Luận văn thạc sĩ về pháp luật Việt Nam trong mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa

Luận văn thạc sĩ VNU LS về pháp luật Việt Nam liên quan đến mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa, phân tích và đánh giá hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Ngọc Khánh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Dung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật Việt Nam về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA
• 1.1. Tổng quan về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 1.1.1. Khái niệm mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 1.1.2. Đặc điểm của hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 1.1.3. Các loại hợp đồng trong hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 1.2. Tổng quan pháp luật điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 1.2.1. Nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 1.2.2. Khái quát pháp luật điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA
• 2.1. Quy định về thành lập, cơ cấu tổ chức và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa
• 2.1.1. Hình thức pháp lý của Sở giao dịch hàng hóa
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức Sở giao dịch hàng hóa
• 2.1.3. Thành lập và cấp phép hoạt động Sở giao dịch hàng hóa
• 2.2. Chủ thể tham gia hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 2.2.1. Thành viên môi giới
• 2.2.2. Thành viên kinh doanh
• 2.2.3. Khách hàng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 2.3. Hàng hóa mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa
• 2.4. Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 2.4.1. Hình thức của hợp đồng
• 2.4.2. Các nội dung chủ yếu của hợp đồng
• 2.4.3. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng
• 2.4.4. Thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 2.4.5. Một số quy định khác về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 2.5. Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa nước ngoài
• 2.6. Quản lý nhà nước đối với hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3.1.1. Đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc của pháp luật nói chung và của pháp luật thương mại nói riêng
• 3.1.2. Đảm bảo tính minh bạch, đồng bộ và tính khả thi
• 3.1.3. Tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế
• 3.2. Một số giải pháp cụ thể
• 3.2.1. Về lâu dài cần xây dựng luật mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3.2.2. Hoàn thiện pháp luật về cơ quan quản lý Sở giao dịch hàng hóa và hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3.2.3. Hoàn thiện pháp luật về chủ thể tham gia mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3.2.4. Hoàn thiện pháp luật về hàng hóa trong mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3.2.5. Hoàn thiện pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• 3.2.6. Hoàn thiện một số nội dung pháp luật khác về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu pháp luật mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch

Nghiên cứu pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa tại Việt Nam là một lĩnh vực mới mẻ và đầy tiềm năng. Hoạt động này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch trong giao dịch mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho các doanh nghiệp. Luật Thương mại 2005 đã đặt nền móng cho việc điều chỉnh hoạt động này, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ và hoàn thiện.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch

Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa là hình thức giao dịch mà các bên thỏa thuận về việc mua bán hàng hóa với giá cả và thời gian giao hàng được xác định trong tương lai. Đặc điểm nổi bật của hình thức này là tính chất tổ chức và sự tham gia của các trung gian như nhà môi giới.

1.2. Lịch sử phát triển của Sở giao dịch hàng hóa tại Việt Nam

Sở giao dịch hàng hóa tại Việt Nam đã bắt đầu hình thành từ những năm gần đây, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt khung pháp lý và sự hiểu biết của các bên tham gia.

II. Vấn đề và thách thức trong pháp luật mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch

Mặc dù đã có những quy định pháp luật cơ bản, nhưng thực tế cho thấy vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng và thực thi pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong quy trình giao dịch, sự không đồng bộ giữa các quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động là những điểm cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt quy định pháp lý chi tiết

Nhiều quy định hiện hành chưa đủ chi tiết để hướng dẫn cụ thể cho các bên tham gia trong hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong việc thực hiện các hợp đồng.

2.2. Khó khăn trong việc thực thi hợp đồng

Việc thực thi hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch gặp khó khăn do thiếu cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả. Điều này làm giảm tính hấp dẫn của thị trường hàng hóa giao sau tại Việt Nam.

III. Phương pháp và giải pháp hoàn thiện pháp luật mua bán hàng hóa

Để hoàn thiện pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và tiếp thu kinh nghiệm quốc tế. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp thúc đẩy sự phát triển của thị trường này.

