Luận án tiến sĩ về ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ tiếng anh đối chiếu với tiếng việt luận văn ts lý luận, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Cảnh Hoa
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Minh Thuyết
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ
• Đề tài: Nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ tiếng Anh, đối chiếu với tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• GIẢI THÍCH CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHAI NIỆM GIỚI TỪ
• 1.1. VẤN ĐỀ GIỚI TỪ TRONG LÝ LUẬN NGÔN NGỮ HỌC
• 1.2. GIỚI TỪ TRONG TIẾNG ANH HIỆN ĐẠI
• 1.3. VẤN ĐỀ XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM CỦA GIỚI TỪ
• 1.4. PHÂN BIỆT GIỚI TỪ VỚI MỘT SỐ TỪ LOẠI KHÁC
• 1.5. PHÂN BIỆT VỚI TIỂU TRẠNG TỪ
• 1.6. PHÂN BIỆT VỚI LIÊN TỪ
• 1.7. GIỚI TỪ TRONG TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI
• 1.8. VẤN ĐỀ XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM CỦA GIỚI TỪ
• 1.9. PHÂN BIỆT GIỚI TỪ VỚI MỘT SỐ TỪ LOẠI ĐỂ NHẦM LẪN
• 1.10. PHÂN BIỆT VỚI LIÊN TỪ
• 1.11. PHÂN BIỆT VỚI TỪ CHỈ HƯỚNG VẬN ĐỘNG
• 1.12. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI CHIẾU GIỚI TỪ TIẾNG ANH VÀ GIỚI TỪ TIẾNG VIỆT VỀ ĐIỂM NGỮ PHÁP
• 2.1. ĐỐI CHIẾU VỀ CHỨC NĂNG NGỮ PHÁP
• 2.2. NHỮNG ĐIỂM GIỐNG NHAU
• 2.3. NHỮNG ĐIỂM KHÁC NHAU
• 2.4. ĐỐI CHIẾU VỀ HOẠT ĐỘNG TRONG LỜI NÓI
• 2.5. NHỮNG ĐIỂM GIỐNG NHAU
• 2.6. NHỮNG ĐIỂM KHÁC NHAU
• 2.7. ĐỐI CHIẾU VỀ VỊ TRÍ CỦA GIỚI TỪ TRONG CÂU
• 2.8. NHỮNG ĐIỂM GIỐNG NHAU
• 2.9. NHỮNG ĐIỂM KHÁC NHAU
• 2.10. ĐỐI CHIẾU VỀ CẤU TẠO
• 2.11. CẤU TẠO CỦA GIỚI TỪ TRONG TIẾNG ANH
• 2.12. GIỚI TỪ ĐƠN
• 2.13. CẤU TẠO CỦA GIỚI TỪ TRONG TIẾNG VIỆT
• 2.14. GIỚI TỪ ĐƠN
• 2.15. GIỚI TỪ KÉP
• 2.16. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỐI CHIẾU GIỚI TỪ TIẾNG ANH VỚI GIỚI TỪ TIẾNG VIỆT VỀ ĐẶC ĐIỂM NGHĨA
• 3.1. ĐỐI CHIẾU CÁC NHÓM GIỚI TỪ CỤ THỂ
• 3.2. GIỚI TỪ CHỈ ĐỊA ĐIỂM
• 3.3. GIỚI TỪ CHỈ ĐỊA ĐIỂM TIẾNG ANH
• 3.4. GIỚI TỪ CHỈ ĐỊA ĐIỂM TIẾNG VIỆT
• 3.5. GIỚI TỪ CHỈ THỜI GIAN
• 3.6. GIỚI TỪ CHỈ THỜI GIAN TIẾNG ANH
• 3.7. GIỚI TỪ CHỈ THỜI GIAN TIẾNG VIỆT
• 3.8. GIỚI TỪ CHỈ NGUYÊN NHÂN
• 3.9. GIỚI TỪ CHỈ NGUYÊN NHÂN TIẾNG ANH
• 3.10. GIỚI TỪ CHỈ NGUYÊN NHÂN TIẾNG VIỆT
• 3.11. GIỚI TỪ CHỈ MỤC ĐÍCH
• 3.12. GIỚI TỪ CHỈ MỤC ĐÍCH TIẾNG ANH
• 3.13. GIỚI TỪ CHỈ MỤC ĐÍCH TIẾNG VIỆT
• 3.14. CÁC NHÓM KHÁC
• 3.15. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ CÁCH THỨC
• 3.16. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ CÔNG CỤ
• 3.17. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ SỰ KÍCH THÍCH
• 3.18. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ SỰ LIÊN HỆ, PHẢN ĐỐI
• 3.19. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ SỰ NHƯỢNG BỘ
• 3.20. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ SỰ QUY CHIẾU
• 3.21. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ NGOẠI LỆ
• 3.22. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ CHỦ ĐỀ
• 3.23. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ THÀNH PHẦN
• 3.24. NHÓM GIỚI TỪ CHỈ PHẢN ỨNG
• 3.25. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ PHẠM TRÙ CỦA NGƯỜI VIỆT MẦM KHỞI HỌC GIỚI TỪ TIẾNG ANH
• 4.1. CÁC LỖI VỀ CẤU TRÚC
• 4.2. LỖI VIẾT THIẾU HOẶC THỪA GIỚI TỪ
• 4.3. SẮP XẾP SAI VỊ TRÍ CỦA GIỚI TỪ
• 4.4. DÙNG SAI DẠNG THỨC CỦA ĐẠI TỪ NHÂN XƯNG SAU GIỚI TỪ
• 4.5. SỬ DỤNG KHÔNG PHÂN BIỆT GIỚI TỪ ĐƠN VÀ GIỚI TỪ KÉP
• 4.6. CÁC LỖI VỀ NGHĨA
• 4.7. LỰA CHỌN KHÔNG ĐÚNG GIỚI TỪ CẦN DÙNG
• 4.8. DỊCH SAI NGHĨA CỦA GIỚI TỪ
• 4.9. CÁC LỖI VỀ TỪ LOẠI
• 4.10. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC TÁC PHẨM SỬ DỤNG ĐỂ PHÂN TÍCH VÀ MINH HỌA

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa giới từ tiếng Anh và tiếng Việt

Nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ trong tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học. Giới từ không chỉ là những từ đơn giản mà còn mang nhiều ý nghĩa và chức năng khác nhau trong câu. Việc so sánh ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ giữa hai ngôn ngữ này giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà người nói sử dụng chúng trong giao tiếp hàng ngày.

1.1. Định nghĩa và vai trò của giới từ trong ngôn ngữ

Giới từ là những từ dùng để chỉ mối quan hệ giữa các thành phần trong câu. Chúng có vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí, thời gian và cách thức của hành động. Trong tiếng Anh, giới từ thường đứng trước danh từ, trong khi đó, trong tiếng Việt, chúng có thể đứng trước hoặc sau danh từ tùy thuộc vào ngữ cảnh.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu giới từ

Nghiên cứu giới từ giúp người học hiểu rõ hơn về cấu trúc câu và cách sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác. Điều này không chỉ có lợi cho việc học ngôn ngữ mà còn hỗ trợ trong việc dịch thuật và giao tiếp hiệu quả hơn giữa các nền văn hóa khác nhau.

