Đặt vấn đề Chuối là loại quả có nhiều giá trị dinh dƣỡng cao và mang lại giá trị cho nhiều nƣớc (Dwivany & cs. Chuối đƣợc đánh giá là một cây lƣơng thực chính của hàng triệu ngƣời ở các nƣớc đang phát triển (Giáp & cs. Trong quả chuối có chứa một hàm lƣợng đƣờng cao cùng với một lƣợng axit thích hợp, với các khoáng chất và vitamin tạo nên một hƣơng vị thơm ngon, bổ dƣỡng và hấp dẫn cho ngƣời tiêu dùng. Chuối tiêu Nam Mỹ một trong những loại thực phẩm đƣợc sản xuất và tiêu thụ nhiều nhất trên toàn cầu.
Trong những năm gần đây, chuối đƣợc trồng phổ biến trên khắp cả nƣớc với diện tích 120 - 130 ngàn hecta, đạt sản lƣợng khoảng 1,7 triệu tấn và là mặt hàng xuất khẩu quan trọng. Chuối tiêu đƣợc trồng với quy mô vài chục đến hàng trăm hecta ở Hƣng Yên, Lào Cai, Đồng Nai…(Trần Ngọc Hùng & cs. Để chuối trở thành là một mặt hàng có sức cạnh tranh thì việc xây dựng những vùng trồng có quy mô lớn, tập trung và áp dụng các kỹ thuật tiến bộ vào sản xuất là cần thiết. Chính vì thế mà việc cung cấp đủ số lƣợng cây giống vẫn đảm bảo chất lƣợng là vấn đề khá cần thiết và muốn sản phẩm từ chuối có mặt rộng rãi ở khắp mọi nơi trên Thế giới thì việc xây dựng những vùng trồng tập trung, những đồn điền lớn ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất mới có thể đáp ứng đƣợc yêu cầu thực tế.
Kỹ thuật nhân giống bằng nuôi cấy mô là phƣơng pháp nhân giống mới, hiện đại nhằm tạo ra số lƣợng lớn cây con đồng đều, sạch bệnh mà không có phƣơng pháp nào có thể thay thế đƣợc (Đƣợm, 2011). Ngoài ra, vi nhân giống cây chuối còn cung cấp cây giống ổn định về gen, sạch bệnh, làm phong phú thêm chủng loại chuối trên thị trƣờng là hết sức cần thiết (Vu & cs. Việc bổ sung chất hữu cơ cũng nhƣ một số dịch nghiền hữu cơ vào môi trƣờng nền thực vật có nguồn gốc tự nhiên cũng góp phần nhân nhanh tạo số lƣợng lớn trong thời gian ngắn. Sự tăng trƣởng và tái sinh của thực vật từ nuôi 1 cấy mô trong ống nghiệm có thể đƣợc cải thiện bằng một lƣợng nhỏ một số chất dinh dƣỡng hữu cơ.
Sự thay đổi này có thể là nguồn cung cấp axit amin, peptit, axit béo, carbohydrate, vitamin và các chất tăng trƣởng thực vật ở các nồng độ khác nhau (Ta & cs. Trên thực tế, việc bổ sung các hợp chất hữu cơ vào môi trƣờng nền in vitro thƣờng đƣợc thực hiện với mục đích thúc đẩy quá trình trao đổi chất của cây (Cúc & cs. Do vậy trên cơ sở đó lý thuyết và thực tế, tôi đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu nhân giống in vitro cây chuối tiêu Nam Mỹ” trong đó có khảo sát ảnh hƣởng của một số dịch hữu cơ trong quá trình nhân nuôi. Mục đích và yêu cầu 1.
Mục đích Nghiên cứu đƣợc các nền môi trƣờng thích hợp cho nhân nhanh ra rễ đối với giống chuối tiêu Nam Mỹ trong điều kiện in vitro. Yêu cầu - Xác định đƣợc môi trƣờng tối ƣu có bổ sung BA phù hợp nhất đối với chồi chuối tiêu Nam Mỹ. - Xác định đƣợc ảnh hƣởng của chất hữu cơ: nƣớc dừa, lƣợng chuối, lƣợng khoai tây, neem oil đến quá trình nhân nhanh chồi chuối tiêu Nam Mỹ. - Xác định đƣợc môi trƣờng ra rễ phù hợp nhất đối với chồi chuối tiêu Nam Mỹ.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung chuối tiêu Nam Mỹ Chuối tiêu Nam Mỹ là giống cây trồng thuộc phân nhóm Cavendish, thuộc nhóm chuối trồng AAA và đƣợc xuất xứ ở Nam Mỹ. Chuối đƣợc trồng ở nhiều loại đất: đất phù sa, đất thịt nhẹ, những loại đất có độ hổng, độ xốp tốt, thoát và giữ nƣớc và mùn 1,5 - 2%, tầng dày hơn 60 cm. Đây là một giống chuối tốt cho hiệu quả kinh tế khá cao, khả năng sinh trƣởng tốt trên nhiều loại đất kể cả đất phèn mặn nên đòi hỏi giống cây phải chất lƣợng và chuẩn (Phạm, 2020).
