Nghiên Cứu Nhân Chồi và Tạo Cây Hoàn Chỉnh In Vitro Lan Huệ Ngoại Cánh Kép Double King

Nghiên cứu nhân chồi và tạo cây hoàn chỉnh in vitro lan huệ ngoại cánh kép double king hippeastrum hybrium, ứng dụng trong nông nghiệp.

• Tác giả: Lương Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mỹ Duyên
• Trường học: Đại học An Giang
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Chồi và Tạo Cây Hoàn Chỉnh In Vitro Lan Huệ Double King
• Loại tài liệu: Chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ LAN HUỆ Hippeastrum hybridum
• 2.2. Nguồn gốc và vị trí phân loại
• 2.3. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT HOA LAN HUỆ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.3.1. Tình hình sản xuất hoa có củ trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất hoa lan huệ ở Việt Nam
• 2.4. TỔNG QUAN VỀ KỸ THUẬT NUÔI CẤY MÔ
• 2.4.1. Khái niệm về phương pháp nuôi cấy mô – tế bào thực vật
• 2.4.2. Ưu điểm của nuôi cấy mô – tế bào thực vật
• 2.4.3. Cơ sở nuôi cấy mô – tế bào thực vật
• 2.4.3.1. Tính toàn năng của tế bào thực vật
• 2.4.3.2. Khả năng biệt hóa và phản biệt hóa của tế bào
• 2.4.4. Các giai đoạn nhân giống in vitro
• 2.4.5. Môi trường nuôi cấy và điều kiện nuôi cấy
• 2.4.5.1. Môi trường nuôi cấy
• 2.5. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thí nghiệm 1: Nhân chồi in vitro cho Lan huệ ngoại cánh kép Double King
• 4.1.1. Chiều cao chồi
• 4.2. Thí nghiệm 2: Tạo cây hoàn chỉnh in vitro cho Lan huệ Double King
• 4.2.1. Chiều dài rễ
• 4.2.2. Chiều cao chồi
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nhân Chồi Lan Huệ Double King In Vitro

Nghiên cứu nhân giống in vitro lan huệ Double King đang thu hút sự quan tâm lớn. Lan huệ Double King, với vẻ đẹp độc đáo, đang ngày càng được ưa chuộng. Tuy nhiên, giá thành cao là một rào cản. Nghiên cứu này tập trung vào việc nhân chồi lan huệ Double King và tạo cây hoàn chỉnh trong điều kiện in vitro. Mục tiêu là sản xuất hàng loạt cây giống chất lượng cao với chi phí hợp lý, đáp ứng nhu cầu thị trường. Phương pháp nuôi cấy mô lan huệ Double King hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế cao. "Để đáp ứng đƣợc thị hiếu chơi hoa trong nƣớc, việc thƣơng mại hóa và cung cấp ra thị trƣờng số lƣợng lớn củ hoa Lan huệ Double King với giá thành phù hợp, tiếp cận đƣợc mọi ngƣời chơi hoa là một việc rất cần thiết."

1.1. Giới Thiệu Về Giống Lan Huệ Double King Ngoại Cánh Kép

Lan huệ Double King là giống lan huệ ngoại nhập, nổi bật với cánh kép độc đáo. Giống lan này có hoa lớn, màu sắc rực rỡ và khả năng thích nghi tốt. Lan huệ Double King có thể trồng chậu, cắt cành hoặc trồng thảm. Tuy nhiên, giá thành nhập khẩu cao khiến nhiều người khó tiếp cận. Nghiên cứu nhân giống vô tính lan huệ Double King là giải pháp để giảm giá thành và tăng nguồn cung. "Trong sự đa dạng của các loài thì Lan huệ thuộc chi Hippeastrum, đang có tiềm năng phát triển do có hoa to, màu sắc hấp dẫn, mới lạ, có khả năng thích ứng cao, và đặc biệt có thể sử dụng dƣới nhiều hình thức nhƣ làm hoa cắt cành, trồng chậu hoặc trồng thảm."

1.2. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu Nhân Giống In Vitro Lan Huệ

Phương pháp nhân giống truyền thống từ củ con có nhiều hạn chế, đặc biệt với các giống mới nhập nội. Kỹ thuật nhân giống lan huệ Double King bằng nuôi cấy mô khắc phục được các nhược điểm này. Nuôi cấy mô tạo ra cây giống sạch bệnh, hệ số nhân giống cao và thời gian nhân giống ngắn. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc thương mại hóa giống lan huệ Double King. "Trong thực tế sản xuất củ giống hiện nay ở Việt Nam, lan huệ đƣợc nhân giống chủ yếu từ củ con sinh ra từ củ mẹ... Trong khi đó, việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm tạo đƣợc cây con sạch bệnh, thời gian nhân giống ngắn, hệ số nhân giống cao, cây đồng nhất, đáp ứng đƣợc nhu cầu cả về số lƣợng và chất lƣợng giống."

II. Thách Thức Trong Nhân Giống Lan Huệ Double King Truyền Thống

Nhân giống lan huệ Double King bằng phương pháp truyền thống gặp nhiều khó khăn. Tốc độ nhân giống chậm, số lượng củ con ít. Cây con dễ bị nhiễm bệnh từ cây mẹ. Chất lượng cây giống không đồng đều. Ưu điểm của nhân giống in vitro so với phương pháp truyền thống là rõ ràng. Nghiên cứu này tập trung giải quyết các thách thức trong nhân giống lan huệ Double King. "Tùy từng giống/loài mà một củ trƣởng thành trong một năm có thể sinh ra 2-3 củ con, tuy nhiên đối với các giống mới nhập nội, hoa đẹp thì số củ con ít, thậm chí có giống không tạo củ mới."

2.1. Hạn Chế Về Tốc Độ Nhân Giống và Số Lượng Cây Con

Phương pháp nhân giống từ củ con có tốc độ nhân giống rất chậm. Mỗi củ mẹ chỉ cho ra một vài củ con mỗi năm. Điều này không đáp ứng được nhu cầu thị trường ngày càng tăng. Hiệu quả nhân giống in vitro lan huệ Double King vượt trội so với phương pháp truyền thống. Nuôi cấy mô cho phép nhân nhanh chóng số lượng lớn cây giống trong thời gian ngắn. "Đối với các giống mới nhập nội, hoa đẹp thì số củ con ít, thậm chí có giống không tạo củ mới."