II. Những thách thức trong việc so sánh ngữ pháp giới từ tiếng Anh và tiếng Việt

Việc so sánh ngữ pháp giới từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng. Những thách thức này có thể gây khó khăn cho người học trong việc áp dụng đúng giới từ trong ngữ cảnh cụ thể.

2.1. Sự khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp

Cấu trúc ngữ pháp của giới từ trong tiếng Anh và tiếng Việt có nhiều điểm khác biệt. Ví dụ, trong tiếng Anh, giới từ thường đi kèm với danh từ để tạo thành cụm giới từ, trong khi tiếng Việt có thể sử dụng giới từ một cách linh hoạt hơn.

2.2. Khó khăn trong việc dịch nghĩa giới từ

Việc dịch nghĩa của giới từ từ tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại thường gặp khó khăn do sự khác biệt trong cách diễn đạt ý nghĩa. Nhiều giới từ trong tiếng Anh không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, điều này đòi hỏi người dịch phải hiểu rõ ngữ cảnh và ý nghĩa của câu.

III. Phương pháp nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa giới từ

Để nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ, nhiều phương pháp khác nhau đã được áp dụng. Các phương pháp này giúp phân tích và so sánh các đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ trong hai ngôn ngữ.

3.1. Phân tích ngữ liệu từ văn bản

Phân tích ngữ liệu từ các văn bản thực tế là một phương pháp hiệu quả để hiểu rõ cách sử dụng giới từ trong ngữ cảnh. Việc thu thập và phân tích các ví dụ cụ thể giúp làm rõ các quy tắc ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ.

3.2. So sánh đối chiếu giữa hai ngôn ngữ

So sánh đối chiếu giữa tiếng Anh và tiếng Việt giúp xác định những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng giới từ. Phương pháp này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngữ pháp mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về văn hóa và tư duy của người nói.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu ngữ pháp giới từ

Kết quả của nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa giới từ có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ giáo dục đến dịch thuật. Việc hiểu rõ cách sử dụng giới từ sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp và viết cho người học.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc thiết kế giáo trình và tài liệu học tập, giúp người học nắm vững cách sử dụng giới từ trong tiếng Anh và tiếng Việt.

4.2. Ứng dụng trong dịch thuật

Hiểu rõ ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ sẽ giúp người dịch thực hiện công việc của mình một cách chính xác hơn, từ đó nâng cao chất lượng bản dịch.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu ngữ pháp giới từ

Nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa giới từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ mà còn mở ra nhiều cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp làm rõ hơn những khía cạnh còn chưa được khám phá trong lĩnh vực này.

5.1. Tương lai của nghiên cứu ngữ pháp giới từ

Nghiên cứu ngữ pháp giới từ sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa ngày càng tăng. Việc hiểu rõ hơn về giới từ sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc khai thác sâu hơn các khía cạnh ngữ nghĩa của giới từ, cũng như ứng dụng của chúng trong các tình huống giao tiếp cụ thể.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ học giữa các hệ thống ngôn ngữ khác loại hình luôn là một trong những địa hạt phức tạp và giàu giá trị học thuật nhất. Luận án tiến sĩ ngữ văn chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ (Mã số: 5 04 08) của nghiên cứu sinh Nguyễn Cảnh Hoa, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Minh Thuyết và PGS. Trần Hữu Mạnh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (2001), mang tiêu đề: "Nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ tiếng Anh, đối chiếu với tiếng Việt". Công trình đặt nền móng tiên phong trong việc giải quyết một khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi: sự thiếu vắng một công trình chuyên khảo đối chiếu toàn diện, có hệ thống cả về bình diện cú pháp, ngữ nghĩa học và hoạt động hành chức diễn ngôn của giới từ (prepositions) giữa một ngôn ngữ biến hình/phân tích tính cao (tiếng Anh) và một ngôn ngữ đơn lập/không biến hình tiêu biểu (tiếng Việt).

Trước thời điểm công trình này hoàn thành, các nghiên cứu về giới từ tiếng Việt tồn tại nhiều bất đồng sâu sắc về mặt bản thể luận: từ quan điểm cực đoan của Grammont và Lê Quang Trình (1931) phủ nhận sự tồn tại của giới từ và các từ loại trong tiếng Việt, cho đến các hệ thống phân loại không đồng nhất xem giới từ là quan hệ từ (Đinh Văn Đức, 1986; Lê Biên, 1999), kết từ chính phụ (Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam, 1983; Diệp Quang Ban, 1989), hay trung tâm ngữ đoạn giới ngữ (Cao Xuân Hạo, 1991). Ở phía tiếng Anh, mặc dù các công trình kinh điển của Quirk, Greenbaum, Leech & Svartvik (1985), Halliday (1985), và Huddleston (1984) đã mô tả chi tiết giới từ, việc thiết lập một hệ quy chiếu đối chiếu nhị phân Anh - Việt ở cấp độ chuyên khảo vẫn chưa từng được thực hiện.

Luận án vận hành trên hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tường minh:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất ngữ pháp, cấu tạo và phân bố cú pháp của giới từ đơn và giới từ kép trong tiếng Anh và tiếng Việt có những điểm tương đồng và dị biệt mang tính quy luật nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Hệ thống ngữ nghĩa của giới từ giữa hai ngôn ngữ được tổ chức như thế nào qua các trường nghĩa không gian, thời gian, nguyên nhân, mục đích và các quan hệ trừu tượng?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những khác biệt cấu trúc loại hình giữa tiếng Anh và tiếng Việt quy định các dạng thức chuyển di tiêu cực (negative transfer) và sai số dụng học - ngữ pháp nào ở người Việt học tiếng Anh?

Hệ thống giả thuyết tương ứng khẳng định:

• Giả thuyết 1 (H1): Giới từ trong cả hai ngôn ngữ đều đóng vai trò hư từ cú pháp thiết lập quan hệ chính phụ, nhưng giới từ tiếng Anh có tính phân hóa hình thái - cú pháp chặt chẽ hơn, trong khi giới từ tiếng Việt có tính đa chức năng và ranh giới động - giới từ linh hoạt hơn.
• Giả thuyết 2 (H2): Giới từ không chỉ hoạt động ở cấp độ ngữ đoạn và câu mà còn là phương tiện liên kết văn bản (cohesive devices) thiết yếu trong phân tích diễn ngôn.
• Giả thuyết 3 (H3): Các lỗi của người học Việt Nam bắt nguồn trực tiếp từ sự khác biệt trong cơ chế tổ chức từ vựng - ngữ pháp (lexico-grammar) và sự giao thoa cấu trúc giữa động từ hợp thành (phrasal verbs/prepositional verbs) với hệ thống từ chỉ hướng vận động trong tiếng Việt.

