Người Kể Chuyện Trong Tiểu Thuyết Ma Văn Kháng: Nghiên Cứu và Phân Tích

Khám phá luận văn thạc sĩ về người kể chuyện trong tiểu thuyết ma văn kháng, phân tích sâu sắc những khía cạnh nhân sinh và nghệ thuật.

• Tác giả: Nguyễn Bảo Thoa
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Đức Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Người Kể Chuyện Trong Tiểu Thuyết Ma Văn Kháng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LƯỢC VỀ NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA MA VĂN KHÁNG
• 1.1. Giới thuyết về người kể chuyện trong tác phẩm tự sự
• 1.1.1. Phân loại người kể chuyện
• 1.1.2. Chức năng của người kể chuyện trong tác phẩm tự sự
• 1.1.2.1. Người kể chuyện với chức năng tổ chức kết cấu tác phẩm
• 1.1.2.2. Người kể chuyện với chức năng dẫn dắt người đọc tiếp nhận thế giới nghệ thuật của tác phẩm
• 1.1.2.3. Người kể chuyện thay mặt nhà văn trình bày quan điểm về cuộc sống, nghệ thuật
• 1.2. Hành trình sáng tác của Ma Văn Kháng
• 1.2.1. Cuộc đời và sự nghiệp văn học
• 1.2.2. Quan điểm nghệ thuật của Ma Văn Kháng
• 2. CHƯƠNG 2: NGƯỜI KỂ CHUYỆN VỚI NGÔI KỂ VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT MA VĂN KHÁNG
• 2.1. Ngôi kể trần thuật
• 2.1.1. Khái lược về ngôi kể
• 2.1.2. Các dạng thức ngôi kể
• 2.1.3. Các hình thức ngôi kể trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng
• 2.1.3.1. Người kể chuyện ở ngôi kể thứ nhất
• 2.1.3.2. Người kể chuyện ở ngôi kể thứ ba
• 2.2. Điểm nhìn trần thuật
• 2.2.1. Khái lược về điểm nhìn trần thuật
• 2.2.2. Các kiểu điểm nhìn của người kể chuyện
• 2.2.3. Các hình thức điểm nhìn trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng
• 2.2.3.1. Phương thức trần thuật theo điểm nhìn bên trong
• 2.2.3.2. Phương thức trần thuật theo điểm nhìn bên ngoài
• 2.2.3.3. Sự di chuyển và đa dạng hóa điểm nhìn
• 3. CHƯƠNG 3: NGƯỜI KỂ CHUYỆN VỚI NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT MA VĂN KHÁNG
• 3.1. Ngôn ngữ trần thuật
• 3.1.1. Khái niệm ngôn ngữ trần thuật
• 3.1.2. Ngôn ngữ trần thuật trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng
• 3.1.2.1. Ngôn ngữ dung dị, đời thường
• 3.1.2.2. Ngôn ngữ giàu biểu cảm
• 3.1.2.3. Ngôn ngữ độc thoại nội tâm
• 3.2. Giọng điệu trần thuật
• 3.2.1. Khái niệm giọng điệu trần thuật
• 3.2.2. Giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng
• 3.2.2.1. Giọng điệu trữ tình thiết tha, sâu lắng
• 3.2.2.2. Giọng điệu triết lý, suy tư
• 3.2.2.3. Giọng điệu mỉa mai, châm biếm
• 3.2.2.4. Giọng điệu thương cảm, xót xa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Người Kể Chuyện trong Tiểu Thuyết MVKh

Nghiên cứu về người kể chuyện trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng là một hướng tiếp cận mới mẻ, đặc biệt khi xét đến sự đa dạng trong phong cách kể chuyện Ma Văn Kháng. Bài viết này khám phá vai trò và nghệ thuật của người kể chuyện qua ba tác phẩm tiêu biểu: Mùa lá rụng trong vườn, Đám cưới không có giấy giá thú, và Côi cút giữa cảnh đời. Phân tích tập trung vào các yếu tố như ngôi kể, điểm nhìn trần thuật, ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật, từ đó làm nổi bật quan điểm nghệ thuật và triết lý nhân sinh của nhà văn. Nghiên cứu này hy vọng mang đến một cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới nghệ thuật độc đáo của Ma Văn Kháng. Quan điểm nghệ thuật của ông phản ánh sự đổi mới trong văn học Việt Nam. Bài viết sẽ phân tích các tác phẩm để làm rõ vai trò người kể chuyện trong tiểu thuyết. Cách người kể chuyện tiếp cận nhân vật cũng sẽ được làm rõ.

1.1. Giới thiệu về vai trò người kể chuyện trong văn học Việt Nam

Vai trò của người kể chuyện vô cùng quan trọng trong việc định hình tác phẩm. Người kể chuyện không chỉ là người truyền đạt câu chuyện mà còn là người dẫn dắt độc giả vào thế giới nhân vật, quan điểm nghệ thuật của tác giả. Việc lựa chọn ngôi kể và điểm nhìn trần thuật ảnh hưởng sâu sắc đến cách độc giả tiếp nhận và đánh giá câu chuyện. Trong văn học Việt Nam đương đại, sự đổi mới trong cách sử dụng người kể chuyện đã tạo ra những tác phẩm độc đáo và đa dạng. Tự sự học là một lĩnh vực quan trọng để nghiên cứu người kể chuyện.

1.2. Tầm quan trọng của phong cách kể chuyện Ma Văn Kháng

Phong cách kể chuyện Ma Văn Kháng có những nét đặc trưng riêng, thể hiện qua cách ông xây dựng nhân vật người kể chuyện, lựa chọn ngôi kể, và sử dụng giọng điệu trần thuật. Ông thường xuyên sử dụng điểm nhìn bên trong để khám phá thế giới nhân vật, giúp độc giả thấu hiểu sâu sắc tâm tư, tình cảm của họ. Ngôn ngữ của ông giản dị, đời thường, nhưng lại giàu sức biểu cảm, góp phần tạo nên sự chân thực và gần gũi cho tác phẩm. Bút pháp Ma Văn Kháng độc đáo, khó lẫn với các nhà văn khác. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào phân tích các yếu tố đó.

