ĐẶT VẤN ĐỀ Thực vật rừng là một nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý gía của mỗi quốc gia. Việt Nam nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa nên có một hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng. Tài nguyên thực vật rừng nƣớc ta mới đƣợc nghiên cứu kể từ cuối thế kỷ thứ 19. Tuy vậy, sự đa dạng tài nguyên thực vật rừng đang bị đe dọa nghiêm trọng do hậu quả của chiến tranh, của việc khai thác bừa bãi và thiếu ý thức, do thiên tai, do thói quen canh tác lạc hậu, do sự gia tăng dân số kèm theo quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại khắp các vùng trong cả nƣớc, đặc biệt là sự biến đổi khí hậu, nƣớc biển dâng mà Việt Nam là 1 trong số 5 quốc gia trên thế giới bị ảnh hƣởng nghiêm trọng nhất.
Bên cạnh đó, bối cảnh toàn cầu cũng đặt ra những thách thức và những cơ hội mới. Mức độ biến đổi khí hậu trở nên nghiêm trọng hơn và ngày càng tác động tiêu cực đến tài nguyên thực vật. Hiện nay, bảo tồn nguồn gene và đa dạng sinh học là một nhiệm vụ quan trọng trong nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Bên cạnh các nỗ lực bảo vệ tài nguyên rừng và đa dạng sinh học thông qua hệ thống rừng đặc dụng và rừng phòng hộ, việc lƣu giữ và phát triển các nguồn gene quý hiếm, nguồn gene bản địa là vô cùng cần thiết.
Vƣờn thực vật tại Phân hiệu trƣờng Đại học Lâm nghiệp đƣợc xây dựng vào năm 2009 để phục vụ cho học tập và nghiên cứu của cán bộ nhân viên và học sinh, sinh viên của trƣờng. Với rất nhiều loài thực vật đƣợc sƣu tầm và gây trồng tại Vƣờn thực vật, việc thực hiện các đề tài nghiên cứu là rất cần thiết để có những dữ liệu cụ thể và chính xác phục vụ cho học tập và những nghiên cứu sau này. Để các nghiên cứu sau có thể kế thừa dữ liệu thì việc điều tra dữ liệu ban đầu cần phải thực hiện thật chính xác nhằm đem lại kết quả chính xác hơn trong nghiên cứu và cung cấp dữ liệu cho công tác giảng dạy và học tập. 6 Nhận thấy tầm quan trọng ấy nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu lập kế hoạch điều tra, tìm hiểu các nghiên cứu nhằm đƣa ra biện pháp quản lý và sử dụng có hiệu quả Vƣờn thực vật tại Phân hiệu.
Xuất phát từ tình hình thực tế trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu phát triển Vườn thực vật phục vụ thực hành, thực tập tại Phân hiệu Trường Đại học Lâm Nghiệp - tỉnh Đồng Nai”. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Trên Thế Giới 1. Khái niệm Vƣờn thực vật (tiếng Anh: Botanic garden) theo nghĩa chung là một bộ sƣu tập thực vật bao gồm nhiều loại cây. Theo nghĩa thông thƣờng hơn nữa một vƣờn thực vật hiện đại là một khu vƣờn bách thảo chứa các bộ sƣu tập thực vật sống và đƣợc dự định ít nhất là một phần của nó cho nghiên cứu khoa học.
Một vƣờn thực vật chuyên trồng cây lá kim đƣợc gọi là Pinetum. Các vƣờn thực vật chuyên ngành khác bao gồm: Saliceta (Liễu), Populeta và Querceta (Sồi). Vƣờn thực vật là một khu vƣờn dành riêng cho việc thu thập, trồng trọt, bảo tồn và trƣng bày một loạt các loại thực vật đƣợc dán nhãn tên thực vật của chúng. Nó có thể chứa các bộ sƣu tập thực vật chuyên dụng nhƣ Xƣơng rồng và các loại cây mọng nƣớc khác, vƣờn thảo mộc, thực vật từ các nơi cụ thể trên thế giới, v.