Phạm vi tư liệu nghiên cứu của luận án bao quát hàng ngàn ngữ liệu thực tế trích xuất từ tác phẩm văn học kinh điển thế giới và Việt Nam thế kỷ XX (tiêu biểu như Bernard Shaw, Ernest Hemingway, Tô Hoài), văn bản chính trị, báo chí đối ngoại (TTXVN, báo Hà Nội Mới, Reuters), kết hợp hệ thống từ điển giải thích và từ điển thuật ngữ ngôn ngữ học chuyên sâu.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG ĐỐI CHIẾU GIỚI TỪ ANH - VIỆT                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
                                        |
         +------------------------------+-------------------------------+
         |                                                              |
         v                                                              v
+-----------------------------+                        +------------------------------+
|     BÌNH DIỆN NGỮ PHÁP      |                        |      BÌNH DIỆN NGỮ NGHĨA     |
+-----------------------------+                        +------------------------------+
| * Cấu tạo: Đơn / Kép        |                        | * 14 trường nghĩa chức năng  |
| * Cụm giới từ (PP)          |                        | * Không gian / Thời gian     |
| * Vị trí & Phân bố cú pháp  |                        | * Nguyên nhân / Mục đích     |
| * Phân biệt Particle/Conjunction                     | * Đa nghĩa & Ẩn dụ hóa       |
+-----------------------------+                        +------------------------------+
         |                                                              |
         +------------------------------+-------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
|     ỨNG DỤNG THỰC TIỄN & PHÂN TÍCH LỖI THỤ ĐẮC (SLA ERROR TAXONOMY)         |
|     * Lỗi cấu trúc: Thừa/thiếu, sai trật tự, dạng thức đại từ                 |
|     * Lỗi ngữ nghĩa: Chọn sai giới từ, dịch sai nghĩa ngữ cảnh                |
|     * Lỗi tu từ & Phân tích dụng học liên kết diễn ngôn (Cohesive Devices)     |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu giới từ phản ánh sự phát triển của lý luận ngôn ngữ học từ thời cổ đại đến hiện đại. Từ thế kỷ V trước Công nguyên, Protagoras và Platon đã đặt nền móng phân định từ loại, dù Platon mới chỉ phân chia lưỡng phân thành danh từ và động từ như các thành tố mệnh đề. Đến thế kỷ IV trước Công nguyên, Aristotle (384–322 TCN) là người đầu tiên chính thức đề cập đến giới từ (preposition) trong nhóm "từ nối", đặt nền tảng cho sự phân biệt giữa thực từ ("từ có nghĩa") và hư từ ("từ không có nghĩa"). Trường phái Stoic mở rộng thành bốn thành phần lời nói, và Dionysius Thrax (cuối thế kỷ II TCN) thuộc trường phái Alexandria đã chuẩn hóa bảng miêu tả ngữ pháp phương Tây với tám từ loại, định nghĩa: "Giới từ là những từ phụ đứng trước các từ khác".

Trong ngôn ngữ học hiện đại thế kỷ XX, giới từ tiếng Anh được nghiên cứu chuyên sâu dưới nhiều trường phái:

• Ngữ pháp cấu trúc và phân bố: H.A. Gleason (1961) nhận định: "Giới từ là những từ chức năng mà phẩm chất ngữ nghĩa của nó bị ý nghĩa ngữ pháp làm lu mờ". J.B. Heaton (1965) tập trung phân định giới từ và tiểu trạng từ trong công trình Prepositions and Adverbial Particles. W.S. Allen (1959) trong Living English Structure khảo sát quy luật phân bố vị trí đứng trước từ bị chi phối và hiện tượng đảo vị trí trong câu bị động, câu hỏi hoặc mệnh đề quan hệ.
• Ngữ pháp miêu tả hệ thống: Công trình vĩ đại A Comprehensive Grammar of the English Language của Randolph Quirk, Sidney Greenbaum, Geoffrey Leech và Jan Svartvik (1985) dành trọn 62 trang khảo sát giới từ, định nghĩa: "Theo cách nói khái quát nhất, giới từ biểu thị mối quan hệ giữa hai tổng thể, trong đó một được diễn tả bằng bổ ngữ giới từ (prepositional complement)". Các tác giả đã phân lập rành mạch giới từ đơn (simple prepositions) và giới từ kép (complex prepositions), thiết lập tiêu chí kiểm nghiệm khách quan.
• Ngữ pháp chức năng hệ thống (Systemic Functional Grammar): M.A.K. Halliday (1985) trong An Introduction to Functional Grammar đặt giới từ trong cấu trúc tầng bậc ngữ cảnh (context) – ngữ nghĩa (semantics) – từ vựng-ngữ pháp (lexico-grammar). Halliday khẳng định giới từ không phải là tiểu loại của phó từ mà có mối quan hệ trực tiếp với động từ và hoạt động như tác nhân tạo nghĩa trong diễn ngôn.
• Ngữ pháp lý thuyết và cấu trúc: John Lyons (1968) trong Introduction to Theoretical Linguistics chứng minh tính độc lập hợp lý của hai chức năng ngữ pháp và định vị: "Mặc dù phạm trù cách bị hạn chế theo truyền thống vào sự thay đổi biến hình, nhưng rõ ràng là cả chức năng 'ngữ pháp' lẫn chức năng 'định vị' đều độc lập một cách hợp lý trong các ngôn ngữ cụ thể... Giới từ có xu hướng xuất hiện ngay trước danh ngữ mà chúng bổ nghĩa". Rodney Huddleston (1984) bổ sung khung phân tích về khả năng kết hợp và quan hệ giáp ranh giữa giới từ với liên từ (conjunctions) và tính từ.

Ở địa hạt Việt ngữ học, tồn tại ba dòng quan điểm đối lập sâu sắc:

1. Phủ nhận từ loại/giới từ: Grammont và Lê Quang Trình (1931) cho rằng tiếng Việt không có từ loại biến hình, chỉ có các từ đơn âm tiết có chức năng do trật tự từ quy định.
2. Trường phái hư từ cú pháp / Quan hệ từ: Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, Phạm Duy Khiêm (1940), Bùi Đức Tịnh (1952), Phan Khôi (1955), Nguyễn Kim Thản (1977), Đinh Văn Đức (1986), Lê Biên (1999), Hữu Quỳnh (2001) xếp giới từ vào nhóm quan hệ từ/hư từ cú pháp thể hiện mối quan hệ ngữ pháp chính phụ giữa các thực từ, không có nghĩa từ vựng độc lập.
3. Trường phái ngữ đoạn / Trung tâm cú pháp: Cao Xuân Hạo (1991) đột phá khi khẳng định vị thế trung tâm ngữ đoạn của giới từ trong cấu trúc giới ngữ: "Một ngữ có một giới từ làm trung tâm kèm theo một danh ngữ hoặc một động ngữ làm bổ ngữ cho nó". Nguyễn Tài Cẩn (1975) và Diệp Quang Ban (1989) (với thuật ngữ "kết từ chính phụ") củng cố cơ sở cấu trúc - phân bố của giới từ trong tổ chức đoản ngữ.

