Đặt vấn đề Chi Đa ( Ficus L.) hay còn gọi là Sung, Đề, Si …. Là chi lớn nhất trong họ Dâu tằm tằm ( Moraceae), có khoảng 1000 loài trên thế giới.) là một chi có số lượng loài tương đối nhiều trên thế giới thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), phân bố ở khu vực nhiệt đới, tập trung chủ yếu ở vùng Indo-Malaysia đến Australia. Có nhiều thông tin khác nhau về số lượng loài Ficus, nhưng có lẽ nằm ở khoảng 800 – 2000 loài cây thân gỗ, cây bụi, dây leo, biểu sinh và bán biểu sinh. Quả của hầu hết các loại cây này đều có thể ăn được nhưng không mang nhiều giá trị kinh tế.
Chúng sống trên tất cả các châu lục ở khu vực nhiệt đới. Ở Việt Nam các tài liệu ghi nhận có số lượng loài khác nhau như: Phạm Hoàng Hộ (2003) ghi nhận 123 loài với hình vẽ đơn giản, mô tả ngắn gọn (một số loài có ở Lào và Campuchia). Số lượng loài của chi Ficus là tương đối đầy đủ trong Danh lục các loài Thực vật Việt Nam (N. Hiệp, 2003) với 98 loài, trong đó có nhiều thứ và loài phụ, được ghi nhận và cập nhật.
Các cây chi Ficus khá nổi tiếng trong kiến trúc nội thất trên thế giới. Vì là loại cây không cần nhiều công chăm sóc, không yêu cầu khắt khe về ánh sáng, không có độc tố cho thú cưng hay người, cũng như không dễ rụng lá khi thay đổi môi trường. Theo Khoa học chứng minh, những chiếc lá lớn, bóng đẹp mạnh mẽ của chi Ficus mang đến khả năng loại bỏ một số độc tố có hại trong không khí nên cây thuộc top lọc khí tốt nhất. Tất cả những ưu điểm đó đã khiến Ficus trở thành một trong những loại cây thuộc chi Ficus được ưa chuộng và sử dụng thường xuyên trong thiết kế cảnh quan Tùy vào đặc điểm của từng giống cây cụ thể mà Ficus có các cách nhân giống khác nhau.
Chủ yếu là giâm cành, bằng hạt, chiết cành, … Các phương pháp này phổ biến nhưng có nhược điểm là hệ số nhân thấp, cần số lượng lớn cây mẹ, tốn thời gian, chất lượng cây về mặt di truyền không đồng đều cũng như phụ thuộc 1 vào điều kiện thời tiết môi trường nhiều. Để khắc phục các hạn chế của các phương pháp nhân giống truyền thống và đảm bảo số lượng cây cung cấp tới tay người sản xuất, phương pháp nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật đã được ưu tiên hàng đầu. Với các ưu điểm, tạo nguồn vật liệu nhân nhanh, hệ số nhân cao, chất lượng di truyền của cây đồng đều và số lượng sản xuất quy mô lớn trong một thời điểm, tiết kiệm thời gian. Để góp phần giải quyết vấn đề nêu trên, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu nhân giống in vitro một số loại cây thuộc chi Ficus và ứng dụng trong cảnh quan” 1.
Mục đích, yêu cầu 1. Mục đích - Bước đầu nghiên cứu nhân giống in vitro một số cây cảnh lá thuộc chi Ficus - Ứng dụng thực tế một số cây cảnh lá thuộc chi Ficus trong thiết kế cảnh quan 1. Yêu cầu - Xác dịnh được sự ảnh hưởng các chất điều tiết sinh trưởng ( nhóm Cytokinin & nhóm Auxin) đến quá trình tạo vật liệu mẫu va khả năng nhân nhanh mẫu - Xác định được chính xác thời gian và loại hóa chất thích hợp cho khử trùng mẫu tạo vật liệu - Từ đó sơ bộ đưa ra được quy trình nhân giống in vitro cho một số loại cây cảnh lá thuộc chi Ficus - Phân tích, đánh giá được hiện trạng nơi thiết kế - Thiết kế không gian kiến trúc cảnh quan hợp lý, tạo hiệu quả - Hoàn thiện hồ sơ kĩ thuật của công trình cảnh quan - Lập dự toán công trình 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về chi Ficus 2.
