ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP NGHIÊN CỨU NHÂN CHỒI VÀ TẠO CÂY HOÀN CHỈNH IN VITRO LAN HUỆ NGOẠI CÁNH KÉP DOUBLE KING (Hippeastrum hybrium) LƢƠNG THỊ THÙY DƢƠNG AN GIANG, THÁNG 5 NĂM 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP NGHIÊN CỨU NHÂN CHỒI VÀ TẠO CÂY HOÀN CHỈNH IN VITRO LAN HUỆ NGOẠI CÁNH KÉP DOUBLE KING (Hippeastrum hybrium) LƢƠNG THỊ THÙY DƢƠNG DSH173232 Giảng viên hƣớng dẫn TS. NGUYỄN THỊ MỸ DUYÊN AN GIANG, THÁNG 5 NĂM 2021 CHẤP NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG Chuyên đề tốt nghiệp “Nghiên cứu nhân chồi và tạo cây hoàn chỉnh in vitro Lan huệ ngoại cánh kép Double King” do sinh viên Lƣơng Thị Thùy Dƣơng thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của giảng viên Nguyễn Thị Mỹ Duyên. Tác giả đã báo cáo kết quả nghiên cứu và đƣợc Hội đồng Khoa học và Đào tạo thông qua. Phản biện 1 Phản biện 2 Diệp Nhựt Thanh Hằng Trịnh Hoài Vũ Cán bộ hƣớng dẫn Nguyễn Thị Mỹ Duyên LỜI CẢM TẠ Để hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến: Ban giám hiệu trƣờng Đại học An Giang, Ban chủ nhiệm khoa Nông nghiệp và Tài nguyên thiên nhiên, Bộ môn Công nghệ sinh học đã tạo điểu kiện để em có cơ hội để hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này.
Nguyễn Thị Mỹ Duyên đã hƣớng đẫn, động viên giúp đỡ, đóng góp ý kiến để em có thể hoàn thành chuyên đề này. Quý thầy cô bộ môn đã dành thời gian đọc và đóng góp ý kiến cho chuyên đề tốt nghiệp của em. Cuối cùng cảm ơn Chị Nguyễn Thị Trúc Quỳnh và các bạn Nguyễn Hữu Nghĩa, bạn Nguyễn Thị Thảo Nghi, bạn Phạm Thị Kim Thƣ đã đồng hành, giúp đỡ cho em trong thời gian học tập và thực hiện chuyên đề. Ngƣời thực hiện Lƣơng Thị Thùy Dƣơng i MỤC LỤC LỜI CẢM TẠ.
ii DANH SÁCH BẢNG. v DANH SÁCH HÌNH. vii DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT. viii CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU.
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.
1 CHƢƠNG 2: LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU. GIỚI THIỆU VỀ LAN HUỆ Hippeastrum hybridum. Nguồn gốc và vị trí phân loại. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT HOA LAN HUỆ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM.
Tình hình sản xuất hoa có củ trên thế giới. Tình hình sản xuất hoa lan huệ ở Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ KỸ THUẬT NUÔI CẤY MÔ. Khái niệm về phƣơng pháp nuôi cấy mô – tế bào thực vật.
Ƣu điểm của nuôi cấy mô – tế bào thực vật. Cơ sở nuôi cấy mô – tế bào thực vật. Các giai đoạn nhân giống in vitro. Môi trƣờng nuôi cấy và điều kiện nuôi cấy.
Điều kiện nuôi cấy. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC. Các nghiên cứu ngoài nƣớc. Các nghiên cứu trong nƣớc.
11 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG TIỆN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU. Trang thiết bị phòng thí nghiệm.
Dụng cụ thí nghiệm. Môi trƣờng nuôi cấy và hóa chất. Điều kiện nuôi cấy. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
13 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Thí nghiệm 1: Nhân chồi in vitro cho Lan huệ ngoại cánh kép Double King. Chiều cao chồi. Thí nghiệm 2: Tạo cây hoàn chỉnh in vitro cho Lan huệ Double King26 4.