2.2. Nguy Cơ Lây Nhiễm Bệnh Từ Cây Mẹ Sang Cây Con

Cây giống từ củ con dễ bị nhiễm bệnh từ cây mẹ. Các bệnh do virus, nấm hoặc vi khuẩn có thể lây lan qua củ giống. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất của cây trồng. Phòng thí nghiệm nhân giống in vitro đảm bảo cây giống sạch bệnh. Quy trình nuôi cấy mô loại bỏ các tác nhân gây bệnh, tạo ra cây giống khỏe mạnh. "Việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm tạo đƣợc cây con sạch bệnh..."

2.3. Tính Không Đồng Đều Của Cây Giống Từ Củ Con

Cây giống từ củ con có sự khác biệt về kích thước, khả năng sinh trưởng và chất lượng hoa. Điều này gây khó khăn cho việc quản lý và chăm sóc. Quy trình nhân giống in vitro tạo ra cây giống đồng đều về mặt di truyền và hình thái. Cây con có chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu sản xuất. "Việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm... hệ số nhân giống cao, cây đồng nhất..."

III. Phương Pháp Nhân Chồi In Vitro Lan Huệ Double King Hiệu Quả

Nghiên cứu này tập trung vào phương pháp nhân chồi in vitro lan huệ Double King. Phương pháp này bao gồm các bước: chọn mẫu cấy, khử trùng, tạo chồi, tạo rễ và thuần hóa cây. Môi trường nuôi cấy và hormone thực vật đóng vai trò quan trọng. Mục tiêu là tìm ra quy trình nhân giống tối ưu, đạt hiệu quả cao nhất. "Tìm đƣợc loại mẫu cấy và môi trƣờng thích hợp cho nhân nhanh chồi từ củ con Lan huệ ngoại cánh kép Double King bằng phƣơng pháp in vitro."

3.1. Lựa Chọn Mẫu Cấy Thích Hợp Cho Nhân Chồi In Vitro

Mẫu cấy là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả nhân chồi. Củ con, lát cắt củ hoặc đỉnh sinh trưởng có thể được sử dụng làm mẫu cấy. Nghiên cứu này so sánh hiệu quả của các loại mẫu cấy khác nhau. Mục tiêu là xác định loại mẫu cấy cho số lượng chồi nhiều nhất. "Loại mẫu cấy nào cho số chồi nhiều nhất?"

3.2. Tối Ưu Hóa Môi Trường Nuôi Cấy Cho Nhân Chồi Lan Huệ

Môi trường nuôi cấy cung cấp dinh dưỡng và hormone cho sự phát triển của chồi. Thành phần môi trường bao gồm muối khoáng, vitamin, đường và chất điều hòa sinh trưởng. Nghiên cứu này thử nghiệm các công thức môi trường khác nhau. Mục tiêu là tìm ra môi trường nuôi cấy tối ưu cho nhân chồi. "Môi trƣờng nào tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh tốt nhất?"

3.3. Vai Trò Của Hormone Thực Vật Trong Nhân Chồi In Vitro

Hormone thực vật điều khiển sự phát triển của chồi. Auxin và cytokinin là hai loại hormone quan trọng. Tỷ lệ auxin và cytokinin ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng chồi. Nghiên cứu này đánh giá ảnh hưởng của các loại hormone khác nhau. Mục tiêu là xác định loại hormone và nồng độ thích hợp cho nhân chồi. "Chất điều hòa sinh trƣởng nào thích hợp hơn trong nghiên cứu nhân chồi?"

IV. Tạo Cây Hoàn Chỉnh In Vitro Lan Huệ Double King

Sau khi nhân chồi, cần tạo cây hoàn chỉnh với rễ và lá. Giai đoạn này đòi hỏi môi trường nuôi cấy và điều kiện ánh sáng phù hợp. Nghiên cứu này tập trung vào việc tạo rễ và phát triển cây con trong điều kiện in vitro. Mục tiêu là tạo ra cây giống khỏe mạnh, sẵn sàng cho giai đoạn thuần hóa. "Tìm đƣợc môi trƣờng thích hợp cho tạo cây hoàn chỉnh Lan huệ ngoại cánh kép Double King bằng phƣơng pháp in vitro."

4.1. Nghiên Cứu Môi Trường Tạo Rễ Hiệu Quả Cho Lan Huệ In Vitro

Tạo rễ là bước quan trọng để cây con có thể hấp thụ dinh dưỡng. Môi trường tạo rễ thường chứa auxin. Nghiên cứu này thử nghiệm các loại auxin khác nhau và nồng độ khác nhau. Mục tiêu là tìm ra môi trường tạo rễ hiệu quả nhất. "Môi trƣờng nào tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh tốt nhất?"

4.2. Ảnh Hưởng Của Ánh Sáng Đến Sự Phát Triển Của Cây Con

Ánh sáng là yếu tố cần thiết cho quá trình quang hợp. Cường độ và thời gian chiếu sáng ảnh hưởng đến sự phát triển của cây con. Nghiên cứu này đánh giá ảnh hưởng của các chế độ ánh sáng khác nhau. Mục tiêu là xác định chế độ ánh sáng tối ưu cho sự phát triển của cây con. "Điều kiện nuôi cấy"

4.3. Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Cây Con In Vitro

Khả năng sinh trưởng của cây con được đánh giá qua chiều cao, số lá và số rễ. Các chỉ số này cho thấy hiệu quả của quy trình nhân giống. Nghiên cứu này theo dõi và ghi nhận các chỉ số sinh trưởng của cây con. Mục tiêu là đánh giá chất lượng cây giống in vitro. "Chiều cao chồi"

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Triển Vọng Nhân Giống Lan Huệ In Vitro

Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng vào sản xuất cây giống lan huệ Double King quy mô lớn. Phương pháp nhân giống in vitro giúp giảm giá thành và tăng nguồn cung cây giống. Nghiên cứu này mở ra triển vọng phát triển ngành trồng lan huệ tại Việt Nam. "Vì vậy, để đáp ứng đƣợc thị hiếu chơi hoa trong nƣớc, việc thƣơng mại hóa và cung cấp ra thị trƣờng số lƣợng lớn củ hoa Lan huệ Double King với giá thành phù hợp, tiếp cận đƣợc mọi ngƣời chơi hoa là một việc rất cần thiết."