3.1. Đề xuất xây dựng luật riêng về mua bán hàng hóa

Cần thiết lập một bộ luật riêng để điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch, nhằm tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng và cụ thể cho các bên tham gia.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho các doanh nghiệp và cá nhân tham gia vào thị trường này, giúp họ hiểu rõ hơn về quy định pháp luật và cách thức hoạt động của Sở giao dịch.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về mua bán hàng hóa

Nghiên cứu về pháp luật mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng các quy định này để tối ưu hóa quy trình giao dịch và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Các mô hình thành công trong giao dịch hàng hóa

Một số doanh nghiệp đã áp dụng thành công mô hình mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch, giúp họ tăng cường khả năng cạnh tranh và tối ưu hóa lợi nhuận.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đánh giá thực trạng

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch đã mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp, nhưng vẫn cần cải thiện để phát huy tối đa tiềm năng của thị trường.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch

Tương lai của pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch tại Việt Nam phụ thuộc vào việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức của các bên tham gia. Việc này không chỉ giúp phát triển thị trường mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng để phát triển thị trường hàng hóa giao sau, bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật và tăng cường sự tham gia của các doanh nghiệp.

5.2. Tầm quan trọng của sự hợp tác quốc tế

Hợp tác với các quốc gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực này sẽ giúp Việt Nam học hỏi và áp dụng những mô hình thành công, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường hàng hóa giao sau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn thương mại quốc tế chứng minh có khoảng 97% đến 98% khối lượng giao dịch tại các sở giao dịch hàng hóa trên thế giới được tất toán thông qua cơ chế thanh toán bù trừ bằng tiền mặt, trong khi chỉ có khoảng 2% đến 3% hợp đồng thực hiện giao nhận hàng hóa vật chất thực tế. Tại Việt Nam, một quốc gia có thế mạnh sản xuất nông sản hàng đầu khu vực với sản lượng xuất khẩu lớn về cà phê, lúa gạo và hạt điều, các thương nhân và người sản xuất vẫn thường xuyên đối mặt với rủi ro biến động giá nghiêm trọng do phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng trống lý luận và sự thiếu hụt hành lang pháp lý đồng bộ điều chỉnh thị trường giao dịch hàng hóa tương lai có tổ chức tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của công trình là làm rõ bản chất pháp lý của hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, phân tích toàn diện thực trạng các quy định hiện hành trong Luật Thương mại năm 2005 và Nghị định số 158/2006/NĐ-CP ngày 28/12/2006, đồng thời đối chiếu có chọn lọc kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia như Hoa Kỳ, Singapore, Thái Lan và Hàn Quốc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2010, gắn liền với quá trình vận hành ban đầu của các mô hình thí điểm giao dịch nông sản. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, hướng tới mục tiêu giảm thiểu khoảng 30% mức độ tổn thương do biến động giá cho các doanh nghiệp xuất khẩu và gia tăng 100% tính minh bạch trong cơ chế định giá nông sản quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết thị trường hàng hóa phái sinh và lý thuyết điều chỉnh pháp luật kinh tế làm nền tảng phân tích. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh mô hình phòng ngừa rủi ro giá kết hợp với mô hình đầu cơ tài chính lành mạnh nhằm phân bổ rủi ro từ người sản xuất sang các nhà đầu tư chuyên nghiệp. Hệ thống khái niệm cốt lõi được xây dựng gồm 5 thành tố chính:

Thứ nhất, mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa được xác định là hoạt động thương mại tập trung, trong đó các bên thực hiện mua bán một khối lượng hàng hóa nhất định theo tiêu chuẩn hóa của Sở với mức giá xác định tại thời điểm giao kết và việc thực hiện diễn ra tại một thời điểm ấn định trong tương lai.

Thứ hai, hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận giao sau bắt buộc, trong đó các điều khoản về chất lượng, khối lượng, quy mô lô hàng và địa điểm giao nhận đều được chuẩn hóa sẵn, các bên chỉ thỏa thuận về giá và kỳ hạn giao dịch.

Thứ three, hợp đồng quyền chọn là thỏa thuận cho phép bên mua quyền được quyền mua hoặc bán một lượng hàng hóa nhất định theo mức giá định trước bằng việc chi trả một khoản phí mua quyền nhất định.

Thứ tư, trung tâm thanh toán bù trừ đóng vai trò là chủ thể trung gian đứng giữa mọi giao dịch, tự động trở thành bên mua đối với mọi người bán và bên bán đối với mọi người mua.

