Nghiên cứu Phân lập Nấm Rễ Nội Cộng Sinh (Arbuscular Mycorrhizal) từ Đất Trồng Cây Họ Cà

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp bảo vệ thực vật phân lập nấm rễ nội cộng sinh arbuscular mycorrhizal từ đất trồng cây họ, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Ngọc Hà
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Phân lập nấm rễ nội cộng sinh (Arbuscular Mycorrhizal) từ đất trồng cây họ cà và xác định cây kí chủ nhân nuôi phù hợp
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược về cây họ cà (Solanaceae)
• 1.2. Tổng quan về nấm rễ cộng sinh Mycorrhizal
• 1.2.1. Giới thiệu về nấm rễ cộng sinh Mycorrhizal
• 1.2.2. Phân loại nấm rễ cộng sinh
• 1.2.3. Giới thiệu về nấm Rhizophagus irregularis
• 1.2.4. Đặc điểm, cấu trúc, hình thái và chức năng của nấm rễ cộng sinh Arbuscular
• 1.2.5. Tế bào phụ trợ
• 1.2.6. Mô tả đặc điểm, hình thái nhận dạng một số loài bào tử
• 1.2.7. Cơ chế hoạt động của nấm rễ nội cộng sinh
• 1.2.8. Lợi ích của nấm rễ nội cộng sinh
• 1.2.9. Khả năng kiểm soát mầm bệnh của nấm nội cộng sinh AM
• 1.2.10. Chu trình sinh sản và vòng đời của AM
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về nấm rễ nội cộng sinh trong và ngoài nước
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu về nấm rễ nội cộng sinh trong nước
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu về nấm rễ nội cộng sinh ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phân lập nấm rễ nội cộng sinh trong đất trồng cây họ cà
• 2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nhuộm bào tử
• 2.4.2. Định danh nấm rễ nội cộng sinh bằng đặc điểm hình thái
• 2.4.3. Nhân nuôi nấm rễ nội cộng sinh trong đất trồng cây họ cà trên cây bắp, lúa và cà chua
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Định danh nấm rễ nội cộng sinh thu được từ đất trồng cây họ cà bằng đặc điểm hình thái
• 3.2. Kết quả nhân nuôi trên cây bắp, lúa và cà chua
• 3.2.1. Kết quả nhân nuôi Gigaspora trên cây bắp, lúa và cà chua sau khoảng 1 tháng
• 3.2.2. Kết quả nhân nuôi Gigaspora trên cây bắp và cà chua sau khoảng 2 tháng
• 3.2.3. Kết quả nhân nuôi Gigaspora trên cây bắp, lúa và cà chua sau khoảng 4 tháng
• 3.2.4. Kết quả nhân nuôi Rhizophagus irregularis trên cây bắp, lúa và cà chua sau khoảng 4 tháng
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Phân lập Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Nghiên cứu về nấm rễ nội cộng sinh (Arbuscular Mycorrhizal) từ đất trồng cây họ cà là một lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Nấm rễ nội cộng sinh đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ sự phát triển của cây trồng, đặc biệt trong điều kiện đất nghèo dinh dưỡng. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa nấm và cây trồng mà còn mở ra hướng đi mới cho việc cải thiện năng suất cây trồng.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Nấm rễ nội cộng sinh là loại nấm sống trong rễ cây, giúp cây hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả hơn. Chúng tạo ra mối quan hệ cộng sinh, trong đó nấm nhận carbohydrates từ cây và cây nhận được các chất dinh dưỡng từ nấm.

1.2. Lợi ích của Nấm Rễ Nội Cộng Sinh trong Nông Nghiệp

Nấm rễ nội cộng sinh giúp tăng cường khả năng hấp thụ nước và dinh dưỡng cho cây trồng, đồng thời cải thiện sức đề kháng của cây đối với bệnh tật. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đất đai ngày càng suy thoái.

II. Vấn đề và Thách thức trong Nghiên cứu Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc nghiên cứu và ứng dụng nấm rễ nội cộng sinh vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như sự đa dạng của các loài nấm, điều kiện môi trường và sự tương tác giữa nấm và cây trồng cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Sự đa dạng của các loài Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Có nhiều loài nấm rễ nội cộng sinh khác nhau, mỗi loài có đặc điểm và yêu cầu sinh thái riêng. Việc phân lập và xác định đúng loài nấm là một thách thức lớn trong nghiên cứu.

2.2. Điều kiện môi trường ảnh hưởng đến Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Điều kiện đất, độ ẩm và pH có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm rễ nội cộng sinh. Nghiên cứu cần phải xem xét các yếu tố này để tối ưu hóa điều kiện nuôi trồng.

III. Phương pháp Phân lập Nấm Rễ Nội Cộng Sinh từ Đất

Phương pháp phân lập nấm rễ nội cộng sinh từ đất trồng cây họ cà bao gồm nhiều bước quan trọng. Các kỹ thuật hiện đại như nhuộm bào tử và phân tích hình thái được áp dụng để xác định các loài nấm khác nhau.

3.1. Quy trình Phân lập Nấm từ Đất

Quy trình phân lập bao gồm thu thập mẫu đất, xử lý mẫu và nuôi cấy nấm trong điều kiện phòng thí nghiệm. Các bước này cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo độ chính xác.

3.2. Kỹ thuật Nhuộm Bào Tử Nấm

Kỹ thuật nhuộm bào tử nấm giúp xác định các loài nấm rễ nội cộng sinh thông qua đặc điểm hình thái. Đây là một bước quan trọng trong việc phân loại và nghiên cứu nấm.

IV. Kết quả Nghiên cứu và Ứng dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy nấm rễ nội cộng sinh có khả năng phát triển tốt trên cây họ cà, đặc biệt là trong điều kiện nuôi trồng thích hợp. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể giúp nâng cao năng suất cây trồng và cải thiện chất lượng đất.

