Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Tại Huyện Mỹ Tú, Tỉnh Sóc Trăng

Nghiên cứu về nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi và đánh giá kiến thức của bà mẹ sau can thiệp tại huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng.

• Tác giả: Triệu Quốc Hải
• Người hướng dẫn: TTND.BS CK II. Nguyễn Trung Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình, Tìm Hiểu Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Tại Sóc Trăng
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em
• 1.2. Tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi trên Thế giới và tại Việt Nam
• 1.3. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến mắc và tử vong do NKHHCT ở trẻ em
• 1.4. Một số nghiên cứu liên quan
• 1.5. Đặc điểm về địa điểm nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Vấn đề y đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính
• 3.3. Các yếu tố liên quan đến NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi
• 3.4. Kiến thức, thực hành về chăm sóc trẻ NKHHCT ở bà mẹ có con dưới 5 tuổi bị NKHHCT
• 3.5. Đánh giá kết quả can thiệp truyền thông phòng chống NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi trước và sau can thiệp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính
• 4.3. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi
• 4.4. Đánh giá kiến thức, thực hành về chăm sóc trẻ NKHHCT ở bà mẹ có con bị NKHHCT trước can thiệp
• 4.5. Đánh giá sau can thiệp truyền thông phòng chống NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Tại Sóc Trăng

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Tại Sóc Trăng, tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính đang gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Theo thống kê, trẻ em dưới 5 tuổi thường mắc bệnh này từ 4-9 lần mỗi năm, với tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở trẻ dưới 2 tháng tuổi. Việc hiểu rõ về tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính là rất cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính của đường hô hấp, bao gồm từ tai, mũi, họng đến phổi. Bệnh thường có triệu chứng ho kéo dài không quá 30 ngày và có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

1.2. Tình Hình Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính rất cao, đặc biệt ở các vùng nông thôn và miền núi. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ em có thể lên đến 39,6%, với trẻ nam có tỷ lệ mắc cao hơn trẻ nữ.

II. Các Nguyên Nhân Gây Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Em

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm virus và vi khuẩn. Các yếu tố môi trường, dinh dưỡng và điều kiện sống cũng đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Nguyên Nhân Virus Gây Nhiễm Khuẩn Hô Hấp

Phần lớn trẻ em mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính do virus như virus hợp bào hô hấp, adenovirus và influenza virus. Những virus này có khả năng lây lan nhanh chóng và gây ra các triệu chứng nghiêm trọng.

2.2. Nguyên Nhân Vi Khuẩn Gây Nhiễm Khuẩn Hô Hấp

Vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae là những nguyên nhân chính gây nhiễm khuẩn hô hấp nặng ở trẻ em. Các yếu tố như ô nhiễm môi trường và dinh dưỡng kém cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

III. Triệu Chứng Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi

Triệu chứng của nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em rất đa dạng và có thể thay đổi tùy theo mức độ nặng của bệnh. Việc nhận biết sớm các triệu chứng là rất quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời.

3.1. Các Triệu Chứng Thường Gặp

Trẻ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính thường có triệu chứng như ho, sốt, chảy nước mũi, thở nhanh và khó thở. Những triệu chứng này có thể xuất hiện đột ngột và cần được theo dõi chặt chẽ.

3.2. Triệu Chứng Nặng Cần Lưu Ý

Nếu trẻ có triệu chứng như thở rít, co rút lõm lồng ngực hoặc bú kém, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức. Đây là những dấu hiệu cho thấy tình trạng sức khỏe của trẻ đang trở nên nghiêm trọng.

IV. Phương Pháp Điều Trị Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Em

Điều trị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em cần phải được thực hiện kịp thời và đúng cách. Các phương pháp điều trị bao gồm chăm sóc tại nhà và điều trị y tế chuyên sâu.

