Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản. Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Chương 3: Quan điểm và giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ở tỉnh Quảng Ninh. Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1.
Khái niệm chung 1. Khoáng sản, khai thác khoáng sản 1. Khoáng sản Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “Khoáng sản là khoáng vật và đá trong vỏ trái đất có thể khai thác để trở thành các nguồn lợi kinh tế. Khoáng vật: hợp chất hoặc đơn chất tự nhiên có thành phần đồng chất, thường là cứng, cấu tạo nên vỏ trái đất”.tr505] Theo Cẩm nang địa chất: “Khoáng sản là các đá hoặc thành tạo khoáng vật phát sinh từ những quá trình địa chất nhất định có thể đem sử dụng trực tiếp hay từ đó lấy ra những kim loại, hợp chất hay khoáng vật dùng trong nền kinh tế”.tr12] Luật Khoáng sản năm 2010 quy định: “Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ”.
[25] Khoáng sản cũng có thể được hiểu là nguồn nguyên liệu tự nhiên có trong nguồn gốc vô cơ hoặc hữu cơ, tuyệt đại bộ phận nằm trong lòng trái đất và quá trình hình thành có liên quan mật thiết đến quá trình lịch sử phát triển của vỏ trái đất trong thời gian dài từ hàng ngàn năm đến hàng chục năm, hàng triệu năm. Như vậy, dù được hiểu bằng khái niệm nào thì khoáng sản cũng đều là tích tụ vật chất dưới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ Trái đất mà ở trong Luan van đó điều kiện hiện tại con người có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích, sử dụng trực tiếp chúng để phục vụ nền kinh tế quốc dân hoặc trong đời sống hàng ngày. Khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ mà sau này có thể khai thác lại cũng là khoáng sản. Tài nguyên khoáng sản thường tập trung trong một khu vực gọi là mỏ khoáng sản.
Khoáng sản có ý nghĩa rất lớn và quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, mỗi địa phương và mỗi vùng. Khoáng sản là nguồn vật chất để tạo nên các dạng vật chất có ích và của cải cho con người. Theo hiến pháp 2013: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”. [24] Tài nguyên khoáng sản có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống thường nhật và cả trong quá trình sản xuất của con người.
Từ ngàn xưa, con người đã biết khai thác tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên khoáng sản để phục vụ cho cuộc sống của mình. Ngay từ thời tiền sử, con người đã biết sử dụng, chế tạo các công cụ bằng đá để phục vụ cho đời sống sinh hoạt của mình. Trải qua nhiều niên đại, khoáng sản ngày càng được phát hiện, khai thác, chế tạo và sử dụng nhiều hơn để phục vụ các nhu cầu sinh hoạt, các hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sản xuất vũ khí…. phục vụ đời sống xã hội.
Ở nước ta, thời kỳ Pháp thuộc thì khai thác khoáng sản được trở thành một nghề. Khi thực dân Pháp đô hộ nước ta, chúng đã cho xây dựng và tổ chức Sở địa chất Đông Dương và tiến hành thăm dò, khai thác rất nhiều tài nguyên khoáng sản của nước ta để phục vụ lợi ích kinh tế tư bản. Sau này khi giành được lại chính quyền và đặc biệt là sau khi đất nước thống nhất, Đảng và Nhà nước đã giành sự quan tâm lớn cho hoạt động Luan van khai thác khoáng sản. Điều này xuất phát từ những lợi ích không nhỏ mà nguồn lợi này mang lại cho công cuộc phát triển kinh tế xã hội đất nước.
Một số lợi ích mà khoáng sản cũng như hoạt động khai thác khoáng sản mang lại, đó là: - Đầu tiên, về phương diện kinh tế Tài nguyên khoáng là nguyên liệu đầu vào, đối tượng khai thác của hầu hết các ngành công nghiệp: + Đối tượng khai thác của công nghiệp khai khoáng, khai thác dầu mỏ… + Nguyên liệu đầu vào của ngành luyện kim, lọc hóa dầu, công nghiệp chế biến. Ngoài ra trữ lượng, vị trí phân bố, chủng loại, chất lượng của khoáng sản quyết định đến vị trí phân bố, quy mô, các loại hình khai thác sản xuất của các công ty, xí nghiệp, cơ sở sản xuất có liên quan đến tài nguyên khoáng sản. Sản phẩm của tài nguyên khoáng sản sau khi được khai thác, chế biến, sản xuất trở thành các sản phẩm phục vụ cho ngành công nghiệp như máy móc, trang thiết bị, các nhiên liệu để vận hành máy móc. - Đối với nông nghiệp: Sản phẩm của tài nguyên khoáng sản sau khi chế biến, sản xuất trở thành các công cụ phục vụ ngành nông nghiệp như máy móc (máy cày, máy kéo, máy sấy, máy gặt lúa…), các vật dụng (cuốc, liềm…).