4.1. Kết quả Nhân Nuôi Nấm trên Cây Họ Cà

Kết quả cho thấy nấm Gigaspora có tần suất xuất hiện cao nhất và cho hiệu quả tốt nhất khi nhân nuôi trên cây bắp. Điều này mở ra hướng đi mới cho việc ứng dụng nấm trong nông nghiệp.

4.2. Ứng dụng Nấm Rễ Nội Cộng Sinh trong Nông Nghiệp

Nghiên cứu này có thể được áp dụng để cải thiện năng suất cây trồng, đặc biệt trong các vùng đất nghèo dinh dưỡng. Việc sử dụng nấm rễ nội cộng sinh có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng phân bón hóa học.

V. Kết luận và Tương lai của Nghiên cứu Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Nghiên cứu về nấm rễ nội cộng sinh từ đất trồng cây họ cà không chỉ mang lại hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ giữa nấm và cây trồng mà còn mở ra nhiều cơ hội cho nông nghiệp bền vững. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành nông nghiệp.

5.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu Nấm Rễ Nội Cộng Sinh

Nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các phương pháp canh tác bền vững, giúp cải thiện năng suất và chất lượng cây trồng.

5.2. Hướng đi tương lai cho Nghiên cứu Nấm

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài nấm rễ nội cộng sinh và ứng dụng của chúng trong nông nghiệp để phát triển các giải pháp hiệu quả hơn cho sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nền nông nghiệp hiện đại đang đứng trước thách thức kép: vừa phải đảm bảo an ninh lương thực trước áp lực gia tăng dân số, vừa phải giảm thiểu tác động tiêu cực của việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Theo thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 2020), diện tích canh tác cây cà chua (Solanum lycopersicum L.) toàn cầu đạt xấp xỉ 5.983.000 ha với tổng sản lượng trên 186 triệu tấn (chiếm 1/6 tổng sản lượng rau toàn cầu), trong khi cây ớt (Capsicum annuum L.) đạt gần 2.990.000 ha với sản lượng 36 triệu tấn quả tươi. Nhóm cây họ Cà (Solanaceae) giữ vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng thực phẩm nhưng liên tục đối mặt với suy thoái đất canh tác, tích tụ nguồn nấm bệnh rễ (Fusarium, Phytophthora) và tuyến trùng ký sinh do áp lực thâm canh liên tục.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự suy giảm nghiêm trọng của hệ vi sinh vật bản địa có ích vùng rễ (rhizosphere microbiome), đặc biệt là các chủng nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhizal (AM). Việc thiếu hụt hệ vi sinh vật cộng sinh làm giảm khả năng hấp thu các khoáng chất kém linh động (điển hình là Phospho - P) và làm suy giảm khả năng kháng chịu hạn mặn của cây họ Cà.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Phân lập và tuyển chọn các chủng nấm rễ nội cộng sinh AM bản địa từ các mẫu đất canh tác cây họ Cà tại tỉnh Lâm Đồng.
2. Định danh hình thái học các bào tử nấm AM dựa trên hệ thống phân loại chuẩn quốc tế (INVAM).
3. Đánh giá hiệu lực nhân nuôi và khả năng cộng sinh của các chi nấm AM phân lập được (Gigaspora) và chủng nấm đối chứng (Rhizophagus irregularis) trên ba đối tượng cây ký chủ: Cây bắp (Zea mays L.), Cây lúa (Oryza sativa L.), và Cây cà chua (Solanum lycopersicum L.).
4. Xác định mật độ chủng bào tử tối ưu (5, 10, 15 bào tử/chậu) và thời gian thu hoạch sinh khối bào tử thích hợp (1 tháng, 2 tháng, 4 tháng).

Giải pháp kỹ thuật tiếp cận là ứng dụng phương pháp sàng ướt phân đoạn kết hợp ly tâm tỷ trọng đường sucrose 50% để thu nhận bào tử đơn độc, kết hợp kỹ thuật nhuộm cấu trúc sợi nấm bằng Trypan Blue 0,05% và định danh cấu tạo vách bào tử qua dung dịch hóa mô Melzer / PVLG. Kết quả dự kiến cung cấp quy trình nhân nuôi sinh khối nấm AM bản địa với năng suất nhân bào tử đạt trên 300% - 400% so với mật độ chủng ban đầu, tạo tiền đề sản xuất chế phẩm sinh học Mycorrhiza phục vụ nông nghiệp hữu cơ bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nguồn mẫu đất thu thập tại 3 huyện chuyên canh cây họ Cà của tỉnh Lâm Đồng, định danh dựa trên đặc tính vi học/hình thái học và nhân nuôi in vivo trong điều kiện nhà lưới kiểm soát giá thể cát - xơ dừa (tỷ lệ 5:1).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trong canh tác cây họ Cà, các biện pháp cải tạo đất và quản lý dinh dưỡng hiện nay bộc lộ nhiều điểm hạn chế khi so sánh với giải pháp chế phẩm vi sinh cộng sinh AM:

Tiêu chí so sánh	Phân bón hóa học (NPK vô cơ)	Chế phẩm vi sinh đối kháng tự do (Trichoderma, Bacillus)	Nấm rễ nội cộng sinh (Arbuscular Mycorrhizal)
Cơ chế tác động	Cung cấp ion khoáng trực tiếp	Tiết kháng sinh, cạnh tranh không gian vùng rễ	Xâm nhập nội bào tạo cấu trúc Arbuscule/Vesicle, mở rộng mạng lưới sợi ngoài rễ
Hiệu suất hấp thu Phospho	Thấp (60-80% P bị cố định trong đất chua/phèn)	Gián tiếp hòa tan một phần lân khó tan	Hấp thu trực tiếp và vận chuyển Phospho qua mạng lưới sợi nấm ngoài rễ
Độ bền vững sinh thái	Gây thoái hóa đất, chai cứng, ô nhiễm mạch nước ngầm	Cần bổ sung định kỳ do mật độ giảm nhanh	Tồn tại lâu dài cùng vòng đời cây ký chủ, liên kết hạt đất
Khả năng chịu hạn và stress	Kém, phụ thuộc hoàn toàn vào nước tưới	Trung bình	Tăng đáng kể diện tích tiếp xúc rễ, tối ưu hóa điều hòa áp suất thẩm thấu