Luận án của Nguyễn Cảnh Hoa định vị chính xác tại giao điểm lý thuyết của Quirk et al. (1985), Halliday (1985) và Nguyễn Tài Cẩn (1975), kế thừa định nghĩa của Vũ Văn Thi (1996) để xây dựng hệ thống đối chiếu thực nghiệm đầu tiên giữa tiếng Anh và tiếng Việt.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp lý thuyết nền tảng cho chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ và Ngôn ngữ học đối chiếu:

1. Hoàn thiện phạm trù giới từ trong ngôn ngữ đơn lập: Luận án chứng minh một cách nhất quán rằng tiếng Việt – dù là ngôn ngữ đơn lập không biến hình – sở hữu một hệ thống giới từ độc lập, hoàn chỉnh, đóng vai trò hư từ cú pháp biểu thị quan hệ chính phụ, bác bỏ dứt khoát các quan điểm hoài nghi về tư cách từ loại của giới từ tiếng Việt.
2. Xác lập mô hình phân loại lưỡng phân Cấu trúc – Chức năng: Phân định rạch ròi hệ thống giới từ thành hai tiểu loại hình thái - cấu tạo:
   • Giới từ đơn (Simple Prepositions): Các đơn vị một từ tố/âm tiết (in, on, at, of, with trong tiếng Anh; ở, tại, của, bằng, với, do, vì, để trong tiếng Việt).
   • Giới từ kép (Complex Prepositions): Các tổ hợp cố định đa thành tố (in front of, in spite of, because of, with regard to trong tiếng Anh; do nơi, bởi vì, đối với, thay vì, theo như trong tiếng Việt).
3. Mở rộng lý thuyết Diễn ngôn và Dụng học: Vượt qua biên giới câu truyền thống, luận án chứng minh giới từ và cụm giới từ đóng vai trò phương tiện liên kết văn bản (cohesive devices) trọng yếu, góp phần tạo nên tính mạch lạc và liên kết của văn bản (textual cohesion).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Ngữ pháp Miêu tả Cấu trúc (Structural-Distributional Grammar), Ngữ pháp Chức năng Hệ thống (Systemic Functional Grammar) và Lý thuyết Phân tích Lỗi Thụ đắc Ngôn ngữ (Interlanguage Error Analysis).

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH ĐỐI CHIẾU GIỚI TỪ                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Trục Hình thái - Cấu tạo:                                                 |
|    - Giới từ đơn (Simple Prepositions) vs. Giới từ kép (Complex Prepositions)  |
| 2. Trục Cú pháp - Phân bố:                                                    |
|    - Cấu trúc Giới ngữ = [Giới từ + Bổ ngữ giới từ (NP/VP/Clause)]           |
|    - Khả năng hoán vị, tỉnh lược, thay thế, chuyển hóa bị động                |
| 3. Trục Ngữ nghĩa - Chức năng:                                                |
|    - 14 Trường quan hệ nghĩa: Không gian, Thời gian, Nguyên nhân,             |
|      Mục đích, Công cụ, Cách thức, Kích thích, Ủng hộ/Phản đối,               |
|      Nhượng bộ, Quy chiếu, Ngoại lệ, Chủ đề, Thành phần, Phản ứng             |
| 4. Trục Dụng học - Diễn ngôn:                                                 |
|    - Vai trò liên kết văn bản (Cohesive Devices)                              |
|    - Cơ chế chuyển di ngôn ngữ & Phân tích lỗi người học                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Tiêu chí khu biệt giới từ với các từ loại giáp ranh được lượng hóa bằng các phép thử cú pháp:

• Phân biệt Giới từ vs. Tiểu trạng từ (Adverbial Particle): Giới từ bắt buộc phải có bổ ngữ danh từ/đại từ theo sau (prepositional complement), trong khi tiểu trạng từ có thể đứng độc lập sau động từ để tạo thành động từ liên kết (phrasal verb). Phép thử chuyển hóa vị trí tân ngữ (The pilot flew the plane in vs. The passengers flew in the plane) chứng minh bản chất liên kết.
• Phân biệt Giới từ vs. Liên từ (Conjunction): Liên từ đẳng lập nối các thành tố ngang hàng có thể đổi vị trí; liên từ phụ thuộc nối các mệnh đề hoàn chỉnh trong câu phức; trong khi giới từ chỉ nối kết thành tố phụ vào thành tố chính trong đoản ngữ hoặc câu đơn.
• Phân biệt Giới từ vs. Từ chỉ hướng vận động trong tiếng Việt: Sử dụng mô hình 4 khả năng phân bố cú pháp của Nguyễn Tài Cẩn (1975) để phân định khi nào ra, vào, lên, xuống, về, sang, qua là động từ độc lập, khi nào là trợ từ/tiểu từ hướng tâm, và khi nào chuyển hóa thành giới từ chỉ không gian.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường nhận thức luận Hiện thực Phê phán kết hợp Cấu trúc - Chức năng luận (Structural-Functional Positivism). Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp Phân tích Đối chiếu Ngôn ngữ học (Contrastive Linguistic Analysis) làm trục phương pháp luận trung tâm, lấy tiếng Anh làm ngôn ngữ xuất phát (Source Language) để quy chiếu, đối chiếu với tiếng Việt là ngôn ngữ đích (Target Language).

Thiết kế nghiên cứu đa tầng bậc bao gồm:

• Cấp độ 1: Đơn vị từ tố và cấu tạo từ (Word/Morpheme level).
• Cấp độ 2: Cấp độ ngữ đoạn/giới ngữ (Phrase/PP level).
• Cấp độ 3: Cấp độ cấu trúc cú pháp câu (Sentence/Clause level).
• Cấp độ 4: Cấp độ liên kết diễn ngôn và văn bản (Discourse/Textual level).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt qua 4 bước kiểm chứng chéo (Triangulation):

