Nghiên Cứu Môi Trường Thích Hợp Nuôi Cấy Nấm Vân Chi Đỏ Hoang Dại Tại An Giang

Nghiên cứu môi trường tối ưu cho nuôi cấy nấm vân chi đỏ hoang dại tại An Giang, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen nấm quý.

• Tác giả: Trần Ngọc Diệu Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Lý Thị Thanh Thảo
• Trường học: Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh - Trường Đại học An Giang
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Môi Trường Nuôi Cấy Nấm Vân Chi Đỏ Tại An Giang
• Loại tài liệu: Chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• LỜI CAM KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. KHÁI QUÁT NẤM DƯỢC LIỆU
• 2.2. GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG CỦA NẤM
• 2.3. KHÁI QUÁT NẤM VÂN CHI
• 2.3.1. Nguồn gốc, phân loại
• 2.3.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo
• 2.3.3. Đặc điểm phân bố
• 2.3.4. Chu trình sống nấm Vân chi
• 2.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển sợi nấm Vân chi
• 2.3.6. Tác dụng dược tính của nấm Vân chi
• 2.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ SẢN XUẤT NẤM VÂN CHI TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu và sản xuất nấm Vân chi trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu sản xuất nấm Vân chi ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Thời gian và địa điểm
• 3.1.2. Nguyên vật liệu
• 3.1.3. Thiết bị và dụng cụ
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Thí nghiệm 1: Khảo sát môi trường nhân giống cấp 1
• 3.2.2. Thí nghiệm 2: Khảo sát môi trường nhân giống cấp 2
• 3.2.3. Thí nghiệm 3: Khảo sát môi trường phù hợp để nuôi trồng nấm
• 3.3. PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KHẢO SÁT MÔI TRƯỜNG NHÂN GIỐNG CẤP 1
• 4.2. KHẢO SÁT MÔI TRƯỜNG NHÂN GIỐNG CẤP 2
• 4.3. KHẢO SÁT MÔI TRƯỜNG PHÙ HỢP ĐỂ NUÔI TRỒNG NẤM
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ CHƯƠNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nấm Vân Chi Đỏ An Giang Tiềm Năng

Nghiên cứu về nấm Vân Chi Đỏ An Giang mở ra hướng đi mới trong việc khai thác nguồn dược liệu quý giá. Hiện nay, trên thế giới đã phát hiện hơn 2000 loài nấm, trong đó khoảng 80 loài có thể ăn được và nuôi trồng thành công. Nhiều loài nấm còn được sử dụng trong lĩnh vực dược liệu như nấm Linh chi, nấm Phục linh, nấm Vân chi, nấm Đầu khỉ. Sản lượng nấm thế giới đạt khoảng 25 triệu tấn/ năm, tốc độ tăng trưởng bình quân 7%- 10%/ năm. Nấm ăn không chỉ là thực phẩm giàu dinh dưỡng mà còn có nhiều đặc tính của biệt dược, có khả năng phòng và chữa bệnh. Đặc biệt, nấm Vân Chi Trametes sp. được biết đến với giá trị dược liệu cao, được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định môi trường nuôi cấy thích hợp cho nấm Vân Chi Đỏ hoang dại thu thập tại An Giang, nhằm khai thác tiềm năng dược liệu và phát triển quy trình nuôi trồng hiệu quả.

1.1. Giới thiệu chung về nấm dược liệu và tiềm năng ứng dụng

Trên thế giới có khoảng 250.000 loài nấm, trong đó gần 300 chủng nấm có giá trị dược liệu. Nấm được sử dụng theo phong tục dân gian và các bài thuốc Đông y. Trung Quốc là nước dùng nấm làm thuốc nhiều nhất. Các loài nấm như Linh chi, Phục linh, Trư linh, Lôi hoàn, Mã bột, Đông trùng Hạ thảo được sử dụng rộng rãi. Ngoài ra, các loài nấm ăn khác cũng mang lại tác dụng dược liệu. Ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới. Các loại thuốc chống ung thư hiện có trên thị trường không nhắm mục tiêu cụ thể và gây ra nhiều tác dụng phụ. Do đó phương pháp điều trị mới hiệu quả và ít độc hại là vô cùng cấp thiết. Hiện nay, một số nấm được đánh giá cao và rất được quan tâm do có đặc tính chống ung thư và có các hợp chất hoạt động.

1.2. Giá trị dinh dưỡng và dược tính của nấm Vân Chi Đỏ

Nấm ăn có chứa nhiều đại tố nguyên tố (K, Na, Ca, Fe, Al, Mg, Cu, Zn, S, Cl, P, Si,...). Chất lượng trong nấm thường vào khoảng 7% tính theo nấm khô. Các nấm mọc trên đất thường có chất lượng cao hơn các nấm mọc trên gỗ. Trong chất lượng của nấm, tiền tố K thường cao nhất (khoảng 50% trọng lượng chất lượng), tiếp theo là P, rồi đến Mn, Fe, S, Si, Na, Ca,... Đặc biệt trong nấm có sự hiện diện gần như đủ các loại acid amin, trong đó có 8 acid amin cần thiết cho người. Nấm giàu leucin và lysin là hai loại acid amin ít có trong ngũ cốc (Lê Duy Thắng, 2006). Nhiều loài nấm ăn có chức năng chữa bệnh như: nấm Mèo, nấm Đông cô, nấm Bào ngư,…

II. Vấn Đề Tại Sao Cần Nghiên Cứu Môi Trường Nuôi Nấm

Mặc dù nấm Vân Chi có nhiều tiềm năng dược liệu, nguồn nấm dược liệu quý này vẫn chưa được nghiên cứu và nuôi trồng rộng rãi. An Giang có điều kiện thuận lợi để trồng nấm, và nấm Vân Chi xuất hiện nhiều ở các vùng núi. Việc nghiên cứu và nuôi trồng nấm Vân Chi thành công sẽ có ứng dụng rất lớn. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định môi trường thích hợp để nuôi cấy nấm Vân Chi Đỏ hoang dại thu thập tại An Giang. Mục tiêu là tạo ra quy trình nuôi trồng hiệu quả, ổn định, đảm bảo chất lượng nấm dược liệu, và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về các sản phẩm từ nấm Vân Chi.