Vị trí phân loại, nguồn gốc và phân bố - Chi Đa ( Ficus L.) hay còn gọi là Sung, Đề, Si,. là chi lớn nhất trong họ Dâu tằm ( Moraceae), có khoảng 1000 loài trên thế giới. - Ở Việt Nam các tài liệu ghi nhận có số lượng loài khác nhau như: Hoàng Hộ (2003) ghi nhận 123 loài với hình vẽ đơn giản, mô tả ngắn gọn (một số loài có ở Lào và Campuchia) - Nguồn gốc: phân bố ở khu vực nhiệt đới, tập trung chủ yếu ở vùng Indo- Malaysia và Australia - Việc phân loại chi Ficus L. được dựa trên hệ thống phân loại của A.
Takhtajan năm 1987 về nhóm thực vật có hoa và các nhóm thực vật bậc cao có mạch khác, chỉnh lý một phần theo hệ thống năm 1996 của A. Vị trí phân loại của chi Ficus L. được tóm tắt như sau : Giới thực vật: Plantae Ngành Ngọc lan: Magnolliophyta Lớp Ngọc lan: Magnoliopsida Phân lớp Sổ: Dilleniidae Bộ Gai : Urticales Họ Dâu tằm: Moraceae Chi: Ficus 2. Đặc điểm hình thái Họ Dâu tằm ( Moraceae) trên thế giới có 60 chi, 1550 loài; chi Đa (Ficus L.) hay còn gọi là Sung, Đề, Si, … là chi lớn nhất trong họ Dâu tằm, có khoảng 1000 loài trên thế giới Các cây trong chi Đa có thể là cây gỗ lớn, cây nhỡ hay dây leo, có nhựa mủ trắng.
Nhiều loài thuộc chi Ficus L. có phần rễ phụ trên không, mọc từ cành hoặc 3 thân hướng xuống dưới. Lá đơn, mọc so le hay mọc đối, nguyên, chia thùy hoặc có rang, gân long chim hoặc chân vịt; lá kèm 2, thường rụng sớm và để lại một vết sẹo lá. Cụm hoa gôm nhiều hoa chứa trong một đế hoa kín gọi là “sung”, phía trên có một lỗ mờ có vẩy; cụm hoa ở nách các lá hoặc ở sẹo lá, hoặc trên thân cây già, hoặc các nhánh từ rễ, có hình dạng thay đổi và thường có 3 lá bắc mọc vòng tạo thành bao chung.
Trong đế hoa sung có các hoa đực, cái hay trung tính, hoa đực ở phía trên, hoa cái nhiều ở phía dưới và hoa trung tính tiêu giảm thành đài hoặc hoa cái. Đài hợp có khi rời, có 2-5 mảnh hay thùy. Nhị 1-2-3, ít khi hơn; bao phấn 2 ô, mờ dọc. Bầu một ô, chứa 1 noãn; vòi dạng sợi, đầu nhụy nhọn, cụt hay rách mép.
“Quả” có da mỏng và mềm; thành “quả” màu trắng, vàng, hồng, đỏ hoặc đỏ tía tùy loài; ngọt, nhiều nước khi chin, có nhựa mủ khi chưa chin. Quả bế nhẵn hay sần sùi, bao trong bao hoa hoa nạc. Hạt khác nhau về kích cỡ và số lượng giữa các loài, từ 30 đến 1600 hạt trong một “quả” Mỗi loài Ficus L. thụ phấn nhờ một loài ong bắp cày nhất định sống cộng sinh với loài đó, ví dụ như F.carica thụ phấn nhờ Blastophaga psenes (L.
Ong cái sẽ chui vào bên trong “quả” qua lỗ mở hoặc các lỗ trên thành thành “quả”, đẻ trứng và thụ phấn cho cây đó. Các loài ong này nhận ra loài cây mà nó sống cộng sinh nhờ các chất bay hơi đặc biệt của loài cây đó 2. Yêu cầu sinh thái của một số cây chi Ficus - Đất: tới xốp, giàu chất dinh dưỡng, thoát nước tốt đất ấm vừa phải - Nước: Tưới nước thường xuyên nhưng vừa phải, tùy vào thời điểm. Cây cảnh lá thuộc chi Ficus nếu dư nước hay thiếu nước thường xuyên dẫn đến rụng lá - Ánh sáng: Là cây chịu bóng bán phần, thích ánh sáng không trực tiếp ( ánh sáng khuếch tán).