Yêu cầu kỹ thuật thực nghiệm được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Quy trình sàng lọc kích thước rây tiêu chuẩn (1000, 250, 41, 32, 25 µm); Quy trình ly tâm đường 50% tách sạch tạp chất hữu cơ; Giá thể nhân nuôi thanh trùng triệt để (autoclave 121°C liên tục 3 ngày).
• Should have (Nên có): Kỹ thuật đập vỡ bào tử kiểm tra đa tầng vách tế bào với thuốc thử Melzer; Đánh giá biến thiên ở các mốc thời gian 1, 2 và 4 tháng.
• Could have (Có thể có): Mở rộng khảo sát so sánh chéo giữa chủng nội sinh bắt buộc bản địa (Gigaspora) và chủng chuẩn quốc tế (Rhizophagus irregularis).
• Won't have (Chưa thực hiện đợt này): Giải trình tự gen vùng 18S rDNA / ITS (giới hạn ở phương pháp hình thái học theo phân loại học chuẩn).

Thiết kế hệ thống

Mô hình thực nghiệm được chuẩn hóa qua quy trình khép kín từ khâu thu thập mẫu ngoài đồng ruộng đến khâu tinh sạch và nhân sinh khối in vivo:

[Mẫu đất vùng rễ Cà chua Lâm Đồng (3-15 cm)]
                   │
                   ▼
  [Phương pháp Sàng ướt phân đoạn (Wet Sieving)]
   (Rây qua lưới: 1000 µm ➔ 250 µm ➔ 41 µm ➔ 32 µm ➔ 25 µm)
                   │
                   ▼
  [Ly tâm tỷ trọng đường Sucrose 50% (2500 rpm / 5 min)]
                   │
                   ▼
  [Thu nhận & Tách đơn bào tử bằng Pipet Pasteur]
                   │
                   ▼
  [Định danh hình thái (PVLG + Melzer Reagent / 40X - 100X)]
                   │
                   ├───────────────────────────────┐
                   ▼                               ▼
      Chi Gigaspora (Chiếm 63,4%)     Rhizophagus irregularis
                   │                               │
                   └───────────────┬───────────────┘
                                   ▼
          [Khảo sát nhân sinh khối trên 3 cây ký chủ]
               ├── Cây Bắp (Zea mays L.)
               ├── Cây Lúa (Oryza sativa L.)
               └── Cây Cà chua (Solanum lycopersicum L.)
                                   │
                                   ▼
 [Bố trí 4 nghiệm thức mật độ: Đối chứng (0), 5, 10, 15 bào tử/chậu]
                                   │
                                   ▼
 [Đánh giá mật độ bào tử & tỷ lệ xâm nhiễm (1, 2, 4 tháng) bằng SAS 9.1]

Methodology

Phương pháp luận của đề tài tuân thủ chặt chẽ các quy chuẩn quốc tế về phân lập vi sinh vật cộng sinh bắt buộc:

• Phương pháp lấy mẫu hiện trường: Loại bỏ lớp thảm mục 3 cm bề mặt, đào lấy phần đất và rễ tơ ở độ sâu 3 - 15 cm, cách gốc 10 cm từ 5 ruộng cà chua giống Rita tại Lâm Đồng. Mẫu được làm khô tự nhiên trong bóng râm và lưu trữ ở 2 - 5°C trước khi phân tích.
• Phương pháp nhuộm mô rễ: Sử dụng dung dịch KOH 10% để làm sạch tế bào chất của rễ, acid hóa bằng dung dịch acid acetic loãng và nhuộm cấu trúc sợi nấm nội bào bằng dung dịch Trypan Blue 0,05%.
• Phương pháp định danh hóa mô: Sử dụng dung dịch Polyvinyl - Lactose - Glycerol (PVLG) kết hợp dung dịch thuốc thử Melzer (chứa Chloral hydrate, Iodine và Potassium iodide KI) để kích hoạt phản ứng màu đặc trưng của các lớp vách bào tử.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai thực nghiệm được tiến hành qua các giai đoạn kỹ thuật chuẩn xác:

1. Chuẩn bị hóa chất và thuốc thử:
   • Dung dịch PVLG: 100 mL nước cất + 100 mL acid lactic + 10 mL glycerol + 16,6 g polyvinyl alcohol, khuấy từ ở nhiệt độ 60°C trong 4 giờ.
   • Thuốc thử Melzer: 100 mL nước cất + 100 g chloral hydrat + 1,5 g Iodine ($I_2$) + 5,0 g KI, bảo quản trong chai thủy tinh tối màu.
2. Xử lý hạt giống và giá thể:
   • Hạt giống ngô lai $F_1$, lúa và cà chua được khử trùng bề mặt bằng Ethanol 70% (3 lần) và rửa sạch lại bằng nước cất vô trùng (3 lần).
   • Giá thể gồm cát sạch và xơ dừa (tỷ lệ 5:1 về thể tích) được xử lý khử chát, loại bỏ tanin trong 24 giờ và hấp khử trùng bằng autoclave liên tục trong 3 ngày (mỗi ngày hấp 2 lần ở 121°C, áp suất 1,2 atm).
3. Thuật toán xử lý và phân tích số liệu thống kê: Toàn bộ dữ liệu mật độ bào tử được tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và phân tích phương sai (ANOVA 2 yếu tố) với phép kiểm định Duncan để so sánh sự khác biệt giữa các nghiệm thức ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ và $p < 0,01$ bằng mã lệnh trên hệ thống phần mềm SAS 9.1:

/* Script xử lý phương sai ANOVA 2 yếu tố trên SAS 9.1 */
DATA AM_PROPAGATION;
   INPUT CAY_TRONG $ MAT_DO_CHUNG THOI_GIAN MAT_DO_BAO_TU;
   DATALINES;
   BAP 5  1 31.33
   BAP 10 1 41.00
   BAP 15 1 54.33
   CACHUA 5  1 24.33
   CACHUA 10 1 36.23
   CACHUA 15 1 49.33
   LUA 5  1 21.00
   LUA 10 1 31.00
   LUA 15 1 43.00
   ;
RUN;

PROC GLM DATA=AM_PROPAGATION;
   CLASS CAY_TRONG MAT_DO_CHUNG;
   MODEL MAT_DO_BAO_TU = CAY_TRONG MAT_DO_CHUNG CAY_TRONG*MAT_DO_CHUNG;
   MEANS CAY_TRONG MAT_DO_CHUNG / DUNCAN ALPHA=0.01;
RUN;

Testing và validation

Kết quả phân lập và định lượng từ các mẫu đất canh tác cây họ Cà ghi nhận tổng cộng 3 chi nấm nội cộng sinh chính cùng nhóm chưa định danh:

• Chi Gigaspora: Chiếm tỷ lệ áp đảo 63,4% tổng số bào tử thu nhận.
• Chi Acaulospora: Chiếm tỷ lệ 27,4%.
• Chi Glomus: Chiếm tỷ lệ 9,7%.
• Bào tử chưa định danh: Chiếm 1,9%.

Đặc điểm hình thái của chi Gigaspora tuyển chọn: Bào tử có dạng hình cầu đến gần cầu, không có cuống hoặc cuống bào tử phình to đặc trưng dạng củ hành (bulbous suspensor). Bề mặt bào tử trơn phẳng, màu sắc chuyển biến từ vàng nhạt, nâu nhạt đến nâu đen; kích thước dao động trong khoảng $87,5 - 175,0\ \mu\text{m}$, cấu trúc thành bào tử gồm 1 - 3 lớp rõ rệt.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  ĐẶC ĐIỂM VI HỌC CỦA BÀO TỬ GIGASPORA                   |
|                                                                         |
|                     (@@@@@@@@@@@@@@@@@@)   <--- Vách đa tầng (1-3 lớp)  |
|                  (@@@                  @@@)                             |
|                (@@                        @@)                           |
|               (@@    Tế bào chất giàu     @@)                           |
|               (@@      Lipid & Không bào   @@)                           |
|                (@@                        @@)                           |
|                  (@@@                  @@@)                             |
|                     (@@@@@@@@@@@@@@@@@@)                                |
|                              ||                                         |
|                             [  ]           <--- Cuống phình củ hành     |
|                            /    \               (Bulbous suspensor)     |
+-------------------------------------------------------------------------+

Kết quả đạt được

Hiệu quả nhân nuôi nấm nội cộng sinh Gigaspora và Rhizophagus irregularis trên các cây ký chủ được tổng hợp chi tiết qua các giai đoạn theo dõi:

1. Kết quả nhân nuôi sau 1 tháng (Chi Gigaspora)

• Cây bắp đạt mật độ bào tử trung bình cao nhất: 42,22 bào tử/100g đất ($F_A = 16,29^{**}$), vượt trội so với cây cà chua (36,67 bào tử) và cây lúa (31,67 bào tử).
• Mức chủng 15 bào tử ban đầu cho mật độ tái sinh cao nhất đạt 48,89 bào tử/100g đất ($F_B = 79,75^{**}$, Hệ số biến thiên $CV = 10,65%$).

2. Kết quả nhân nuôi sau 2 tháng (Chi Gigaspora)

• Khảo sát trên 2 đối tượng chủ lực: Cây bắp tiếp tục duy trì ưu thế với trung bình 52,00 bào tử/100g đất, cao hơn rõ rệt so với cây cà chua (34,00 bào tử/100g đất, $F_A = 87,77^{**}$).
• Tại nghiệm thức chủng 15 bào tử trên cây bắp, mật độ bào tử sinh khối đạt đỉnh 71,67 bào tử/chậu ($CV = 9,48%$).

3. Kết quả nhân nuôi sau 4 tháng (Chi Gigaspora)

• Cây bắp đạt 50,56 bào tử/100g đất, khác biệt có ý nghĩa thống kê so với lúa (44,22 bào tử) và cà chua (37,00 bào tử, $F_A = 16,59^{**}$).
• Nghiệm thức chủng 15 bào tử trên bắp thu được 67,67 bào tử/chậu (trung bình nhóm chủng 15 bào tử là 57,67 bào tử, $F_B = 68,44^{**}$, $CV = 11,37%$).

Nghiệm thức Cây trồng (A)	ĐC (0 bào tử)	Chủng 5 bào tử	Chủng 10 bào tử	Chủng 15 bào tử	Trung bình A (bào tử/100g)
Cây Bắp (Zea mays)	0	34,67	49,33	67,67	50,56 a
Cây Lúa (Oryza sativa)	0	31,67	44,33	56,67	44,22 a
Cây Cà chua (S. lycopersicum)	0	24,00	38,33	48,67	37,00 b
Trung bình B (Mật độ)	0	30,11 c	44,00 b	57,67 a	$CV = 11,37%$

Ghi chú: Các chữ cái khác nhau (a, b, c) trong cùng một cột/hàng biểu thị sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức $\alpha = 0,01$ ($**$).