4.1. Chăm Sóc Tại Nhà

Chăm sóc tại nhà bao gồm việc giữ ấm cho trẻ, cung cấp đủ nước và dinh dưỡng. Sử dụng thuốc hạ sốt khi cần thiết và theo dõi triệu chứng của trẻ để có biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Điều Trị Y Tế Chuyên Sâu

Trong trường hợp trẻ có triệu chứng nặng, cần đưa trẻ đến bệnh viện để được điều trị bằng kháng sinh và các biện pháp hỗ trợ khác. Việc điều trị sớm có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Sóc Trăng

Nghiên cứu về tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi tại Sóc Trăng đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp cải thiện các chương trình can thiệp và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tỷ Lệ Nhiễm Khuẩn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính tại huyện Mỹ Tú là rất cao, với nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến tình trạng sức khỏe của trẻ.

5.2. Đánh Giá Kiến Thức Của Bà Mẹ

Nghiên cứu cũng đánh giá kiến thức và thực hành của bà mẹ trong việc chăm sóc trẻ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. Kết quả cho thấy cần nâng cao kiến thức cho bà mẹ để giảm tỷ lệ mắc bệnh.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính

Nghiên cứu về nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi tại Sóc Trăng đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện điều kiện sống là rất cần thiết để giảm tỷ lệ mắc bệnh.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình can thiệp và nâng cao nhận thức cộng đồng về nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Y Tế

Cần có các chính sách y tế phù hợp để cải thiện điều kiện sống và dinh dưỡng cho trẻ em, từ đó giảm thiểu tỷ lệ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn cầu, đặc biệt tại các nước đang phát triển. Thống kê quốc tế ghi nhận trung bình mỗi trẻ mắc bệnh từ 4 đến 9 lần mỗi năm, tạo ra khoảng 2 tỷ lượt mắc với hơn 40 triệu ca viêm phổi tiến triển nặng trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, NKHHCT liên tục nằm trong nhóm 10 bệnh có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất, đặt ra thách thức lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu. Huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng là địa bàn nông thôn sâu với 9 đơn vị hành chính, trong đó có 5 xã thuộc khu vực III và 30 ấp đặc biệt khó khăn; dân số đồng bào dân tộc Khmer chiếm 24,63%, điều kiện kinh tế - xã hội và vệ sinh môi trường còn nhiều hạn chế.

Đề tài được thực hiện nhằm ba mục tiêu trọng tâm: Xác định tỷ lệ mắc và tìm hiểu các yếu tố liên quan đến NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi tại huyện Mỹ Tú giai đoạn 2020-2021; Đánh giá thực trạng kiến thức và thực hành chăm sóc của bà mẹ có con mắc bệnh; Đo lường hiệu quả của mô hình can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe tại cộng đồng. Về mặt quản lý y tế, nghiên cứu cung cấp bức tranh dịch tễ học thực địa chính xác, giúp chính quyền địa phương và ngành y tế thiết lập các chỉ số can thiệp mục tiêu, giảm tỷ lệ biến chứng viêm phổi nặng từ 11,5% xuống mức thấp nhất và tối ưu hóa chi phí điều trị tại tuyến cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Khung quản lý lồng ghép các bệnh thường gặp ở trẻ em (IMCI) của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế, kết hợp Mô hình Niềm tin Sức khỏe (Health Belief Model) và Thuyết Hành vi Sức khỏe (KAP). Về mặt bệnh học, NKHHCT được phân định theo mốc giải phẫu nắp thanh quản (đường hô hấp trên và dưới) và phân loại theo 4 mức độ: không viêm phổi (ho, cảm lạnh), viêm phổi, viêm phổi nặng và bệnh rất nặng. Trẻ được xác định thở nhanh theo tiêu chuẩn lâm sàng chuẩn hóa: trên 60 lần/phút đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi, trên 50 lần/phút đối với trẻ từ 2 đến 11 tháng tuổi và trên 40 lần/phút đối với trẻ từ 12 đến 59 tháng tuổi. Can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe được định nghĩa là chuỗi tác động có chủ đích nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và chuẩn hóa hành vi xử trí sốt, đếm nhịp thở, làm sạch đường thở và dinh dưỡng hợp lý. Hiệu quả can thiệp (QHCT) được định lượng thông qua chỉ số cải thiện tỷ lệ kiến thức, thực hành đạt chuẩn của bà mẹ trước và sau can thiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp hai thiết kế: Mô tả cắt ngang có phân tích (cho mục tiêu 1, 2) và nghiên cứu can thiệp cộng đồng không nhóm chứng so sánh trước - sau (cho mục tiêu 3).