có thể có nhà kính, nhà bóng râm, một lần nữa với các bộ sƣu tập đặc biệt nhƣ thực vật nhiệt đới, thực vật núi cao hoặc các loại cây kỳ lạ khác. Dịch vụ du khách tại vƣờn thực vật có thể bao gồm các tour du lịch, triển lãm giáo dục, triển lãm nghệ thuật, phòng sách, biểu diễn sân khấu và âm nhạc ngoài trời và các chƣơng trình giải trí khác. Vƣờn sƣu tập cây gỗ rừng (Arboretum) lần đầu tiên đƣợc sử dụng trong một ấn phẩm tiếng Anh của John Claudius Loudon vào năm 1833 trên tạp chí Ngƣời làm vƣờn nhƣng khái niệm này đã đƣợc thiết lập từ lâu. Các bộ sƣu tập liên quan bao gồm một frnometum (từ tiếng Latin frutex, có nghĩa là cây bụi) và viticetum (từ Latin vitis, nói riêng một loại cây nho).
Các Vườn thực vật trên Thế giới Trên thế giới, việc gây trồng các loài thực vật đã có khoảng 3000 năm từ thời Hy Lạp. Tuy nhiên vƣờn thực vật thực sự đầu tiên đƣợc thành lập tại 8 Trƣờng Đại học Pisa, Italia bởi Luca Ghini năm 1543. Sau đó một số trƣờng Đại học ở Italia cũng thành lập các vƣờn thực vật ở Padova năm 1545, Firenze năm 1545 và Bologna năm 1547. Tiếp đó các vƣờn thực vật (chủ yếu là vƣờn cây thuốc) tại các nƣớc Châu Âu nhƣ Đức, Séc đƣợc thành lập.
Một trong những vƣờn thực vật nổi tiếng thế giới đƣợc thành lập thời gian này là Vƣờn thực vật Hoàng Gia Anh Kew, Anh năm 1840 và Vƣờn thực vật Real Jardín Botánico, Tây Ban Nha năm 1755. Hiện nay thế giới có khoảng 1.775 vƣờn thực vật tại 148 quốc gia. Bên cạnh đó nhiều nƣớc cũng có kế hoạch thành lập các vƣờn thực vật nhằm phục vụ cho công tác bảo tồn, đào tạo, nghiên cứu khoa học và du lịch sinh thái. Hiệp hội quốc tế bảo tồn Vƣờn thực vật (BGCI) là một tổ chức thiện nguyện bảo tồn thực vật có trụ sở tại Kew, London, Anh.
Đây là một tổ chức thành viên, làm việc với 800 vƣờn thực vật ở 118 quốc gia, công việc kết hợp của họ tạo thành mạng lƣới bảo tồn thực vật lớn nhất thế giới. BGCI đã biên soạn và công bố nhiều tài liệu và thông tin phục vụ cho hoạt động của các vƣờn thực vật thành viên. Vườn thực vật hoàng gia Kew, Vương quốc Anh Vƣờn thực vật hoàng gia Kew, thƣờng gọi đơn giản là Vƣờn Kew, là các vƣờn và nhà kính thực vật nằm giữa Richmond và Kew ở tây nam London, Anh. Đƣợc thành lập năm 1840 từ một vƣờn cây ngoại lai tại Công viên Kew.
Bộ sƣu tập của vƣờn bao gồm 30.000 loài thực vật sống khác nhau, trên 7 triệu mẫu cây khô, đây cũng là bộ sƣu tập mẫu cây khô lớn nhất thế giới. Thƣ viện chứa hơn 750.000 bản in và bản vẽ minh họa các loài thực vật. Đây là nơi hấp dẫn khách du lịch hàng đầu tại London. Năm 2003, Vƣờn đƣợc UNESCO công nhận là di sản thế giới và thu hút hai triệu du khách mỗi năm với bộ sƣu tập thực vật ngoạn mục, mà đƣợc xếp hạng là lớn nhất trên thế giới.
Giám đốc từ năm 2012 là Richard Deverell, ngƣời đã kế vị giáo sƣ Stephen D. Vƣờn thực vật hoàng gia Kew cũng là tên tổ chức quản lý 9 các vƣờn Kew Gardens và các vƣờn cung điện Wakehurst ở Sussex. Đây là một cơ sở nghiên cứu và giáo dục quan trọng quốc tế với 700 nhân viên và thu nhập 44 triệu bảng Anh cho năm tài khóa kết thúc ngày 31 tháng 3 năm 2006 , cũng là một địa điểm thu hút du khách. Các vƣờn thực vật này là một Cơ quan công cộng không thuộc cục sở tài trợ bởi Cục Môi trƣờng, Thực phẩm và Quản lý nông thôn.