4. Kết quả nhân sinh khối chủng Rhizophagus irregularis sau 4 tháng

• Khả năng nhân nuôi in vivo của R. irregularis trên giá thể cát - xơ dừa đạt hiệu suất thấp hơn đáng kể: Ở các nghiệm thức chủng 5 và 10 bào tử/chậu, nấm không thể thiết lập quần thể và duy trì sự sống (giá trị quy ước 0,71).
• Chỉ tại nghiệm thức chủng 15 bào tử, nấm mới có khả năng sống sót và tạo bào tử mới trên cây bắp (3,45 bào tử) và cây lúa (2,32 bào tử), trong khi hoàn toàn không sống được trên rễ cây cà chua (0,71 bào tử, $F_A = 15,06^{}$, $F_B = 50,14^{}$).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Xác định cấu trúc quần xã AM bản địa chuyên biệt: Nghiên cứu đã chứng minh chi Gigaspora là chi chiếm ưu thế tuyệt đối (63,4%) trong đất canh tác Solanaceae tại vùng cao nguyên Lâm Đồng, khẳng định tính thích nghi sinh thái cao hơn hẳn các chi Acaulospora (27,4%) hay Glomus (9,7%).
2. Khám phá tính tương hợp ký chủ vượt trội của cây Bắp: Chứng minh cây bắp (Zea mays L.) là cây ký chủ trung gian tối ưu nhất để nhân sinh khối nấm AM nội sinh dạng Gigaspora, tạo ra mật độ bào tử cao hơn 36,6% so với việc nhân trực tiếp trên cây cà chua sau 4 tháng (50,56 so với 37,00 bào tử/100g đất).
3. Chuẩn hóa thông số mật độ chủng ban đầu: Xác lập ngưỡng chủng tối thiểu để đảm bảo tỷ lệ xâm nhiễm thành công là 15 bào tử/chậu. Mật độ này mang lại hệ số nhân sinh khối đạt 451% sau 2 tháng trên cây bắp (từ 15 bào tử ban đầu tăng lên 71,67 bào tử).
4. Đánh giá rào cản thích nghi của chủng ngoại lai: Cung cấp dẫn liệu khoa học quan trọng cho thấy chủng nấm tiêu chuẩn quốc tế Rhizophagus irregularis rất khó thiết lập quan hệ cộng sinh trên giá thể nhân tạo nghèo dinh dưỡng ở mật độ thấp ($\le 10$ bào tử), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và khai thác các chủng AM bản địa.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Nghiên cứu mở ra hướng đi thực tiễn trong công nghệ sản xuất phân bón vi sinh và bảo vệ thực vật sinh học:

• Mô hình vườn ươm cây giống chất lượng cao: Ứng dụng chế phẩm nấm rễ Gigaspora đã nhân nuôi vào giai đoạn gieo ươm cây con họ Cà (cà chua, ớt, cà tím) giúp hệ rễ phát triển sớm, giảm tỷ lệ sốc khi chuyển bầu đất ra ruộng sản xuất và giảm tới 30-40% lượng phân bón gốc chứa Lân ($P_2O_5$).
• Chiến lược sản xuất sinh khối dạng Trap-Culture: Thiết lập quy trình nhân giống AM quy mô bán công nghiệp bằng hệ thống luân canh cây bắp trên nền giá thể cát vô trùng kết hợp tưới dinh dưỡng giới hạn Phospho, giúp thu hoạch hỗn hợp rễ nhiễm nấm và đất chứa bào tử với chi phí vật tư thấp.
• Lộ trình triển khai 4 giai đoạn:
  1. Giai đoạn 1 (Tháng 1-3): Thu gom đất và nhân sinh khối cấp 1 trên cây bắp tại nhà lưới chuyên dụng.
  2. Giai đoạn 2 (Tháng 4-6): Phối trộn sinh khối rễ - bào tử với chất mang hữu cơ (than bùn, cám gạo khử trùng) tạo chế phẩm dạng hạt.
  3. Giai đoạn 3 (Tháng 7-9): Thử nghiệm đồng ruộng trên cây cà chua thương phẩm tại các vùng đất chuyên canh thoái hóa.
  4. Giai đoạn 4 (Tháng 10 trở đi): Chuyển giao quy trình công nghệ cho các hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật: Phương pháp định danh hiện tại dựa hoàn toàn vào khóa phân loại hình thái học và phản ứng màu hóa mô (Melzer), chưa tích hợp kỹ thuật sinh học phân tử (PCR khuếch đại vùng gen 18S rRNA/ITS) để xác định chính xác đến cấp độ loài (species).
• Hạn chế môi trường nuôi cấy: Hiệu suất nhân nuôi chủng Rhizophagus irregularis còn thấp do điều kiện dinh dưỡng và độ ẩm giá thể cát - xơ dừa chưa được tối ưu hóa riêng biệt cho đặc tính sinh lý của loài này.
• Hướng phát triển:
  • Ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy in vitro rễ biến nạp gen (transformed root organ cultures - R-ST-DNA) để sản xuất bào tử AM tinh sạch hoàn toàn không mang mầm bệnh.
  • Nghiên cứu cơ chế kích kháng sinh học của nấm Gigaspora bản địa chống lại các loại nấm đất truyền nhiễm (Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici) và tuyến trùng sưng rễ (Meloidogyne spp.) trên cây họ Cà.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên ngành Nông học / Bảo vệ Thực vật: Nắm vững cẩm nang thực nghiệm chi tiết về kỹ thuật sàng ướt, ly tâm tỷ trọng đường và phương pháp nhuộm màu mô nấm rễ vi học.
• Kỹ sư nông nghiệp và Cán bộ R&D: Sở hữu bộ thông số định lượng chính xác ($F$-value, CV%, mật độ chủng, thời gian nuôi cấy) để thiết kế quy trình sản xuất chế phẩm sinh học Mycorrhiza.
• Doanh nghiệp sản xuất phân bón vi sinh: Tiếp cận giải pháp công nghệ nhân nuôi chủng nấm AM bản địa với giá thành thấp thông qua cây ký chủ trung gian là cây bắp.
• Nông dân chuyên canh rau màu: Giảm thiểu chi phí vật tư phân bón hóa học, bảo vệ kết cấu đất và tăng năng suất cây trồng bền vững trước biến đổi khí hậu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để phân lập thành công bào tử AM từ đất là gì?