Ánh sáng trực tiếp có thể gây nguy hiểm cho phiến lá, gây vết bỏng - Nhiệt độ: Phát triển tốt trong phòng. Vào mùa hè, nhiệt độ tối ưu từ 18- 24 độ C; còn mùa đông, nhiệt độ từ 16-18 độ C. Nếu nhiệt độ giảm cây sẽ rụng lá 4 - Độ ẩm: các cây chi Ficus thường có lá lớn nên đòi hỏi độ ẩm không khí, phù hợp điều kiện phòng bình thường và độ ẩm trung bình - Phân bón: được sử dụng 2 lần/ tháng. Sử dụng phân khoáng lỏng xen kẽ với hữu cơ 2.
Các nguyên tắc chọn, bố trí và phối kết cây xanh 2. Các nguyên tắc chọn cây xanh. Theo thông tư số 20 ( năm 2005) Bộ Xây dựng về Hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị thì Cây xanh trồng trong công viên công cộng là một bộ phận của cây xanh đô thị vì thế khi lựa chọn chủng loại cây trồng dựa trên 3 tiêu chí cơ bản: - Tiêu chí về môi trường: Không phá hoại cơ sở hạ tầng và gây nguy hiểm. Không nên chọn những loài: có hệ rễ nổi và ăn ngang, làm hư hại mặt đường, nhà cửa, công trình.
Thân, cành nhánh giòn dễ gãy. Hoa, lá, trái độc hại. Không có tác hại về môi trường, mà phải có tác dụng bảo vệ môi trường. Chọn loài tăng trưởng vừa phải, không quá nhanh dễ ngã đổ, không quá chậm lâu phát huy tác dụng cải thiện môi trường.
- Tiêu chí về sinh học: Chọn cây phù hợp với khí hậu thỗ nhưỡng. Chọn loài cây thích nghi, có khả năng chống chịu và phát triển tốt trong môi trường gió lớn, khói bụi, tiếng ồn, đất nghèo dinh dưỡng. Dễ trồng, dễ bảo dưỡng. Chọn cây thường xanh hoặc không rụng lá toàn phần, kích thước lá vừa, để không gây khó khăn trong việc vệ sinh công viên.
Cây ít sâu bệnh, có diện tích che phủ. - Tiêu chuẩn về thẩm mỹ: Phù hợp với điều kiện về mặt đô thị. Chọn những loài cây có tán đẹp, có hoa. Biết cách phối kết về mặt hình thái và màu sắc.
Mặt khác khi phối kết cây ta dựa vào cấu trúc hình thái và màu sắc cây để chọn lựa. Cấu trúc hình thái cây liên quan đến bố cục tạo hình trong thiết kế cảnh quan. Màu sắc tác động đến tâm lý người thưởng ngoạn Cũng theo Theo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN 9257: 2012) về Quy 7 hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị - Tiêu chuẩn Thiết kế: Khi thiết kế công viên, Vườn hoa phải lựa chọn loại cây trồng và giải pháp thích hợp nhằm 5 tạo được bản sắc địa phương và phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương. Ngoài ra, lựa chọn cây trồng trên các Vườn hoa nhỏ phải đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển không ảnh hưởng đến tầm nhìn các phương tiện giao thông.
Các loại cây trồng phải đảm bảo các yêu cầu sau: Cây phải chịu được gió, bụi, sâu bệnh. Cây thân đẹp, dáng đẹp. Cây có rễ ăn sâu, không có rễ nổi. Cây lá xanh quanh năm, không rụng lá trơ cành hoặc cây có giai đoạn rụng lá trơ cành vào mùa đông nhưng dáng đẹp, màu đẹp và có tỷ lệ thấp.
Không có quả gây hấp dẫn ruồi muỗi. Cây không có gai sắc nhọn, hoa quả mùi khó chịu. Có bố cục phù hợp với quy hoạch được duyệt. Nguyên tắc bố trí cây xanh.