1. Thu thập ngữ liệu văn bản gốc: Trích xuất song ngữ từ các tác phẩm văn học thế kỷ XX (Bernard Shaw, Ernest Hemingway, Tô Hoài...), văn bản báo chí đối ngoại, tài liệu chính trị - xã hội.
2. Khai thác hệ thống từ điển học: Đối chiếu định nghĩa và khung cú pháp từ Oxford Advanced Learner's Dictionary, Collins COBUILD English Guides (1990), Từ điển Anh - Việt, Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê), Từ điển từ công cụ tiếng Việt.
3. Áp dụng các thủ pháp biến đổi cú pháp (Linguistic Tests):
   • Thủ pháp thay thế (Substitution test).
   • Thủ pháp tỉnh lược (Deletion test).
   • Thủ pháp cải biến / hoán vị (Permutation & Transformation test).
   • Thủ pháp chuyển dịch bị động (Passive conversion test).
4. Phân tích diễn ngôn (Discourse Analysis): Đánh giá tần suất, ngữ cảnh và chức năng liên kết của giới từ trong phát ngôn thực tế.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       QUY TRÌNH PHÂN TÍCH NGỮ LIỆU ĐỐI CHIẾU                  |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  [Ngữ liệu văn bản Anh - Việt] + [Từ điển chuyên ngành] + [Dữ liệu người học] |
|                                      |                                        |
|                                      v                                        |
|             [Áp dụng các phép thử biến đổi ngôn ngữ học]                      |
|             * Thay thế  * Tỉnh lược  * Hoán vị  * Cải biến                    |
|                                      |                                        |
|                                      v                                        |
|     +--------------------------------+--------------------------------+       |
|     |                                                                 |       |
|     v                                                                 v       |
| [Phân tích Ngữ pháp - Cấu tạo]                             [Phân tích Ngữ nghĩa 14 Nhóm]
| * Đơn / Kép / Vị trí phân bố                               * Không gian, Thời gian, Nhân quả...
|     |                                                                 |       |
|     +--------------------------------+--------------------------------+       |
|                                      |                                        |
|                                      v                                        |
|                   [Phân tích Lỗi Thụ đắc & Ứng dụng Sư phạm]                  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Data và phân tích

Toàn bộ hệ thống giới từ tiếng Anh và tiếng Việt được thống kê, phân loại và lập bản đồ tương đương đối chiếu:

• Thống kê toàn diện hệ thống giới từ đơn và giới từ kép trong cả hai ngôn ngữ.
• Khảo sát sự phân bố ngữ cảnh của giới từ trong các mẫu phát ngôn đa dạng: câu có từ 1 đến 10 giới từ liên kết tầng bậc (dẫn chứng từ truyện của Hemingway với chuỗi 6–8 giới từ liên tiếp: "through... up and out into... between... of... to... on...").
• Xây dựng bảng phân loại 14 nhóm ngữ nghĩa chức năng với hàng trăm biến thể biểu đạt cụ thể, chứng minh độ tin cậy và giá trị nội tại (internal validity) của hệ thống dữ liệu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Quy luật cấu tạo và tính đối xứng hình thái: Luận án chỉ ra sự tương đồng về mô hình cấu tạo giới từ đơn và giới từ kép giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Tuy nhiên, giới từ kép tiếng Anh có công thức hóa chặt chẽ dựa trên danh từ trung tâm (Prep + N + Prep: in front of, in spite of, with regard to), trong khi giới từ kép tiếng Việt hình thành chủ yếu qua phương thức ghép hợp từ chỉ quan hệ hoặc từ chỉ hướng với thực từ (do nơi, bởi vì, đối với, thay vì).
2. Sự phân định dứt khoát giữa Phrasal Verbs và Prepositional Verbs: Luận án làm sáng tỏ ranh giới cú pháp phức tạp giữa động từ liên kết (verb + particle) và động từ ghép (verb + preposition) trong tiếng Anh bằng cơ chế di chuyển tân ngữ và chuyển hóa bị động:
   • Verb + Particle: Cho phép xen tân ngữ đại từ vào giữa (The pilot flew it in).
   • Verb + Preposition: Bắt buộc tân ngữ đứng sau giới từ (The passengers flew in it), đồng thời cụm [Prep + NP] có thể đảo lên đầu câu làm trạng ngữ (In the plane the passengers flew), điều bất khả đối với tiểu trạng từ.
3. Giải mã cơ chế ngữ pháp hóa của "Từ chỉ hướng vận động" trong tiếng Việt: Luận án giải quyết dứt điểm cuộc tranh luận kéo dài nhiều thập kỷ trong giới Việt ngữ học bằng cách phân lập 3 bậc hành chức của các từ ra, vào, lên, xuống, về, sang, qua, đến, tới:
   • Khi đứng độc lập làm vị từ chính: là Động từ vận động.
   • Khi đứng sau động từ không có bổ ngữ: là Tiểu từ hướng tâm / Trợ từ (Anh ta nhìn lên).
   • Khi đứng kèm bổ ngữ danh từ chỉ địa điểm: chuyển hóa thành Giới từ chỉ không gian (Anh ta nhìn lên trời, Tôi đi ra vườn).
4. Bản đồ đối chiếu 14 trường ngữ nghĩa chuyên sâu: Phân tích độ lệch trường nghĩa giữa hai ngôn ngữ:
   • Nhóm địa điểm & thời gian: Tiếng Anh phân định cực kỳ tinh tế theo chiều kích hình học không gian (1D, 2D, 3D tương ứng at, on, in), trong khi tiếng Việt thiên về tính tương đối và phụ thuộc vào điểm quy chiếu ngữ dụng (ở, tại, trên, trong).
   • Nhóm công cụ, phương tiện, cách thức: Tiếng Anh sử dụng đa dạng by, with, in, through, trong khi tiếng Việt có xu hướng tích hợp vào giới từ đa năng bằng, với, qua.
5. Hệ thống hóa bảng phân loại lỗi thụ đắc tiếng Anh của người Việt: Phát hiện và giải thích bản chất của 3 nhóm lỗi lớn:
   • Lỗi cấu trúc: Thừa/thiếu giới từ do thói quen dịch từng từ (word-by-word transfer); sắp xếp sai vị trí giới từ trong câu hỏi và mệnh đề quan hệ; dùng sai cách của đại từ sau giới từ (*between you and I* thay vì between you and me).
   • Lỗi ngữ nghĩa: Lựa chọn sai giới từ do sự không tương đương 1-1 giữa các trường nghĩa (angry with/at, arrive in/at dịch chung là "đến, tức giận với").
   • Lỗi tu từ và phong cách: Không phân biệt được sắc thái trang trọng và khẩu ngữ giữa giới từ đơn và giới từ kép (because vs. due to the fact that).