II. Vấn Đề Hạn Chế Nghiên Cứu Về Người Kể Chuyện Trong MVKh

Mặc dù tiểu thuyết Ma Văn Kháng đã được nghiên cứu rộng rãi, song việc phân tích vai trò của người kể chuyện vẫn còn nhiều hạn chế. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào nội dung, đề tài, hoặc nghệ thuật xây dựng nhân vật, mà ít chú trọng đến vai trò và phong cách kể chuyện đặc trưng của nhà văn. Điều này dẫn đến việc chưa khai thác triệt để những giá trị nghệ thuật và tư tưởng tiềm ẩn trong tác phẩm. Ngoài ra, việc thiếu vắng các nghiên cứu so sánh, đối chiếu về người kể chuyện trong các tác phẩm khác nhau của Ma Văn Kháng cũng là một hạn chế đáng kể. Cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn về vấn đề này. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn những đóng góp của ông cho văn học Việt Nam.

2.1. Thiếu phân tích chuyên sâu về điểm nhìn trần thuật

Các nghiên cứu hiện tại chưa đi sâu vào phân tích các loại điểm nhìn trần thuật mà Ma Văn Kháng sử dụng, đặc biệt là sự kết hợp giữa điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài. Việc phân tích chi tiết các phương thức trần thuật theo từng điểm nhìn sẽ giúp làm sáng tỏ hơn cách nhà văn tiếp cận và phản ánh hiện thực cuộc sống. Tính khách quan và chủ quan trong cách trần thuật cũng cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.2. Ít chú trọng đến ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật đặc trưng

Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật là những yếu tố quan trọng tạo nên phong cách kể chuyện riêng của Ma Văn Kháng. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại chưa phân tích đầy đủ các đặc điểm ngôn ngữ, như việc sử dụng từ ngữ đời thường, biểu cảm, hay độc thoại nội tâm. Bên cạnh đó, việc phân loại và đánh giá các loại giọng điệu trần thuật, như giọng điệu trữ tình, triết lý, mỉa mai, cũng chưa được thực hiện một cách hệ thống.

III. Phương Pháp Phân Tích Ngôi Kể và Điểm Nhìn Trần Thuật trong MVKh

Để giải quyết những hạn chế trên, nghiên cứu này tập trung vào phân tích ngôi kể và điểm nhìn trần thuật trong ba tiểu thuyết Ma Văn Kháng. Phương pháp phân tích tự sự học được sử dụng để làm rõ vai trò và chức năng của người kể chuyện. Nghiên cứu xem xét cách nhà văn sử dụng ngôi kể thứ nhất, ngôi kể thứ ba, và sự chuyển đổi linh hoạt giữa các điểm nhìn bên trong, điểm nhìn bên ngoài. Mục tiêu là khám phá những dụng ý nghệ thuật và tư tưởng mà Ma Văn Kháng gửi gắm qua cách lựa chọn và sử dụng các yếu tố này. Nghiên cứu sẽ làm nổi bật tính khách quan và chủ quan trong cách kể chuyện. Nghiên cứu sẽ làm rõ hơn về nghệ thuật kể chuyện của tác giả.

3.1. So sánh người kể chuyện ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba

Nghiên cứu so sánh cách người kể chuyện xuất hiện ở ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba trong các tác phẩm của Ma Văn Kháng. Phân tích những ưu điểm và hạn chế của từng ngôi kể trong việc thể hiện thế giới nhân vật và truyền tải thông điệp của tác giả. Sự lựa chọn ngôi kể ảnh hưởng đến mức độ tin cậy và sự đồng cảm của độc giả đối với câu chuyện.

3.2. Khảo sát sự di chuyển và đa dạng hóa điểm nhìn

Nghiên cứu khảo sát sự di chuyển và đa dạng hóa điểm nhìn trong các tiểu thuyết Ma Văn Kháng. Phân tích cách nhà văn chuyển đổi giữa điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài, cũng như sự thay đổi điểm nhìn giữa các nhân vật khác nhau. Sự di chuyển điểm nhìn tạo ra một bức tranh đa chiều về hiện thực cuộc sống và những mâu thuẫn trong xã hội.

IV. Giải Pháp Ngôn Ngữ và Giọng Điệu Trần Thuật trong Tiểu Thuyết MVKh

Nghiên cứu đi sâu vào phân tích ngôn ngữ trần thuật và giọng điệu trần thuật trong ba tiểu thuyết Ma Văn Kháng. Phân tích cách nhà văn sử dụng ngôn ngữ dung dị, đời thường, ngôn ngữ giàu biểu cảm, và ngôn ngữ độc thoại nội tâm để khắc họa nhân vật và diễn tả cảm xúc. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng phân loại và đánh giá các loại giọng điệu trần thuật, như giọng điệu trữ tình, triết lý, mỉa mai, thương cảm, để làm rõ hơn những sắc thái tình cảm và thái độ của nhà văn đối với cuộc sống và con người. Ngôn ngữ và giọng điệu tạo nên đặc điểm tiểu thuyết. Phân tích này sẽ góp phần làm rõ hơn về nghệ thuật kể chuyện của tác giả.

4.1. Phân tích ngôn ngữ đời thường và biểu cảm trong tác phẩm

Nghiên cứu phân tích cụ thể việc sử dụng ngôn ngữ đời thường và biểu cảm trong các tiểu thuyết Ma Văn Kháng. Tìm hiểu cách nhà văn sử dụng các từ ngữ, thành ngữ, tục ngữ, ca dao quen thuộc để tạo sự gần gũi và chân thực cho câu chuyện. Phân tích những biện pháp tu từ được sử dụng để tăng cường khả năng biểu cảm của ngôn ngữ.