2.1. Thực trạng nghiên cứu và sản xuất nấm Vân Chi trên thế giới

Trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của nấm Vân chi lên khả năng miễn dịch của cơ thể người và tất cả các công trình đều có kết quả khẳng định tác dụng tăng cường miễn dịch của nấm này (Nguyễn Lân Dũng và cs, 2006). Theo các kết quả nghiên cứu, trong nấm Vân chi có chứa các hợp chất polysaccharid liên kết với protein với rất nhiều ưu điểm về dược lý, chính các polysaccharid này quyết định tác dụng tăng cường miễn dịch của nấm. Các hợp chất này gồm hai loại chính: PSP (Polysacchride peptide) và PSK (Polysacchride krestin) (Nguyễn Lân Dũng và cs, 2006).

2.2. Tình hình nghiên cứu và sản xuất nấm Vân Chi tại Việt Nam

Ở Việt Nam, nấm Vân chi sinh trưởng nhiều ở các tỉnh miền Bắc và miền Nam (Trịnh Tam Kiệt, 2011). Nấm Vân chi thuộc chi Trametes, trong y học Trung Quốc nó được gọi là Yunshi và tên tiếng Nhật là Kawaratake. Tên dân gian còn gọi là nấm Đuôi gà tây (Turkey Tail mushroom) bởi vì hình thái của nấm này nhìn giống như đuôi của con gà tây (Trịnh Tam Kiệt, 2011). Phân loại (Trịnh Tam Kiệt, 2011): Giới: Fungi Ngành: Basidomyceta Lớp: Agaricomycetes Bộ: Polyporaceae Chi: Trametes

III. Phương Pháp Xác Định Môi Trường Nuôi Cấy Nấm Vân Chi

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm để xác định môi trường nuôi cấy thích hợp cho nấm Vân Chi Đỏ. Các thí nghiệm được thực hiện tại phòng thí nghiệm trường Đại học An Giang từ tháng 2 năm 2021 đến tháng 5 năm 2021. Mẫu nấm được thu thập ở núi Cấm, Tịnh Biên, An Giang. Nghiên cứu bao gồm ba thí nghiệm chính: khảo sát môi trường nhân giống cấp 1, khảo sát môi trường nhân giống cấp 2, và khảo sát môi trường phù hợp để nuôi trồng nấm. Các môi trường khác nhau được thử nghiệm và so sánh dựa trên tốc độ lan tơ và thời gian lan tơ trung bình. Kết quả được phân tích thống kê để xác định môi trường tối ưu cho sự phát triển của nấm Vân Chi Đỏ.

3.1. Thí nghiệm 1 Khảo sát môi trường nhân giống cấp 1

Thí nghiệm một được thực hiện với bốn nghiệm thức lần lượt là PDA, PGA, RAPER, môi trường thạch pepton bổ sung bột ngô cho thấy nghiệm thức môi trường thạch pepton bổ sung bột ngô có tốc độ lan tơ trung bình nhanh nhất ở ngày thứ 7 là 9,42 cm.

3.2. Thí nghiệm 2 Khảo sát môi trường nhân giống cấp 2

Thí nghiệm hai được bố trí với bốn nghiệm thức NT1: 100% lúa, NT2: 95% lúa+ 5% cám, NT3: 95% lúa+ 5% bột ngô, NT4: 90% lúa+ 5% cám+ 5% bột ngô kết quả là NT4 có thời gian lan tơ trung bình 100% bình ngắn nhất là 6,1 ngày.

3.3. Thí nghiệm 3 Khảo sát môi trường phù hợp để nuôi trồng nấm

Thí nghiệm 3 được bố trí với 4 nghiệm thức: 100% mạt cưa, 95% mạt cưa+ 5% cám, 95% mạt cưa+ 5% bột ngô, 90% mạt cưa+ 5% cám+ 5% bột ngô cho thấy nghiệm thức 90% mạt cưa+ 5% cám+ 5% bột ngô được chọn vì có thời gian lan tơ trung bình 100% bịch phôi ngắn nhất là 27,7 ngày.

IV. Kết Quả Môi Trường Tối Ưu Cho Nấm Vân Chi Đỏ

Kết quả nghiên cứu cho thấy môi trường thạch pepton bổ sung bột ngô có tốc độ lan tơ trung bình nhanh nhất ở ngày thứ 7 là 9,42 cm. Đối với môi trường nhân giống cấp 2, nghiệm thức 90% lúa + 5% cám + 5% bột ngô có thời gian lan tơ trung bình 100% bình ngắn nhất là 6,1 ngày. Trong thí nghiệm khảo sát môi trường nuôi trồng, nghiệm thức 90% mạt cưa + 5% cám + 5% bột ngô cho thời gian lan tơ trung bình 100% bịch phôi ngắn nhất là 27,7 ngày. Các kết quả này cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng quy trình nuôi trồng nấm Vân Chi Đỏ hiệu quả tại An Giang.

4.1. Kết quả khảo sát môi trường nhân giống cấp 1

Bảng 6: Tốc độ sinh trưởng của hệ sợi nấm Vân chi đỏ trên 4 loại môi trường nhân giống cấp 1 . 22 Sự phát triển của hệ sợi nấm Vân chi đỏ sau 3 ngày trên 4 loại môi trường nhân giống cấp 1 . Sự phát triển của hệ sợi nấm Vân chi đỏ sau 5 ngày trên 4 loại môi trường nhân giống cấp 1 . Sự phát triển của hệ sợi nấm Vân chi đỏ sau 7 ngày trên 4 loại môi trường nhân giống cấp 1 .

4.2. Kết quả khảo sát môi trường nhân giống cấp 2

Bảng 7: Số ngày lan tơ 50% và 100% của nấm Vân chi đỏ trên 4 nghiệm thức môi trường nhân giống cấp 2 . 25 Sự phát triển của hệ sợi nấm Vân chi đỏ trên 4 loại môi trường nhân giống cấp 2 ở ngày thứ 6 sau khi cấy truyền .