Cây chuối tiêu tiêu Nam Mỹ là giống chuối xuất khẩu chủ lực của Việt Nam có chu kỳ kinh tế ngắn, mức đầu tƣ không cao, kỹ thuật không phức tạp. Các sản phẩm của chuối đều có thể làm thực phẩm, lƣơng thực và thức ăn gia súc. Bên cạnh đó, thị trƣờng tiêu thụ chuối ngày càng mở rộng cho sản phẩm tƣơi và chế biến. Vậy nên, trồng chuối sẽ mang lại hiệu quả cao cho ngƣời sản xuất.
Ngoài ra, canh tác chuối tiêu Nam Mỹ hiện đƣợc nhiều bà con nông dân quan tâm bởi năng suất cao, đem lại giá trị kinh tế tốt. Vì vậy, chuối tiêu Nam Mỹ rất dễ trồng, ít tốn công chăm sóc và không phải lo đầu ra cho sản phẩm. Để canh tác giống chuối tiêu Nam Mỹ yêu cầu chúng ta phải tìm hiểu để biết cách chăm sóc giống cây chuối này đúng tiêu chuẩn và đúng kỹ thuật. Lúc đó, vƣờn trồng phát triển thuận lợi, thu hoạch cho buồng chuối chất lƣợng, trái thành phẩm đạt chuẩn với năng suất cao (Lan, 2021).
Hiện tại đã có rất nhiều mô hình trồng chuối chuyên canh có quy mô từ 0,5 – 2 ha và hiệu quả kinh tế cũng khá cao so với nhiều loại cây trồng khác. Trồng chuối một năm là đã đƣợc thu hoạch và có thể thu hoạch quanh năm. Thu nhập khoảng 200 triệu/năm/hecta. Hơn nữa, chuối có tiềm năng xuất khẩu rất lớn, đặc biệt là thị trƣờng Nhật Bản.
Ở giai đoạn hiện nay, nhu cầu trồng chuối từ cây giống bằng cách nuôi cấy in vitro ngày càng lớn. Chính vì thế việc nhân nhanh tạo số lƣợng lớn để đƣa ra thị trƣờng với những cây giống khoẻ mạnh là một nhu cầu của thực tiễn. Chuối đƣợc sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô có 3 sức sống hơn, năng suất cao hơn và cho quả chất lƣợng tốt hơn so với chuối đƣợc sản xuất bằng phƣơng pháp thông thƣờng (Hwan & cs. Vị trí phân loại Giới (Regnum): Plantae Ngành (Phylum): Magnoliophyta.
Lớp (Classis): Musa cavendishii. Loài (Species): Musa acuminata. Chuối tiêu Nam Mỹ thuộc phân nhóm Cavendish, thuộc chuối trồng AAA. Lịch sử ra đời của chuối tiêu Nam Mỹ Chuối bắt đầu ra đời từ 10.000 năm trƣớc ở một nơi nào đó ở Đông Nam Á - từ "Banan" trong tiếng Ả Rập có nghĩa là "ngón tay".
Nó có thể là loài thực vật đƣợc thuần hóa đầu tiên trên thế giới và nó ra mắt lần đầu tiên tại Anh vào năm 1633 tại cửa hàng của một nhà thảo dƣợc ở Thành phố Luân Đôn. Chỉ những ngƣời giàu có mới có đủ khả năng để trồng món ăn quý hiếm này. Theo truyền thống kể lại rằng Paxton đã bị mê hoặc bởi một cây chuối đƣợc mô tả trên giấy dán tƣờng Trung Quốc tại Chatsworth. Anh ta kết luận chính xác rằng chuối phải có nguồn gốc từ Trung Quốc và bắt đầu có ý định lấy mẫu vật.