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                       BẢN ĐỒ ĐỐI CHIẾU 14 TRƯỜNG NGỮ NGHĨA GIỚI TỪ ANH - VIỆT                      |
+----+-----------------------+----------------------------------+------------------------------------+
| STT| TRƯỜNG NGỮ NGHĨA      | GIỚI TỪ TIẾNG ANH ĐIỂN HÌNH      | GIỚI TỪ TIẾNG VIỆT TƯƠNG ĐƯƠNG     |
+----+-----------------------+----------------------------------+------------------------------------+
| 1  | Không gian / Địa điểm | in, on, at, under, above, behind | ở, tại, trong, trên, dưới, sau     |
| 2  | Thời gian             | in, on, at, since, until, during | vào, lúc, từ, cho đến, trong khi   |
| 3  | Nguyên nhân           | because of, due to, owing to, for| vì, do, bởi, tại vì, do bởi        |
| 4  | Mục đích              | for, to, in order to, so as to   | để, cho, nhằm, vì                  |
| 5  | Cách thức             | by, in, with, like, as           | bằng, theo, như, với cách          |
| 6  | Công cụ / Phương tiện | with, by, by means of            | bằng, với, nhờ                     |
| 7  | Sự kích thích         | at, by, with                     | trước, vì, do                      |
| 8  | Ủng hộ / Phản đối     | for, with >< against             | ủng hộ, vì >< chống lại, phản đối  |
| 9  | Nhượng bộ             | in spite of, despite, for all    | mặc dù, bất chấp, dẫu cho          |
| 10 | Quy chiếu             | about, regarding, with regard to | về, đối với, xét về                |
| 11 | Ngoại lệ              | except, except for, but, besides | trừ, ngoại trừ, ngoài ra           |
| 12 | Chủ đề                | on, about, concerning            | về, xoay quanh, liên quan đến      |
| 13 | Thành phần / Chất liệu| of, from, out of                 | bằng, gồm có, từ                   |
| 14 | Phản ứng              | to, towards                      | đối với, trước, với                |
+----+-----------------------+----------------------------------+------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về lý luận ngôn ngữ học: Cung cấp khung lý thuyết thực nghiệm chuẩn xác cho các nghiên cứu đối chiếu hình thái - cú pháp giữa các ngôn ngữ biến hình Indo-European và ngôn ngữ đơn lập Đông Á (Austroasiatic/Vietic).
• Về phương pháp giảng dạy ngoại ngữ (TESOL / Dạy tiếng Việt cho người nước ngoài): Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế giáo trình chuyên đề về giới từ, xây dựng bài tập sửa lỗi giao thoa ngôn ngữ có mục tiêu (targeted remedial exercises).
• Về lý thuyết và thực hành dịch thuật (Translation Studies): Thiết lập các nguyên tắc chuyển dịch tương đương ngữ nghĩa - ngữ dụng cho giới ngữ trong biên dịch Anh - Việt và Việt - Anh, tránh lỗi dịch máy móc hoặc dịch thô.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những thành tựu học thuật xuất sắc, luận án có một số giới hạn tất yếu do bối cảnh công nghệ và điều kiện nghiên cứu năm 2001:

1. Quy mô và công nghệ xử lý ngữ liệu: Chưa ứng dụng được các công cụ ngôn ngữ học ngữ thể số hóa (Corpus Linguistics software) như AntConc, Sketch Engine hoặc các bộ ngữ thể điện tử hàng trăm triệu từ (BNC, COCA), dẫn đến việc xử lý ngữ liệu chủ yếu dựa trên kỹ thuật chọn mẫu thủ công.
2. Thiếu vắng kiểm định thống kê suy luận: Các phân tích tần suất chưa đi kèm các mô hình kiểm định thống kê phức tạp (như hồi quy đa biến, p-value hay độ tin cậy Cronbach's alpha) vốn thịnh hành trong các nghiên cứu định lượng sau này.
3. Phạm vi khảo sát ngữ liệu nói (Spoken Corpus): Ngữ liệu chủ yếu tập trung vào văn bản viết (literary, journalistic, political texts), chưa bao quát sâu sắc các biến thể ngữ dụng của giới từ trong giao tiếp khẩu ngữ đời thường.

Các hướng nghiên cứu tiếp nối kiến nghị mở rộng:

• Xây dựng mô hình tri nhận không gian (Cognitive Semantics & Image Schema) giải mã các ẩn dụ ý niệm (conceptual metaphors) của giới từ tiếng Anh và tiếng Việt.
• Ứng dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) xây dựng hệ thống tự động gán nhãn từ tính (POS tagging) và sửa lỗi giới từ tự động trong dịch máy (Machine Translation).
• Nghiên cứu thụ đắc ngôn ngữ theo trục dọc (Longitudinal SLA Studies) theo dõi tiến trình làm chủ giới từ của người học tiếng Anh qua các trình độ CEFR từ A1 đến C2.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của Nguyễn Cảnh Hoa đã tạo ra những tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Trở thành một trong những tài liệu tham khảo nền tảng, được trích dẫn rộng rãi trong các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ về ngôn ngữ học đối chiếu, ngữ pháp học tiếng Việt và lý luận dịch thuật tại Việt Nam.
• Cải cách giáo dục đại học: Định hình phương pháp giảng dạy ngữ pháp tương phản tại các khoa ngoại ngữ, khoa ngôn ngữ học thuộc các trường đại học lớn như Trường Đại học Ngoại ngữ (ĐHQGHN), Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM.
• Tác động ngành biên phiên dịch: Cung cấp cẩm nang lý thuyết chuẩn xác giúp dịch giả chuyên nghiệp xử lý các cấu trúc giới từ phức tạp trong văn bản pháp lý, ngoại giao và học thuật quốc tế.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận mô hình nghiên cứu đối chiếu chuẩn mực, hệ thống tài liệu tham khảo phong phú và phương pháp phân tích diễn ngôn ứng dụng.
• Giảng viên tiếng Anh và tiếng Việt: Sở hữu cơ sở dữ liệu phân tích lỗi toàn diện để nâng cao hiệu quả giảng dạy ngữ pháp và kỹ năng viết học thuật.
• Dịch giả chuyên nghiệp: Nắm vững các quy tắc chuyển dịch tương đương chức năng của giới ngữ giữa hai ngôn ngữ.
• Chuyên gia Ngôn ngữ học Tính toán (Computational Linguists): Khai thác các quy tắc cú pháp và bảng ánh xạ ngữ nghĩa phục vụ phát triển các thuật toán dịch máy và kiểm tra ngữ pháp tiếng Anh - Việt.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Mô hình Ngữ pháp Chức năng Hệ thống của M.A.K. Halliday (1985) và Lý thuyết Đoạn ngữ của Nguyễn Tài Cẩn (1975) vào việc giải mã bản chất giới từ tiếng Việt. Luận án khẳng định giới từ trong ngôn ngữ đơn lập không phải là thành tố ngoại biên mà là hư từ cú pháp nắm giữ vai trò liên kết văn bản (cohesive devices) và phân định các quan hệ ngữ nghĩa chiều sâu trong cấu trúc ngữ đoạn.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu tiền nhiệm?

So với các nghiên cứu đơn ngữ của Quirk et al. (1985) hay công trình của Đinh Thanh Huệ (1999), luận án đã thiết lập thành công hệ thống kiểm chứng chéo 4 chiều: đối chiếu song song cấu trúc hình thái – phân bố cú pháp – 14 trường nghĩa – phân tích lỗi thụ đắc thực tế, kết hợp các phép thử hoán vị và chuyển đổi bị động nghiêm ngặt.

3. Phát hiện bất ngờ nhất về mặt dữ liệu là gì?

Phát hiện mang tính đột phá là cơ chế phân hóa 3 chức năng cú pháp của nhóm Từ chỉ hướng vận động trong tiếng Việt (ra, vào, lên, xuống...). Nghiên cứu chỉ ra rằng các từ này chỉ chuyển hóa thực sự thành giới từ khi kết hợp với bổ ngữ không gian tĩnh/động, bác bỏ quan điểm đánh đồng tất cả các trường hợp xuất hiện sau động từ đều là giới từ hoặc động từ hao mòn.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp tường minh tiêu chí phân loại 14 nhóm ngữ nghĩa, hệ thống các bài test kiểm tra cú pháp (phép thay thế, tỉnh lược, cải biến cấu trúc), cùng bảng đối chiếu chi tiết các cặp giới từ tương đương Anh - Việt, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình trên các bộ ngữ liệu mới.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu dài hạn trong 10 năm tới?