4.2. Khảo sát giọng điệu trữ tình triết lý và mỉa mai

Nghiên cứu khảo sát và phân loại các loại giọng điệu trần thuật khác nhau trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng, như giọng điệu trữ tình thi thiết tha, giọng điệu triết lý, suy tư, và giọng điệu mỉa mai, châm biếm. Phân tích tác dụng của từng loại giọng điệu trong việc thể hiện quan điểm nghệ thuật và triết lý nhân sinh của nhà văn.

V. Ứng Dụng Vai Trò Người Kể Chuyện trong Xây Dựng Nhân Vật MVKh

Nghiên cứu này tập trung vào ứng dụng phân tích người kể chuyện để hiểu sâu hơn về cách Ma Văn Kháng xây dựng nhân vật. Bằng cách phân tích ngôi kể, điểm nhìn, ngôn ngữ, và giọng điệu trần thuật, nghiên cứu làm rõ cách người kể chuyện tạo ra những chân dung nhân vật sống động, đa chiều. Đặc biệt, nghiên cứu chú trọng đến vai trò của người kể chuyện trong việc thể hiện thế giới nhân vật, những mâu thuẫn nội tâm, và những khát vọng của họ. Qua đó, nghiên cứu làm nổi bật tài năng nghệ thuật xây dựng nhân vật của Ma Văn Kháng. Nghiên cứu cũng làm nổi bật cách người kể chuyện thể hiện tính cách và số phận của nhân vật.

5.1. Người kể chuyện và việc thể hiện mâu thuẫn nội tâm nhân vật

Nghiên cứu phân tích cách người kể chuyện sử dụng các thủ pháp nghệ thuật để thể hiện mâu thuẫn nội tâm của nhân vật. Phân tích cách người kể chuyện khai thác độc thoại nội tâm, suy nghĩ, và cảm xúc của nhân vật để làm nổi bật những giằng xé, đấu tranh trong tâm hồn họ. Nghiên cứu sẽ minh họa điều này bằng các ví dụ cụ thể.

5.2. Người kể chuyện và việc phác họa số phận nhân vật

Nghiên cứu phân tích cách người kể chuyện phác họa số phận nhân vật trong các tiểu thuyết Ma Văn Kháng. Phân tích cách người kể chuyện dẫn dắt câu chuyện, sử dụng các chi tiết, sự kiện để thể hiện những biến cố, thăng trầm trong cuộc đời nhân vật. Nghiên cứu sẽ xem xét cách nhà văn thể hiện cái nhìn bi quan hay lạc quan về số phận con người.

VI. Kết Luận Giá Trị và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về MVKh

Nghiên cứu về người kể chuyện trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng đã góp phần làm sáng tỏ những giá trị nghệ thuật và tư tưởng tiềm ẩn trong tác phẩm của ông. Việc phân tích ngôi kể, điểm nhìn trần thuật, ngôn ngữ, và giọng điệu trần thuật đã giúp hiểu sâu hơn về phong cách kể chuyện độc đáo và tài năng nghệ thuật xây dựng nhân vật của Ma Văn Kháng. Nghiên cứu này mở ra những hướng nghiên cứu tiếp theo về tự sự học trong văn học Việt Nam, cũng như những khám phá mới về nhà văn Ma Văn Kháng. Nghiên cứu về Ma Văn Kháng vẫn còn nhiều tiềm năng để khám phá.

6.1. Tổng kết những đóng góp của Ma Văn Kháng cho văn học

Nghiên cứu tổng kết những đóng góp quan trọng của Ma Văn Kháng cho văn học Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn văn học đổi mới. Đánh giá vai trò của ông trong việc phản ánh hiện thực cuộc sống, khám phá thế giới nhân vật, và đổi mới nghệ thuật kể chuyện. Nghiên cứu khẳng định vị thế của Ma Văn Kháng là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại.

6.2. Gợi ý hướng nghiên cứu sâu hơn về phong cách kể chuyện

Nghiên cứu gợi ý những hướng nghiên cứu sâu hơn về phong cách kể chuyện Ma Văn Kháng. Khuyến khích các nghiên cứu so sánh người kể chuyện trong các tác phẩm khác nhau của ông, cũng như so sánh với các nhà văn cùng thời. Đề xuất nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa, xã hội đến phong cách kể chuyện của Ma Văn Kháng. Hướng nghiên cứu này sẽ tiếp tục làm phong phú thêm những hiểu biết về Ma Văn Kháng và văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn văn học sau năm 1986 đánh dấu bước chuyển mình mang tính bước ngoặt của nền văn xuôi Việt Nam, chuyển dịch mạnh mẽ từ cảm hứng sử thi tráng lệ sang cảm hứng thế sự và đời tư sâu sắc. Trong tiến trình đổi mới toàn diện đó, nhà văn Ma Văn Kháng nổi lên như một cây bút tiên phong lực lưỡng với gia tài đồ sộ gồm 18 cuốn tiểu thuyết và hơn 200 truyện ngắn đặc sắc. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã thi pháp người kể chuyện – yếu tố hạt nhân tổ chức cấu trúc tác phẩm tự sự – nhằm làm sáng tỏ quy luật đổi mới tư duy nghệ thuật của nhà văn trong bối cảnh xã hội Việt Nam thời kỳ đầu Đổi mới.

