Đặt vấn đề Hoa đồng tiền có tên khoa học là “Gerbera Jamesonii Bolus” (còn gọi là hoa mặt trời hay hoa Phu Lăng), có nguồn gốc từ Nam Phi. Đến nay nó đã đƣợc trồng nhiều nơi trên thế giới điển hình là Hà Lan, Mỹ, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc. Đồng tiền là loài hoa có màu sắc tƣơi sáng phong phú, đa dạng với đầy đủ các loại màu từ đỏ, cam, vàng, trắng, phấn hồng, tím. trên bông hoa có thể có một màu đơn hoặc nhiều màu xen kẽ (Đào Thanh Vân và cs, 2007).
Hoa đồng tiền mang ý nghĩa về vẻ đẹp và sự diệu kỳ. Nó vừa mang ý nghĩa về sự phát đạt, tiền tài vừa mang đến sự tƣơi sáng và vui vẻ nên đƣợc nhiều ngƣời tiêu dùng ƣa chuộng. Đặc biệt là hoa đồng tiền lùn nổi bật với kiểu dáng nhỏ bé và nhiều màu sắc khác nhau nên đƣợc sử dụng để chơi trong chậu trong thời gian dài, để trang trí nhiều khu vực khác nhau, bày trong nhà, văn phòng, cửa hàng. Với nhu cầu tăng cao khi đƣợc nhiều ngƣời quan tâm, cây đồng tiền lùn đang đƣợc quan tâm mua bán.
Tuy nhiên giá thành của một hạt khá đắt (khoảng 9000 đồng/1 hạt) và phải nhập nội do không sản xuất đƣợc hạt giống. Hiện nay, trên thế giới cũng nhƣ Việt Nam, phƣơng pháp nuôi cấy mô xuất hiện và phát triển một cách mạnh mẽ. Kỹ thuật này giúp chúng ta thúc đẩy khả năng sản xuất, tạo ra nhiều giống cây thƣơng mại. Kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật đã trở thành một phƣơng pháp nhân giống đƣợc áp dụng rộng rãi cho cây trồng với khả năng nhân giống và hệ số nhân cao và cung cấp số lƣợng cây giống lớn.
Ngoài ra kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào là một trong những biện pháp tốt để giảm giá thành và phát triển rộng rãi hoa đồng tiền lùn. Để góp phần vào hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất chất lƣợng và hiệu quả sản xuất hoa đồng tiền lùn chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố đến nhân giống in vitro hoa đồng tiền lùn (Gerbera Jamesonii Bolus)”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Xác định đƣợc ảnh hƣởng của một số chất điều hòa sinh trƣởng thực vật đến nhân giống in vitro hoa đồng tiền lùn.
Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hƣởng của một số chất điều tiết sinh trƣởng đến khả năng nhân nhanh của chồi hoa đồng tiền. - Nghiên cứu ảnh hƣởng của một số chất điều tiết sinh trƣởng tới khả năng ra rễ của chồi hoa đồng tiền. - Xác định loại giá thể phù hợp cho sinh trƣởng của hoa đồng tiền trong giai đoạn vƣờn ƣơm. 2 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm thực vật học của hoa đồng tiền 2. Nguồn gốc, vị trí, phân loại Cây hoa đồng tiền có tên khoa học là “Gerbera jameanii Bolexaclam”, có nguồn gốc từ Nam Phi. Năm 1697, Relomen phát hiện thấy ở vùng phía Nam Châu Phi (Delansia) và ông đã đƣa về vƣờn thực vật nƣớc Anh. Iwin Lych là ngƣời đầu tiên tiến hành lai tạo các giống đồng tiền với nhau.
Sau đó ngƣời Pháp và ngƣời Hà Lan cũng tiến hành lai tạo và dần dần hai nƣớc này cũng trở thành trung tâm tạo giống cho đồng tiền thế giới (Đặng Văn Đông và cs, 2003).1: Đồng tiền lùn (Gerbera Jamesonii Bolus) Theo hệ thống phân loại thực vật, cây hoa đồng tiền thuộc: - Giới: Plantae. - Phân họ: Mutisioideae. Năm 1889, đồng tiền đƣợc Hoorker miêu tả lần đầu tiên trong tạp chí tƣ vấn Curtis dƣới tên gọi Cúc Transrace hay Cúc Barbetan. Theo Hà Tiểu Đệ và cs (2000), cây hoa đồng tiền là cây thân thảo, rễ chùm, cao 50 – 60 cm.