4.3. Kết quả khảo sát môi trường phù hợp để nuôi trồng nấm

Bảng 8: Số ngày lan tơ 50% và 100% của nấm Vân chi đỏ trên 4 nghiệm thức . 28 Sự phát triển của hệ sợi nấm Vân chi đỏ trên 4 nghiệm thức ở ngày thứ 21 sau khi cấy truyền . Sự phát triển của hệ sợi nấm Vân chi đỏ trên 4 nghiệm thức ở ngày thứ 27 sau khi cấy truyền . 30

V. Ứng Dụng Thực Tế Nuôi Trồng Nấm Vân Chi Đỏ An Giang

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn trong việc phát triển quy trình nuôi trồng nấm Vân Chi Đỏ tại An Giang. Việc xác định môi trường nuôi cấy thích hợp giúp tối ưu hóa quá trình sinh trưởng và phát triển của nấm, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Quy trình nuôi trồng hiệu quả sẽ tạo ra nguồn cung ổn định về nấm dược liệu, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần phát triển kinh tế địa phương. Ngoài ra, việc nuôi trồng nấm Vân Chi Đỏ còn có thể tận dụng các nguồn phế phẩm nông nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường.

5.1. Tiềm năng phát triển quy trình nuôi trồng nấm Vân Chi Đỏ

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn trong việc phát triển quy trình nuôi trồng nấm Vân Chi Đỏ tại An Giang. Việc xác định môi trường nuôi cấy thích hợp giúp tối ưu hóa quá trình sinh trưởng và phát triển của nấm, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Ứng dụng trong sản xuất dược liệu và thực phẩm chức năng

Quy trình nuôi trồng hiệu quả sẽ tạo ra nguồn cung ổn định về nấm dược liệu, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần phát triển kinh tế địa phương. Ngoài ra, việc nuôi trồng nấm Vân Chi Đỏ còn có thể tận dụng các nguồn phế phẩm nông nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Nấm Vân Chi Đỏ Tương Lai

Nghiên cứu đã xác định được môi trường nuôi cấy thích hợp cho nấm Vân Chi Đỏ hoang dại thu thập tại An Giang. Kết quả này là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu và phát triển quy trình nuôi trồng hoàn chỉnh, từ đó khai thác tối đa tiềm năng dược liệu của nấm Vân Chi. Trong tương lai, cần tập trung vào việc tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của nấm, cũng như nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và tác dụng dược lý của nấm Vân Chi Đỏ.

6.1. Tổng kết kết quả nghiên cứu và ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã xác định được môi trường nuôi cấy thích hợp cho nấm Vân Chi Đỏ hoang dại thu thập tại An Giang. Kết quả này là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu và phát triển quy trình nuôi trồng hoàn chỉnh, từ đó khai thác tối đa tiềm năng dược liệu của nấm Vân Chi.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về nấm Vân Chi Đỏ

Trong tương lai, cần tập trung vào việc tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của nấm, cũng như nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và tác dụng dược lý của nấm Vân Chi Đỏ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nấm Vân chi (Trametes sp.) là một trong những loài nấm dược liệu quý được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền và hiện đại tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, các nước châu Âu và Bắc Mỹ. Các nghiên cứu y dược học hiện đại đã chứng minh trong quả thể và hệ sợi nấm Vân chi có chứa các phức hợp polysaccharide liên kết protein quý giá, đặc biệt là Polysaccharide Peptide (PSP) và Polysaccharide Krestin (PSK). Hai hợp chất này có khả năng kích thích hệ thống miễn dịch, ức chế sự phân chia của tế bào ung thư máu (Leukemia), tế bào biểu mô (Carcinoma), hỗ trợ giảm tác dụng phụ của hóa trị và xạ trị, đồng thời có hoạt tính kháng virus. Tại Việt Nam, nấm Vân chi phân bố tự nhiên ở nhiều vùng rừng núi, đặc biệt là khu vực Bảy Núi thuộc tỉnh An Giang. Tuy nhiên, nguồn nấm dược liệu bản địa này chủ yếu tồn tại ở dạng hoang dại, chưa được thuần hóa, phân lập và xây dựng quy trình nuôi trồng nhân tạo một cách bài bản. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Xác định môi trường thích hợp nuôi cấy nấm Vân chi đỏ hoang dại được thu thập tại An Giang" được thực hiện nhằm khai thác và bảo tồn nguồn gen quý tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu: Xác định được môi trường dinh dưỡng và cơ chất thích hợp cho sự sinh trưởng của hệ sợi nấm Vân chi đỏ hoang dại qua các giai đoạn nuôi cấy trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Khảo sát và lựa chọn môi trường thạch thích hợp cho quá trình nhân giống cấp 1 (phân lập và duy trì hệ sợi).
2. Khảo sát và xác định môi trường hạt tối ưu cho giai đoạn nhân giống cấp 2 (meo hạt).
3. Khảo sát cơ chất phối trộn từ phụ phẩm nông - lâm nghiệp phù hợp cho giai đoạn nuôi trồng nấm trên bịch phôi (nhân giống cấp 3).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chủng nấm Vân chi đỏ hoang dại thu thập tại vùng núi Cấm, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang, được lưu giữ dạng sợi thuần khiết tại phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Sinh học, Trường Đại học An Giang.
• Thời gian và không gian thực hiện: Đề tài được triển khai từ tháng 02/2021 đến tháng 05/2021 tại Khu thực hành – Thí nghiệm Công nghệ Sinh học, Khoa Nông nghiệp - Tài nguyên Thiên nhiên, Trường Đại học An Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân loại học nấm lớn, sinh lý dinh dưỡng nấm lớn (Basidiomycota) và quy trình công nghệ nuôi trồng nấm dược liệu:

• Khung lý thuyết và phân loại: Nấm Vân chi thuộc giới Fungi, ngành Basidiomycota, lớp Agaricomycetes, bộ Polyporales, họ Polyporaceae, chi Trametes. Vòng đời của nấm bắt đầu từ đảm bào tử nảy mầm hình thành hệ sợi sơ cấp đơn nhân, sau đó tiếp hợp tạo hệ sợi thứ cấp song nhân mang các cấu trúc móc (clamp connections). Trong giai đoạn sinh dưỡng, hệ sợi nấm hấp thụ nguồn Carbon (C), Nitrogen (N) và khoáng chất để tích lũy sinh khối; khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ kết hạch tạo quả thể dạng nan quạt, phân tầng đồng tâm, chất da hóa gỗ. Về mặt sinh hóa, nấm tích lũy hai hoạt chất sinh học chủ lực là PSP (tỷ lệ 90% polysaccharide và 10% peptide, phân tử lượng ~100 kDa) và PSK (tỷ lệ 62% polysaccharide và 38% protein, phân tử lượng 94–100 kDa).
• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Tất cả các thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 10 lần lặp lại cho mỗi nghiệm thức nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và loại trừ sai số ngẫu nhiên:
  • Thí nghiệm 1 (Nhân giống cấp 1): Khảo sát 4 loại môi trường thạch bán tổng hợp và tổng hợp (PDA, PGA, Raper, Thạch peptone bổ sung bột ngô) trong ống nghiệm thạch nghiêng.
  • Thí nghiệm 2 (Nhân giống cấp 2): Khảo sát 4 công thức cơ chất hạt lúa kết hợp phụ gia dinh dưỡng (100% lúa; 95% lúa + 5% cám; 95% lúa + 5% bột ngô; 90% lúa + 5% cám + 5% bột ngô) trong bình thủy tinh.
  • Thí nghiệm 3 (Môi trường nuôi trồng bịch phôi): Khảo sát 4 công thức phối trộn mạt cưa cao su và phụ gia (100% mạt cưa; 95% mạt cưa + 5% cám; 95% mạt cưa + 5% bột ngô; 90% mạt cưa + 5% cám + 5% bột ngô) đóng bịch túi PP trọng lượng ~1,2 kg.
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Theo dõi định kỳ chiều dài tơ nấm lan (cm) ở các mốc ngày thứ 3, 5, 7 đối với cấp 1; ghi nhận số ngày hệ sợi lan đạt 50% và 100% thể tích bình/bịch đối với cấp 2 và cấp 3. Dữ liệu thô được tổng hợp trên Microsoft Excel và xử lý thống kê bằng phần mềm Statgraphics Centurion XV thông qua phân tích phương sai (ANOVA), so sánh sự khác biệt giữa các nghiệm thức bằng phép thử Duncan và LSD ở mức ý nghĩa 5% (p < 0.05) và 1% (p < 0.01).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 làm rõ tính cấp thiết của việc nghiên cứu nấm dược liệu trong bối cảnh sản lượng nấm toàn cầu đạt khoảng 25 triệu tấn/năm với mức tăng trưởng 7%–10%/năm. Tác giả phân tích tiềm năng của nấm Vân chi đỏ thu thập tại An Giang, khẳng định việc xây dựng môi trường nhân giống thuần thục là tiền đề sống còn cho công nghệ nuôi trồng nhân tạo quy mô lớn. Chương này xác định rõ mục tiêu, 3 nội dung nghiên cứu trọng tâm và đối tượng thực nghiệm là chủng nấm Vân chi đỏ núi Cấm.

Chương 2: Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến nấm Vân chi:

• Khái quát giá trị dinh dưỡng và dược lý của nấm ăn, nấm dược liệu. Tác giả trích dẫn các bảng số liệu so sánh thành phần acid amin và hàm lượng khoáng chất/vitamin của nấm so với các nguồn thực phẩm truyền thống.
• Phân tích chi tiết đặc điểm hình thái học, chu trình sống và các yếu tố sinh thái tác động đến sự phát triển của hệ sợi (Trametes sp.) như nguồn dinh dưỡng C/N, độ pH, độ ẩm, độ thoáng khí và ánh sáng.
• Trình bày cấu trúc hóa học và cơ chế tác dụng sinh học của hai hợp chất polysaccharide liên kết protein là PSP (phân lập từ chủng COV-1) và PSK (phân lập từ chủng CM-101) trong việc hoạt hóa bổ thể, kích thích tế bào lympho T, tế bào NK và đại thực bào giải phóng các cytokine (IL-1, IL-2, IL-6, TNF).
• Tổng kết tình hình nghiên cứu nuôi trồng nấm Vân chi trên thế giới (Lâm Thụ Tiền, Samuel, Kuo Michael) và tại Việt Nam (Lê Xuân Thám, Trịnh Tam Kiệt, Nguyễn Lân Dũng, Nguyễn Thị Chính, Nguyễn Thị Bích Thùy, Nguyễn Diễm My, Trần Đức Tường, Hồ Thị Thu Ba).

Chương 3: Phương tiện và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 mô tả chi tiết quy trình chuẩn bị hóa chất, thiết bị phòng thí nghiệm (nồi hấp thanh trùng, tủ cấy vô trùng, cân điện tử, đèn UV) và phương pháp tiến hành 3 thí nghiệm:

• Quy trình cấp 1: Chuẩn bị 4 môi trường dinh dưỡng (PDA, PGA, Raper, Peptone bổ sung bột ngô). Môi trường được hấp khử trùng ở 121°C trong 10 phút, tạo ống nghiệm thạch nghiêng, cấy mô nấm thuần khiết trong điều kiện vô trùng và theo dõi tốc độ lan tơ ở các ngày 3, 5, 7.
• Quy trình cấp 2: Hạt lúa được vo sạch, luộc chín mềm nhưng không nứt vỏ, để ráo, phối trộn phụ gia (cám gạo, bột ngô) theo 4 tỷ lệ, hấp tiệt trùng 121°C (1 atm) trong 30 phút, cấy chuyền hệ sợi từ môi trường cấp 1 tốt nhất.
• Quy trình cấp 3: Mạt cưa cao su được tạo ẩm 60% bằng nước vôi, ủ đống 48 giờ, chỉnh ẩm độ đạt 65%–70%, ủ thêm 24 giờ, phối trộn phụ gia, đóng bịch PP (1,2 kg), thanh trùng 121°C trong 30 phút, cấy meo giống cấp 2 với tỷ lệ 2% trọng lượng chất nền và ủ tơ trong phòng tối thoáng mát.