5.1. Sản Xuất Cây Giống Lan Huệ Double King Quy Mô Lớn

Phương pháp nhân giống in vitro cho phép sản xuất hàng loạt cây giống trong thời gian ngắn. Các địa chỉ nhân giống in vitro lan huệ Double King uy tín có thể áp dụng quy trình này để đáp ứng nhu cầu thị trường. Sản xuất quy mô lớn giúp giảm giá thành và tăng tính cạnh tranh. "Việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm tạo đƣợc cây con sạch bệnh, thời gian nhân giống ngắn, hệ số nhân giống cao, cây đồng nhất, đáp ứng đƣợc nhu cầu cả về số lƣợng và chất lƣợng giống."

5.2. Giảm Giá Thành Cây Giống và Tăng Khả Năng Tiếp Cận

Giá thành cây giống là một rào cản đối với nhiều người yêu lan. Nhân giống in vitro giúp giảm chi phí sản xuất và hạ giá thành cây giống. Điều này tạo điều kiện cho nhiều người tiếp cận và trồng lan huệ Double King. "Vì vậy, để đáp ứng đƣợc thị hiếu chơi hoa trong nƣớc, việc thƣơng mại hóa và cung cấp ra thị trƣờng số lƣợng lớn củ hoa Lan huệ Double King với giá thành phù hợp, tiếp cận đƣợc mọi ngƣời chơi hoa là một việc rất cần thiết."

5.3. Phát Triển Ngành Trồng Lan Huệ Double King Tại Việt Nam

Nghiên cứu này góp phần vào sự phát triển của ngành trồng lan huệ tại Việt Nam. Cây giống chất lượng cao và giá thành hợp lý sẽ thúc đẩy người dân trồng lan huệ. Ngành trồng lan huệ có tiềm năng mang lại lợi nhuận cao cho người sản xuất. "Lan huệ là một loài hoa có tiềm năng phát triển, ngày càng đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, do vậy trong tƣơng lai việc sản xuất Lan Huệ sẽ ngày càng phát triển và đem lại lợi nhuận cao cho ngƣời dân sản xuất."

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Nhân Giống In Vitro

Nghiên cứu đã thành công trong việc xây dựng quy trình nhân giống in vitro lan huệ Double King. Kết quả mở ra hướng đi mới cho việc sản xuất cây giống chất lượng cao. Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình và mở rộng ứng dụng. "Nghiên cứu loại mẫu cấy và chất điều hòa sinh trƣởng thích hợp cho số chồi lớn nhất từ củ nhỏ Lan huệ Double King. Nghiên cứu loại môi trƣờng thích hợp nhất cho sự tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh cây Lan huệ Double King."

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Nhân Chồi Lan Huệ

Nghiên cứu đã xác định được loại mẫu cấy và môi trường nuôi cấy thích hợp cho nhân chồi. Hormone thực vật đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Quy trình nhân giống in vitro đã được tối ưu hóa để đạt hiệu quả cao nhất. "- Loại mẫu cấy nào cho số chồi nhiều nhất?

• Chất điều hòa sinh trƣởng nào thích hợp hơn trong nghiên cứu nhân chồi?
• Môi trƣờng nào tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh tốt nhất?"

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Lan Huệ Double King

Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình nhân giống in vitro. Nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự phát triển của cây con là cần thiết. Ứng dụng công nghệ sinh học vào cải thiện giống lan huệ Double King là một hướng đi tiềm năng. "Nghiên cứu loại mẫu cấy và chất điều hòa sinh trƣởng thích hợp cho số chồi lớn nhất từ củ nhỏ Lan huệ Double King. Nghiên cứu loại môi trƣờng thích hợp nhất cho sự tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh cây Lan huệ Double King."

6.3. Khuyến Nghị Cho Sản Xuất Cây Giống Lan Huệ In Vitro

Các cơ sở sản xuất cây giống nên áp dụng quy trình nhân giống in vitro đã được nghiên cứu. Cần đảm bảo chất lượng cây giống và tuân thủ các quy trình kiểm soát bệnh. Hợp tác giữa nhà khoa học và nhà sản xuất là cần thiết để phát triển ngành trồng lan huệ. "Việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm tạo đƣợc cây con sạch bệnh, thời gian nhân giống ngắn, hệ số nhân giống cao, cây đồng nhất, đáp ứng đƣợc nhu cầu cả về số lƣợng và chất lƣợng giống."

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lan huệ (Hippeastrum hybridum) là cây hoa có củ thuộc chi Hippeastrum, họ Liliaceae, được trồng thương mại quy mô lớn tại Hà Lan, Nam Phi và Hoa Kỳ. Trong số các dạng phổ biến trên thị trường — hoa đơn lớn, hoa kép, miniature, trumpet và jumbo — giống Lan huệ ngoại cánh kép Double King thuộc nhóm hoa kép (Double flower), nổi bật với nhiều lớp cánh hoa xếp từ ba lớp trở lên, màu sắc sặc sỡ và thời gian nở hoa từ 7 đến 10 ngày mỗi phát hoa.

Tại Việt Nam, Lan huệ Double King được nhập khẩu với giá dao động từ 180.000 đồng/củ, khiến việc phổ cập rộng rãi ra thị trường gặp nhiều khó khăn. Phương pháp nhân giống truyền thống từ củ con sinh ra từ củ mẹ chỉ cho hệ số nhân thấp: một củ trưởng thành trong một năm sinh được 2–3 củ con, thậm chí một số giống nhập nội không tạo củ mới. Trước thực trạng đó, kỹ thuật nuôi cấy mô — tế bào thực vật (in vitro) được xác định là hướng tiếp cận phù hợp nhờ khả năng tạo cây sạch bệnh, rút ngắn thời gian nhân giống, hệ số nhân cao và cây đồng nhất về mặt di truyền.

Mục tiêu nghiên cứu gồm hai nội dung:

1. Tìm loại mẫu cấy và môi trường thích hợp cho nhân nhanh chồi từ củ con Lan huệ Double King bằng phương pháp in vitro.
2. Tìm môi trường thích hợp cho tạo cây hoàn chỉnh Lan huệ Double King bằng phương pháp in vitro.