• Cỡ mẫu: Mục tiêu 1 xác định cỡ mẫu 602 cặp mẹ - con dựa trên công thức ước lượng tỷ lệ quần thể với tỷ lệ dự đoán p = 0,395, khoảng tin cậy 95%, sai số d = 0,05 và nhân hệ số thiết kế DE = 1,5. Mục tiêu 2 thu nhận toàn bộ 347 bà mẹ có con mắc bệnh từ giai đoạn nền. Mục tiêu 3 theo dõi 108 bà mẹ sau can thiệp truyền thông.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu cụm theo tỷ lệ dân số (PPS). Từ danh sách 83 ấp của huyện Mỹ Tú với tổng dân số 90.524 người, nhóm nghiên cứu xác định khoảng cách mẫu là 3.017 người và chọn ra 30 cụm ấp. Tại mỗi cụm, điều tra viên chọn ngẫu nhiên hộ gia đình đầu tiên và đi liền kề về phía tay phải cho đến khi đủ 20 hộ có trẻ dưới 5 tuổi.
• Phương pháp phân tích: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 18.0. Thống kê mô tả trình bày tần số và tỷ lệ phần trăm. Phép kiểm Chi-square ($\chi^2$) và tỷ suất chênh (OR với khoảng tin cậy 95%) được sử dụng để xác định các yếu tố nguy cơ độc lập, kiểm soát các biến số gây nhiễu. Phép kiểm bắt cặp McNemar được ứng dụng để đánh giá sự thay đổi có ý nghĩa thống kê về kiến thức và thực hành của bà mẹ trước và sau can thiệp. Toàn bộ tiến trình diễn ra từ tháng 7/2020 đến tháng 6/2021, trong đó giai đoạn can thiệp triển khai liên tục từ tháng 10/2020 đến tháng 4/2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát dịch tễ học trên 602 trẻ ghi nhận tỷ lệ hiện mắc NKHHCT trong vòng 1 tháng là 57,6% (347 trẻ). Về phân loại mức độ lâm sàng, thể không viêm phổi (ho hoặc cảm lạnh) chiếm đa số với 88,5% (533 trẻ), thể viêm phổi chiếm 11,0% (66 trẻ) và thể viêm phổi nặng hoặc bệnh rất nặng chiếm 0,5% (3 trẻ). Tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ nam là 58,4% (191/327 trẻ) và trẻ nữ là 56,7% (156/275 trẻ). Phân tích theo nhóm tuổi cho thấy trẻ 1 tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 63,1%, tiếp theo là trẻ 4 tuổi đạt 63,3%, trong khi nhóm trẻ dưới 1 tuổi ghi nhận 45,9%.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  PHÂN BỐ MỨC ĐỘ BỆNH VÀ YẾU TỐ LIÊN QUAN                |
|                                                                         |
| Mức độ bệnh:                                                            |
| - Không viêm phổi (Ho/cảm lạnh): [88.5%] =============================  |
| - Viêm phổi thể vừa:            [11.0%] ====                            |
| - Viêm phổi nặng/rất nặng:      [ 0.5%] =                               |
|                                                                         |
| Yếu tố nguy cơ chính (Tỷ lệ mắc):                                       |
| - Mẹ mù chữ vs Mẹ học Cấp I:    77.1% vs 51.2% (OR = 0.311, p = 0.005)  |
| - Hộ nghèo vs Không nghèo:       75.7% vs 56.4% (OR = 2.405, p = 0.026)  |
| - Gia đình có khói thuốc lá:    63.8% vs 49.8% (OR = 1.776, p = 0.001)  |
+-------------------------------------------------------------------------+

Phân tích đơn biến và đa biến đã làm rõ các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê đối với nguy cơ mắc NKHHCT:

• Trình độ học vấn của mẹ: Bà mẹ mù chữ có tỷ lệ con mắc bệnh lên đến 77,1%, cao hơn rõ rệt so với nhóm mẹ học cấp I (51,2%, OR = 0,311, p = 0,005), cấp II (57,1%, OR = 0,394, p = 0,025) và cấp III (57,5%, OR = 0,401, p = 0,035).
• Điều kiện kinh tế gia đình: Trẻ em thuộc hộ nghèo có tỷ lệ mắc 75,7%, cao gấp 2,405 lần so với trẻ thuộc hộ không nghèo (56,4%, OR = 2,405, 95% CI: 1,11-5,20, p = 0,026).
• Môi trường không khí gia đình: Tỷ lệ gia đình có người hút thuốc lá chiếm 56,0% (337 hộ); trẻ sống trong các gia đình này có tỷ lệ mắc bệnh 63,8%, cao vượt trội so với mức 49,8% ở gia đình không có khói thuốc (OR = 1,776, 95% CI: 1,28-2,46, p = 0,001).
• Độ tuổi của trẻ: Nhóm trẻ 4 tuổi có nguy cơ mắc cao gấp 2,03 lần so với nhóm dưới 1 tuổi (OR = 2,03, 95% CI: 1,21-3,41, p = 0,007).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua bảng cấu trúc phân bố bệnh tật và mô hình hồi quy đa biến. Tỷ lệ mắc NKHHCT 57,6% tại Mỹ Tú cao hơn so với kết quả tại quận Cái Răng, Cần Thơ (39,6%), huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang (39,5%) và huyện Châu Thành, Trà Vinh (36,5%). Sự chênh lệch này xuất phát từ đặc thù địa bàn Mỹ Tú có 5/9 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, mạng lưới kênh rạch chằng chịt, độ ẩm cao và thói quen đun nấu bằng củi trong nhà kín.