Một số tài nguyên khoáng sản sau khi chế biến trở thành phân bón, hóa chất phục vụ cho sản xuất nông nghiệp (apatit). - Đối với giao thông vận tải, tài nguyên khoáng sản sau khi khai thác, chế biến trở thành nguyên liệu để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông (cát, đá, sỏi, cao lanh, thạch cao…), sản xuất các phương tiện giao thông; Là nhiên liệu để vận hành các phương tiện giao thông vận tải (dầu mỏ). Luan van Bên cạnh đó, tài nguyên khoáng sản còn là nhân tố thúc đẩy ngành giao thông vận tải phát triển thông qua việc vận chuyển các tài nguyên này từ nơi sản xuất đến nơi chế biến và tiêu thụ. Từ đó hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy được xây dựng, khai thác góp phần hoàn thiện cơ sở hạ tầng.
- Đối với ngoại thương: Tại nhiều quốc gia, khoáng sản là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu, tạo nguồn thu đáng kể cho đất nước. Có thể kể tới nguồn dầu mỏ ở các quốc gia Ả Rập, Liên Bang Nga, Iran…; than ở Việt Nam, Indonesia… Nguồn tài nguyên khoáng sản được khai thác, chế biến, tiêu thụ góp phần thúc đẩy sự thông thương qua lại giữa các quốc gia trên thế giới. - Đối với ngành du lịch: Các loại khoáng sản có giá trị du lịch lớn như: nước nóng, nước khoáng… - Đối với cuộc sống dân sinh hàng ngày: Khoáng sản cháy sau khi được khai thác, chế biến trở thành những chế phẩm như gas, than phục vụ cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của con người; Sản xuất đồ gia dụng phục vụ cuộc sống thường nhật; Sản xuất thiết bị điện tử, phục vụ nhu cầu làm việc, giải trí của con người. - Đối với các hoạt động khác: Tạo việc làm cho dân cư; Thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, thu hút đầu tư; Mở rộng quan hệ hợp tác, thực hiện đường lối đối ngoại.
Khai thác khoáng sản Tra cứu theo điển Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, ta có thể tìm được khái niệm gần với khái niệm khai thác khoáng sản, đó là khái niệm khai thác mỏ. Khai thác mỏ là hoạt động khai thác khoáng sản hoặc các vật liệu địa chất từ lòng đất, thường là các thân quặng, mạch hoặc vỉa than. Các vật liệu được Luan van khai thác từ mỏ như kim loại cơ bản, kim loại quý, sắt, urani, than, kim cương, đá vôi, đá phiến dầu, đá muối và kali cacbonat. Bất kỳ vật liệu nào không phải từ trồng trọt hoặc được tạo ra trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy đều được khai thác từ mỏ.
Khai thác mỏ ở nghĩa rộng hơn bao gồm việc khai thác các nguồn tài nguyên không tái tạo (như dầu mỏ, khí thiên nhiên, hoặc thậm chí là nước). Ở Việt Nam, khai thác khoáng sản là một khái niệm đã được luật hóa. Theo Luật Khoáng sản năm 2010, khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan. Hoạt động khoáng sản bao gồm hoạt động thăm dò khoáng sản, hoạt động khai thác khoáng sản.
Thăm dò khoáng sản là hoạt động nhằm xác định trữ lượng, chất lượng khoáng sản và các thông tin khác phục vụ khai thác khoáng sản. Khoáng sản được phân loại theo nhiều cách khác nhau: Theo nguồn gốc có khoáng sản nội sinh (sinh ra trong lòng đất) và khoáng sản ngoại sinh (sinh ra trên bề mặt trái đất). Theo dạng tồn tại thì có khoáng sản rắn, khoáng sản lỏng và khoáng sản khí. Theo thành phần hóa học có khoáng sản kim loại, khoáng sản phi kim và khoáng sản cháy.
Trong hoạt động khoáng sản có hai hoạt động chính là thăm dò khoáng sản và hoạt động khai thác khoáng sản. Luan van Thăm dò khoáng sản là hoạt động nhằm xác định trữ lượng, chất lượng khoáng sản và các thông tin khác phục vụ khai thác khoáng sản. Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản bao gồm: xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan. Khai thác tận thu khoáng sản là hoạt động khai thác khoáng sản còn lại ở bãi thải của mỏ đã có quyết định đóng cửa.
Thực hiện pháp luật Nhà nước ban hành pháp luật nhằm quy định những chuẩn mực hành vi, quy tắc xử sự chung và đảm bảo pháp luật được thực hiện bằng những công cụ của mình. Pháp luật chỉ có ý nghĩa đích thực khi được thực hiện và những quy tắc xử sự chung đó được trở thành hành vi thực tế của các chủ thể pháp luật. Vì vậy, việc xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật là hai hoạt động có quan hệ vô cùng chặt chẽ với nhau. Xây dựng pháp luật là tiền đề để việc thực hiện pháp luật được hiệu quả và thực hiện pháp luật là hoạt động để pháp luật thực sự đi vào đời sống xã hội.
Theo giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Học viện Hành chính Quốc gia: “Thực hiện pháp luật là hoạt động, là quá trình làm cho những nguyên tắc của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật” .