Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở. - Chương 2: Thực trạng việc phát triển đội ngũ giáo viên tại các trường trung học cơ sở huyện Ia Grai tỉnh Gia Lai đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. - Chương 3: Biện pháp nhằm phát triển đội ngũ giáo viên tại các trường trung học cơ sở huyện Ia Grai tỉnh Gia Lai đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. + Kết luận và khuyến nghị + Tài liệu tham khảo và Phụ lục 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực Ở các nước phương Đông và phương Tây đã có những nghiên cứu về nhân lực (NL), nguồn nhân lực (NNL) và phát triển nguồn nhân lực (PTNNL) khá sớm và xác định đây là khoa học về con người. UNESCO đã xác định với 4 trụ cột của giáo dục Thế kỉ XXI:“Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng nhau chung sống”. Đồng thời UNESCO đã khuyến cáo phát triển nguồn nhân lực không chỉ bắt đầu từ tuổi trưởng thành mà phải được bắt đầu từ giáo dục phổ thông.
Với quan điểm của UNESCO, khái niệm phát triển nguồn nhân lực được mở rộng đối tượng từ phổ thông đến trưởng thành tham gia lao động xã hội. Trong nước, vấn đề con người và phát triển con người được nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản lí, quản trị nhân lực, quản trị nhân sự nghiên cứu, như: Cuốn sách: “Khoa học Giáo dục Việt Nam từ đổi mới đến nay”, Phan Văn Kha - Nguyễn Lộc đồng chủ biên, cùng với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, với nhiều nội dung thuộc các lĩnh vực khác nhau của giáo dục được nghiên cứu. Về công tác phát triển nguồn nhân lực, nhiều công trình đã khái quát những thành tựu nghiên cứu trong và ngoài nước về phát triển nguồn nhân lực. Xây dựng những khái niệm công cụ để nghiên cứu PTNNT như: Lực lượng đang lao động, lực lượng lao động, nhân lực, nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực.
Xây dựng phương pháp tiếp cận trong nghiên cứu PTNNL. Kết quả nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực là những căn cứ khoa học quan trọng để các nhà khoa học nghiên cứu sâu, kỹ hơn về các thành tố của phát triển nguồn nhân lực; các chủ thể quản lí vận dụng trong quản lí, quản trị nhân lực và PTNNL. Tác giả Nguyễn Minh Đường với bài viết: “Tiếp cận hệ thống trong nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực”, đã sử dụng phương pháp “cấu trúc” hệ thống để nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực. Theo tác giả, ngoài việc nghiên cứu các thành tố của nội dung PTNNL là: phát triển cá thể con người và phát triển đội ngũ nhân lực.
Đồng thời còn phải tính đến mối quan hệ và ảnh hưởng của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan (môi trường), như: KT-XH, khoa học công nghệ, hợp tác quốc tế và hội nhập và xu thế của thời đại đến PTNNL. Từ bài viết: “Quản lí nguồn nhân lực chiến lược dựa vào năng lực”, tác giả Nguyễn Tiến Hùng. Bài viết, tác giả trình bày, phân tích cụ thể cách tiếp cận và vận dụng khung năng lực vào các hoạt động quản lí Nguồn nhân lực chiến lược của cơ sở giáo dục. Theo tác giả, để nâng cao năng lực - hiệu lực - hiệu quả quản lí chuyên môn trong quá trình quản lí cơ sở giáo dục của chủ thể quản lí, thì “khung năng lực” là công 6 cụ quản lí hiệu quả giúp nhân viên và nhà quản lí không chỉ hiểu thấu đáo mà còn thống nhất về những gì cần làm.
Khung năng lực cho phép dịch chuyển các chiến lược, mục tiêu và giá trị của cơ sở giáo dục thành các hành vi cụ thể. Hầu hết các cơ sở giáo dục ngày nay đều nhận thức rõ rằng nếu khung năng lực được thiết kế chính xác và thực hiện tốt thì sẽ dẫn tới nâng cao kết quả thực hiện của nhân viên và cơ sở giáo dục, vì vậy sẽ giúp nâng cao các thực tiễn quản lí NNL chiến lược. Ở cuốn sách: “Một số vấn đề về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực”, tác giả Võ Xuân Tiến đã viết: Phát triển nguồn nhân lực là quá trình gia tăng, biến đổi đáng kể về chất lượng của nguồn nhân lực và sự biến đổi này biểu hiện ở việc nâng cao năng lực và động cơ của người lao động. Năng lực của người lao động là sự tổng hòa của các yếu tố kiến thức, kĩ năng và thái độ góp phần tạo ra tính hiệu quả trong công việc của mỗi người.
Ở cấp Bộ, với đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới”, của tác giả Nguyễn Lộc đã nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn hiện nay. Kết quả nghiên cứu đề tài cho thấy: Phát triển nguồn nhân lực đã được xác định như các hoạt động học tập của tổ chức trong tổ chức, nhằm nâng cao việc thực hiện hoặc phát triển cá nhân cho mục đích phát triển công việc, cá nhân hoặc tổ chức. Như vậy, Phát triển nguồn nhân lực gồm các lĩnh vực đào tạo và phát triển, phát triển nghề nghiệp và phát triển tổ chức. Trong bất cứ tổ chức nào, bao gồm cả nhà trường thì con người (nhân lực) luôn là nguồn lực quan trọng nhất.