Cấp nhân giống	Nghiệm thức 1 (NT1)	Nghiệm thức 2 (NT2)	Nghiệm thức 3 (NT3)	Nghiệm thức 4 (NT4)
Cấp 1 (Thạch)	Môi trường PDA	Môi trường PGA	Môi trường Raper	Thạch peptone + bột ngô
Cấp 2 (Hạt giống)	100% lúa	95% lúa + 5% cám	95% lúa + 5% bột ngô	90% lúa + 5% cám + 5% bột ngô
Cấp 3 (Nuôi trồng)	100% mạt cưa	95% mạt cưa + 5% cám	95% mạt cưa + 5% bột ngô	90% mạt cưa + 5% cám + 5% bột ngô

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 phân tích sâu các chỉ tiêu sinh trưởng thực nghiệm thông qua các bảng số liệu ANOVA và đánh giá hình thái cảm quan hệ sợi:

• Kết quả môi trường nhân giống cấp 1: Sự khác biệt về mức độ lan tơ giữa các nghiệm thức đạt độ tin cậy rất cao (p < 0.01 ở cả ba thời điểm theo dõi). Môi trường thạch peptone bổ sung bột ngô kích thích hệ sợi phát triển vượt trội nhờ cung cấp cân đối nguồn đạm hữu cơ peptone và khoáng vi lượng từ bột ngô.

Nghiệm thức	Mức lan tơ ngày 3 (cm)	Mức lan tơ ngày 5 (cm)	Mức lan tơ ngày 7 (cm)	Đặc điểm hình thái hệ sợi
PDA	2,57a	5,69a	8,30a	Tơ phát triển chậm, tơ bông dày
PGA	2,96b	6,05b	8,80b	Tơ phát triển tốt, nhanh nhưng mỏng
Raper	2,77ab	5,95ab	8,45ab	Tơ phát triển chậm, sợi tơ mỏng
Peptone + Bột ngô	3,47c	6,93c	9,42c	Tơ phát triển rất nhanh, bông dày đặc, bám sát môi trường
Mức ý nghĩa	**	**	**	-
Hệ số biến thiên (CV)	15,84%	9,53%	7,15%	-

• Kết quả môi trường nhân giống cấp 2: Nghiệm thức 4 (90% lúa + 5% cám + 5% bột ngô) cho thấy ưu thế vượt trội khi rút ngắn đáng kể thời gian lan tơ so với đối chứng 100% lúa (chỉ mất 3,2 ngày để đạt 50% và 6,1 ngày để lan kín 100% bình).

Nghiệm thức nhân giống cấp 2	Số ngày lan tơ 50% bình (ngày)	Số ngày lan tơ 100% bình (ngày)	Đánh giá cảm quan sợi tơ
100% lúa	10,4a	14,9d	Tơ phát triển chậm, hệ sợi mỏng
95% lúa + 5% cám	7,3b	13,3b	Tơ phát triển chậm, sợi tơ dày, tập trung
95% lúa + 5% bột ngô	9,1c	14,1c	Sợi tơ phát triển chậm và mỏng
90% lúa + 5% cám + 5% bột ngô	3,2a	6,1a	Tơ phát triển cực nhanh, dày đặc, dài, chắc khỏe
Mức ý nghĩa	**	**	-
Hệ số biến thiên (CV)	37,22%	30,04%	-

• Kết quả môi trường nuôi trồng nấm (bịch phôi mạt cưa): Nghiệm thức 4 (90% mạt cưa cao su + 5% cám + 5% bột ngô) thể hiện khả năng phân giải cơ chất gỗ tối ưu nhất, hệ sợi nấm ăn kín 100% bịch phôi chỉ trong 27,7 ngày, nhanh hơn 3,9 ngày so với nghiệm thức 100% mạt cưa cao su đơn thuần.

Nghiệm thức nuôi trồng	Số ngày lan tơ 50% bịch (ngày)	Số ngày lan tơ 100% bịch (ngày)	Đặc điểm hệ sợi trên bịch phôi
100% mạt cưa cao su	19,6b	31,6d	Tơ dày, tốc độ lan chậm
95% mạt cưa + 5% cám	18,8b	29,0b	Tơ mỏng, tốc độ lan tương đối nhanh
95% mạt cưa + 5% bột ngô	19,2b	30,3c	Tơ dày nhưng tốc độ lan chậm
90% mạt cưa + 5% cám + 5% bột ngô	17,9a	27,7a	Tơ phát triển dày đặc rõ rệt, trắng bông, lan nhanh nhất
Mức ý nghĩa	**	**	-
Hệ số biến thiên (CV)	5,90%	6,49%	-

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt ngắn gọn các thông số tối ưu cho 3 cấp nhân giống và đề xuất kiến nghị kéo dài thời gian nghiên cứu để theo dõi sự hình thành quả thể trên bịch phôi.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã xác lập thành công bộ thông số công nghệ chuẩn xác cho quy trình nuôi cấy hệ sợi nấm Vân chi đỏ hoang dại An Giang qua 3 cấp nhân giống:

• Môi trường nhân giống cấp 1: Xác định môi trường thạch peptone bổ sung bột ngô (20g bột ngô, 20g glucose, 1g KH2PO4, 0,5g MgSO4.7H2O, 1g peptone, 20g agar/lít) là môi trường tối ưu nhất, đạt đường kính tơ trung bình ở ngày thứ 7 là 9,42 cm, tơ mọc dày đặc và bám chắc.
• Môi trường nhân giống cấp 2: Xác định công thức hạt lúa 90% phối trộn 5% cám gạo và 5% bột ngô giúp tơ nấm bao phủ 100% bình meo chỉ trong 6,1 ngày (rút ngắn hơn 50% thời gian so với môi trường 100% hạt lúa truyền thống mất 14,9 ngày).
• Môi trường nuôi trồng cấp 3: Xác định công thức cơ chất 90% mạt cưa cao su + 5% cám gạo + 5% bột ngô (ủ ẩm 65%–70%) cho thời gian lan tơ phủ kín 100% bịch phôi nhanh nhất là 27,7 ngày với hệ tơ trắng bông, đồng đều.