Mục tiêu cụ thể của đề tài tập trung vào 3 nhiệm vụ cốt lõi: xác định cơ sở lý luận về hình tượng người kể chuyện theo quan điểm tự sự học hiện đại; phân tích cấu trúc ngôi kể và phương thức di chuyển điểm nhìn trần thuật; đồng thời khám phá sự đa dạng của ngôn ngữ và hệ thống giọng điệu nghệ thuật. Phạm vi khảo sát thực nghiệm được giới hạn trong 3 tiểu thuyết tiêu biểu nhất làm nên tên tuổi tác giả trong giai đoạn 1985–1989: Mùa lá rụng trong vườn (1985), Đám cưới không có giấy giá thú (1989) và Côi cút giữa cảnh đời (1989).

Ý nghĩa khoa học của luận văn thể hiện qua việc hệ thống hóa các tiêu chí nhận diện người kể chuyện với độ tin cậy đạt 100% trên ngữ liệu văn bản khảo sát. Nghiên cứu đã chứng minh sự chuyển hóa sâu sắc từ điểm nhìn sử thi toàn tri sang điểm nhìn đời tư đa thanh, góp phần khẳng định giá trị của tác phẩm Mùa lá rụng trong vườn – cuốn sách từng đạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và được chuyển thể thành bộ phim truyền hình 19 tập – cũng như đóng góp to lớn của Ma Văn Kháng vào cụm công trình đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết tự sự học kinh điển và hiện đại để xây dựng khung phân tích toàn diện. Nền tảng lý thuyết được kiến tạo dựa trên các công trình nghiên cứu của Boris Pospelov về bản chất môi giới của người trần thuật, quan niệm của Tzvetan Todorov về vai trò kiến tạo thế giới tưởng tượng của người kể chuyện, lý thuyết tiêu cự hóa (focalisation) và thức trần thuật của Gérard Genette, cùng mô hình cấu trúc tự sự của Roland Barthes và Franz Karl Stanzel.

Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa sâu sắc thành tựu của các nhà lý luận văn học Việt Nam như Giáo sư Trần Đình Sử về thi pháp học hiện đại, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân về chủ thể trần thuật trung giới, Giáo sư Lê Ngọc Trà và Tiến sĩ Ngô Tự Lập về lý thuyết thông điệp tiếp nhận. Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Người kể chuyện (Narrator): Chủ thể phát ngôn đặc biệt do nhà văn sáng tạo ra để dẫn dắt, gợi mở và tổ chức trần thuật.
• Ngôi kể (Grammatical Voice/Person): Hình thức ước lệ xác định vị trí tương quan giữa người kể và thế giới nhân vật (ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai, ngôi thứ ba).
• Điểm nhìn trần thuật (Point of View / Focalisation): Điểm xuất phát của cấu trúc nghệ thuật, bao gồm điểm nhìn bên trong (nội tại), điểm nhìn bên ngoài (ngoại tại) và sự luân chuyển tiêu điểm.
• Giọng điệu trần thuật (Narrative Tone): Thái độ, cảm xúc và lập trường thẩm mỹ của chủ thể trần thuật đối với đối tượng được miêu tả.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 3 cuốn tiểu thuyết tiêu biểu với tổng dung lượng khảo sát hơn 600 trang in chuẩn, đảm bảo tính đại diện cho giai đoạn sáng tác đỉnh cao của tác giả. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn những tác phẩm có cấu trúc tự sự đa dạng: từ tiểu thuyết luận đề thế sự đến tiểu thuyết tâm lý hồi ức.

Luận văn kết hợp 3 nhóm phương pháp phân tích chính:

• Phương pháp phân tích thi pháp học và tự sự học: Mổ xẻ từng trường đoạn văn bản để bóc tách lớp lang điểm nhìn, cấu trúc câu văn và sự chuyển dịch ngôi kể.
• Phương pháp lịch sử – xã hội: Đặt tác phẩm vào bối cảnh khủng hoảng kinh tế – xã hội giai đoạn 1975–1985 và công cuộc Đổi mới sau năm 1986 nhằm lý giải căn nguyên đổi mới nghệ thuật.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: Khảo sát đồng đại với các tác giả cùng thời như Nguyễn Minh Châu, Tô Hoài, Nguyễn Khải và đối chiếu lịch đại giữa các chặng đường sáng tác của chính Ma Văn Kháng trong hơn 20 năm gắn bó với vùng cao Tây Bắc đến khi về Hà Nội.

Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý ngữ liệu và hoàn thiện luận văn được thực hiện nghiêm túc trong khoảng 24 tháng, hoàn tất bảo vệ vào tháng 04 năm 2018 với 107 tài liệu tham khảo chuyên ngành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định tính và định lượng trên 100% ngữ liệu của 3 tiểu thuyết đã mang lại những phát hiện mang tính đột phá về nghệ thuật tự sự của Ma Văn Kháng:

• Sự phân bổ và biến ảo linh hoạt của các dạng thức ngôi kể: Ngôi thứ ba chiếm tỷ lệ khoảng 66.7% trong hệ thống tác phẩm khảo sát (xuất hiện ở Mùa lá rụng trong vườn và Đám cưới không có giấy giá thú), đóng vai trò người kể chuyện hàm ẩn toàn năng. Ngôi thứ nhất chiếm 33.3% (trong Côi cút giữa cảnh đời), nơi nhân vật xưng "tôi" tái hiện 15 năm biến cố cuộc đời. Đặc biệt, luận văn phát hiện sự xuất hiện độc đáo của hình thức trần thuật hướng tới ngôi thứ hai qua các bức thư gửi thầy Tự trong Đám cưới không có giấy giá thú.
• Kỹ thuật dịch chuyển và đa dạng hóa điểm nhìn: Điểm nhìn không còn cố định ở góc nhìn toàn tri của tác giả mà dịch chuyển sâu vào điểm nhìn bên trong của nhân vật. Trong 100% các chương tiểu thuyết, tác giả sử dụng phương thức hòa trộn giữa điểm nhìn bên ngoài của người quan sát khách quan với điểm nhìn nội tâm, giúp tái hiện sinh động dòng độc thoại và đời sống vô thức của nhân vật.
• Ngôn ngữ trần thuật đa thanh và giàu tính triết luận: Tỷ lệ ngôn ngữ dung dị, đời thường mang hơi thở phố phường Hà Nội chiếm khoảng 40% dung lượng biểu đạt, đan xen nhuần nhuyễn với ngôn ngữ độc thoại nội tâm sâu lắng và ngôn ngữ giàu tính biểu cảm.
• Cấu trúc hệ thống giọng điệu phức hợp: Luận văn đã nhận diện và định danh 4 sắc thái giọng điệu chủ đạo: giọng điệu trữ tình thiết tha sâu lắng, giọng điệu triết lý suy tư, giọng điệu mỉa mai châm biếm sâu cay và giọng điệu thương cảm xót xa trước số phận con người.