Vƣờn có một lực lƣợng cảnh sát riêng, Sở cảnh sát Kew, cơ quan đƣợc đƣa vào hoạt động từ năm 1847. Khuôn viên của vƣờn rộng 121 ha bao gồm khu vƣờn và các nhà kính thực vật, 4 tòa nhà đƣợc xếp hạng loại I, 36 cấu trúc đƣợc xếp hạng loại II. Vườn thực vật ở Hoa Kỳ Vƣờn thực vật quốc gia Missouri Hoa Kỳ: Vƣờn thực vật đƣợc thành lập năm 1859 và là vƣờn thực vật lâu đời nhất nƣớc Mỹ. Vƣờn có bộ sƣu tập 27.000 cây sống và 6,7 triệu mẫu tiêu bản khô.
Vƣờn có các phòng nghiên cứu, phòng bảo tang thực vật, các khu đặc trƣng nhƣ Sồi và đặc biệt Vƣờn có bộ siêu tập các loài phong lan quý lớn nhất Mỹ. Ngoài khu chính trong thành phố 18 ha, Vƣờn còn có khu bên ngoài với diện tích 969 ha. Vƣờn thực vật quốc gia Missouri là một trong những trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo hàng đầu Hoa Kỳ về phân loại và bảo tồn thực vật. Vƣờn cũng là một trong những địa điểm thu hút khách du lịch khi đến thành phố Missouri.org/) Vƣờn thực vật Brooklyn, Hoa Kỳ: Vƣờn thực vật Brooklyn đƣợc mệnh danh là lá phổi xanh của thành phố New York.
Vƣờn đƣợc xây dựng năm 1910 với tổng diện tích 20,8 ha. Vƣờn thực vật Brooklyn là nơi sƣu tập hơn 12.000 loài thực vật khác nhau sinh sống, nổi bật lên đó là hàng cây anh đào rực rỡ sắc hoa. Trong vƣờn có viện thực vật Steinhardt và bảo tàng cây cảnh C. Ngoài ra, vƣờn Brooklyn còn bao gồm nhiều tiểu cảnh nhƣ vƣờn Fragrance, vƣờn Japanese Hill and Pond, vƣờn hồng.
Vƣờn thực vật Brooklyn là địa điểm thăm quan yêu thích của những ai đến thành phố New York, Mỹ. Vƣờn là một 10 trong những trung tâm nghiên cứu khoa học uy tín về thực vật. Vườn thực vật Singapore Vƣờn thực vật (Singapore Botanic Gardens) là một khu vƣờn bách thảo có diện tích 74 ha nằm ở đảo quốc Singapore. Vƣờn thực vật đƣợc thành lập năm 1859, là nơi nghiên cứu và bảo tồn hơn 30.000 loài thực vật và đƣợc bao quanh bởi các đƣờng Holland, Napier về phía nam, Cluny về phía đông, Tyersall Avenue và Cluny Park về phía tây, và Bukit Timah về phía bắc.
Khoảng cách đo đƣợc từ đầu phía bắc tới nam là khoảng 2,5 km (1,6 dặm). Tại đây còn có Vƣờn Lan Quốc Gia, đƣợc xem nhƣ nơi trƣng bày hoa lan lớn nhất thế giới với 1.000 loài phong lan thuần chủng và 2.000 loài lan lai tạo. Tháng 12 năm 2012, khu vƣờn này đã đƣợc đề cử nhƣ là một Di sản dự kiến của UNESCO. Ngày 04 tháng 7 năm 2015, Khu vƣờn đã đƣợc chính thức công nhận là một Di sản thế giới của UNESCO.
Đây là di sản thế giới đầu tiên của Singapore. Ngoài ra, khu vƣờn cũng là vƣờn nhiệt đới đầu tiên, vƣờn thực vật thứ ba trên thế giới có đƣợc danh hiệu này. Vườn thực vật Hoa Nam, Trung Quốc Vƣờn thực vật quốc gia Hoa Nam đƣợc thành lập năm 1929 với tổng diện tích 330 ha, sƣu tập lên tới 13.