Thứ năm, cơ chế tiền bảo chứng gồm bảo chứng ban đầu và bảo chứng biến đổi được duy trì hàng ngày nhằm phòng ngừa nguy cơ mất khả năng thanh toán của các thành viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 12 văn bản quy phạm pháp luật trọng yếu của Việt Nam từ năm 2005 đến năm 2009, cùng 5 đạo luật chuyên ngành của các quốc gia phát triển như Luật Hiện đại hóa hàng hóa tương lai Hoa Kỳ năm 2000, Luật Mua bán hàng hóa tương lai Singapore năm 2001 và Luật Giao dịch hàng nông sản Thái Lan năm 2001. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các văn bản pháp luật hiện hành trực tiếp điều chỉnh hoạt động giao dịch hàng hóa tại Việt Nam và 4 mô hình sàn giao dịch tiêu biểu trên thế giới.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các định chế pháp lý có tính tương đồng cao với nền kinh tế đang chuyển đổi của Việt Nam. Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp diễn giải quy nạp được lựa chọn vì tính chất đặc thù của một ngành luật mới, giúp làm sáng tỏ các mâu thuẫn nội tại giữa pháp luật thương mại truyền thống và các công cụ tài chính phái sinh. Toàn bộ quá trình tổng hợp, xử lý dữ liệu và đánh giá thực tiễn được tiến hành liên tục theo timeline nghiên cứu từ năm 2008 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định sự chuyển dịch căn bản về bản chất kinh tế khi 97% đến 98% giao dịch trên sàn giao dịch hàng hóa không hướng tới việc chuyển giao quyền sở hữu vật chất mà chỉ nhằm mục đích thanh toán chênh lệch giá, trong khi các quy định tại Luật Thương mại năm 2005 vẫn nặng về tư duy điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa hữu hình truyền thống.

Thứ hai, dữ liệu so sánh thị trường cà phê quốc tế cho thấy sự biến động giá kỳ hạn diễn ra liên tục theo từng phiên. Ví dụ giá cà phê Robusta tại Sở giao dịch hàng hóa Tokyo vào ngày 02/03/2009 ghi nhận mức giá đóng cửa kỳ hạn tháng 5/2009 đạt 17.610 Yên/100kg và kỳ hạn tháng 7/2009 đạt 18.259 Yên/100kg, phản ánh mức chênh lệch giá kỳ hạn lên tới 3,68% chỉ trong khoảng cách 2 tháng.

Thứ ba, thực tiễn mô hình Trung tâm giao dịch cà phê Buôn Ma Thuột thành lập theo Quyết định số 84/QĐ-UBND ngày 15/01/2007 bộc lộ hạn chế lớn khi hoạt động dưới hình thức đơn vị sự nghiệp có thu trực thuộc cơ quan hành chính nhà nước, khiến hơn 80% doanh nghiệp và tổ chức tài chính e ngại tham gia do thiếu vắng cơ chế quản trị rủi ro độc lập và không triển khai được hợp đồng giao sau thực chất.

Thứ tư, pháp luật Việt Nam giai đoạn này ghi nhận khoảng trống nghiêm trọng về quy chế thành viên và bảo vệ nhà đầu tư khi chưa phân định rạch ròi trách nhiệm tài chính của thành viên môi giới và thành viên kinh doanh, đồng thời chưa thiết lập quỹ bảo vệ khách hàng khi thành viên mất khả năng chi trả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trên bắt nguồn từ việc Việt Nam áp dụng cơ chế lập pháp lồng ghép khi chỉ dành Mục 3 Chương II trong Luật Thương mại năm 2005 để điều chỉnh một định chế thị trường phức tạp. Khi mô tả dữ liệu nghiên cứu, toàn bộ cấu trúc so sánh có thể được trình bày thông qua một biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ lệ áp đảo của phương thức thanh toán bù trừ tiền mặt chiếm 98% so với phương thức giao nhận vật chất 2%, kết hợp cùng một bảng tổng hợp ma trận đối chiếu giữa 4 mô hình quản lý sở giao dịch trên thế giới.