Cần tuân thủ quy trình sàng ướt đa cấp qua các cỡ rây từ $1000\ \mu\text{m}$ đến $25\ \mu\text{m}$, kết hợp ly tâm phân đoạn với dung dịch đường sucrose 50% ở tốc độ 2500 vòng/phút trong 5 phút. Việc này giúp tách hoàn toàn bào tử ra khỏi cặn sét nặng và các mảnh hữu cơ lơ lửng.

2. Tại sao cây bắp lại cho hiệu quả nhân nuôi nấm Gigaspora cao hơn cây cà chua và cây lúa?

Cây bắp (Zea mays L.) sở hữu bộ rễ chùm phát triển cực kỳ mạnh mẽ với mật độ rễ tơ dày đặc, sinh khối rễ lớn và khả năng tiết dịch rễ chứa hàm lượng đường và acid amin dồi dào, tạo môi trường dinh dưỡng lý tưởng để nấm AM thiết lập giác bám, xâm nhập nội bào và hoàn thành chu trình tạo bào tử mới nhanh chóng.

3. Có thể nhân nuôi nấm rễ nội cộng sinh AM trên môi trường đĩa thạch nhân tạo (PDA, NA) không?

Không thể. Nấm rễ Arbuscular Mycorrhizal là sinh vật ký sinh / cộng sinh bắt buộc (obligate biotrophic symbionts). Chúng hoàn toàn không thể sinh trưởng, phân chia và hoàn thành vòng đời nếu thiếu sự liên kết trực tiếp với tế bào rễ cây ký chủ sống để nhận nguồn cung cấp carbon hữu cơ.

4. Tại sao chủng nấm Rhizophagus irregularis lại có tỷ lệ sống thấp trong nghiên cứu này?

Chủng Rhizophagus irregularis có kích thước bào tử nhỏ ($40 - 140\ \mu\text{m}$) và yêu cầu khắt khe về điều kiện độ ẩm, độ pH cũng như thành phần dinh dưỡng vi lượng của giá thể. Khi chủng ở mật độ thấp (5 - 10 bào tử) trên giá thể cát - xơ dừa nghèo dinh dưỡng, sợi nấm khó bắt gặp rễ cây để tạo điểm xâm nhiễm trước khi năng lượng dự trữ trong bào tử cạn kiệt.

5. Chi phí đầu tư cho một quy trình nhân nuôi AM quy mô nông hộ là bao nhiêu?

Chi phí rất thấp do tận dụng nguồn vật liệu sẵn có: Cát xây dựng rửa sạch, xơ dừa ủ khử chát, hạt giống bắp lai và chậu nhựa tái chế. Nguồn vốn đầu tư chủ yếu tập trung vào khâu khử trùng giá thể ban đầu và nguồn bào tử gốc thuần khiết.

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra: Phân lập thành công và xác định chi nấm rễ nội cộng sinh Gigaspora chiếm ưu thế vượt trội (63,4%) trong đất trồng cây họ Cà tại Lâm Đồng. Nghiên cứu đã chứng minh một cách thuyết phục rằng cây bắp (Zea mays L.) kết hợp với mật độ chủng ban đầu 15 bào tử/chậu trên giá thể cát - xơ dừa (5:1) là công thức nhân nuôi tối ưu nhất, đạt mật độ sinh khối lên tới 71,67 bào tử/chậu sau 2 tháng và duy trì ổn định sau 4 tháng nuôi cấy.

Kết quả này không chỉ đóng góp cơ sở dữ liệu vi sinh vật học quan trọng cho ngành Bảo vệ Thực vật mà còn cung cấp một giải pháp công nghệ sinh học khả thi, mở đường cho việc tự chủ sản xuất chế phẩm nấm rễ Mycorrhiza bản địa, thúc đẩy nền nông nghiệp hữu cơ bền vững và nâng cao giá trị chuỗi nông sản Việt Nam. Các đơn vị nghiên cứu và hợp tác xã có thể trực tiếp ứng dụng quy trình này để xây dựng các mô hình vườn ươm vi sinh tuần hoàn ngay tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lược về cây họ cà (Solanaceae) Họ cà hay còn được gọi là họ khoai tay (Solanaceae) là một họ thực vật có hoa, nhiều loài trong số này ăn được, trong khi nhiều loài khác là các cây có chứa chất độc. Họ này bao gồm cà độc dược, ca tím, khoai ma, cà dược, ớt, khoai tay, thuốc lá, cà chua và cỏ dã yên. Họ cà là một họ có quan hệ chặt chẽ với con người trong phương diện được con người sử dụng. Nó là một nguồn quan trọng trong cung cấp lương thực, thực phẩm, gia VỊ và một số loại thuốc.

Tuy nhiên, các loài họ ca thường chứa nhiều glucozit dạng ancaloit có thé gây ra ngộ độc đối với con người và động vật từ mức dị ứng nhẹ tới tử vong chỉ với một lượng nhỏ. Hoa của chúng có dạng hình nón hay phễu với 5 cánh hoa, thông thường là hòa lẫn. Lá mọc so le, thường có lông hoặc bề mặt hơi dính. Các loài trong họ này sinh ra quả hoặc là quả mong (cà chua) hay qua nang dé nứt như trong trường hop của chi Datura.

Hat thường là tròn va bet, đường kính 2 - 4 mm. Các nhị hoa là bội số của 4 (thường là 4 hoặc 8). Các bau nhụy ở phía dưới. Nhuy hoa dưới bầu là loại quả tụ nằm xiên so với điểm giữa.