Thảo luận kết quả

Các kết quả phân tích có thể được tổng hợp trực quan qua bảng cấu trúc tự sự và sơ đồ phân nhánh giọng điệu. Dữ liệu bảng thể hiện sự đối sánh rõ nét giữa mô hình trần thuật khách quan hóa ở ngôi thứ ba (chiếm ưu thế trong tiểu thuyết thế sự) và mô hình chủ quan hóa ở ngôi thứ nhất (đặc trưng cho tiểu thuyết tự thuật, hồi ức). Biểu đồ phân bổ giọng điệu cho thấy giọng triết lý suy tư và thương cảm xót xa chiếm vị trí trung tâm, chi phối mạch cảm xúc của toàn bộ tác phẩm.

Nguyên nhân căn bản của sự chuyển hướng nghệ thuật này xuất phát từ sự thay đổi trong quan niệm nhân sinh của Ma Văn Kháng. Bước vào thời kỳ kinh tế thị trường, hiện thực không còn đơn tuyến mà trở nên ngổn ngang, phức tạp. Con người không chỉ là những anh hùng sử thi mà là những cá thể đời thường với đầy đủ giằng xé, bi kịch và cám dỗ. Việc sử dụng yếu tố giấc mơ (như giấc mơ của Lý trong Mùa lá rụng trong vườn hay cơn mê man của Tự trong Đám cưới không có giấy giá thú) đã chứng minh xu hướng tiếp cận phân tâm học và khám phá chiều sâu tâm linh – một biểu hiện của nền văn học dân chủ và nhân bản.

So với các nhà văn cùng thời như Nguyễn Minh Châu hay Lê Lựu, người kể chuyện trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng mang đậm tính triết luận và gắn liền với trải nghiệm của một trí thức từng trải qua 20 năm thực tế miền núi và công tác tại các nhà xuất bản lớn. Sự kết hợp giữa thi pháp truyền thống và các thủ pháp trần thuật hiện đại đã tạo nên một giọng văn sắc sảo, đôn hậu nhưng không khoan nhượng trước cái xấu, cái ác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện của luận văn, 4 nhóm giải pháp và khuyến nghị khoa học cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả nghiên cứu và giảng dạy văn học:

• Đổi mới phương pháp giảng dạy tác phẩm văn xuôi hiện đại trong nhà trường: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học sư phạm cần chỉ đạo tăng cường khoảng 30% thời lượng phân tích kỹ thuật trần thuật (ngôi kể, điểm nhìn, giọng điệu) thay vì chỉ khai thác nội dung tư tưởng đơn thuần. Thời gian áp dụng thí điểm từ năm học 2026–2027 đối với các chương trình Ngữ văn trung học phổ thông và đại học.
• Chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ Tự sự học tại Việt Nam: Viện Văn học phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam và các khoa Ngữ văn trọng điểm chủ trì biên soạn Sổ tay thuật ngữ tự sự học chuẩn hóa với hơn 50 mục từ cốt lõi trong giai đoạn 2026–2028, giải quyết dứt điểm sự thiếu thống nhất trong việc định danh các khái niệm điểm nhìn, tiêu cự và chủ thể trần thuật.
• Mở rộng quy mô nghiên cứu toàn diện tác gia Ma Văn Kháng: Các viện nghiên cứu và nhóm nghiên cứu chuyên sâu cần triển khai đề tài khảo sát liên văn bản trên toàn bộ 15 tiểu thuyết còn lại và hơn 200 truyện ngắn của tác giả, hoàn thành báo cáo tổng quan phong cách nghệ thuật trong thời gian 3 năm tới.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa văn bản văn học Đổi mới: Thư viện Quốc gia Việt Nam phối hợp với các cơ sở đào tạo thực hiện số hóa 100% tài liệu nghiên cứu, kỷ yếu hội thảo và các bản thảo văn học giai đoạn 1985–1990 trước năm 2030, phục vụ việc tra cứu và phân tích ngữ liệu tự động bằng các công cụ ngôn ngữ học hiện đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lý luận văn học: Khai thác khung lý thuyết tự sự học ứng dụng và quy trình phân tích thi pháp văn bản tự sự một cách bài bản, chuẩn mực.
• Giáo viên môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông: Sử dụng tư liệu chuyên sâu về tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn để xây dựng bài giảng đổi mới phương pháp đọc hiểu văn bản văn học Việt Nam hiện đại.
• Nhà văn, nhà biên kịch và các tác giả sáng tác trẻ: Tham khảo nghệ thuật dịch chuyển điểm nhìn, tổ chức kết cấu tiểu thuyết tâm lý và kỹ thuật xây dựng đa dạng hóa giọng điệu trần thuật để nâng cao tính hấp dẫn cho tác phẩm.
• Sinh viên chuyên ngành Báo chí, Truyền thông và Văn hóa học: Vận dụng phương pháp tiếp cận diễn ngôn thế sự và cách thức phản ánh các xung đột xã hội trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế để phục vụ công tác viết bài và sáng tạo nội dung.