Đóng góp của nghiên cứu: Đề tài đã thuần hóa thành công nguồn gen nấm Vân chi đỏ hoang dại tại vùng núi Cấm (An Giang) và tận dụng hiệu quả các nguồn phụ phẩm nông nghiệp sẵn có, giá thành rẻ tại Đồng bằng sông Cửu Long (lúa, cám gạo, bột ngô, mạt cưa cao su) để thiết lập công thức phối trộn dinh dưỡng tối ưu. Kết quả này cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng cho việc hoàn thiện quy trình sản xuất giống nấm dược liệu thương phẩm tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do khung thời gian thực hiện đề tài tốt nghiệp đại học tương đối ngắn (4 tháng, từ tháng 02/2021 đến tháng 05/2021) trong khi chu kỳ sinh trưởng của nấm gỗ kéo dài, nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở việc khảo sát sự sinh trưởng của hệ sợi sinh dưỡng và thời gian ăn kín bịch phôi, chưa thể theo dõi giai đoạn kích thích ra quả thể, năng suất sinh học thực tế cũng như chưa định lượng hàm lượng hoạt chất PSP/PSK trong quả thể thu hoạch.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi các bịch phôi đã lan kín tơ trong điều kiện nhà nuôi trồng để xác định các yếu tố kích thích ra quả thể (nhiệt độ, ẩm độ không khí, ánh sáng, độ thông thoáng), đánh giá năng suất quả thể nấm Vân chi đỏ và tiến hành phân tích thành phần dược tính nhằm kiểm chứng chất lượng dược liệu so với nấm mọc tự nhiên.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn cao đối với:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu viên thuộc các chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Nông học, Trồng trọt, Công nghệ Sau thu hoạch khi thực hiện các đề tài về phân lập, lưu giữ nguồn gen và nuôi trồng nấm dược liệu.
• Các cơ sở sản xuất meo giống và trang trại nuôi trồng nấm tại khu vực Tây Nam Bộ trong việc ứng dụng công thức bổ sung dinh dưỡng (bột ngô, cám gạo) để rút ngắn chu kỳ ủ tơ giống cấp 2 và cấp 3, tiết kiệm chi phí sản xuất.
• Phần đáng tham khảo nhất là Chương 3 (phương pháp xử lý và phối trộn cơ chất mạt cưa, chuẩn bị môi trường thạch peptone bổ sung bột ngô) và Chương 4 (các bảng phân tích phương sai ANOVA đối chứng tốc độ sinh trưởng sợi nấm).

Câu hỏi thường gặp

1. Môi trường nhân giống cấp 1 nào thích hợp nhất cho nấm Vân chi đỏ và tốc độ lan tơ đạt bao nhiêu?
Môi trường thạch peptone bổ sung bột ngô là môi trường tốt nhất, cho tốc độ lan tơ trung bình ở ngày thứ 3 đạt 3,47 cm, ngày thứ 5 đạt 6,93 cm và ngày thứ 7 đạt 9,42 cm, tơ mọc dày đặc và bám sát mặt thạch.

2. Công thức môi trường nhân giống cấp 2 (meo hạt) tối ưu gồm những thành phần nào và mất bao lâu để lan kín bình?
Công thức tối ưu gồm 90% hạt lúa + 5% cám gạo + 5% bột ngô. Thời gian lan tơ đạt 50% bình trung bình là 3,2 ngày và phủ kín 100% bình trong 6,1 ngày.

3. Cơ chất nuôi trồng (bịch phôi) tốt nhất được phối trộn theo tỷ lệ nào và thời gian ủ tơ mất bao nhiêu ngày?
Cơ chất nuôi trồng tốt nhất là 90% mạt cưa cao su + 5% cám gạo + 5% bột ngô (ẩm độ 65%–70%). Thời gian lan tơ đạt 50% bịch là 17,9 ngày và đạt 100% bịch phôi là 27,7 ngày.

4. Hai hoạt chất sinh học chính có giá trị dược liệu cao trong nấm Vân chi (Trametes sp.) là gì?
Đó là Polysaccharide Peptide (PSP) và Polysaccharide Krestin (PSK), có tác dụng điều hòa miễn dịch, ức chế sự phát triển của các khối u ung thư và hỗ trợ nâng cao thể trạng cho bệnh nhân.

5. Mẫu nấm Vân chi đỏ trong nghiên cứu được thu thập từ địa phương nào?
Mẫu nấm Vân chi đỏ hoang dại được thu thập tại khu vực núi Cấm, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang, sau đó được đưa về phân lập và lưu trữ tại phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Sinh học, Trường Đại học An Giang.

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của sinh viên Trần Ngọc Diệu Linh đã nghiên cứu thực nghiệm bài bản và xác định thành công các môi trường nuôi cấy thích hợp cho chủng nấm Vân chi đỏ hoang dại thu thập tại An Giang qua cả 3 cấp nhân giống. Sự kết hợp giữa cơ chất nền truyền thống với các phụ gia giàu dinh dưỡng như cám gạo và bột ngô đã giúp rút ngắn rõ rệt thời gian sinh trưởng của hệ sợi nấm ở cả dạng thạch (9,42 cm/7 ngày), dạng hạt (6,1 ngày/100% bình) và bịch phôi mạt cưa (27,7 ngày/100% bịch). Đây là công trình có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đặt nền móng kỹ thuật vững chắc cho việc hoàn thiện quy trình nuôi trồng nhân tạo loài nấm dược liệu quý này tại An Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, đã phát hiện trên 2.000 loài nấm, trong đó có khoảng 80 loài có thể ăn được và nuôi trồng thành công như nấm Mỡ, nấm Bào ngư, nấm Rơm, nấm Mộc nhĩ, nấm Kim châm, nấm Đùi gà,. và nấm sử dụng trong lĩnh vực dược liệu như nấm Linh chi, nấm Phục linh, nấm Vân chi, nấm Đầu khỉ,. Có trên 100 quốc gia/ vùng lãnh thổ trồng nấm, sản lượng nấm thế giới đạt khoảng 25 triệu tấn/ năm, tốc độ tăng trưởng bình quân 7%- 10%/ năm. Trung Quốc chiếm 53,79% tổng sản lượng của thế giới, Hoa Kỳ chiếm 7,61%, Nhật Bản chiếm 7,34% (Công Phiên, 2012).