Câu hỏi nghiên cứu được đặt ra: Loại mẫu cấy nào cho số chồi nhiều nhất? Chất điều hòa sinh trưởng nào thích hợp hơn trong nhân chồi? Môi trường nào tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh tốt nhất?

Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi phòng thí nghiệm nuôi cấy mô của Khu Thí nghiệm Trường Đại học An Giang, từ tháng 12/2020 đến tháng 04/2021, trên đối tượng là các củ nhỏ in vitro Lan huệ ngoại cánh kép Double King.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết

Nghiên cứu dựa trên hai nền tảng sinh học tế bào thực vật: (1) tính toàn năng (totipotency) — mỗi tế bào mang đầy đủ thông tin di truyền và có khả năng phát triển thành cơ thể hoàn chỉnh khi gặp điều kiện thích hợp (Haberlandt, 1902); (2) khả năng biệt hóa và phản biệt hóa — tế bào có thể trở lại trạng thái phôi khi điều kiện nuôi cấy phù hợp (Galson, 1986; Murashige, 1974).

Quy trình vi nhân giống được tổ chức theo bốn giai đoạn của Debergh (2006) và Nguyễn Thị Mỹ Duyên (2016): chuẩn bị cây mẹ (giai đoạn 0), vô trùng mẫu cấy (giai đoạn 1), nhân – cấy chuyền (giai đoạn 2), kéo dài và tạo rễ (giai đoạn 3a, 3b), và thuần dưỡng ngoài ống nghiệm (giai đoạn 4).

Môi trường cơ bản sử dụng là MS (Murashige & Skoog, 1962), gồm khoáng đa lượng (NH₄NO₃, KNO₃, MgSO₄, CaCl₂, KH₂PO₄), Fe–EDTA, vi lượng, vitamin (thiamine, nicotinic, pyridoxine, glycine), myo-inositol, đường saccarose 30 g/l, agar 9 g/l và than hoạt tính. Các chất điều hòa sinh trưởng được sử dụng gồm: BA (Benzyladenin) — cytokinin kích thích tạo chồi; TDZ (Thidiazuron) — cytokinin tổng hợp hoạt tính mạnh; NAA (Alpha-naphthaleneacetic acid) — auxin kích thích tạo rễ.

Nghiên cứu tham khảo các công bố quốc tế về Hippeastrum hybridum: Sultana và cs. (2010) với môi trường có 6,0 mg/l BAP và 500 mg/l CCC; Sara Zakizadeh và cs. (2013) với môi trường MS chứa 16 mg/l 2-iP và 4 mg/l NAA cho bộ rễ phát triển tốt; cùng các nghiên cứu trong nước của Nguyễn Hạnh Hoa và cs. (2009) và Phạm Thị Minh Phượng và cs. (2014).

Phương pháp thực nghiệm

Thí nghiệm 1 — Nhân chồi: Bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD), 2 nhân tố, 6 nghiệm thức, mỗi nghiệm thức 3 lần lặp lại (mỗi lần 2 keo, mỗi keo 1 mẫu).

• Nhân tố A (loại mẫu cấy): A1 — nguyên củ nhỏ; A2 — củ nhỏ chẻ đôi; A3 — củ nhỏ chẻ tư.
• Nhân tố B (môi trường): B1 — MS + 2 mg/l BA + 0,5 mg/l NAA; B2 — MS + 2 mg/l TDZ + 0,5 mg/l NAA.
• Chỉ tiêu theo dõi tại các mốc 2, 4, 6, 8 và 10 tuần: số chồi/mẫu, chiều cao chồi (cm), số lá/chồi.

Thí nghiệm 2 — Tạo cây hoàn chỉnh: Bố trí CRD, 5 nghiệm thức, 3 lần lặp lại.

Nghiệm thức	NAA (mg/l)	Than hoạt tính (g/l)
C1	0	0
C2	1	0
C3	2	0
C4	1	0,5
C5	2	0,5

Chỉ tiêu theo dõi tại các mốc 2, 4, 6, 8 tuần: số rễ, chiều dài rễ (cm), số lá, chiều cao chồi (cm), đặc điểm hình thái cây.

Phân tích thống kê bằng phép thử Duncan ở mức ý nghĩa 5%. Điều kiện nuôi cấy được duy trì ở 24–26°C, chiếu sáng 12 giờ/ngày, pH môi trường 5,6–5,8.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài từ hai góc độ: nhu cầu thị trường hoa Lan huệ nhập nội ngày càng tăng nhưng giá thành còn cao, và hạn chế của phương pháp nhân giống truyền thống (tách củ con, chẻ củ ngoài ống nghiệm). Hướng giải quyết được xác định là nuôi cấy mô in vitro nhằm tăng hệ số nhân, đảm bảo cây sạch bệnh và cung cấp số lượng lớn với chi phí hợp lý. Từ đó, hai mục tiêu và ba câu hỏi nghiên cứu được đặt ra để định hướng toàn bộ nội dung thực nghiệm.

Chương 2: Lược khảo tài liệu

Chương cung cấp nền tảng lý thuyết gồm bốn mảng: (1) phân loại học và đặc điểm hình thái của Hippeastrum hybridum — chi có khoảng 91 loài được công nhận đến năm 2013 (WCS.P, 2013), cây thân hành với ngồng hoa rỗng dài 30–40 cm, lá hình kiếm kích thước 45–50 cm × 2–4 cm, hoa to lưỡng tính; (2) tình hình sản xuất hoa Lan huệ — Hà Lan là nước sản xuất hoa có củ lớn nhất thế giới với khoảng 60% nguồn cung toàn cầu, trên 22.000 ha đất; (3) kỹ thuật nuôi cấy mô — khái niệm, ưu điểm, cơ sở sinh học, các giai đoạn vi nhân giống, thành phần môi trường (khoáng đa lượng, vi lượng, vitamin, carbohydrate, chất tạo gel, chất điều hòa sinh trưởng, thành phần hữu cơ không xác định); (4) tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước về nhân giống Hippeastrum bằng chẻ củ và nuôi cấy in vitro.