Chiều dài rễ. Chiều cao chồi. 29 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 32 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
37 iv DANH SÁCH BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1 Thành phần cơ bản và thành phần tự chọn của 6 môi trƣờng nuôi cấy Bảng 2 Nghiệm thức thí nghiệm nhân chồi từ củ nhỏ in 13 vitro Bảng 3 Nghiệm thức thí nghiệm tạo cây hoàn chỉnh cho 14 củ Lan huệ Bảng 4 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 2 tuần nuôi cấy 15 (chồi) Bảng 5 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 4 tuần nuôi 16 cấy (chồi) Bảng 6 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 6 tuần nuôi 16 cấy (chồi) Bảng 7 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy 18 (chồi) Bảng 8 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 10 tuần nuôi 18 cấy (chồi) Bảng 9 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 2 tuần 19 nuôi cấy (cm) Bảng 10 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 4 tuần 19 nuôi cấy (cm) Bảng 11 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 6 tuần 20 nuôi cấy (cm) Bảng 12 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 8 tuần 21 nuôi cấy (cm) Bảng 13 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 10 tuần 21 nuôi cấy (cm) Bảng 14 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 2 tuần nuôi cấy 22 (lá) Bảng 15 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 4 tuần nuôi cấy 23 (lá) v Bảng 16 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 6 tuần nuôi cấy 23 (lá) Bảng 17 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy 24 (lá) Bảng 18 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 10 tuần nuôi cấy 25 (lá) Bảng 19 Số rễ của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy (rễ) 27 Bảng 20 Chiều dài rễ của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi 28 cấy (cm) Bảng 21 Số lá của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy (lá) 29 Bảng 22 Chiều cao chồi của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi 30 cấy (cm) vi DANH SÁCH HÌNH Tên hình Trang Hình 1 Hoa Lan huệ ngoại cánh kép Double King 3 Hình 2 Sự phát triển của mẫu cấy Lan huệ sau 10 tuần 26 nuôi cấy Hình 3 Sự phát triển của chồi và rễ Lan huệ Double king 31 sau 8 tuần vii DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT BA Benzyladenin NAA Alpha-naphthaleneacetic acid Kn Kinetin (6-furfurylaminopurine) GA Gibberellin IAA Indole-3-acetic acid IBA Indole-3-butyric acid MS Murashge và Skoog Mg/l Milligram/lít W/v Trọng lƣợng/thể tích CCC Chioro Choline Chloride viii CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Những năm gần đây, cây hoa Lan huệ nhận đƣợc nhiều sự yêu thích của ngƣời chơi hoa trong và ngoài nƣớc. Trong sự đa dạng của các loài thì Lan huệ thuộc chi Hippeastrum, đang có tiềm năng phát triển do có hoa to, màu sắc hấp dẫn, mới lạ, có khả năng thích ứng cao, và đặc biệt có thể sử dụng dƣới nhiều hình thức nhƣ làm hoa cắt cành, trồng chậu hoặc trồng thảm. Tuy nhiên, giá thành trên thị trƣờng của các giống hoa Lan huệ ngoại đƣợc nhập vào Việt Nam với giá thành khá cao, đặc biệt là các giống hoa kép nhƣ giống Lan huệ Double King hiện nay đƣợc nhập vào Việt Nam với giá dao động từ 180.
Vì vậy, để đáp ứng đƣợc thị hiếu chơi hoa trong nƣớc, việc thƣơng mại hóa và cung cấp ra thị trƣờng số lƣợng lớn củ hoa Lan huệ Double King với giá thành phù hợp, tiếp cận đƣợc mọi ngƣời chơi hoa là một việc rất cần thiết. Trong thực tế sản xuất củ giống hiện nay ở Việt Nam, lan huệ đƣợc nhân giống chủ yếu từ củ con sinh ra từ củ mẹ. Tùy từng giống/loài mà một củ trƣởng thành trong một năm có thể sinh ra 2-3 củ con, tuy nhiên đối với các giống mới nhập nội, hoa đẹp thì số củ con ít, thậm chí có giống không tạo củ mới (Dohare S. Trong khi đó, việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm tạo đƣợc cây con sạch bệnh, thời gian nhân giống ngắn, hệ số nhân giống cao, cây đồng nhất, đáp ứng đƣợc nhu cầu cả về số lƣợng và chất lƣợng giống.