Thân có lông, lá đứng, hình dạng lá thay đổi theo sự sinh trƣởng từ 3 dạng trứng đến dạng trứng dài, lá dài từ 15 – 25 cm, rộng 5 – 8 cm hình xẻ thùy rộng và sâu, mặt dƣới lá có lớp lông nhung. Chi đồng tiền Gerbera có khoảng 40 loài thuộc loại hoa lƣu niên ra hoa quanh năm. Dựa vào hình thái hoa ngƣời ta chia thành 3 nhóm: hoa kép, hoa đơn và hoa đơn nhị kép. Hoa của đồng tiền đơn chỉ có một hoặc hai tầng cánh, xếp xen kẽ nhau tạo vòng tròn, hoa mỏng và yếu hơn hoa kép, màu sắc hoa ít hơn, điển hình là trắng, đỏ, tím, hồng.
Đồng tiền kép có cánh hoa to gồm hai tầng, bông to, đƣờng kính có thể đạt tới 12 – 15 cm, cánh hoa tụ lại thành bông nằm ở đầu trục chính, cuống dài 40 – 60 cm. Màu sắc đa dạng nhƣ trắng, đỏ, vàng, hồng, gạch cua. Hoa đơn nhị kép lại có đặc điểm là bên ngoài cùng cánh đơn, bên trong cánh kép dày đặc, thƣờng màu trắng trong lớp cánh kép màu cánh sen (Đặng Văn Đông và cs, 2003). Với sự đa dạng về màu sắc, hình thái đó, đồng tiền đã đóng góp rất lớn trong nghệ thuật trang trí và làm đẹp.
Vì vậy, đồng tiền rất đƣợc ƣa chuộng và là đối tƣợng lý tƣởng của nuôi cấy mô tế bào thực vật. Đặc điểm thực vật học của hoa đồng tiền Cây đồng tiền thuộc loại cây thân thảo họ Cúc với các đặc điểm nhƣ sau: 2. Thân, lá Đồng tiền là cây thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh, lá và hoa phát triển từ thân. Lá mọc chếch so với mặt đất một góc 15 – 45o.
Lá có hình lông chim, xẻ thùy nông hoặc sâu, mặt lƣng lá có lớp lông nhung. Rễ Rễ cây đồng tiền thuộc loại rễ chùm, phát triển khỏe, rễ hình ống ăn ngang và nổi phía trên mặt luống. Chúng thƣờng vƣơn dài tƣơng ứng với diện tích lá tỏa ra. Hoa Đồng tiền do hai loại hoa nhỏ hình lƣỡi và hình ống tạo thành, là loại hoa tự đơn hình đầu.
Hoa hình lƣỡi tƣơng đối lớn mọc ở phía ngoài xếp thành một vòng hoặc vài vòng nhỏ. Trong quá trình hoa nở, hoa hình lƣỡi nở trƣớc, hoa hình ống nở theo thứ tự từ ngoài vào trong, theo từng vòng một. Quả Quả đồng tiền thuộc dạng quả bế có lông, không có nội nhũ, hạt nhỏ, một gam hạt có khoảng 280 – 300 hạt (Đào Thanh Vân và cs, 2007). Nhân giống hoa đồng tiền Hoa đồng tiền có thể nhân giống bằng nhiều phƣơng pháp nhƣ: Nhân giống bằng hạt, tách cây, nuôi cấy mô.
Nuôi cấy mô trong môi trƣờng nhân tạo đƣợc dùng một cách thông dụng nhất, phƣơng pháp này cho số lƣợng cây lớn, sạch bệnh, cây trồng từ nuôi cấy mô sẽ sinh trƣởng phát triển tốt, sản lƣợng cao, chất lƣợng hoa tốt. Hệ số nhân giống bằng phƣơng pháp này rất cao, từ một bộ phận nhỏ của cây sau một thời gian ngắn có thể cho ra rất nhiều cây giống đáp ứng nhu cầu sản xuất. Do đó, đây là phƣơng pháp nhân giống chủ yếu đối với cây hoa đồng tiền hiện nay (Đào Thanh Vân và cs, 2007). Nhân giống bằng hạt Các giống đồng tiền trồng trong chậu chủ yếu đƣợc nhân bằng hạt.