Chương 3: Phương tiện và phương pháp nghiên cứu

Mô tả đầy đủ điều kiện thí nghiệm: phòng thí nghiệm nuôi cấy mô Trường Đại học An Giang, thời gian 12/2020 – 04/2021. Trình bày chi tiết thiết bị (nồi hấp, cân điện tử, máy đo pH, tủ cấy vô trùng), thành phần môi trường MS cơ bản và các chất bổ sung theo từng thí nghiệm, cùng sơ đồ bố trí nghiệm thức của cả hai thí nghiệm. Điều kiện nuôi cấy được kiểm soát ở nhiệt độ 24–26°C và quang kỳ 12 giờ sáng/ngày.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Thí nghiệm 1 — Nhân chồi: Theo dõi qua 22 bảng số liệu trải dài 10 tuần. Kết quả cho thấy:

• Về số chồi: Tăng dần qua các tuần ở tất cả nghiệm thức. Đến tuần 10, nghiệm thức A3B2 (củ nhỏ chẻ tư + TDZ) đạt 2,7 chồi — cao nhất; trung bình loại mẫu cấy A3 đạt 2,5 chồi, vượt trội so với A2 (2,2) và A1 (1,3). Môi trường B1 (BA) cho sự gia tăng số chồi ổn định và liên tục hơn trong giai đoạn 2–6 tuần đầu.
• Về chiều cao chồi: Môi trường B1 (BA + NAA) vượt trội rõ rệt ở mọi mốc thời gian. Đến tuần 10, trung bình chiều cao chồi ở B1 đạt 10 cm, so với B2 chỉ 3,3 cm (khác biệt có ý nghĩa thống kê). Nghiệm thức A3B1 đạt 12 cm — cao nhất trong tất cả nghiệm thức.
• Về số lá: Môi trường B1 luôn cho số lá nhiều hơn B2 ở mọi tuần theo dõi. Đến tuần 10, B1 trung bình 3,8 lá so với B2 là 1,4 lá. Nghiệm thức A3B1 đạt 4,3 lá — cao nhất tại tuần 8 và duy trì đến tuần 10.

Thí nghiệm 2 — Tạo cây hoàn chỉnh: Không ghi nhận sự gia tăng số chồi trong giai đoạn tạo rễ do môi trường không chứa chất kích thích tạo chồi. Kết quả sau 8 tuần:

• Số rễ: C3 (MS + 2 mg/l NAA) vượt trội tuyệt đối — tăng từ 13 rễ ở tuần 4 lên 22 rễ ở tuần 8, cách biệt hoàn toàn với các nghiệm thức còn lại (C1: 3,7; C2: 12,3; C4: 6,7; C5: 7,3).
• Chiều dài rễ: C1 (MS thuần) cho chiều dài rễ dài nhất (11,5 cm ở tuần 8), rễ thon và dài. C3 cho chiều dài rễ 7,9 cm nhưng hình thái rễ to và khỏe mạnh hơn các nghiệm thức khác.
• Số lá: C3 đạt 3,3 lá sau 8 tuần — cao nhất, không khác biệt thống kê so với C2 (2,3) và C5 (2,7).
• Chiều cao chồi: C3 cho kết quả tốt nhất với 21 cm sau 8 tuần, cao hơn C1 (16 cm), C2 (18 cm), C4 (15,7 cm) và C5 (16,2 cm).

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm lược kết quả đạt được của hai thí nghiệm và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo liên quan đến giai đoạn thuần dưỡng ngoài ống nghiệm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

Thí nghiệm nhân chồi (10 tuần): Nghiệm thức tối ưu: môi trường MS + 2 mg/l BA + 0,5 mg/l NAA (B1) và mẫu cấy củ nhỏ chẻ tư (A3).

Chỉ tiêu	Kết quả tốt nhất	Nghiệm thức
Số chồi sau 10 tuần	2,5 chồi (trung bình A3)	A3 (các môi trường)
Chiều cao chồi sau 10 tuần	12 cm	A3B1
Số lá sau 10 tuần	4,3 lá	A3B1

Thí nghiệm tạo cây hoàn chỉnh (8 tuần): Nghiệm thức tối ưu: môi trường MS + 2 mg/l NAA (C3).

Chỉ tiêu	Giá trị đạt được (C3)
Số rễ	22 rễ
Chiều dài rễ	7,9 cm (hình thái to, khỏe)
Số lá	3,3 lá
Chiều cao chồi	21 cm

Kiến nghị của tác giả

Do thời gian thực hiện ngắn, tác giả kiến nghị tiếp tục nghiên cứu các loại giá thể trồng phù hợp cho cây con Lan huệ Double King ở giai đoạn thuần dưỡng ngoài ống nghiệm (giai đoạn 4 trong quy trình vi nhân giống), nhằm hoàn thiện toàn bộ quy trình đưa cây ra trồng thực tế.

Đóng góp

Nghiên cứu xác định được tổ hợp mẫu cấy và môi trường thích hợp cho hai giai đoạn then chốt trong quy trình vi nhân giống Lan huệ Double King — một giống hoa kép nhập nội chưa được nghiên cứu hệ thống tại Việt Nam. Kết quả bổ sung dữ liệu về hiệu quả so sánh giữa BA và TDZ trong nhân chồi, và giữa các nồng độ NAA có và không có than hoạt tính trong tạo rễ cho Hippeastrum hybridum.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả tự xác định một hạn chế rõ ràng: thời gian thực hiện ngắn (khoảng 5 tháng) dẫn đến chưa hoàn thiện giai đoạn thuần dưỡng cây con ngoài ống nghiệm. Đây là bước quyết định để chuyển kết quả phòng thí nghiệm thành quy trình sản xuất hoàn chỉnh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất: nghiên cứu các loại giá thể trồng (thành phần, tỷ lệ phối trộn) phù hợp với đặc điểm sinh lý của cây con Lan huệ Double King trong giai đoạn thích nghi điều kiện ngoài tự nhiên. Ngoài phạm vi văn bản, nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng sang việc đánh giá chất lượng hoa và đặc tính di truyền của cây in vitro sau khi trồng ra đất.