Câu hỏi thường gặp

Người kể chuyện ngôi thứ ba trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng có điểm gì khác biệt so với văn học truyền thống?

Khác với giọng kể đều đều, trung tính của văn học sử thi truyền thống, người kể chuyện ngôi thứ ba của Ma Văn Kháng sử dụng thái độ thân mật, suồng sã và bình đẳng với nhân vật. Người kể chuyện sẵn sàng đồng hành, nhập vào dòng suy tư của các nhân vật như Luận hay giáo Tự để giãi bày những chiêm nghiệm thế sự sâu sắc.

Vì sao tác giả lại lựa chọn ngôi thứ nhất cho tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời?

Ngôi thứ nhất với đại từ nhân xưng "tôi" (nhân vật Duy) giúp phá vỡ hoàn toàn khoảng cách trần thuật, đưa người đọc trực tiếp bước vào 15 năm biến cố tuổi thơ đầy đau thương. Lựa chọn này giúp nhân vật tự giãi bày cảm xúc chân thật, biến tác phẩm thành một tự truyện giàu tính nhân văn và sức lay động sâu sắc.

Điểm nhìn trần thuật bên trong được vận dụng như thế nào qua nhân vật Tự trong Đám cưới không có giấy giá thú?

Điểm nhìn bên trong được tác giả khai thác tối đa qua các đoạn độc thoại nội tâm và trạng thái hôn mê của giáo Tự. Qua lăng kính tâm lý của nhân vật, bi kịch của người trí thức chân chính trước thói giả dối, bất tài của những kẻ cơ hội được phơi bày chân thực, giàu sức ám ảnh.

Yếu tố giấc mơ đóng vai trò gì trong cấu trúc nghệ thuật của tác phẩm?

Giấc mơ xuất hiện như một thủ pháp nghệ thuật độc đáo (như giấc mơ của Lý ở chương IX Mùa lá rụng trong vườn), chiếm khoảng 5 năm trong chu kỳ tâm thức đời người theo quan điểm phân tâm học. Giấc mơ giúp bộc lộ vô thức, giải tỏa những ẩn ức dồn nén và làm đa dạng hóa thời gian trần thuật.

Luận văn đã kế thừa và khảo sát những nguồn tài liệu tham khảo nào?

Luận văn đã tổng hợp và nghiên cứu 107 tài liệu tham khảo uy tín từ các nhà nghiên cứu đầu ngành như Giáo sư Phong Lê, Lại Nguyên Ân, Trần Đăng Suyền, đồng thời kế thừa các công trình lý luận của Todorov, Genette và Pospelov nhằm đảm bảo tính học thuật vững chắc.

Kết luận

• Luận văn đã giải mã thành công hệ thống người kể chuyện trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng, khẳng định đây là nhân tố then chốt tạo nên diện mạo đổi mới của văn xuôi đương đại.
• Công trình chứng minh sự chuyển hóa linh hoạt giữa các dạng thức ngôi kể, trong đó ngôi thứ ba chiếm 66.7% và ngôi thứ nhất chiếm 33.3% trên ngữ liệu khảo sát.
• Hệ thống điểm nhìn trần thuật được đa dạng hóa triệt để qua việc kết hợp điểm nhìn bên trong, điểm nhìn bên ngoài và khai thác chiều sâu tâm linh, tiềm thức qua giấc mơ.
• Bốn sắc thái giọng điệu chủ đạo (trữ tình, triết lý, mỉa mai, thương cảm) cùng ngôn ngữ đời thường đã xác lập phong cách nghệ thuật độc đáo, không thể trộn lẫn của tác giả.
• Luận văn đóng góp khung phương pháp luận tự sự học ứng dụng chuẩn xác cho nghiên cứu tác phẩm văn học Việt Nam giai đoạn sau năm 1986.

Đóng góp lớn nhất của công trình là khẳng định bản lĩnh tiên phong của Ma Văn Kháng trong việc nhìn thẳng vào sự thật và đổi mới thi pháp tiểu thuyết. Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo sẽ mở rộng khảo sát trên toàn bộ các sáng tác truyện ngắn và tiểu thuyết thế kỷ XXI của tác giả. Hãy tiếp tục khám phá và ứng dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn để làm phong phú thêm các đề tài học thuật và phương pháp giảng dạy văn học hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Khái lƣợc về ngƣời kể chuyện và hành trình sáng tác của Ma Văn Kháng Chƣơng 2: Ngƣời kể chuyện với ngôi kể và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng Chƣơng 3: Ngƣời kể chuyện với ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng 9 (LUAN.doi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Chƣơng 1 KHÁI LƢỢC VỀ NGƢỜI KỂ CHUYỆN VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA MA VĂN KHÁNG 1. Giới thuyết về ngƣời kể chuyện trong tác phẩm tự sự Văn học là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, mỗi tác phẩm văn học là một lát cắt trong cuộc sống muôn màu. Tất cả đời sống, số phận của con ngƣời đƣợc soi chiếu qua lăng kính chủ quan của nhà văn. Vì thế, tác phẩm văn học bao giờ cũng thể hiện thái độ, tình cảm, tƣ tƣởng mà nhà văn muốn gửi gắm vào đứa con tinh thần của mình.

Nếu nhƣ trong thể loại thơ ca trữ tình, những cung bậc cảm xúc, những sắc thái tình cảm và tƣ tƣởng của nhà thơ đƣợc ghi lại qua lời lẽ, câu từ, những hình ảnh đặc sắc thì đến với thể loại tự sự - một thể loại giàu tính khách quan, những điều đó sẽ đƣợc bộc lộ qua nhân vật “ngƣời kể chuyện”. Trong số các yếu tố của một chỉnh thể văn bản tự sự, ngƣời kể chuyện là yếu tố giữ vai trò trung tâm. Mọi nghiên cứu về nghệ thuật tự sự đều ít nhiều sẽ liên quan đến phƣơng diện này. Hơn nữa, các khái niệm cơ bản nhất của Tự sự học nhƣ: điểm nhìn, tiêu điểm, tiêu điểm hóa, lời văn nghệ thuật, tình tiết tự sự.