Mối liên quan chặt chẽ giữa trình độ học vấn của người mẹ, tình trạng nghèo đói và khói thuốc lá thụ động giải thích nguyên nhân gốc rễ của dịch tễ học hô hấp nông thôn. Các bà mẹ có trình độ học vấn thấp thường hạn chế trong việc nhận biết dấu hiệu co rút lõm lồng ngực và thở nhanh, dẫn đến việc chăm sóc sai cách hoặc chậm trễ đưa trẻ đến cơ sở y tế. Việc 56,0% hộ gia đình có người hút thuốc lá tạo ra tác nhân kích ứng niêm mạc phế quản mạn tính ở trẻ nhỏ, phá vỡ hàng rào miễn dịch tự nhiên đường hô hấp. Can thiệp truyền thông trực tiếp thông qua 120 cuộc họp nhóm phụ nữ, 28 buổi sinh hoạt chuyên đề và 4 đợt phát thanh địa phương đã giúp giảm rõ rệt số ca mắc mới từ 347 ca nền xuống còn 108 ca trong giai đoạn tái đánh giá, khẳng định tính đúng đắn của việc chuyển dịch trọng tâm y tế về dự phòng tuyến ấp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc và duy trì hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe trực tiếp tại tuyến cơ sở: Trung tâm Y tế huyện Mỹ Tú phối hợp với Trạm Y tế 9 xã, thị trấn tổ chức định kỳ 2 cuộc họp nhóm/tháng tại 83 ấp. Mục tiêu nâng tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đúng về dấu hiệu nguy hiểm lên trên 85% và thực hành đếm nhịp thở chuẩn xác trên 75% trong giai đoạn 2022-2024.
2. Thiết lập chương trình hành động "Gia đình không khói thuốc vì sức khỏe trẻ thơ": Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp cùng Đoàn Thanh niên và Ban nhân dân ấp thực hiện cam kết tại 100% hộ gia đình có trẻ dưới 5 tuổi. Phấn đấu giảm tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc lá thụ động tại hộ gia đình từ 56,0% xuống dưới 25% trước năm 2025.
3. Chuẩn hóa quy trình tập huấn IMCI cho mạng lưới y tế thôn ấp và cộng tác viên dân số: Trung tâm Y tế huyện chịu trách nhiệm mở 4 lớp đào tạo lại mỗi năm cho 70 cán bộ y tế và cộng tác viên ấp, tập trung nâng cao kỹ năng truyền thông vãng gia, hướng dẫn thực hành lau mát hạ sốt và vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý 9‰.
4. Lồng ghép chính sách an sinh và dinh dưỡng cho nhóm đối tượng nguy cơ cao: Ủy ban nhân dân huyện Mỹ Tú chỉ đạo Phòng Y tế và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội ưu tiên cấp phát miễn phí vi chất dinh dưỡng (Vitamin A, kẽm, sắt) và tờ rơi hướng dẫn song ngữ Kinh - Khmer cho 37 hộ nghèo và 65 hộ cận nghèo có trẻ nhỏ, bảo đảm tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ đạt trên 95% liên tục hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà quản lý y tế cấp huyện và tỉnh: Cung cấp bằng chứng thực tiễn để xây dựng kế hoạch can thiệp y tế công cộng, tối ưu hóa ngân sách phân bổ cho y tế dự phòng và kiểm soát tỷ lệ nhập viện do viêm phổi trẻ em.
• Bác sĩ nhi khoa và cán bộ y tế tuyến xã/thị trấn: Sử dụng tài liệu như cẩm nang hướng dẫn đánh giá các yếu tố nguy cơ dịch tễ học thực địa (khói thuốc, học vấn mẹ, tình trạng kinh tế) phục vụ công tác khám sàng lọc và tư vấn lâm sàng.
• Học viên chuyên khoa, thạc sĩ và nghiên cứu sinh ngành Quản lý Y tế, Y tế Công cộng: Tham khảo quy trình chọn mẫu cụm 30 cụm PPS, bảng câu hỏi lượng giá kiến thức - thực hành 10 nội dung chuẩn hóa và phương pháp kiểm định can thiệp trước - sau bằng phần mềm thống kê.
• Giảng viên và sinh viên các trường Đại học Y Dược: Làm tài liệu giảng dạy, học tập chuyên đề Dịch tễ học bệnh không lây/truyền nhiễm và Quản lý các chương trình y tế quốc gia tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi mắc NKHHCT tại huyện Mỹ Tú là bao nhiêu và phân bố mức độ lâm sàng như thế nào?
Nghiên cứu trên 602 trẻ ghi nhận tỷ lệ mắc chung là 57,6% (347 trẻ). Trong đó, thể nhẹ không viêm phổi chiếm 88,5% (533 trẻ), thể viêm phổi trung bình chiếm 11,0% (66 trẻ) và thể viêm phổi nặng hoặc bệnh rất nặng chiếm 0,5% (3 trẻ).

Những yếu tố môi trường và xã hội nào làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ?
Ba yếu tố nguy cơ hàng đầu gồm: Trẻ sống trong hộ nghèo có nguy cơ mắc cao gấp 2,405 lần so với hộ không nghèo (p = 0,026); Trẻ sống cùng người hút thuốc lá có tỷ lệ mắc 63,8% so với 49,8% ở gia đình không khói thuốc (OR = 1,776, p = 0,001); Mẹ mù chữ có tỷ lệ con mắc bệnh lên đến 77,1%.

Dấu hiệu then chốt nào giúp bà mẹ phát hiện sớm trẻ bị viêm phổi tại nhà?
Dấu hiệu quan trọng nhất là đếm nhịp thở trong 1 phút khi trẻ nằm yên: Nhịp thở trên 60 lần/phút đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi, trên 50 lần/phút đối với trẻ từ 2 đến 11 tháng tuổi và trên 40 lần/phút đối với trẻ từ 12 đến 59 tháng tuổi.

Mô hình can thiệp truyền thông trong luận văn bao gồm những hình thức trọng tâm nào?
Can thiệp kết hợp truyền thông trực tiếp qua 2 lớp tập huấn cho 70 cán bộ/cộng tác viên, 28 buổi tọa đàm đoàn thể, 120 cuộc họp nhóm phụ nữ tiết kiệm và truyền thông gián tiếp qua 4 bài phát thanh định kỳ, 30 băng rôn và tờ rơi phát tận tay hộ gia đình.