Vì vậy, đề tài “Nghiên cứu nhân chồi và tạo cây hoàn chỉnh in vitro Lan huệ ngoại cánh kép Double King” là cần thiết. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tìm đƣợc loại mẫu cấy và môi trƣờng thích hợp cho nhân nhanh chồi từ củ con Lan huệ ngoại cánh kép Double King bằng phƣơng pháp in vitro. Tìm đƣợc môi trƣờng thích hợp cho tạo cây hoàn chỉnh Lan huệ ngoại cánh kép Double King bằng phƣơng pháp in vitro. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Nghiên cứu loại mẫu cấy và chất điều hòa sinh trƣởng thích hợp cho số chồi lớn nhất từ củ nhỏ Lan huệ Double King.
Nghiên cứu loại môi trƣờng thích hợp nhất cho sự tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh cây Lan huệ Double King. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU - Loại mẫu cấy nào cho số chồi nhiều nhất? - Chất điều hòa sinh trƣởng nào thích hợp hơn trong nghiên cứu nhân chồi? - Môi trƣờng nào tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh tốt nhất? 1 CHƢƠNG 2 LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU 2. GIỚI THIỆU VỀ LAN HUỆ Hippeastrum hybridum 2. Nguồn gốc và vị trí phân loại Trong hệ thống phân loại thực vật, cây hoa Lan Huệ có tên khoa học là Hippeastrum spp., thuộc lớp thực vật một lá mầm (Liliopsida) phân lớp hành (Lilidae), bộ hành (Liliales), họ hành (Liliaceae), chi (Hippeastrum) (Nguyễn Tiến Bân, 1997).
Chi này có khoảng 90 loài và hơn 600 dạng lai và giống cây trồng. Tuy nhiên, tính đến tháng 11 năm 2013, Wcs.P (World Checklist of Selected Plant Families) đã chấp nhận Hippeastrum có 91 loài (Wcs.P World Checklistof Selected Plant Families, 2013). Các loài Hippeastrum còn đƣợc gọi là hoa Amaryllis (thủy tiên) lớn, Barbados lily hay hoa Lan huệ (Amaryllis) Royal Dutch (De Bruyn, 1997). Đây là loài thƣờng trổ hoa vào mùa xuân (Theron và De Hertogh, 2001).
Cây Lan huệ là cây hoa trồng chậu và trong vƣờn cũng nhƣ làm hoa cắt cành nổi tiếng và đƣợc trồng thƣơng mại ở quy mô lớn ở Hà Lan, Nam Phi và Hoa Kỳ (đặc biệt là vùng Florida) (Meerow et al. Trong đó Hà Lan là nƣớc sản xuất hoa Lan huệ lớn nhất thế giới với phần lớn sản lƣợng hoa đƣợc xuất khẩu sang các nƣớc châu Âu. Họ đã dành nhiều thời gian và ngân sách để đánh giá và cải thiện giống cây này. Dù có nhiều tên đƣợc sử dụng để mô tả các giống lai nhƣ 'Large Flowering', 'Dutch', 'Royal Dutch', nhƣng thƣờng chỉ có 5 dạng đƣợc bán phổ biến là: hoa đơn (hoa lớn), Single flower (large flowering); hoa kép (Double flower), trong nhóm này có Lan huệ Double King (Hình 1); hoa dạng nhỏ (loại miniature – lùn hay cho hoa nhỏ); trumpet; jumbo (mammoth).
Hình 1: Hoa Lan huệ ngoại cánh kép Double King - Rễ: Lan huệ thuộc bộ Lilliales nên có dạng rễ chùm gồm nhiều rễ phụ tƣơng đối đồng đều về kích thƣớc, rễ có màu trắng đến trắng ngà hoặc vàng, rễ 2 mọc ra từ phần đế củ (thân rễ), phân nhánh mạnh, ăn nông 5-10cm (Phạm Đức Trọng, 2014).