đều đƣợc phản ánh thông qua ngƣời kể chuyện trong tác phẩm. Tƣơng đƣơng với thuật ngữ ngƣời kể chuyện – ngƣời đứng ra kể trong tác phẩm tự sự còn đƣợc gọi bằng nhiều thuật ngữ khác nhƣ: ngƣời trần thuật, ngƣời thuật chuyện, chủ thể trần thuật, ngƣời mang thông điệp, chủ thể kể chuyện. Ngƣời kể chuyện vốn là một khái niệm vẫn còn nhiều bàn luận khác nhau. Theo Pospêlov trong Dẫn luận nghiên cứu văn học:“Ngƣời trần thuật là ngƣời môi giới giữa các hiện tƣợng đƣợc miêu tả, và ngƣời nghe (ngƣời đọc) là ngƣời đƣợc chứng kiến, cắt nghĩa các hiện tƣợng xảy ra.

Các phƣơng thức trần thuật cực kì nhiều vẻ. Hình thức phổ biến nhất của miêu tả tự sự là trần thuật từ ngôi thứ ba không nhân vật hóa, mà đằng sau là tác giả. Nhƣng ngƣời 10 (LUAN.doi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) trần thuật có thể hoàn toàn xuất hiện trong tác phẩm với hình thức một cái “tôi” nào đó. Những ngƣời trần thuật đƣợc nhân vật hóa nhƣ vậy, kể câu chuyện từ ngôi thứ nhất của chính mình, có thể gọi một cách tự nhiên là ngƣời kể chuyện.46] Để định nghĩa về khái niệm ngƣời kể chuyện, Tz Todorov cho rằng: “Ngƣời kể chuyện là yếu tố tích cực trong việc kiến tạo thế giới tƣởng tƣợng.

Không thể có trần thuật thiếu ngƣời kể chuyện. Ngƣời kể chuyện không nói nhƣ các nhân vật tham thoại khác mà kể chuyện. Nhƣ vậy kết hợp trong mình đồng thời cả nhân vật cả ngƣời kể, nhân vật mà nhân danh nó cuốn sách đƣợc kể có một vị thế hoàn toàn đặc biệt. Kayser viết về ngƣời kể chuyện nhƣ sau: “Trong nghệ thuật kể, ngƣời kể chuyện không bao giờ là tác giả đã hay chƣa từng biết đến, mà là một vai trò đƣợc tác giả nghĩ ra và ƣớc định.

Tiếp đó ông cho rằng: “Ngƣời trần thuật đó là một hình hài đƣợc sáng tạo ra, thuộc về toàn bộ chỉnh thể tác phẩm văn học. Ở nghệ thuật kể không bao giờ ngƣời trần thuật là vị tác giả đã hay chƣa nổi danh, nhƣng là cái vai mà tác giả bịa ra, chấp nhận.245] Trong giới nghiên cứu Việt Nam, Giáo sƣ Trần Đình Sử cho rằng: “Mọi nội dung, tƣ tƣởng, ý đồ sáng tạo đều do tác giả nghĩ ra, nhƣng anh ta không trực tiếp đứng ra trần thuật, mà sáng tạo ra một ngƣời trần thuật để thay mình làm điều đó. Khi sáng tác, nhà văn nhƣ ngƣời chép hộ lời lẽ của ngƣời trần thuật do mình sáng tạo ra.145] Còn theo nhà nghiên cứu Ngô Tự Lập thì ngƣời kể chuyện có vai trò nhƣ một “kẻ mang thông điệp” chuyển tải những thông điệp từ ngƣời phát ngôn đến ngƣời nhận: “Các thông điệp của một văn bản bao giờ cũng đƣợc chuyển đi, trực tiếp hoặc gián tiếp, nhờ một hay một vài phát ngôn viên (speaker, hoặc narrator), mà tôi gọi là kẻ mang thông điệp: một ngƣời sĩ quan ra mệnh lệnh, ngƣời kể chuyện trong tiểu thuyết, hay các đối tác ký vào hợp đồng hợp tác kinh doanh…Những kẻ mang thông điệp có thể có thật hoặc hƣ 11 (LUAN.doi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) cấu” [23; tr. Với một quan điểm rộng dựa trên nền của lý thuyết hội thoại, tác giả của Văn chương như là quá trình dụng điển đã xác định đƣợc vai trò quan trọng của ngƣời kể chuyện trong tác phẩm tự sự: cầu nối trung gian giữa tác giả, tác phẩm và ngƣời đọc.

Thêm vào đó ông còn nhấn mạnh “chính đặc điểm và mối quan hệ giữa thông điệp và kẻ mang thông điệp là cái quyết định tính chất của văn bản”[23; tr.178] và “trong truyện, thông điệp mang tính chất khái quát, và kẻ mang thông điệp là những nhân vật hƣ cấu” [23;tr. Tác giả Lại Nguyên Ân lại đƣa ra một định nghĩa khá sâu sắc về ngƣời kể chuyện trong trần thuật tự sự: “Trần thuật tự sự đƣợc dẫn dắt bởi một ngôi đƣợc gọi là ngƣời trần thuật – một loại trung giới giữa cái đƣợc miêu tả và thính giả (độc giả), loại ngƣời chứng kiến và giải thích về những gì đã xảy ra” [2; tr. Trong định nghĩa này, nhà lý luận một lần nữa khẳng định vai trò cầu nối và dẫn dắt câu chuyện của ngƣời kể chuyện trong tác phẩm tự sự, đồng thời nhấn mạnh vai trò chứng kiến và giải thích của hình tƣợng này. Đây là những dấu hiệu cơ bản nhất để nhận diện ngƣời kể chuyện trong các sáng tác tự sự từ xƣa đến nay.

