Hóa học phổ thông, cụ thể hóa định hướng dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh theo tinh thần CTGDPT 2018.
  • Đóng góp về mặt thực tiễn: Cung cấp bộ giáo án, học liệu và công cụ đánh giá đã được thẩm định chuyên môn, giúp giáo viên Hóa học THPT có tài liệu tham khảo trực tiếp để triển khai các tiết học STEM tích hợp hướng nghiệp tại nhà trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Đề tài được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2023 đến tháng 4/2024 với địa bàn nghiên cứu tập trung tại TP.HCM.
    • Nghiên cứu mới dừng lại ở bước khảo sát lấy ý kiến đánh giá chuyên gia, giáo viên phổ thông và sinh viên sư phạm thông qua tọa đàm và phỏng vấn sâu; chưa tiến hành thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên học sinh tại các lớp học THPT để thu thập số liệu định lượng về mức độ phát triển năng lực của người học.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Triển khai thực nghiệm sư phạm đối chứng trên các lớp học THPT nhằm đánh giá định lượng sự phát triển năng lực hóa học và năng lực doanh chủ của học sinh.
    • Mở rộng xây dựng thêm các chủ đề E-STEM gắn với SXKD trong các lĩnh vực hóa học khác như mỹ phẩm sinh học, phân bón hữu cơ, tinh dầu thảo dược hoặc tái chế rác thải nông nghiệp.
    • Hoàn thiện khung công cụ đo lường và thang đo định lượng cho 20 năng lực kinh doanh của học sinh trong điều kiện giáo dục phổ thông Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều đối tượng trong lĩnh vực giáo dục:

  • Giáo viên Hóa học và Khoa học tự nhiên cấp THPT: Có thể sử dụng trực tiếp Kế hoạch bài dạy ở Chương 2, phiếu học tập, tiêu chí đánh giá sản phẩm nước giặt enzyme bồ hòn và các Rubrics đánh giá để triển khai dạy học bài học STEM hoặc hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp.
  • Giáo viên môn Giáo dục kinh tế và pháp luật: Tham khảo phương thức tích hợp nội dung quản trị kinh doanh, phân tích SWOT, lập kế hoạch tài chính và marketing vào các dự án sản xuất kỹ thuật.
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Lí luận và PPDH Hóa học: Tham khảo cơ sở lý luận về mô hình E-STEM, khung tích hợp STEME, hồ sơ 20 năng lực kinh doanh và phương pháp nghiên cứu kết hợp khảo sát tọa đàm với phỏng vấn sâu chuyên gia.
  • Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường THPT: Tham khảo quy trình tổ chức bài học STEM gắn với thực tiễn sản xuất kinh doanh địa phương theo các hướng dẫn của Công văn 3089 và Công văn 5555.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình E-STEM được định nghĩa và có điểm gì khác biệt so với mô hình giáo dục STEM thông thường?

Mô hình E-STEM là mô hình giáo dục tích hợp giữa giáo dục STEM và Tinh thần doanh chủ (Entrepreneurship - biểu thị bằng chữ "E"). Khác với STEM thông thường vốn chỉ tập trung vào việc áp dụng kiến thức liên môn Khoa học - Công nghệ - Kỹ thuật - Toán học để chế tạo sản phẩm giải quyết vấn đề kỹ thuật, E-STEM đưa thêm yếu tố thị trường và kinh doanh vào bài học. Học sinh không chỉ dừng lại ở bước tạo ra nguyên mẫu mà còn phải phân tích ma trận SWOT, nghiên cứu nhu cầu khách hàng, tính toán giá thành, xây dựng kế hoạch tiếp thị và đánh giá tiềm năng thương mại hóa của sản phẩm.

2. Sản phẩm kỹ thuật - công nghệ được lựa chọn để thực hiện trong chủ đề của khóa luận là gì?

Sản phẩm được lựa chọn là "Nước giặt rửa enzyme sinh học từ quả bồ hòn". Đây là chế phẩm sinh học sử dụng hoạt chất saponin và enzyme lên men tự nhiên từ quả bồ hòn kết hợp phụ gia thực vật nhằm thay thế các chất tẩy rửa hóa học tổng hợp, đảm bảo an toàn cho da tay và thân thiện với môi trường.

3. Tác giả đã sử dụng những văn bản chỉ đạo nào của Bộ Giáo dục và Đào tạo làm căn cứ xây dựng tiêu chí đánh giá chủ đề và kế hoạch bài dạy?

Tác giả đã sử dụng Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH (về việc triển khai thực hiện giáo dục STEM trong giáo dục trung học) làm căn cứ xây dựng các tiêu chí đánh giá bài học STEM gắn với sản xuất kinh doanh, và Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH (nội dung 1 về khung tiêu chí phân tích bài học) làm căn cứ đánh giá kế hoạch bài dạy và tài liệu hỗ trợ giáo viên.

4. Hồ sơ năng lực kinh doanh của học sinh THPT theo Eltanahy (2019) được trích dẫn trong khóa luận gồm những nhóm nào?

Hồ sơ gồm 20 năng lực kinh doanh được chia thành 2 nhóm: Nhóm năng lực nhận thức (12 năng lực: Nắm bắt cơ hội kinh doanh, Đổi mới sáng tạo, Chức năng sản phẩm, Thấu hiểu thị trường, Lập kế hoạch, Nhận thức tài chính, Tư duy phản biện, Giải quyết vấn đề, Tiếp thị, Phân tích, Sắp xếp nguồn lực, Nhu cầu thành tựu) và Nhóm năng lực phi nhận thức (8 năng lực: Kiên trì, Thuyết phục, Tạo và duy trì mối quan hệ, Độc lập, Tò mò, Quyết đoán, Chủ động, Chấp nhận rủi ro).

5. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn của đề tài được triển khai qua những hình thức nào để thẩm định bài dạy?

Tác giả đã tổ chức buổi tọa đàm khoa học để giới thiệu chủ đề, kế hoạch bài dạy và cung cấp tài liệu (qua liên kết Google Drive) cho các giáo viên Hóa học và sinh viên sư phạm tham gia khảo sát bằng phiếu hỏi. Sau đó, tác giả tiến hành các buổi phỏng vấn sâu trực tiếp với 3 giáo viên phổ thông (thầy V., thầy T., cô N.) để ghi nhận các ý kiến phân tích chi tiết nhằm hoàn thiện chủ đề dạy học.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Vân Khánh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về mô hình giáo dục E-STEM liên môn và vận dụng thành công vào việc thiết kế chủ đề dạy học "Sản xuất nước giặt rửa sinh học" gắn liền với sản xuất kinh doanh trong chương trình Hóa học 12. Nghiên cứu đã xây dựng hoàn chỉnh kế hoạch bài dạy 5 hoạt động học, bộ tiêu chí đánh giá sản phẩm enzyme bồ hòn, hệ thống Rubrics và tài liệu số hóa hỗ trợ giáo viên. Kết quả khảo sát tọa đàm và phỏng vấn sâu khẳng định tính khoa học, tính sư phạm và tiềm năng ứng dụng thực tế của chủ đề, mở ra hướng đi thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học gắn với giáo dục hướng nghiệp tại các trường THPT.