So sánh với kinh nghiệm Trung Quốc, quốc gia sở hữu 3 sàn giao dịch hàng hóa lớn nằm trong nhóm 10 sàn hàng đầu thế giới gồm Sàn giao dịch kim loại Thượng Hải thành lập năm 1999, Sàn Đại Liên thành lập năm 1993 và Sàn Quảng Châu thành lập năm 1990, các sàn này đều vận hành dưới sự giám sát trực tiếp của cơ quan quản lý chứng khoán chuyên trách cấp quốc gia. Ngược lại, tại Việt Nam theo Nghị định số 158/2006/NĐ-CP và Thông tư số 03/2009/TT-BCT, thẩm quyền quản lý lại phân tán thuộc Bộ Công Thương mà thiếu sự phối hợp chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước trong việc giám sát dòng vốn thanh toán bù trừ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng và ban hành Luật Mua bán hàng hóa tương lai chuyên biệt do Quốc hội chủ trì ban hành với timeline dự kiến hoàn thiện trong giai đoạn 2012 đến 2015, nhằm thiết lập một khung khổ pháp lý thống nhất, thay thế các quy định phân tán hiện hành và đạt mục tiêu chuẩn hóa 100% các công cụ phái sinh hàng hóa.

Thứ hai, tái cấu trúc mô hình quản lý nhà nước thông qua việc thành lập Ủy ban Giám sát giao dịch hàng hóa tương lai độc lập hoặc trao quyền giám sát chuyên sâu cho một cơ quan đầu mối liên bộ giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, hoàn thành trong giai đoạn 2011 đến 2013 nhằm kiểm soát 100% rủi ro hệ thống.

Thứ ba, hoàn thiện quy chế pháp lý về Trung tâm thanh toán bù trừ theo hướng bắt buộc chuyển đổi thành pháp nhân độc lập với Sở giao dịch, quy định tỷ lệ tiền bảo chứng ban đầu dao động từ 5% đến 15% giá trị hợp đồng và áp dụng quy trình thanh toán lãi lỗ hàng ngày trước 09 giờ sáng của ngày giao dịch tiếp theo.

Thứ tư, mở rộng danh mục hàng hóa được phép giao dịch qua Sở, giao quyền chủ động nghiên cứu hợp đồng chuẩn hóa cho các Sở giao dịch hàng hóa dựa trên nhu cầu thị trường, phấn đấu đưa 10 nhóm nông sản và nguyên liệu chủ lực của Việt Nam vào niêm yết chính thức trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách thuộc Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và khung tham chiếu lập pháp quốc tế để xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thương mại và chuẩn bị dự thảo luật chuyên ngành.

Nhóm 2: Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản và thương nhân kinh doanh hàng hóa lớn. Doanh nghiệp có thể ứng dụng các phân tích về hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn để thiết lập chiến lược tự bảo hiểm giá, giúp giảm thiểu rủi ro biến động giá nguyên liệu thực tế.

Nhóm 3: Các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng. Tài liệu giúp định hình quy trình cung cấp dịch vụ thanh toán bù trừ, quản trị tài khoản tiền bảo chứng và thiết kế các sản phẩm phái sinh hàng hóa liên kết an toàn.

Nhóm 4: Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính Thương mại. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên sâu, cung cấp phương pháp luận phân tích luật học so sánh và hệ thống thuật ngữ chuyên ngành chuẩn xác.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch khác biệt căn bản như thế nào so với mua bán thông thường? Giao dịch qua Sở là phương thức mua bán giao sau tập trung, được thực hiện qua các hợp đồng tiêu chuẩn hóa tại sàn giao dịch điện tử hoặc sàn truyền thống. Điểm khác biệt lớn nhất là các bên tham gia giao dịch thông qua trung gian trung tâm thanh toán bù trừ, không cần biết đối tác thực tế và chủ yếu thanh toán chênh lệch giá thay vì giao nhận hàng hóa vật chất trực tiếp.

Tại sao tỷ lệ thực hiện giao nhận hàng hóa vật chất thực tế chỉ chiếm từ 2% đến 3%? Mục đích cốt lõi của phần lớn thương nhân tham gia sàn giao dịch là phòng ngừa rủi ro biến động giá hoặc đầu cơ tìm kiếm lợi nhuận dựa trên sự chênh lệch giá giữa các kỳ hạn. Khi đến ngày đáo hạn, các bên tiến hành đóng vị thế bằng một hợp đồng đối ứng và thực hiện thanh toán bù trừ khoản chênh lệch tiền mặt qua hệ thống thanh toán của Sở giao dịch.