---

Giá trị tham khảo

Chuyên đề này phù hợp làm tài liệu tham khảo cho:

• Sinh viên ngành Công nghệ sinh học, Nông học, Sinh học thực nghiệm đang tìm hiểu kỹ thuật vi nhân giống cây hoa có củ, đặc biệt phần thiết kế thí nghiệm hai nhân tố trong nuôi cấy mô.
• Sinh viên thực hiện đề tài tương tự về Hippeastrum hoặc các cây hoa có củ khác (lay ơn, thủy tiên, tulip): phần lược khảo tài liệu Chương 2 tập hợp được nhiều công bố quốc tế và trong nước về các phương pháp nhân giống; phần Chương 3 cung cấp sơ đồ bố trí thí nghiệm CRD hai nhân tố có thể áp dụng lại.
• Người làm nghề sản xuất hoa thương mại muốn tham khảo môi trường nuôi cấy và chất điều hòa sinh trưởng cụ thể cho giai đoạn nhân chồi và tạo rễ.
• Phần Danh sách từ viết tắt và Phụ lục thành phần môi trường MS là tài liệu tra cứu nhanh hữu ích cho người mới tiếp cận lĩnh vực nuôi cấy mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn củ nhỏ chẻ tư (A3) thay vì nguyên củ hoặc chẻ đôi cho thí nghiệm nhân chồi? Kết quả theo dõi qua 10 tuần cho thấy loại mẫu cấy A3 (củ nhỏ chẻ tư) cho số chồi cao nhất và tăng đều nhất — đạt trung bình 2,5 chồi sau 10 tuần, so với A2 (2,2 chồi) và A1 (1,3 chồi). Về chiều cao chồi, A3B1 đạt 12 cm ở tuần 10 — cao nhất trong tất cả tổ hợp. Điều này phù hợp với lý thuyết về khả năng biệt hóa: khi củ được cắt thành nhiều mảnh, các bề mặt cắt tiếp xúc nhiều hơn với môi trường dinh dưỡng và chất điều hòa sinh trưởng.

2. Tại sao môi trường B1 (BA + NAA) cho kết quả nhân chồi tốt hơn B2 (TDZ + NAA) mặc dù TDZ được đánh giá có hoạt tính cytokinin mạnh hơn? Văn bản ghi nhận rằng môi trường B1 cho sự gia tăng số chồi và chiều cao chồi ổn định và liên tục hơn trong giai đoạn 2–6 tuần đầu. TDZ ở giai đoạn đầu hầu như không kích thích chiều cao chồi (trung bình B2 chỉ đạt 0,2 cm sau 2 tuần so với B1 đạt 1,4 cm). Mãi đến tuần 8–10 mới có sự gia tăng mạnh ở môi trường B2. Tính ổn định và đồng đều của B1 được xem là ưu điểm thực tiễn hơn trong điều kiện nghiên cứu này.

3. Vai trò của than hoạt tính trong thí nghiệm tạo cây hoàn chỉnh là gì, và tại sao C3 (không có than) lại cho kết quả tốt hơn C4, C5 (có than)? Kết quả thí nghiệm 2 cho thấy các nghiệm thức bổ sung than hoạt tính (C4: MS + 1 mg/l NAA + 0,5 g/l than; C5: MS + 2 mg/l NAA + 0,5 g/l than) cho số rễ thấp hơn đáng kể so với C3 không có than (C4: 6,7 rễ; C5: 7,3 rễ so với C3: 22 rễ). Chiều cao chồi cũng tương tự: C4 đạt 15,7 cm, C5 đạt 16,2 cm, thấp hơn C3 (21 cm). Điều này gợi ý rằng ở nồng độ và thời gian nuôi cấy này, than hoạt tính có thể đã hấp phụ một phần NAA khiến hiệu quả kích thích tạo rễ giảm đi.

4. Đặc điểm hình thái rễ của C3 khác biệt như thế nào so với C1 mặc dù chiều dài rễ C1 dài hơn? Nghiệm thức C1 (MS không bổ sung NAA) cho chiều dài rễ dài nhất sau 8 tuần (11,5 cm), với hình thái rễ thon và dài. Ngược lại, C3 (MS + 2 mg/l NAA) cho chiều dài rễ ngắn hơn (7,9 cm) nhưng rễ to và khỏe mạnh — đây là yếu tố quyết định khả năng hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Điều này lý giải tại sao cây ở C3 lại có số lá (3,3) và chiều cao chồi (21 cm) cao hơn so với cây ở C1 (1,7 lá và 16 cm).

5. Kết quả nhân chồi thu được trong nghiên cứu này (2,5 chồi sau 10 tuần) có tương đồng với các nghiên cứu tham chiếu không? Nghiên cứu tham chiếu của Nguyễn Hạnh Hoa và cs. (2009) trên Hippeastrum equestre Herb sử dụng môi trường MS + 5 mg/l BA cho 100% mẫu tái sinh tạo chồi và củ nhỏ. Sultana và cs. (2010) dùng 6,0 mg/l BAP + 500 mg/l CCC + 90 g/l sucrose cho số củ lớn nhất. Nghiên cứu hiện tại sử dụng nồng độ BA thấp hơn (2 mg/l) và đạt 2,5 chồi/mẫu sau 10 tuần. Sự khác biệt về nồng độ và đối tượng nghiên cứu (giống Double King — giống lai kép nhập nội) khiến so sánh trực tiếp cần thận trọng; tác giả không đưa ra kết luận so sánh số liệu với các nghiên cứu khác.