Tại sao nghiên cứu lại áp dụng phương pháp chọn mẫu cụm 30 cụm với quy mô 602 mẫu?
Phương pháp lấy mẫu cụm theo tỷ lệ dân số (PPS) từ 83 ấp đảm bảo tính đại diện cao cho toàn huyện nông thôn, kết hợp hệ số hiệu lực thiết kế DE = 1,5 giúp triệt tiêu sai số chọn mẫu, tạo độ tin cậy thống kê 95% cho toàn bộ phân tích.

Kết luận

• Tỷ lệ hiện mắc NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi tại huyện Mỹ Tú ở mức cao (57,6%), chủ yếu là thể ho, cảm lạnh không viêm phổi (88,5%).
• Nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa bệnh lý hô hấp với trình độ học vấn mẹ thấp (mù chữ 77,1%), kinh tế hộ nghèo (OR = 2,405) và khói thuốc lá gia đình (OR = 1,776).
• Chương trình can thiệp truyền thông đa kênh đã phát huy hiệu quả thực chất, giảm quy mô trẻ mắc bệnh từ 347 ca xuống 108 ca sau can thiệp.
• Đề tài khẳng định vai trò sống còn của việc chuẩn hóa kỹ năng phát hiện sớm (nhịp thở nhanh, rút lõm ngực) và thực hành chăm sóc đường thở của bà mẹ tại tuyến y tế cơ sở.
• Các cấp quản lý cần nhân rộng mô hình truyền thông lồng ghép phòng chống tác hại thuốc lá và hỗ trợ kinh tế - y tế cho đồng bào khó khăn tại tỉnh Sóc Trăng giai đoạn 2022-2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ TRIỆU QUỐC HẢI NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH, TÌM HIỂU MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM KHUẨN HÔ HẤP CẤP TÍNH Ở TRẺ DƯỚI 5 TUỔI VÀ ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CỦA BÀ MẸ SAU CAN THIỆP TẠI HUYỆN MỸ TÚ, TỈNH SÓC TRĂNG NĂM 2020-2021 LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II Cần Thơ, 2021 Ố YẾBỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ TRIỆU QUỐC HẢI NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH, TÌM HIỂU MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM KHUẨN HÔ HẤP CẤP TÍNH Ở TRẺ DƯỚI 5 TUỔI VÀ ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CỦA BÀ MẸ SAU CAN THIỆP TẠI HUYỆN MỸ TÚ, TỈNH SÓC TRĂNG NĂM 2020-2021 Chuyên nghành: Quản Lý Y Tế Mã số: 8720801. LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II Người hướng dẫn khoa học: TTND.BS CK II. NGUYỄN TRUNG NGHĨA Cần Thơ, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận văn Triệu Quốc Hải ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận văn và chương trình học, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu trường đại học y dược Cần Thơ, phòng Đào tạo sau đại học, Khoa y tế công cộng đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, hoàn thành luận văn này. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn TTND. Nguyễn Trung Nghĩa, người đã tận tình, chu đáo giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm đề cương và thực hiện luận văn tốt nghiệp, đã giảng dạy, truyền thụ nhiều kiến thức quý báu cho tôi. Xin cảm ơn Trung tâm y tế huyện Mỹ Tú tỉnh Sóc Trăng cùng các đồng nghiệp công tác tại Trung tâm y tế huyện Mỹ Tú cũng như tại các trạm y tế xã, thị trấn, y tế ấp, cộng tác viên dân số và các Ban ngành đoàn thể đã hỗ trợ, hợp tác giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn.

Cuối lời, tôi xin chân thành cảm ơn người thân trong gia đình, đồng nghiệp và các bạn học viên đã dành nhiều sự giúp đỡ chân tình, chia sẻ khó khăn với tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tác giả luận văn Triệu Quốc Hải iii MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục từ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Đ T VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN. Nhiễm khu n hô hấp cấp t nh ở trẻ em.