Chương trình nghiên cứu dài hạn bao gồm việc số hóa dữ liệu sang cấu trúc Treebank song ngữ Anh - Việt, phát triển khung ngữ nghĩa tri nhận (Cognitive Construction Grammar) cho giới từ, và tích hợp các quy tắc đối chiếu vào mô hình trí tuệ nhân tạo xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Ngữ văn của tác giả Nguyễn Cảnh Hoa đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

1. Xác lập công trình đối chiếu toàn diện đầu tiên về ngữ pháp và ngữ nghĩa của giới từ tiếng Anh và tiếng Việt với cơ sở lý luận vững chắc.
2. Thống kê và chuẩn hóa hệ thống phân loại giới từ đơn và giới từ kép trong cả hai ngôn ngữ.
3. Giải quyết dứt điểm cuộc tranh luận học thuật về vị thế cú pháp của giới từ tiếng Việt và bản chất của từ chỉ hướng vận động.
4. Xây dựng bản đồ phân loại 14 trường ngữ nghĩa chức năng với độ chi tiết và tính ứng dụng cao.
5. Thiết lập hệ thống phân loại lỗi thụ đắc ngôn ngữ toàn diện, đóng góp trực tiếp cho công tác đào tạo ngoại ngữ và biên phiên dịch tại Việt Nam.

Công trình không chỉ củng cố nền tảng lý luận ngôn ngữ học đối chiếu mà còn mở ra những chân trời nghiên cứu mới cho ngôn ngữ học tri nhận và ngôn ngữ học tính toán trong thời đại hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DAI HOC QUOC GIA HA NOI • • • TRUdNG OAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN — go •;• G3 — NGUYEN CANH HOA NGHIEN CQU NGQ PHAP VA NOQ NGHTA CUA GI6I Tir TIENG ANH, 0 6 I CHIEU V6l TIENG VIET *^\ *^\ *^\ *^\ ^^\ f^\ 0^\ LUAN AN TIEN ST N G Q VAN Chuyen nganh: Ly luan ngon ngu Ma so: 5 04 08 Nguoi hirdug dan khoa hoc: Gs. NGUY£N MINH THUYET PGS. IRAN HlTU MANH ,'l I HA NOI-2001 L _: AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.c GIAI THiCH C H O VIET TAT VA KY HIEU {Sit dung trong luqn an) Adj ^ Tinh tir Adv = Trang tir Cn zz Chu ngO CN = Cong nguyen Dt = Danh tir Dt — Dong tir Etc zz van van H zz Hinh N = Danh tir Obj zz Tan ngiJ Prep zz Gidi tir P. P = Cum gidi tir VD zz Vidu Vn = Vi ngir O zz Thanh # zz Ndi vdi 0 zz Trdng, tinh luge ^ = Khac vdi zz Tuang duang vdi >< = Ddi lap ve y nghia -> = Cd the phat then thanh = zz Bang & = Va £ zz Bang Anh *s = Cau true khong the cd N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai MUG LUC '^ Trang phu bia * Ldi cam doan * Giai thich chir viet tat va ky hieu ^ Muc luc MO DAU Trang 1.

Gidi thieu de tai ciia luan an , 1 2. Tinh thai su ciiade tai 1 3. Cai mdi va y nghia ciia luan an 1 4. Muc dich va ddi tugng nghien ctin ciia luan an 2 5.

Phuang phapva tu lieu nghien cuu 4 6. Pham vi nghien cuTJ va cau true ciia luan an 6 Chuong 1 KHAI MIEM Gl6l Tl/ 1. VAN O E G I C J I T Q TRONG LY LUAN NGON N G Q HOC 9 1. G I 6 | TQ TRONG TIENG ANH HIEN OAI 12 1.

Vail de xac dinh diic die'm ciia gidi tir 12 1. Phan biet gidi tir vdi mot so tir loai khac 19 N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai 1. Phan bict vdi tie'u trang tir 19 1. Phan biet vdi lien tir 26 1.

Gidl T Q T R O N G TIENG VIET HIEN DAI 29 1. Van de xac dinh dac diem ciia gidi tir 30 1. Phan biet gidi tir vdi mot so tir loai de nham iSn 38 1. Phan biet vdi lien tir 38 1.

Phan biet vdi tir chi hudng van dgng 38 Tieu ket ChuoTig 2 b6\ CHIEU Gl6l VJ TIEMG AMH vai Giai TU TIEMG VIET VE bkc DIEM MGU PHAP 2. DO! CHliU VE CHLfC NANG N G Q PHAP 46 2. Nhirng diem gidng nhau 46 2. Nhirng diem khac nhau 48 2.

OOI CHIEU VE HOAT DONG TRONG LCJl NOI 50 2. Nhung die'm gidng nhau 50 2. Nhung •o diem khac nhau 68 2.001 CHIEU VEVITRI CUA GlOl TU TRONG CAU 74 2. Nhung die'm gidng nhau 74 N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai 2.

Nhirng diem khac nhau 77 2. o 6 l CHIEU VE CAU TAO 78 2. Cau tao ciia gidi tii'trong tieng Anh 78 2. Gidi tir dan 79 2.

Cau tao cua gidi tir trong tieng Viet 96 2. Gidi tir dan 96 2. Gidi tirkep 110 Tieu ket Chuong 3 DO! CfUlU Gl6l TU TllMG AMH V6l Gidl VJ TIEMG VIET VE i>AC DIEM MGU MGHIA 3. Do'l CHIEU CAC NHOM GICJl TQ CU THE 115 3.

Gidi tir chi dja diem 116 3. Gidi tir chi dia diem tieng Anh 116 3. Gidi tir chi dia diem tieng Viet 127 - 3. Gidi tir chi thai gian 13 N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai 3.

Gidi tir chi thdi gian tieng Anh 132 3. Gidi tir chi thdi gian tieng Viet 139 3. Gidi tir chi nguyen nhan 141 3. Gidi tir chi nguyen nhan tieng Anh 142 3.

Gidi tir chi nguyen nhan tieng Viet 146 3. Gidi tir chi muc dich 148 3. Gidi tir chi muc dich tieng Anh 148 3. Gidi tir chi muc dich tie'ng Viet 152 3.

Cac nhom khac 154 3. Nhdm gidi tir chi each thtic 155 3. Nhdm gidi tir chi cong cu 155 3. Nhdm gidi tir chi sukich thich 157 3.

Nhdm gidi tir chi sir ling ho, phan ddi 158 3. Nhdm gidi tir chi su nhuang bo 159 3. Nhdm gidi tir chi sir qui chieu 160 3. Nhdm gidi tir chi ngoai le 161 3.