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của Lương Thị Thùy Dương hệ thống hóa và kiểm chứng thực nghiệm hai giai đoạn trọng yếu trong quy trình vi nhân giống Lan huệ Double King (Hippeastrum hybridum) tại Việt Nam. Nghiên cứu xác định được tổ hợp mẫu cấy củ nhỏ chẻ tư trên môi trường MS + 2 mg/l BA + 0,5 mg/l NAA là lựa chọn tối ưu cho giai đoạn nhân chồi, đạt 2,5 chồi với chiều cao 12 cm sau 10 tuần. Ở giai đoạn tạo cây hoàn chỉnh, môi trường MS + 2 mg/l NAA cho kết quả vượt trội với 22 rễ, chiều cao chồi 21 cm và hình thái cây khỏe mạnh sau 8 tuần. Kết quả này đặt nền tảng cho bước nghiên cứu tiếp theo về giá thể thuần dưỡng, hướng đến xây dựng quy trình sản xuất giống Lan huệ Double King hoàn chỉnh phục vụ thương mại hóa trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP NGHIÊN CỨU NHÂN CHỒI VÀ TẠO CÂY HOÀN CHỈNH IN VITRO LAN HUỆ NGOẠI CÁNH KÉP DOUBLE KING (Hippeastrum hybrium) LƢƠNG THỊ THÙY DƢƠNG AN GIANG, THÁNG 5 NĂM 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP NGHIÊN CỨU NHÂN CHỒI VÀ TẠO CÂY HOÀN CHỈNH IN VITRO LAN HUỆ NGOẠI CÁNH KÉP DOUBLE KING (Hippeastrum hybrium) LƢƠNG THỊ THÙY DƢƠNG DSH173232 Giảng viên hƣớng dẫn TS. NGUYỄN THỊ MỸ DUYÊN AN GIANG, THÁNG 5 NĂM 2021 CHẤP NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG Chuyên đề tốt nghiệp “Nghiên cứu nhân chồi và tạo cây hoàn chỉnh in vitro Lan huệ ngoại cánh kép Double King” do sinh viên Lƣơng Thị Thùy Dƣơng thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của giảng viên Nguyễn Thị Mỹ Duyên. Tác giả đã báo cáo kết quả nghiên cứu và đƣợc Hội đồng Khoa học và Đào tạo thông qua. Phản biện 1 Phản biện 2 Diệp Nhựt Thanh Hằng Trịnh Hoài Vũ Cán bộ hƣớng dẫn Nguyễn Thị Mỹ Duyên LỜI CẢM TẠ Để hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến: Ban giám hiệu trƣờng Đại học An Giang, Ban chủ nhiệm khoa Nông nghiệp và Tài nguyên thiên nhiên, Bộ môn Công nghệ sinh học đã tạo điểu kiện để em có cơ hội để hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này.

Nguyễn Thị Mỹ Duyên đã hƣớng đẫn, động viên giúp đỡ, đóng góp ý kiến để em có thể hoàn thành chuyên đề này. Quý thầy cô bộ môn đã dành thời gian đọc và đóng góp ý kiến cho chuyên đề tốt nghiệp của em. Cuối cùng cảm ơn Chị Nguyễn Thị Trúc Quỳnh và các bạn Nguyễn Hữu Nghĩa, bạn Nguyễn Thị Thảo Nghi, bạn Phạm Thị Kim Thƣ đã đồng hành, giúp đỡ cho em trong thời gian học tập và thực hiện chuyên đề. Ngƣời thực hiện Lƣơng Thị Thùy Dƣơng i MỤC LỤC LỜI CẢM TẠ.

ii DANH SÁCH BẢNG. v DANH SÁCH HÌNH. vii DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT. viii CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.

1 CHƢƠNG 2: LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU. GIỚI THIỆU VỀ LAN HUỆ Hippeastrum hybridum. Nguồn gốc và vị trí phân loại. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT HOA LAN HUỆ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM.

Tình hình sản xuất hoa có củ trên thế giới. Tình hình sản xuất hoa lan huệ ở Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ KỸ THUẬT NUÔI CẤY MÔ. Khái niệm về phƣơng pháp nuôi cấy mô – tế bào thực vật.

Ƣu điểm của nuôi cấy mô – tế bào thực vật. Cơ sở nuôi cấy mô – tế bào thực vật. Các giai đoạn nhân giống in vitro. Môi trƣờng nuôi cấy và điều kiện nuôi cấy.

Điều kiện nuôi cấy. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC. Các nghiên cứu ngoài nƣớc. Các nghiên cứu trong nƣớc.

11 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG TIỆN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU. Trang thiết bị phòng thí nghiệm.

Dụng cụ thí nghiệm. Môi trƣờng nuôi cấy và hóa chất. Điều kiện nuôi cấy. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

13 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Thí nghiệm 1: Nhân chồi in vitro cho Lan huệ ngoại cánh kép Double King. Chiều cao chồi. Thí nghiệm 2: Tạo cây hoàn chỉnh in vitro cho Lan huệ Double King26 4.

Chiều dài rễ. Chiều cao chồi. 29 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 32 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

37 iv DANH SÁCH BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1 Thành phần cơ bản và thành phần tự chọn của 6 môi trƣờng nuôi cấy Bảng 2 Nghiệm thức thí nghiệm nhân chồi từ củ nhỏ in 13 vitro Bảng 3 Nghiệm thức thí nghiệm tạo cây hoàn chỉnh cho 14 củ Lan huệ Bảng 4 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 2 tuần nuôi cấy 15 (chồi) Bảng 5 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 4 tuần nuôi 16 cấy (chồi) Bảng 6 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 6 tuần nuôi 16 cấy (chồi) Bảng 7 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy 18 (chồi) Bảng 8 Số chồi của các mẫu Lan huệ sau 10 tuần nuôi 18 cấy (chồi) Bảng 9 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 2 tuần 19 nuôi cấy (cm) Bảng 10 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 4 tuần 19 nuôi cấy (cm) Bảng 11 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 6 tuần 20 nuôi cấy (cm) Bảng 12 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 8 tuần 21 nuôi cấy (cm) Bảng 13 Chiều cao chồi của các mẫu Lan huệ sau 10 tuần 21 nuôi cấy (cm) Bảng 14 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 2 tuần nuôi cấy 22 (lá) Bảng 15 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 4 tuần nuôi cấy 23 (lá) v Bảng 16 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 6 tuần nuôi cấy 23 (lá) Bảng 17 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy 24 (lá) Bảng 18 Số lá của các mẫu Lan huệ sau 10 tuần nuôi cấy 25 (lá) Bảng 19 Số rễ của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy (rễ) 27 Bảng 20 Chiều dài rễ của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi 28 cấy (cm) Bảng 21 Số lá của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi cấy (lá) 29 Bảng 22 Chiều cao chồi của mẫu Lan huệ sau 8 tuần nuôi 30 cấy (cm) vi DANH SÁCH HÌNH Tên hình Trang Hình 1 Hoa Lan huệ ngoại cánh kép Double King 3 Hình 2 Sự phát triển của mẫu cấy Lan huệ sau 10 tuần 26 nuôi cấy Hình 3 Sự phát triển của chồi và rễ Lan huệ Double king 31 sau 8 tuần vii DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT BA Benzyladenin NAA Alpha-naphthaleneacetic acid Kn Kinetin (6-furfurylaminopurine) GA Gibberellin IAA Indole-3-acetic acid IBA Indole-3-butyric acid MS Murashge và Skoog Mg/l Milligram/lít W/v Trọng lƣợng/thể tích CCC Chioro Choline Chloride viii CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Những năm gần đây, cây hoa Lan huệ nhận đƣợc nhiều sự yêu thích của ngƣời chơi hoa trong và ngoài nƣớc. Trong sự đa dạng của các loài thì Lan huệ thuộc chi Hippeastrum, đang có tiềm năng phát triển do có hoa to, màu sắc hấp dẫn, mới lạ, có khả năng thích ứng cao, và đặc biệt có thể sử dụng dƣới nhiều hình thức nhƣ làm hoa cắt cành, trồng chậu hoặc trồng thảm. Tuy nhiên, giá thành trên thị trƣờng của các giống hoa Lan huệ ngoại đƣợc nhập vào Việt Nam với giá thành khá cao, đặc biệt là các giống hoa kép nhƣ giống Lan huệ Double King hiện nay đƣợc nhập vào Việt Nam với giá dao động từ 180.