Cơ chế quản lý rủi ro của Trung tâm thanh toán bù trừ được vận hành ra sao? Trung tâm thanh toán bù trừ quản lý rủi ro thông qua cơ chế ký quỹ hai cấp độ gồm tiền bảo chứng ban đầu và tiền bảo chứng biến đổi. Hàng ngày, trung tâm tiến hành đối soát giá thị trường với giá hợp đồng để ghi nhận lãi lỗ. Nếu tài khoản của thành viên giảm xuống dưới mức bảo chứng duy trì, hệ thống sẽ yêu cầu nộp bổ sung tiền ngay trước phiên giao dịch kế tiếp.

Hạn chế pháp lý lớn nhất của Trung tâm giao dịch cà phê Buôn Ma Thuột giai đoạn đầu là gì? Hạn chế lớn nhất là việc thành lập dưới hình thức đơn vị sự nghiệp có thu theo Quyết định số 84/QĐ-UBND năm 2007 thay vì mô hình công ty cổ phần thương mại độc lập. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt cơ chế khớp lệnh phái sinh tự động, không có trung tâm thanh toán bù trừ độc lập và không thu hút được sự tham gia góp vốn rộng rãi từ các định chế tài chính tư nhân.

Căn cứ pháp lý nào quy định điều kiện cấp phép thành lập Sở giao dịch hàng hóa tại Việt Nam? Căn cứ pháp lý trực tiếp gồm Nghị định số 158/2006/NĐ-CP ngày 28/12/2006 của Chính phủ và Thông tư số 03/2009/TT-BCT ngày 10/12/2009 của Bộ Công Thương. Các văn bản này quy định chi tiết về mức vốn pháp định, cơ sở vật chất kỹ thuật, quy chế hoạt động và thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc cấp phép thành lập Sở giao dịch.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thị trường hàng hóa giao sau và làm rõ bản chất pháp lý của hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn trong thương mại quốc tế.
• Công trình chỉ rõ sự bất cập của khung pháp lý Việt Nam giai đoạn 2005 đến 2010 khi áp dụng mô hình quản lý hành chính đối với các định chế tài chính phái sinh phức tạp.
• Đóng góp khoa học then chốt là việc đề xuất lộ trình xây dựng Luật Mua bán hàng hóa tương lai chuyên biệt và mô hình tổ chức Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập.
• Timeline tiếp theo đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách cần nhanh chóng hoàn thiện quy chế cấp phép thành viên kinh doanh và chuẩn hóa hợp đồng cho các mặt hàng nông sản chủ lực trong giai đoạn 2011 đến 2015.
• Các nhà nghiên cứu và cơ quan soạn thảo pháp luật cần tiếp tục khai thác sâu các kết quả nghiên cứu của luận văn để thúc đẩy tiến trình hội nhập thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA 1.1 TỔNG QUAN VỀ MUA BÁN HÀNG HOÁ QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HOÁ 1.1 Khái niệm mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa Trên thế giới hiện nay tồn tại một loại thị trường giao dịch sôi động là thị trường hàng hóa giao sau, nơi diễn ra các hoạt động mua bán hàng hóa tương lai. Mua bán hàng hóa tương lai hay mua bán giao sau là quan hệ mua bán hàng hóa mà việc giao hàng và nhận tiền được diễn ra vào một ngày ấn định trong tương lai theo giá cả đã thỏa thuận tại thời điểm ký kết hợp đồng. Thị trường hàng hóa giao sau ra đời đáp ứng nhu cầu của người mua và người bán: người mua muốn đảm bảo nguồn cung cấp hàng hóa vào một thời điểm nào đó trong tương lai (có thể là 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng sau…) để bảo đảm kế hoạch kinh doanh cũng như kiểm soát được giá cả; người bán muốn chắc chắn khả năng tiêu thụ hàng hóa, với giá cả dự liệu được ở một thời điểm trong tương lai, thậm chí ngay từ khi hàng hóa của họ còn đang trong quá trình sản xuất. Thị trường hàng hóa giao sau là nơi ký kết các hợp đồng giao sau hay còn gọi là hợp đồng mua bán hàng hóa tương lai (Futures contract).