Tình hình nhiễm khu n hô hấp cấp t nh ở trẻ dưới 5 tuổi trên Thế giới và tại Việt Nam. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến mắc và tử vong do NKHHCT ở trẻ em. Một số nghiên cứu liên quan. Đặc điểm về địa điểm nghiên cứu.

16 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Vấn đề y đức trong nghiên cứu.

32 Chƣơng 3: KẾT QUẢ. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. T lệ trẻ dưới 5 tuổi nhiễm khu n hô hấp cấp t nh. Các yếu tố liên quan đến NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi.

Kiến thức, thực hành về chăm sóc trẻ NKHHCT ở à m có con dưới 5 tuổi ị NKHHCT. Đánh giá kết quả can thiệp truyền thông phòng chống NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi trước và sau can thiệp. 48 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu .2 T lệ trẻ dưới 5 tuổi nhiễm khu n hô hấp cấp t nh .3 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm khu n hô hấp cấp t nh ở trẻ dưới 5 tuổi.

Đánh giá kiến thức, thực hành về chăm sóc trẻ NKHHCT ở à m có con ị NKHHCT trước CT. Đánh giá sau can thiệp truyền thông phòng chống NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi. 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH SÁCH ĐỐI TƢỢNG THAM GIA NGHIÊN CỨU v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ARI Acute Respiratory Infections ( Nhiễm khu n hô hấp cấp tính) CSYT Cơ sở y tế CT Can thiệp KTC Khoảng tin cậy NKHHCT Nhiễm khu n hô hấp cấp tính QHCT Hiệu quả can thiệp SDD Suy dinh dưỡng TT-GDSK Truyền thông giáo dục sức khỏe VP Viêm phổi vi DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 3. Đặc điểm của à m.

Đặc điểm gia đình trẻ. Đặc điểm cân nặng khi sinh, thứ tự con, tình trạng dinh dưỡng, thời gian cai sữa, tiêm chủng, dị tật của trẻ. T lệ nhiễm khu n hô hấp cấp t nh theo mức độ của ệnh. T lệ nhiễm khu n hô hấp cấp t nh theo giới t nh của trẻ.

T lệ nhiễm khu n hô hấp cấp t nh theo nhóm tuổi của trẻ. Mối liên quan giữa tuổi của à m với NKHHCT ở trẻ. Liên quan giữa học vấn, nghề nghiệp của à m với NKHHCT ở trẻ. Mối liên quan giữa kinh tế gia đình, số con, gia đình có người hút thuốc lá với NKHHCT ở trẻ.

Mối liên quan giữa đặc điểm của trẻ với NKHHCT ở trẻ. Hồi quy đa iến một số yếu tố liên quan đến NKHHCT. Kiến thức của à m về các ệnh do NKHHCT gây nên. Kiến thức của à m về dấu hiệu thông thường khi trẻ ị NKHHCT.

Kiến thức của à m về dấu hiệu nặng khi trẻ ị NKHHCT. Kiến thức của à m về chăm sóc dinh dưỡng khi trẻ ị NKHHCT. Kiến thức của à m về cách phòng ngừa trẻ ị NKHHCT. Kiến thức chung của à m về NKHHCT.

Thực hành của bà m khi trẻ bị sốt. Thực hành của bà m về lau mát cho trẻ khi trẻ bị sốt. Thực hành của bà m về đếm nhịp thở. Thực hành của m về làm khô mũi cho trẻ.

Thực hành của bà m về cho trẻ ăn, ú, uống nước khi trẻ NKHHCT. Thực hành chung của bà m về chăm sóc trẻ NKHHCT. Kiến thức của à m về các ệnh do NKHHCT trước và sau CT. Đánh giá kiến thức của à m về dấu hiệu thông thường khi trẻ ị NKHHCT trước và sau CT.

Đánh giá kiến thức của à m về dấu hiệu nặng khi trẻ ị NKHHCT trước và sau CT. Đánh giá kiến thức của à m về chăm sóc dinh dưỡng khi trẻ ị NKHHCT trước và sau CT. Đánh giá kiến thức của à m về cách phòng ngừa trẻ ị NKHHCT trước và sau CT. Kiến thức chung của bà m về NKHHCT trước và sau CT.