Các loài trong hoca được tìm thấy khắp mọi nơi trên hầu hết các lục địa, trừ Nam Cực. Phần lớn cácloài được tìm thấy ở Trung Mỹ và Nam Mỹ. Các khu vực tập trung nhiều khác như Australia và Châu Phi. Họ cà chiếm hữu nhiều hệ sinh thái khác nhau từ hoang mạc đến rừng nhiệt đới và thường được tìm thấy trên các thảm phủ thứ cấp ở những vùng đã bị khai phá.

Nhìn chung, các cây trong họ này phân bé ở vùng nhiệt đới và ôn đới. Ở Việt Nam họ cà có khoảng 70 loài gồm các cây thân thảo hoặc cây nhỏ. Một số loài được trồng làm thực phẩm (cà tím, cà pháo, cà chua, khoai tây), gia vị (ớt), cây công nghiệp (thuốc lá) hoặc hoa kiếng (Nguyễn Hải Vân, 2018).1 Sơ lược về cà chua Cây cà chua có tên khoa học là Solanum lycopersicum L., thuộc họ Cà (Solanaceae) là một loại rau ăn quả có nguồn gốc từ Nam Mỹ, phô biến và được trồng rộng rãi khắp nơi trên thé giới, đặc biệt là ở các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới. Theo tổ chức nông lương thế giới (FAO, 2020), diện tích trồng cà chua trên thế giới vào khoảng 5.983 ha với sản lượng 186.

Là cây rau có giá trị, có sản lượng chiếm 1/6 tông sản lượng rau hàng năm trên thé giới và luôn đứng ở vị trí số 1 về sản lượng. Cà chua có tầm quan trọng chỉ sau khoai tây ở nhiều quốc gia và đứng thứ nhất về rau được bảo quản, chế biến và cả mục đích sử dụng tươi.2 Sơ lược về ớt Cây ớt (Capsicum annuum L.) có nguồn gốc nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Mỹ. Cây ớt có mặt ở nước ta được du nhập từ Trung Quốc, Ấn Độ. Diện tích phân bố khá rộng rãi, tập trung ở miền Bắc và miền Trung, ở miền Nam diện tích trồng ớt còn phân tán.

Theo tổ chức nông lương thế giới (FAO, 2020) cây ớt được xem là một trong những cây trồng quan trọng của vùng nhiệt đới. Diện tích trồng ớt thé giới vào khoảng 2.990 ha cho mục đích lấy quả tươi với sản lượng 36.2 Tổng quan về nắm rễ cộng sinh Mycorrhizal 1.1 Giới thiệu về nam rễ cộng sinh Mycorrhizal Vùng rễ cây thường tập trung rất nhiều loài vi sinh vật như nam, vi khuẩn, xạ khuẩn sinh sống và phát triển vì rễ cây thường tiết chất hữu cơ làm nguồn dinh dưỡng cho vi sinh vật và khi vi sinh vật chết đi sẽ cung cấp lại một lượng lớn chất hữu cơ vào trong đất. Rễ cây còn làm cho đất thoáng khí, giữ được độ âm. Tat cả các yếu tố đó làm cho số lượng vi sinh vật ở vùng rễ phát triển mạnh hơn vùng ngoài rễ.

Trong quá trình chung sống, chúng có mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau vô cùng chặt chẽ như cộng sinh, kí sinh, hội sinh. Nam rễ cộng sinh (Mycorrhizal) được Kamienski đề cập lần đầu tiên vào năm 1881 trên cây ít điệp lục Monotropha. Sau đó năm 1885, Frank cũng đã phát hiện nam cộng sinh giữa sợi nam và rễ cây thông cũng như một số cây lá rộng. Sự cộng sinh diễn ra khi hai hay một trong hai loài trong cùng điều kiện nhất định chung sống với nhau, hỗ trợ nhau được gọi là cộng sinh, nắm cộng sinh với vi sinh vật khác được gọi là nắm cộng sinh (Harley, 1991).

Trong mối quan hệ này nam nhận carbohydrates và các yếu tô sinh trưởng từ thực vật, thực vật cũng nhận được nhiều lợi ích như gia tăng sự hấp thu dinh dưỡng, chuyển hóa các chất khó tan thành các chất cây dé hap thụ. Day là quần hợp nam — thực vật được biết nhiều nhất và đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của thực vật cũng như nhiều hệ sinh thái, có khoảng 80% trong số các loài thực vật sống trên Trái Đất tham gia vào việc hình thành cộng sinh nam rễ. Mycorrhizal tồn tại trong đất dưới dạng bào tử hay chồi mầm sinh trưởng trong rễ cây và nảy mầm trong đất vùng rễ. Hệ sợi Mycorrhizal đâm xuyên rễ tạo thành túi (vesicular) và bụi (arbuscular) bên trong rễ.

Hệ bụi bên trong rễ giúp làm tăng diện tích trao đổi chất giữa cây chủ và nắm. Ngoài ra, Mycorrhizal cũng phát triển hệ sợi ở bên ngoài rễ cây giúp cho cây kí chủ tăng khả năng hút nước, chất dinh dưỡng và làm cho đất trở nên tơi xốp, thông thoáng hơn. Ngoài khả năng hấp thụ các chất dinh dưỡng cung cấp cho cây chủ, nắm Mycorrhizal còn có thể giúp cây chống lại một số tác nhân gây bệnh cây trồng như tuyến trùng kí sinh, nấm bệnh và các sinh vật gây hại khác. Bởi vì nam cộng sinh có mạng lưới hệ sợi nắm rất khỏe mạnh và liên kết chặt chẽ trong mô thực vật, cho rễ cây phân nhánh nhiều hơn, trở nên ngắn hơn và dày hơn.