Việc xác định tính chất giao sau của quan hệ mua bán chủ yếu dựa theo yếu tố thời điểm giao hàng và giá cả của hợp đồng. Hợp đồng giao sau luôn có thời điểm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giao hàng là một thời điểm nào đó trong tương lai (sau thời điểm ký kết hợp đồng). Tuy nhiên, trên thị trường hàng hóa giao ngay, không phải lúc nào các bên cũng thực hiện việc giao hàng ngay sau khi hợp đồng được ký kết, do mỗi bên đều cần khoảng thời gian phù hợp để chuẩn bị cho việc giao nhận hàng hóa. Trong trường hợp này, việc xác định tính chất “giao sau” hay “giao ngay” không chỉ dựa vào thời điểm giao hàng mà vấn đề quan trọng là “giá cả”.

Nếu như giá cả được thỏa thuận theo giá thị trường tại thời điểm ký kết hợp đồng thì đây vẫn là hợp đồng mua bán giao ngay. Ngược lại, khi các bên lựa chọn một mức giá có dự liệu đến sự biến động về giá cả của hàng hóa trên thị trường tính đến thời điểm giao hàng (giá này có thể cao hơn thời điểm hiện tại) thì quan hệ mua bán này có tính chất giao sau. Thị trường hàng hóa giao sau được chia thành hai loại: thị trường giao sau có tổ chức (tổ chức hoạt động mua bán hàng hóa tương lai qua Sở giao dịch hàng hóa) và thị trường ngoài Sở giao dịch (thị trường OTC). Tương ứng với hai loại thị trường đó, hình thành một số thuật ngữ khác nhau: Hợp đồng mua bán hàng hóa tương lai, hợp đồng giao sau và hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.

Hợp đồng mua bán hàng hóa tương lai được hiểu tương tự như hợp đồng giao sau. Đây là hợp đồng có thỏa thuận về giá cả là giá giao sau và việc giao hàng, thanh toán thường diễn ra vào một thời điểm trong tương lai. Hợp đồng mua bán hàng hóa tương lai có thể được ký kết và thực hiện trên thị trường có tổ chức (Sở giao dịch hàng hóa) hoặc trên thị trường phi tập trung (thị trường OTC). Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch là hợp đồng mua bán tương lai được ký kết tại Sở giao dịch hàng hóa.

Ngoài điểm đặc thù về địa 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điểm ký kết, hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa còn có đặc điểm là khi giao kết hợp đồng, các bên chủ yếu chỉ thỏa thuận, lựa chọn điều khoản về giá và kỳ hạn (thời gian giao nhận hàng hóa). Các điều khoản khác đều đã được Sở giao dịch tiêu chuẩn hóa - điều đó nói lên tính chất tập trung, có tổ chức của thị trường này. “Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa được hiểu là hoạt động thương mại theo đó các bên thỏa thuận thực hiện việc mua bán một lượng nhất định của một loại hàng hóa nhất định qua Sở giao dịch hàng hóa theo những tiêu chuẩn của Sở giao dịch hàng hóa với giá được thỏa thuận tại thời điểm giao kết hợp đồng và thời gian giao hàng được xác định tại một thời điểm trong tương lai” (Khoản 1 Điều 63 Luật Thương mại 2005). Như vậy, mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa mang những đặc điểm chung của mua bán hàng hóa giao sau, đồng thời có các đặc điểm riêng là: - Về địa điểm và phương thức giao kết: mọi hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch đều giao kết tại Sở giao dịch hàng hóa, thông qua người môi giới hoặc với thành viên tự doanh.

- Sở giao dịch hàng hóa có tư cách là trung gian giữa các bên trong việc ký kết, thực hiện các hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, thể hiện thông qua nhà môi giới, trung tâm thanh toán bù trừ, trung tâm giao nhận hàng hóa (Sở giao dịch chịu trách nhiệm cuối cùng về mọi hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa). - Nội dung hợp đồng tuân thủ những điều khoản đã được tiêu chuẩn hóa của Sở giao dịch (những điều khoản theo mẫu) và đều liên quan đến việc ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa ở một thời điểm trong tương lai. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Hàng hóa mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa thông thường là những loại hàng hóa có sự biến động lớn về giá, thu hút khối lượng lớn các nhà giao dịch tham gia mua bán và không bên nào có khả năng chi phối được thị trường. - Việc thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa không chỉ bằng cách giao hàng hữu hình mà còn có thể thanh toán bù trừ bằng tiền mặt khoản chênh lệch lợi nhuận giữa các bên.