Trong nhiều năm, không ai có thể tìm thấy những hình ảnh minh họa liên quan đến cây chuối và dƣờng nhƣ câu chuyện này chỉ là một huyền thoại. Vào năm 1829, một số cây đã đƣợc gửi đến Anh, một trong hai mẫu vật còn sót lại, đã đƣợc Joseph Paxton mua cho Công tƣớc xứ Devonshire. Ông đặt tên nó là Musa Cavendishii (đồn điền Cavendish) và vào năm 1836, một quả chuối trồng ở Chatsworth đã đƣợc trƣng bày tại Triển lãm của Hiệp hội Làm vƣờn, gây đƣợc sự chú ý và giành cho Paxton Huy chƣơng Bạc Knighton. Một vài năm sau, Công tƣớc đã cung cấp hai thùng cây cho một nhà truyền giáo tên là John Williams, đến Samoa.
Chỉ có một Musa Cavendishii sống sót sau cuộc hành trình và mẫu vật duy nhất đó chính là 4 tiền thân của chuối sinh sôi nảy nở ở Samoa và các đảo khác trên Biển Nam ngày nay. Ngày nay Musa Cavendishii đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế của quần đảo Canary. Ở Anh, mỗi tuần tiêu thụ hơn 140 triệu quả chuối - tức là hơn 7 tỷ quả chuối mỗi năm (Bonsaimartin, 2014). Đặc điểm chuối tiêu Nam Mỹ Chuối là loại cây lâu năm, sinh trƣởng nhanh, có thể thu hoạch quanh năm (Arias & cs.
Chuối tiêu Nam Mỹ có nguồn gốc Nam Mỹ. Cây chuối tiêu Nam Mỹ có tốc độ sinh trƣởng rất nhanh. Cây chuối tiêu Nam Mỹ không kén đất và có thể trồng trên nhiều nơi khác nhau nhƣ vƣờn nhà, đồng bằng và vùng đồi núi …Giống chuối này thích hợp cả với đất tơi xốp, nhiều mùn nhất là đất phù sa, bùn ao phơi ải, nơi dễ tƣới tiêu nƣớc, không bị ngập úng. Độ pH thích hợp trồng chuối tiêu Nam Mỹ là từ 5 - 7.
Chuối tiêu thuộc loại cây thảo, thân tròn, mềm, thẳng, có bẹ lá. Cây chuối là loài thân thảo lớn nhất. Chuối tiêu Nam Mỹ đƣợc biết đến là giống chuối lùn, có chiều cao 2-2,5 m. Chuối tiêu Nam Mỹ thuộc loại rễ chùm và có 2 loại rễ: rễ ngang và rễ thẳng.
Rễ ngang mọc xung quanh củ chuối và đƣợc phân bố ở lớp đất mặt. Bề ngang rộng từ 2 – 3 cm, loại rễ này sinh trƣởng khỏe, phân bố rộng, có chức năng hút nƣớc và dinh dƣỡng nuôi cây. Rễ thẳng thi mọc ở phía dƣới củ chuối có công dụng chủ yếu giúp cây đứng vững. Cuống hình tròn có khuyết rãnh, lá to, dài và mọc lên từ một thân ngầm.
Lá chuối mọc ra theo hình xoắn và có thể đạt đến chiều dài là 2,7 m và chiều rộng là 60 cm. Quả có đặc điểm là cong nhƣ lƣỡi liềm, khi chƣa chín sẽ có màu xanh đậm và chuyển sang màu vàng khi chín. Phần thịt của quả chuối tiêu có màu vàng nõn, rất ngọt và thơm (Duyên & Tuyết, 2022). Cây đạt chuẩn từ 4 - 6 lá, năng suất đạt từ 30- 40 kg/cây và có thể lên đến 50kg khi thu hoạch.
Mỗi buồng có khoảng trên 10 nải, vỏ quả nhẵn mịn, thịt quả rắn và có vị ngọt. Cây chuối tiêu Nam Mỹ sẽ bắt đầu ra hoa sau tháng thứ 7 – 8 kể từ ngày xuống giống và thời gian cho trái nhanh bắt đầu thu hoạch sau 11 – 12 tháng trồng. Hơn nữa, chuối tiêu Nam Mỹ là giống nuôi 5 cấy mô hoàn toàn sạch bệnh, thời gian cho thu lứa đầu nhanh chỉ 12 tháng sau khi trồng (Duyên & Tuyết, 2022). Đặc biệt, giống chuối tiêu Nam Mỹ cấy mô có ƣu điểm là kháng bệnh cao, khả năng sinh trƣởng nhanh.
Chính vì vậy, giống chuối tiêu Nam Mỹ ngày càng đƣợc nhiều ngƣời dân biết đến nhờ những ƣu điểm vƣợt trội về năng suất. Chuối tiêu Nam Mỹ trung bình từ 8-10 nải/buồng, trái to, chất lƣợng tốt.