Hệ thống nam rễ mạnh mẽ gây khó khăn cho các tác nhân gây bệnh, có thê chống lại hoặc chịu đựng các mầm bệnh gây hại. Nam Mycorrhizal cung cấp một hệ thống phòng thủ mạnh mẽ bang cách sản xuất các hóa chất làm giảm sinh sản tuyến trùng, gây hại và thu hút rễ cây, lớp nam phủ bao quanh gốc có thé là một rào cản vật lý cho tuyến trùng kí sinh gây hại. Ngoài ra, nắm Mycorrhizal tạo ra các chất chuyền hóa bao gồm chất diệt khuân, kháng sinh và hóa chất đặc biệt có thể tấn công, tiêu diệt các sinh vật gây hại cho cây trồng. Nam Mycorrhizal còn cạnh tranh một lượng chất dinh dưỡng có hạn trong đất, hạn chế lại nguồn dinh dưỡng đề hỗ trợ các sinh vật gây bệnh phát triển (Brundrett và Tedersoo, 2018).2 Phân loại nắm rễ cộng sinh Nam rễ cộng sinh có 3 dạng chính là nắm rễ ngoại cộng sinh (Ectomycorrhizal), nam rễ nội cộng sinh (Endomycorrhizal) và nam rễ nội-ngoại cộng sinh (Ectoendo mycorrh1zal).1 Nắm rễ ngoại cộng sinh (Ectomycorrhizal) Có đặc trưng là sợi nắm bao quanhrễ dinh dưỡng chưa hoá gỗ, chỉ kéo dài giữa các vách tế bào chứ không xuyên quachúng hình thành một lớp nắm bao phủ và cấu trúc mạng lưới hartig.

Nam rễ ngoại cộng sinh không có hình dạng va màu sắc nhất định. Rất dé nhận biết bằng mắt thường với các biéu hiện như bộ rễ ngắn, to, giòn và có mau sắc khác nhau, tán rễ và biéu bì không có lông hút, bề mặt màng có nhiều sợi nắm kéo dài ra (Larry Peterson và ctv, 2004).2 Nắm rễ nội cộng sinh (Endomycorrhizal) Dạng Endomycorrhizal, Endotrophic hoặc Arbuscular Mycorrhizal (AM) có nhiều biến đổi hơn Ectomycorrhizal như không hình thành một lớp nam bao phủ rễ mà chỉ có các sợi lưa thưa, có thé xuyên qua tế bào và rễ cây kí chủ, không biến đổi hình thái của rễ, lông hút vẫn giữ nguyên. Những loại này thường rất khó phân biệt bằng mắt thường và Endomycorrhizal được tìm thấy trên nhiều nhóm cây trồng khác nhau như nhóm cây có múi, nhóm thân gỗ và nhóm thân thảo (Larry Peterson và ctv, 2004). Nguồn: Hoàng Thị Ái Duyên, 2020 Căn cứ vào kết cấu sợi nam có vách ngăn và vòi hút, người ta chia thành hai loại: có vách ngăn (Septe — endotrophic mycorrhizal) và không có vách ngăn (Aseptate — emdotrophic mycorrhizal).

Có các nhóm nam khác tồn tại ở dạng nam rễ nội cộng sinh như Monotropoid mycorrhizal, Orchild mycorrhizal, Arbutoid mycorrhizal, Ericoid mycorrhizal, Ectendomycorrhizal và Arbuscular mycorrhizal. Các nhóm này khác nhau về sự xâm nhiễm và phát triển của các sợi nắm bên trong tế bào rễ. Monotropoid mycorrhizal xâm nhập vào tế bào biểu bì bằng một sợi nắm duy nhất tạo thành một “chốt” bao quanh đó tế bào chủ hình thành vách và màng sinh chat. Nhóm này gồm các loài nam thuộc nhóm nam đảm Basidiomycetes và chỉ cộng sinh với cây thân thảo và cây không có diệp lục té (Larry Peterson va ctv, 2004).3 Monotropoid mycorrhizal xâm nhập vào tế bào biểu bì thực vật Nguồn: Kendrick, 1999 Orchid mycorrhizal (còn được gọi là nắm rễ lan) chỉ cộng sinh ở nhóm thực vật hạt kín (Angiosperm), họ lan (Orchidaceae), nam liên kết với các tế bào phôi của hạt nảy mầm cũng như với rễ của cây con và cây trưởng thành.

Nhóm Orchid mycorrhizal hình thành cấu trúc sợi xoắn lớn (pelotons) và nhóm này gồm các loài nắm thuộc lớp nam đảm Basidiomycetes cộng sinh với cây không có điệp lục khi còn non nhưng có khả năng quang hợp lúc trưởng thành (Larry Peterson và ctv, 2004). Nguồn: Dr Keith Wheeler Arbutoid mycorrhizal có cấu trúc kiểu mạng lưới (Hartig) nằm giữa các tế bào và xuyên qua nội bào rễ hình thành sợi nam phát triển phức tap trong biéu bì. Phần lớn chủng loại này thuộc lớp nam đảm Basidiomycetes. Nguồn: Smith and Read, 1997 Ericoid mycorrhizal hình thành mạng lưới sợi nam xung quanh lông hút sau đó sợi nắm sẽ xâm nhập qua vách tế bao vỏ rễ và hình thành phức hop sợi nam nội bào “cuộn nam” bên trong từng tê bao.

Các “cuộn nam” này là đặc trưng riêng chỉ có ở nam Ericoid mycorrhizal (Larry Peterson va ctv, 2004). Ectendomycorrhizal hay con được gọi là nam rễ nội - ngoại cộng sinh. Loại nam rễ này mang đặc điểm sinh lý và hình thái giống với hai loại nam rễ nội cộng sinh và nắm rễ ngoại cộng sinh. Có trên 80% cây trồng có quan hệ cộng sinh bắt buộc với nam rễ.