Vì vậy, để đáp ứng đƣợc thị hiếu chơi hoa trong nƣớc, việc thƣơng mại hóa và cung cấp ra thị trƣờng số lƣợng lớn củ hoa Lan huệ Double King với giá thành phù hợp, tiếp cận đƣợc mọi ngƣời chơi hoa là một việc rất cần thiết. Trong thực tế sản xuất củ giống hiện nay ở Việt Nam, lan huệ đƣợc nhân giống chủ yếu từ củ con sinh ra từ củ mẹ. Tùy từng giống/loài mà một củ trƣởng thành trong một năm có thể sinh ra 2-3 củ con, tuy nhiên đối với các giống mới nhập nội, hoa đẹp thì số củ con ít, thậm chí có giống không tạo củ mới (Dohare S. Trong khi đó, việc áp dụng phƣơng pháp nuôi cấy mô để nhân giống củ hoa Lan huệ có nhiều ƣu điểm tạo đƣợc cây con sạch bệnh, thời gian nhân giống ngắn, hệ số nhân giống cao, cây đồng nhất, đáp ứng đƣợc nhu cầu cả về số lƣợng và chất lƣợng giống.

Vì vậy, đề tài “Nghiên cứu nhân chồi và tạo cây hoàn chỉnh in vitro Lan huệ ngoại cánh kép Double King” là cần thiết. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tìm đƣợc loại mẫu cấy và môi trƣờng thích hợp cho nhân nhanh chồi từ củ con Lan huệ ngoại cánh kép Double King bằng phƣơng pháp in vitro. Tìm đƣợc môi trƣờng thích hợp cho tạo cây hoàn chỉnh Lan huệ ngoại cánh kép Double King bằng phƣơng pháp in vitro. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Nghiên cứu loại mẫu cấy và chất điều hòa sinh trƣởng thích hợp cho số chồi lớn nhất từ củ nhỏ Lan huệ Double King.

Nghiên cứu loại môi trƣờng thích hợp nhất cho sự tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh cây Lan huệ Double King. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU - Loại mẫu cấy nào cho số chồi nhiều nhất? - Chất điều hòa sinh trƣởng nào thích hợp hơn trong nghiên cứu nhân chồi? - Môi trƣờng nào tạo rễ và tạo cây hoàn chỉnh tốt nhất? 1 CHƢƠNG 2 LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU 2. GIỚI THIỆU VỀ LAN HUỆ Hippeastrum hybridum 2. Nguồn gốc và vị trí phân loại Trong hệ thống phân loại thực vật, cây hoa Lan Huệ có tên khoa học là Hippeastrum spp., thuộc lớp thực vật một lá mầm (Liliopsida) phân lớp hành (Lilidae), bộ hành (Liliales), họ hành (Liliaceae), chi (Hippeastrum) (Nguyễn Tiến Bân, 1997).

Chi này có khoảng 90 loài và hơn 600 dạng lai và giống cây trồng. Tuy nhiên, tính đến tháng 11 năm 2013, Wcs.P (World Checklist of Selected Plant Families) đã chấp nhận Hippeastrum có 91 loài (Wcs.P World Checklistof Selected Plant Families, 2013). Các loài Hippeastrum còn đƣợc gọi là hoa Amaryllis (thủy tiên) lớn, Barbados lily hay hoa Lan huệ (Amaryllis) Royal Dutch (De Bruyn, 1997). Đây là loài thƣờng trổ hoa vào mùa xuân (Theron và De Hertogh, 2001).

Cây Lan huệ là cây hoa trồng chậu và trong vƣờn cũng nhƣ làm hoa cắt cành nổi tiếng và đƣợc trồng thƣơng mại ở quy mô lớn ở Hà Lan, Nam Phi và Hoa Kỳ (đặc biệt là vùng Florida) (Meerow et al. Trong đó Hà Lan là nƣớc sản xuất hoa Lan huệ lớn nhất thế giới với phần lớn sản lƣợng hoa đƣợc xuất khẩu sang các nƣớc châu Âu. Họ đã dành nhiều thời gian và ngân sách để đánh giá và cải thiện giống cây này. Dù có nhiều tên đƣợc sử dụng để mô tả các giống lai nhƣ 'Large Flowering', 'Dutch', 'Royal Dutch', nhƣng thƣờng chỉ có 5 dạng đƣợc bán phổ biến là: hoa đơn (hoa lớn), Single flower (large flowering); hoa kép (Double flower), trong nhóm này có Lan huệ Double King (Hình 1); hoa dạng nhỏ (loại miniature – lùn hay cho hoa nhỏ); trumpet; jumbo (mammoth).

Hình 1: Hoa Lan huệ ngoại cánh kép Double King - Rễ: Lan huệ thuộc bộ Lilliales nên có dạng rễ chùm gồm nhiều rễ phụ tƣơng đối đồng đều về kích thƣớc, rễ có màu trắng đến trắng ngà hoặc vàng, rễ 2 mọc ra từ phần đế củ (thân rễ), phân nhánh mạnh, ăn nông 5-10cm (Phạm Đức Trọng, 2014).