Đánh giá thực hành khi trẻ bị sốt trước và sau CT. Đánh giá thực hành của bà m về lau mát cho trẻ khi trẻ bị sốt trước và sau CT. Thực hành của m về đếm nhịp thở trước trước và sau CT. Thực hành của m về làm khô mũi cho trẻ trước và sau CT.

Đánh giá thực hành của bà m về cho trẻ ăn, ú, uống nước khi trẻ NKHHCT trước và sau CT. Đánh giá thực hành chung về NKHHCT của bà m trước và sau CT.54 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Đặc điểm trình độ học vấn của m. Đặc điểm về giới t nh của trẻ.

Đặc điểm tuổi của trẻ. T lệ trẻ dưới 5 tuổi nhiễm khu n hô hấp cấp t nh. T lệ nhiễm khu n hô hấp cấp t nh sau can thiệp .48 1 Đ T VẤN ĐỀ Nhiễm khu n hô hấp cấp tính là ệnh nhiễm khu n cấp t nh của đường thở nghĩa là từ tai, mũi, họng, đường dẫn kh (thanh quản, kh quản, phế quản), cho đến phổi. Bệnh thường có iểu hiện ho không quá 30 ngày và thường gặp ở trẻ em, đặc iệt là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi [44].

T lệ mắc ệnh do nhiễm khu n hô hấp cấp gây nên rất cao và là một trong a nguyên nhân chủ yếu gây tử vong ở trẻ em tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam [3]. Thống kê cho thấy mỗi trẻ trung ình trong một năm nhiễm khu n hô hấp cấp t nh từ 4- 9 lần, ước t nh trên toàn cầu mỗi năm có khoảng 2 t lượt trẻ c nhiễm khu n hô hấp cấp t nh, trong đó khoảng 40 triệu lượt là viêm phổi [6]. Tại Việt Nam, ệnh nhiễm khu n hô hấp cấp t nh là một trong nhóm 10 ệnh có t lệ mắc và tử vong cao nhất toàn quốc. Một nghiên cứu tại thành phố Cần Thơ năm 2016 ghi nhận: t lệ trẻ dưới 5 tuổi nhiễm khu n hô hấp cấp t nh là 39,6%, trong đó trẻ < 2 tháng tuổi chiếm t lệ cao nhất 45,5%, trẻ nam mắc cao hơn trẻ nữ với t lệ lần lượt là 41,1% và 37,8% [26].

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các yếu tố về nhân kh u học [26], [38], kinh tế, xã hội [42], [59], môi trường [47], [37], dinh dưỡng [15], [26], [37] có liên quan đến nhiễm khu n hô hấp cấp t nh ở trẻ. Đặc iệt, có thể ngăn chặn và giảm t lệ tử vong do nhiễm khu n hô hấp cấp t nh ở trẻ em ằng cách nâng cao kiến thức của cộng đồng về các triệu chứng an đầu của ệnh và chất lượng chăm sóc sức khoẻ cho trẻ khi trẻ ị nhiễm khu n hô hấp cấp t nh [50]. Trong đó vai trò của người chăm sóc trẻ, thường là người m có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nhận iết và xử tr ệnh cho trẻ. Nghiên cứu của Mai Anh Tuấn tại một số xã miền núi tỉnh Bắc Kạn cho thấy: kiến thức của à m có liên quan đến t lệ nhiễm khu n hô hấp cấp t nh ở trẻ <5 tuổi, nhóm trẻ là con của các à m có kiến thức kém có nguy cơ ệnh khu n hô hấp cấp t nh cao gấp 1,54% nhóm trẻ con của các à m có kiến thức trung ình [42].

Trẻ nhiễm khu n hô hấp cấp t nh chỉ có thể điều trị sớm nếu người m có đầy đủ kiến thức để nhận iết sớm các dấu hiệu ệnh, iết cách chăm 2 sóc trẻ. Khi trẻ ệnh nặng, người m cũng cần phải iết các dấu hiệu ệnh nặng hoặc nguy hiểm để nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế tránh dẫn đến những hậu quả xấu và tử vong.