Nấm ăn là một loại thực phẩm quý có giá trị dinh dưỡng cao. Hàm lượng protein (đạm thực vật) chỉ sau thịt, cá, rất giàu chất khoáng và acid amin không thay thế, các vitamin A, B, C, D, E,… không có các độc tố. Có thể coi nấm ăn như một loại “Rau sạch” và “Thịt sạch”. Ngoài giá trị dinh dưỡng, nấm ăn còn có nhiều đặc tính của biệt dược, có khả năng phòng và chữa bệnh như: làm hạ huyết áp, chống bệnh béo phì, chữa bệnh đường ruột, tẩy máu xấu.

Nhiều công trình nghiên cứu về y học xem nấm như là một loại thuốc có khả năng phòng chống bệnh ung thư (Nguyễn Hữu Đống và cs, 2000). Hiện nay, số người mắc bệnh ung thư ngày càng tăng, số người chết vì ung thư không giảm. Ung thư đang gây ra nỗi lo sợ cho toàn xã hội. Trong khi đó, nấm Vân Chi Trametes sp.

được biết đến là một trong các loài nấm có giá trị dược liệu tốt, đã và đang được sử dụng rộng rãi ở các nước như: Trung Quốc, Nhật Bản, các nước châu Âu, châu Mỹ Trong nấm Vân chi Trametes sp. có chứ các hợp chất polysaccharid liên kết với protein, gồm hai loại chính: PSP (Polysaccharid peptide) và PSK (Polysaccharid krestin). PSP và PSK có tác dụng ức chế nhiều loại tế bào ung thư như các tế bào biểu mô (Carcinoma), các tế bào ung thư máu (Leukemia). Các loại hợp chất này được coi là có khả năng chữa trị ung thư, tăng miễn dịch cơ thể, chống các phản ứng phụ của xạ trị và hóa trị, ức chế sự nhân lên của HIV (Nguyễn Thị Bích Thùy, 2014).

Tuy nhiên nguồn nấm dược liệu quý còn nhiều nhưng chưa được nghiên cứu và nuôi trồng rộng rãi. An Giang là một tỉnh có điều kiện thuận lợi để trồng nấm, nấm Vân chi lại xuất hiện nhiều ở các vùng núi An Giang, nên việc nghiên cứu và nuôi trồng nấm Vân chi thành công sẽ có ứng dụng rất lớn. Ngoài ra trong nghiên cứu cho thấy nấm Vân chi có nhiều hợp chất kháng ung thư hiệu quả. 1 Xuất phát từ các lý do trên nên đề tài “Xác định môi trường thích hợp nuôi cấy nấm Vân chi đỏ hoang dại được thu thập tại An Giang” được thực hiện.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xác định được môi trường thích hợp nuôi cấy nấm Vân chi đỏ trong điều kiện phòng thí nghiệm.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Khảo sát môi trường phân lập nấm Vân chi đỏ.

Khảo sát môi trường cấy truyền dạng hạt. Khảo sát môi trường phù hợp để nuôi trồng nấm.4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Nấm Vân chi đỏ hoang dại được thu thập ở An Giang. 2 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 KHÁI QUÁT NẤM DƯỢC LIỆU Trên thế giới có khoảng 250.000 loài nấm, trong đó gần 300 chủng nấm có giá trị dược liệu, nhưng hiện nay con người thực sự dùng làm thuốc chỉ 20- 30 chủng nấm. Nấm được sử dụng làm theo phong tục dân gian và các bài thuốc Đông y.

Trung Quốc là nước dùng nấm làm thuốc nhiều nhất và gồm nhiều loại nấm như: Linh chi, Phục linh, Trư linh, Lôi hoàn, Mã bột, Đông trùng Hạ thảo,. Ngoài ra với hướng nghiên cứu dinh dưỡng trị liệu để phòng và điều trị bệnh thì đa số các loài nấm ăn khác đều ít nhiều mang lại tác dụng dược liệu của nấm (Đinh Xuân Linh và cs, 2008). Ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới. Các loại thuốc chống ung thư hiện có trên thị trường không nhắm mục tiêu cụ thể và gây ra nhiều tác dụng phụ và biến chứng trong điều trị lâm sàng của các dạng ung thư khác nhau, do đó phương pháp điều trị mới hiệu quả và ít độc hại là vô cùng cấp thiết.

Hiện nay, một số nấm được đánh giá cao và rất được quan tâm do có đặc tính chống ung thư và có các hợp chất hoạt động. Nhiều thử nghiệm lâm sàng đã được tiến hành để đánh giá lợi ích của việc sử dụng các chế phẩm thương mại có chứa chiết xuất nấm dược liệu trong điều trị ung thư choc ho thấy tiềm năng của của nấm trong việc hỗ trợ điều trị ung thư. Nấm được dùng để hỗ trợ hóa trị và xạ trị do giảm các tác dụng phụ của bệnh ung thư, chẳng hạn như buồn nôn, ức chế tủy xương, thiếu máu và giảm sức đề kháng (Nguyễn Thị Liên Thương và cs, 2018).2 GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG CỦA NẤM Nấm ăn có chứa khá nhiều đại tố nguyên tố (K, Na, Ca, Fe, Al, Mg, Cu, Zn, S, Cl, P, Si,. Chất lượng trong nấm thường vào khoảng 7% tính theo nấm khô.

Người ta nhận thấy các nấm mọc trên đất thường có chất lượng cao hơn các nấm mọc trên gỗ. Một số nấm ăn có chất lượng không cao, chẳng hạn như nấm Coprinus atramentarius (16,8- 20,1%), nấm Termimomyces albuminosis (25- 27%). Trong chất lượng của nấm, tiền tố K thường cao nhất (khoảng 50% trọng lượng chất lượng), tiếp theo là P, rồi đến Mn, Fe, S, Si, Na, Ca,. Đặc biệt trong nấm có sự hiện diện gần như đủ các loại acid amin, trong đó có 8 acid amin cần thiết cho người.