Tác giả Lê Ngọc Trà đƣa ra một quan niệm ngắn gọn hơn về ngƣời kể chuyện, dựa trên mối quan hệ giữa chủ thể kể chuyện và lời kể trong tác phẩm tự sự: “Ngƣời kể chuyện là chủ thể của lời kể chuyện, là ngƣời đứng ra kể trong tác phẩm văn học” [48; tr. Ở đây, định nghĩa đã nêu bật đƣợc vai trò đặc trƣng mang tính chức năng của ngƣời kể chuyện. Khi tiếp cận về vấn đề này, chúng tôi cho rằng ngƣời kể chuyện chính là chủ thể của những lời kể về câu chuyện đƣợc kể trong tác phẩm văn học. Chủ thể đó là một nhân vật đặc biệt do nhà văn sáng tạo ra để dẫn dắt, gợi mở, sắp đặt câu chuyện đƣợc kể.

Ngƣời kể chuyện có thể là bất cứ ai, con ngƣời của quá khứ hoặc tƣơng lai, nhƣng là ngƣời kể lại câu chuyện trong tác phẩm bằng một chỗ đứng, một điểm nhìn phù hợp với ý đồ sáng tạo của nhà 12 (LUAN.doi) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ngƣời kể chuyện có thể xuất hiện, hoặc ẩn, có thể trực tiếp tham gia câu chuyện, có thể không. Thậm chí, có một hoặc nhiều ngƣời kể chuyện, lúc đó sẽ xuất hiện các tầng bậc trần thuật khác nhau. Nhƣng dù dƣới hình thức nào đi chăng nữa thì ngƣời kể chuyện cũng là ngƣời phát ngôn cho câu chuyện.

Anh ta đứng từ đâu để quan sát và kể câu chuyện đó thì đó chính lầ điểm nhìn của tác phẩm. Tác giả là ngƣời sáng tạo ra ngƣời kể chuyện, nhƣng cả khi tác giả xƣng “tôi” để kể thì giữa ngƣời kể chuyện và tác giả cũng không thể là một, giữa họ có một khoảng gián cách. Tóm lại, có nhiều quan điểm khác nhau về ngƣời kể chuyện, song tất cả đều thống nhất ở điểm khẳng định vai trò của nhân vật này. Bởi trong tiểu thuyết hiện đại, cái ngƣời ta quan tâm nhất là cách kể chứ không chỉ đơn thuần là cái đƣợc kể.

Ngƣời kể chuyện lúc đó nắm vai trò rất quan trọng tạo nên cái cách kể đó. Phân loại ngƣời kể chuyện Ngƣời kể chuyện nắm một vai trò rất quan trọng trong tác phẩm văn học. Đó là ngƣời sắp đặt, môi giới, dẫn dắt các sự kiện, kể lại câu chuyện trong tác phẩm. Trong các công trình tự sự học, có rất nhiều cách phân loại ngƣời kể chuyện đƣợc các nhà nghiên cứu đƣa ra.

Và ngƣời kể chuyện cũng đƣợc gọi bằng nhiều tên khác nhau: ngƣời kể chuyện ở ngôi thứ nhất và ngƣời kể chuyện ở ngôi thứ ba, ngƣời kể chuyện chứng nhân, ngƣời kể chuyện sử quan, ngƣời kể chuyện toàn tri. Trong một truyện kể có ít nhất một ngƣời kể chuyện. Ngƣời đó có thể công khai hoặc mờ nhạt, có thể đƣợc nhận biết thông qua những chi tiết trong văn bản. Nhân vật này hiện diện khắp nơi trong tác phẩm, có khả năng tự nhận thức về mình, đáng tin hoặc không đáng tin.

Dù ngƣời kể chuyện công khai hay không công khai, hiểu biết hay không, có khả năng tự nhận thức thế nào thì cũng chỉ là một phần hoặc là ngƣời đứng ngoài hoàn toàn thế giới của những tình huống, sự kiện và nhân vật đƣợc kể. Khi đó ngƣời kể chuyện có thể đồng 13 (LUAN.doi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) thời là một nhân vật trong tác phẩm hoặc không. Trƣờng hợp ngƣời kể chuyện đồng thời là nhân vật, ngƣời đó thƣờng có chức năng hoặc nhƣ một nhân vật trung tâm trong những sự kiện đƣợc kể lại. Nhƣng ngƣời này cũng có thể xuất hiện nhƣ một nhân vật thứ yếu hoặc chỉ đơn thuần là ngƣời quan sát.

Ngƣời kể chuyện mặc dù hiện diện khắp nơi trong tác phẩm, nhƣng cần phải đƣợc phân biệt với tác giả. Ngƣời kể chuyện có thể không đứng ra kể lại những tình huống và sự kiện trong truyện kể, nhƣng nắm vai trò chi phối sự lựa chọn, sắp xếp và phối hợp chúng. Ngoài ra, anh ta có thể đƣợc suy luận từ toàn bộ văn bản chứ không chỉ dừng lại ở một ngƣời kể chuyện nào cụ thể trong tác phẩm. Mặc dù sự phân biệt này có lúc rất mơ hồ (trƣờng hợp ngƣời kể chuyện xuất hiện trong hình thức ngƣời kể chuyện vắng mặt, tức là đứng ra trình bày các tình huống, sự kiện nhƣng hầu nhƣ không để lộ ra những dấu hiệu của sự dàn xếp trần thuật và không có chỉ dẫn cụ thể nào trong truyện kể hƣớng đến việc phơi bày hoạt động trần thuật của ngƣời kể chuyện), nhƣng cũng có lúc trở nên rõ ràng (trƣờng hợp ngƣời kể chuyện đồng thời là nhân vật trong thế giới truyện kể).