Đồng tiền là loài khó tự thụ phấn, vì vậy muốn lấy hạt nhất thiết phải thụ phấn bổ khuyết bằng hạt. Đồng tiền có sức sống rất ngắn (2 – 3 tháng) nên thƣờng gieo ngay sau khi thu hái. Đất gieo hạt cần phối trộn đất mùn + than bùn + cát sông (2:1:1). Hạt không cần lấp kín hoàn toàn, chỉ rắc một lớp đất mịn mỏng, sau đó đậy lại giữ ấm.
Hạt đồng tiền ƣa ánh sáng nên khi gieo hạt phải đƣa ra ánh sáng. Thời gian gieo thích hợp gieo trong nhà vƣờn vào tháng 1 đến tháng 2, gieo ngoài trời vào tháng 3, sau đó đến vụ trồng vào chậu, đặt trong nhà lƣới (Đào Thanh Vân và cs, 2007). Phƣơng pháp tách cây Từ một cây nuôi cấy mô, sau một năm trồng trở ra có thể tách ra đƣợc từ 3 – 5 cây khác để đem trồng. Việc tách cây thƣờng đƣợc thực hiện vào tháng 2 đến tháng 4, lúc này khí hậu phù hợp cho cây sinh trƣởng phát triển.
Khi tách cây đào cả bụi, rũ sạch đất, dùng tay và dao sắc nhẹ nhàng tách từng thân sao cho không bị đứt rễ và mỗi thân mang ít nhất 1 – 2 rễ trở lên. Chú ý sau khi dùng dao cắt, có thể nhúng chỗ vết cắt vào dung dịch IBA nồng độ 1 ppm để tăng khả năng tái sinh của cây. Sau khi đã xử lý dung dịch ra rễ, trồng cây nhƣ với cây nuôi cấy mô nhƣng phải che bớt nắng 2 tuần để tăng tỉ lệ sống của cây (Đào Thanh Vân và cs, 2007). Chọn tạo giống đồng tiền 2.
Phƣơng pháp chọn dòng vô tính Bộ nhiễm sắc thể của hoa đồng tiền là bộ nhiễm sắc thể phức hợp nên việc tạo giống bằng phƣơng pháp chọn dòng vô tính có giá trị thực dụng cao. Trƣớc hết cần chọn cây có những tính trạng tốt, theo mục tiêu định trƣớc, sau đó bằng các phƣơng pháp tách cây hoặc nuôi cấy mô để nhân vô tính cá thể đó. Quan sát, theo dõi để có đƣợc giống của dòng vô tính ổn định. Việc chọn những cây ƣu tú cần căn cứ vào những tiêu chuẩn tính trạng sau: - Sản lƣợng hoa: Sản lƣợng hoa của cây do nhiều gen quyết định.
Thực tiễn cho thấy cần chọn những cây ra hoa sớm và phân nhánh nhiều ở ngay thời kỳ đầu làm tiêu chuẩn tuyển chọn. - Độ lớn của hoa tự và hình dạng hoa: Xét về mặt mỹ quan cần chú ý đến tỉ lệ giữa độ lớn/chiều dài cánh hoa: loại hoa cánh to có tỉ lệ 1/4 đến 1/6, hoa cánh hẹp là 1/10 đến 1/15. Dạng hình hoa đẹp là hoa có hình cái bát tức là cánh hoa và đế hoa hình thành góc 25 – 35o. Khoảng 1/3 phía ngoài cánh, cong ra ngoài, có hình dáng nhƣ cái phễu.
Tỉ lệ giữa đế hoa và đƣờng kính của cả hoa tự với giống cánh rộng là 1:4; giống cánh hẹp là 1:6,5. - Màu sắc hoa: Hoa đồng tiền có màu sắc phong phú. Độ bóng màu cánh hoa có hai loại hình là loại hình sáng và loại hình mờ. - Cuống hoa: Độ dài và độ cứng của cuống hoa là chỉ tiêu quan trọng.
Trong tuyển chọn thông thƣờng yêu cầu cuống hoa dài 40 – 50 cm, cứng, thẳng và cân đối giữa phần cuống gần gốc và phần trên gần hoa. - Hình dáng cây: Nên chọn loại hình lá gần đứng thẳng, đáp ứng trồng dày. Cần loại bỏ những cây con sau khi ra ngôi đƣợc 2 – 3 tháng, có nhiều lá nhỏ mọc ngang vì đây là loại hình hoa nhỏ, tỉ lệ hoa thấp.