- Các loại hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch bao gồm: hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn. Dưới đây ta sẽ phân tích cụ thể những đặc điểm của hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.2 Đặc điểm của hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở giao dịch hàng hoá 1.1 Địa điểm diễn ra hoạt động mua bán hàng hóa là Sở giao dịch hàng hóa: Sở giao dịch là điểm phân biệt thị trường giao sau có tổ chức với thị trường OTC. Giao dịch giao sau được thực hiện tại một nơi gọi chung là Sở giao dịch hàng hóa. Sở giao dịch được tổ chức gần giống như một công ty và hình thức sở hữu của nó phụ thuộc vào quy định và điều kiện cụ thể của từng nước.

Rất nhiều nước trên thế giới đã có Sở giao dịch và số lượng Sở giao dịch ngày càng tăng. Các Sở giao dịch nhộn nhịp nhất là ở Sydney, Hongkong, Tokyo, Paris, London, Singapore và Toronto… 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khái quát có thể hiểu, Sở giao dịch hàng hoá là một công ty hoặc tổ chức có tư cách pháp nhân, hoạt động nhằm cung cấp các phương tiện cần thiết cho hoạt động mua bán hàng hoá tương lai. Chức năng cung cấp và duy trì một nơi mua bán cụ thể cho thị trường mua bán hàng hóa giao sau có tổ chức là chức năng chính của một Sở giao dịch hàng hóa. Nơi diễn ra hoạt động mua bán cụ thể đó thường gọi là "sàn giao dịch" hay "khung trường", tại đây các hợp đồng giao sau được các thành viên của Sở mua và bán.

Hiện nay, sàn giao dịch hay khung trường của Sở giao dịch không chỉ là một địa điểm hữu hình để các bên trực tiếp đến mua và bán tại đó, mà còn có thể là một hệ thống điện tử và các chủ thể thực hiện giao dịch trực tuyến. Giao dịch giao sau diễn ra trên các Sở giao dịch hàng hóa ở Mỹ và nhiều nước khác trên thế giới hiện nay được thực hiện trên một hệ thống điện tử gọi là Globex, thay cho việc giao dịch trên các sàn hữu hình.2 Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa là hoạt động mua bán thông qua trung gian: Trong hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch, Sở giao dịch hàng hóa có tư cách là trung gian giữa các bên trong việc ký kết, thực hiện hợp đồng, thể hiện thông qua thành viên môi giới, trung tâm thanh toán bù trừ, trung tâm giao nhận hàng hóa. Người mua và người bán giao dịch mua bán hàng hóa thông qua Sở giao dịch chứ không trực tiếp giao kết với nhau, họ thanh toán với Trung tâm thanh toán bù trừ của Sở và giao nhận hàng qua trung tâm giao nhận hàng hóa. Sở giao dịch chịu trách nhiệm cuối cùng về mọi hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở.

Cụ thể: Các chủ thể không trực tiếp giao kết hợp đồng với nhau mà mua bán thông qua Sở giao dịch, nhà môi giới: Hành vi tham gia vào giao dịch tại Sở 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giao dịch hàng hoá là việc đưa ra các lệnh mua, bán một cách độc lập, sẵn sàng bán và sẵn sàng mua. Việc các lệnh đó so khớp với nhau không phải là của chủ thể giao dịch mà là của Sở giao dịch hàng hóa. Vì vậy thông thường trong các giao dịch trên Sở giao dịch, người ta không biết và cũng không quan tâm ai là người bán hoặc mua trong hợp đồng với mình, điều cần hơn cả là họ được xác nhận các quyền hợp đồng từ Sở giao dịch. Do đó người ta còn nói các hợp đồng giao dịch trên Sở giao dịch hàng hoá là hợp đồng mang tính vô danh về đối tác.

Bên cạnh đó, các khách hàng không phải là thành viên của Sở giao dịch cũng không đặt các lệnh mua, bán trực tiếp tới Sở giao dịch, mà thông qua trung gian là các nhà môi giới. Các chủ thể thực hiện việc thanh toán theo hợp đồng thông qua Trung tâm thanh toán bù trừ: Mỗi một Sở giao dịch hàng hóa có một Trung tâm thanh toán bù trừ kèm theo để thanh toán mọi giao dịch ở Sở. Trung tâm thanh toán bù trừ có thể là một tổ chức thuộc Sở giao dịch hoặc là một thể nhân hoàn toàn độc lập.