Nhdm gidi tir chi chu de 163 3. Nhdm gidi tir chi thanh phiin 165 3. Nhdm gidi tir chi phan ung 166 Tieu ket N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai ChuoTi2 4 » UMG DUMG KET QUA MGHIEM CUU V A \ 0 VIEC I>HAM Tieu lOI cilA MGU6l VIET MAM Kril HOC GlOl VJ TIEMG AMH 4. CAC LOI VE cXu TRUC 171 4.

Ndi, vie't thie'u hoac thira gidi tir 171 4. Sap xe'p sai vi tri ciia gidi tir 174 4. Dimg sai dang thiic cua dai tir nhan xung sau gidi tir 175 4. Sir dung khong phan biet gidi tir dan va gidi tirkep 176 4.

CAC LOI VE NGHTA 177 4. L Chgn khong dung gidi tir can dung 177 4. Dich sai nghia cua gidi tir • 178 4. CAC LOI VE TU T Q 184 Tieu ket KET lUAM 188 TAI LIEU THAM KHAO 19 •> CAC TAC PHAM SJ DUNG DE PHAN TICH VA MINH HOA 203 N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai Ma DAU 1.

Gidl THIEU DE TAI CUA LUAN AN Luan an dat van de ''Nghien ciru ngir phap va ngir nghia cua gidi tir tie'ng Anh, ddi chieu vdi tie'ng Viet". Day la mot cong trinh ngdn ngii hoc ddi chieu, lay tieng Anh lam ngon ngir xua't phat de ddi chie'u vdi tieng Viet. TINH THdl SU CUA OE TAI Trong qua trinh nude ta hoi nhap kinh te', giao luu van boa vdi cac nudc^ so ngudi Viet hoc tieng Anh cung nhu ngudi cac nude ndi tieng Anh hoc tie'ng Viet ngay cang phat trien. So sach bao tieng Anh vao Viet Nam va sach bao tieng Viet xua't sang cac nude cung nhieu.

Mot trong nhung cai khd ddi vdi ngudi hoc va ngudi dich tie'ng Anh cung nhu tie'ng Viet la gidi tir. Tuy nhien, den nay van chua cd cong trinh nao ddi chieu gidi tir cua hai ngon ngii Anh, Viet. Viee nghien cuu, ddi chie'u gidi tir tieng Anh vdi gidi tir tieng Viet chang nhung la yen cau cap thiet ciia thuc tien ma con la yeu cau cap thiet ciia ly luan ngdn ngii' hoc. CAI M 6 | V A Y NGHTA CUA LUAN AN 3.

Ve tndt khoa hoc: N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai Cai mdi ve mat khoa hoc cua luan an nay la d chd luan an Ian dau tien ddi chieu mot each tuang ddi toan dien va day du dac diem ngir phap va ngir nghia cua gidi tir tieng Anh vdi gidi tir tieng Viet. Trong luan an ciia minh, Ian dau tien chung tdi se liet ke tat ca cac gidi tir dan va cac kieu ket hgp cua gidi tir vdi gidi tir, hoac gidi tir vdi cac tir loai khac de tao thanh gidi tir kep va cum gidi tir (prepositional phrases) trong tieng Anh cung nhu trong tieng Viet. Ve mat ung dung ket qua nghien ciru; Ket qua nghien cuu cua luan an cd the dugc ung dung trong viee giang day, bien soan cac giao trinh tie'ng Anh cho ngudi ndi tie'ng Viet va tie'ng Viet cho ngudi ndi tieng Anh. Thanh qua cua viee nghien cuna ciing se dugc ung dung trtjc tie'p trong cong tac bien dich va phien dich, gdp phan xay dung ca sd ly thuyet cho viee dich Anh - Viet, Viet - Anh.

Ngoai ra, ket qua nghien cuu cua luan an cung se gdp phan it hay nhieu vao viee nghien cuu gidi tir ndi chung. Nhtang phat hien, tim tdi, kien giai ve mdi quan he giira ngu nghia va tu duy va ve phan tich diln ngdn - dung hoc se giiip chung ta nhin nhan gidi tir trong tieng Anh va tieng Viet khong chi nhu nhung cong eta ngu phap boat dgng d cac cap do cau va cum tir ma edn d nhung cau true tren cau (vai trd lien ket van ban - cohesive devices). MUC DICH VA DOI T U O N G NGHIEN CCfU CUA LUAN AN Bat cu: ai it nhieu biet tieng Anh deu thira nhan mot thuc te khach quan .a hiiu hei cau trong tieng Anh deu cd gidi tir. Vidu: N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai ''The best speech in the world can be read in such a way as to set the audience laughing at it.

We have had enough o/that. So, in future, no speeches" [Bernard Shaw, AC, tr. (Bai dien van hay nhat tren ddi cung cd the doc theo mot each khien cho khan gia phi cudi. Chiing toi da biet ro dieu dd lam rod Vi vay, tir nay ve sau khong dien van gi het).

Cd cau cd mot, hai, ba gidi tir va tham chi cd cau cd de'n ngdt mudi gidi tir. Vi du: "Our way wound through pleasant looking bush U£ and out into the open between the two mountains and an a half 0 / a mile (o a mud and thatched village on a little low plateau" [Hemingway, ST, tr. Trong tie'ng Viet cung vay, trong mot cau, mot doan van, gidi tir cung dugc sir dung vdi tan suat rat cao. Vidij: "Ho treo tdd mot lang Meo nam a khua't du&i chan mot dam may tren dinh nui.

Nhung sot rugt qua khong the d tren dd dugc. Cac chi ban nhau, rdi chi cd bon Ifnh d Iqi, con cac chi chia nhau mdi ngudi mot ngii. tim dudng ve dudi lang de don tin" (To Hoai, Truyen Tay Bac, tr. Trong cii hai ngdn ngu Anh va Viet, ngoiii chirc nang ndi ciic thanh phiin trong cum tir, trong cau, gidi tir con cd kha nang the bien va khu biet cac mdi quan he ve thdi gian (time), dia diem (place), sd hiru (geniti\e), nguyen N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmai nhan (cause), ket qua (result), muc dich (purpose), chat lieu (material), phuang tien (means), each thuc (manner), phuang hudng (direction) v.

Dac biet, gidi tir trong ca hai ngon ngir tao ra kha nang md rong thanh phan cau, lam cho cau van mem mai, uyen chuyen ban. Gidi tir quan trong nhu vay nhung tie'c rang chua cd nhieu tac gia di sau nghien cuu mot each hoan chinh, toan dien ve dac trung ngir phap, ngir nghia ciia gidi tir tieng Anh, tieng Viet, dac biet d llnh vuc ddi chieu Anh-Viet. Chinh vi le dd, trong luan an ciia minh, chung toi cd nhiem vu di sau nghien ciin ban chat ngir phap, ngu nghia cua gidi tir tie'ng Anh tren ca sd ddi chie'u vdi gidi tir tie'ng Viet. Thong qua nhiing nghien cuu ciia minh, chiing toi mong mudn neu len dugc nhung dac diem tuang ddng, di biet giira hai ngdn ngu.