Chính vì thế quản lí nguồn nhân lực là nhiệm vụ trọng tâm trong quản lí nhà trường.Quản lí nhân lực trong nhà trường về bản chất là quản lí tất cả các hoạt động liên quan đến nguồn lực con người, bao gồm đội ngũ nhà giáo, cán bộ, nhân viên và người học trong nhà trường. Trong phạm vi chương này, chúng tôi chỉ đề cập đến các nội dung quản lí đội ngũ nhà giáo, các bộ và nhân viên trong nhà trường. Hiện nay, chúng ta đang sống trong môi trường đầy biến động vì vậy vấn đề quản lí con người trong nhà trường cũng có rất nhiều sự thay đổi. Vấn đề đội ngũ trong nhà trường không chỉ ở việc tuyển dụng, tuyển chọn, bố trí sử dụng mà còn bao gồm cả nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng, phát triển, tạo động lực và xây dựng môi trường làm việc.
Để có một đội ngũ nhà giáo, cán bộ, nhân viên đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng và đồng bộ về cơ cấu thì các cấp quản lí nhà trường cần có cách tiếp cận toàn diện đối với vấn đề quản lí nguồn nhân lực. Hiện nay, có rất nhiều trong triết lí quản lí nguồn nhân lực và nhà quản lí nguồn lực con người phù hợp và đạt hiệu quả cao trong tổ chức của mình. Trong nội dung chương này, chúng tôi sẽ đề cập đến một số vấn đề có liên quan đến quản lí nguồn nhân lực trong một tổ chức nói chung, từ đó làm nền tảng cơ sở cho việc đưa ra các nội dung cơ bản của quản lí nguồn nhân lực trong nhà trường nói riêng. Vậy, qua những tài liệu nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực mà luận 7 văn đã khảo cứu là cơ sở lí luận để vận dụng và kế thừa.
Những nghiên cứu tổng quan thấy rằng những khái niệm nhân lực, nguồn nhân lực, quản lí/ quản trị nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực được phát triển và hoàn thiện dần theo tiến trình phát triển của xã hội. Xem xét việc phát triển con người trong cơ cấu lao động trong một tổ chức, tiến tới xem xét phát triển con người trong xã hội, theo nhu cầu của xã hội và con người phải vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Đến nay, các lí thuyết về Phát triển nguồn nhân lực đã khá hoàn thiện; các khái niệm về nguồn nhân lực đã được mở rộng về đối tượng; các nội hàm phát triển nguồn nhân lực đã đầy đủ hơn, gồm: xây dựng quy hoạch; giáo dục và đào tạo; tuyển chọn và sử dụng; đánh giá năng lực; bồi dưỡng, đào tạo lại và xây dựng môi trường làm việc thuận tiện cho nhân lực phát triển. Tuy vậy, cũng phỉ lưu ý thêm khi vận dụng lí thuyết về phát triển nguồn nhân lực cần đặt vào trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể của từng đối tượng.
Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên Với luận án: “Phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay”, tác giả Lê Trung Chính quan niệm: Phát triển đội ngũ giáo viên thực chất là phát triển nguồn nhân lực sư phạm trong giáo dục, là quá trình tác động của chủ thể quản lí đến đội ngũ giáo viên nhằm phát triển từng cá nhân và cả đội ngũ giáo viên đáp ứng mục tiêu giáo dục, các yêu cầu của việc nâng cao chất lượng giáo dục trên tất cả các mặt: qui mô, chất lượng, hiệu quả. Việc quản lí tốt đội ngũ giáo viên sẽ tạo ra môi trường liên nhân cách để phát triển hoàn thiện mọi nhân cách, đó là nhân cách học sinh, nhân cách giáo viên và nhân cách cán bộ quản lí; đây là môi trường giáo dục mà các hoạt động trong đó đem lại cho mọi người khả năng tự giáo dục. Phát triển đội ngũ giáo viên là tạo ra một đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng. Trên cơ sở đó đội ngũ này thực hiện tốt các yêu cầu giảng dạy, giáo dục của giáo dục.
Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên gồm: Qui hoạch, tuyển chọn, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng; chính sách đãi ngộ và kiểm tra, đánh giá. Các nội dung này có mối quan hệ hữu cơ, tác động lẫn nhau. Từ những bài tham luận về việc “Phát triển đội ngũ giáo viên trong thế kỷ XXI” của GS,TS Nguyễn Thị Mĩ Lộc cho rằng ở thế kỉ XXI đội ngũ giáo viên phải đạt các tiêu chuẩn sau: (i) phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của người giáo viên; (ii) năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục; (iii) năng lực xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục; (iv) năng lực thực hiện kế hoạch dạy học; (v) năng lực thực hiện kế hoạch giáo dục; (vi) năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện đạo đức; (vii) năng lực hoạt động chính trị xã hội; và (viii) năng lực phát triển nghề nghiệp.