Nấm giàu leucin và lysin là hai loại acid amin ít có trong ngũ cốc (Lê Duy Thắng, 2006). Tương tự như hầu hết các loại rau cải, nấm là nguồn sử dụng rất tốt. Nấm rơm được ghi nhận là giàu K, Na, Ca, P và Mg, chúng chiếm khoảng 56- 70% 3 lượng tro tổng cộng (Lê Duy Thắng, 2006). Nhiều loài nấm ăn có chức năng chữa bệnh như: nấm Mèo, nấm Đông cô, nấm Bào ngư,… Nấm Mèo được người Trung Hoa sử dụng như một vị thuốc có chức năng giải độc chữa táo bón và rong huyết.

Nấm Đông cô ngoài việc bồi bổ cơ thể, tăng cường sức lực, còn làm giảm cholesterol trong máu, nhất là chất leutinan, một chất có tác dụng chống ung thư. Nấm Bào ngư chứa nhiều acid folic hơn cả rau và thịt, nên có thể dùng để chữa trị bệnh thiếu máu. Riêng hàm lượng chất béo (lipid) và tinh bột thấp, phù hợp cho những người tiểu đường và cao huyết áp (Lê Duy Thắng, 2006). Bảng 1: Hàm lượng vitamin và chất khoáng Nấm Acid Ribof- Thia- Acid Iron Canxi Phos- nicotinic lavin min ascobic pho Trứng 0,1 0,31 0,4 0 2,5 50 210 Nấm mỡ 42,5 3,7 8,9 26,5 8,8 71 912 Nấm 54,9 4,9 7,8 0 4,5 12 171 hương Nấm sò 108,7 4,7 4,8 0 15,2 33 1348 Nấm rơm 91,9 3,3 1,2 20,2 17,2 71 677 Đơn vị tính: mg/100g chất khô.

(Nguyễn Hữu Đống và cs, 2000) 4 Bảng 2: Thành phần acid amin (amino acid) Nấm Lizin Hist- Argin- Theo- Valin Meth- Isoeu- Lơxin idin in min ionin lơxin Trứng 913 295 790 616 859 406 703 1.193 Nấm 527 179 446 366 420 126 366 580 mỡ Nấm 174 87 348 261 261 87 218 348 hương Nấm 321 87 306 264 391 90 2.666 390 sò Nấm 384 187 366 375 607 80 491 312 rơm Đơn vị tính: mg/ 100g chất khô.3 KHÁI QUÁT NẤM VÂN CHI (Nguyễn Hữu Đống và cs, 2000) 2.1 Nguồn gốc, phân loại Nấm Vân chi Trametes sp. là một loài nấm dược liệu được sử dụng ở nhiều nước châu Á và là loài sinh trưởng khắp nơi trên thế giới. Ở Việt Nam, nấm Vân chi sinh trưởng nhiều ở các tỉnh miền Bắc và miền Nam (Trịnh Tam Kiệt, 2011). Nấm Vân chi thuộc chi Trametes, trong y học Trung Quốc nó được gọi là Yunshi và tên tiếng Nhật là Kawaratake.

Tên dân gian còn gọi là nấm Đuôi gà tây (Turkey Tail mushroom) bởi vì hình thái của nấm này nhìn giống như đuôi của con gà tây (Trịnh Tam Kiệt, 2011). Phân loại (Trịnh Tam Kiệt, 2011): Giới: Fungi Ngành: Basidomyceta Lớp: Agaricomycetes Bộ: Polyporaceae Chi: Trametes 5 2.2 Đặc điểm hình thái, cấu tạo Hình 1: Nấm Vân chi đỏ ( Trần Ngọc Diệu Linh, 2021) Vân chi là là loại nấm hằng năm, không cuốn, phát triển một bên. Khi non, quả thể có dạng nhiều u lồi tròn, mọc thành dạng vành với mép tán màu trắng hay trắng kem. Nấm trưởng thành có dạng quả, chất da hóa gỗ.

Quả thể hình nan quạt có nhiều vấn đồng tâm, chồng chất xen kẽ nhau như lợp ngói, nhìn rất giống đuôi gà tây đang xòe. Mũ nấm mỏng, phẳng hoặc hơi quăn hình bán nguyệt, mọc thành cụm đường kính từ 1- 8 cm, dày khoảng 0,1- 0,3 cm. Mặt trên tại nấm có lớp lông mịn, mềm như nhung, có màu sắc rất khác nhau từ đen, nâu, xám, xanh đến đỏ, trắng hay vàng nhạt. Nấm có nhiều màu sắc như đuôi gà tây.

Quả thể có dạng hình quạt mọc phủ từng lớp trên thân cây mục. Mặt nấm trên cùng thường có những màu nâu, trắng, xám hay xanh lam, mặt dưới trắng có mang những bào tử nhỏ. Màu sắc của nấm Vân chi phụ thuộc vào môi trường và hệ số di truyền. Mặt dưới tai nấm màu trắng, màu kem hay hơi xám có hàng ngàn ống nhỏ.

Tất cả các chủng Vân chi đều có các ống nhỏ mặt dưới, đây là đặc điểm phân biệt nấm Vân chi với nấm Stereum hissutum. Các ống này rất nhỏ, khoảng 4- 5 ống/ mm, có vách ngăn ngang dày. Miệng ống tròn hoặc hơi tròn. Các ống này giúp gia tăng diện tích mang bào tử.

Thịt nấm màu trắng hoặc trắng kem, gồm nhiều sợi dày 0,6- 2,5 mm (Nguyễn Lân Dũng và cs, 2006).3 Đặc điểm phân bố Nấm Vân chi là một loại nấm hiếu khí thường được tìm thấy quanh năm trên các khúc gỗ, gốc cây, thân cây và cành cây (Gerhardt, 2000). Nấm xảy ra ở khắp các vùng ôn đới rừng Châu Âu, Châu Á và vùng Bắc Mỹ. Nó được cho là loại nấm sợi phổ biến nhất ở bán cầu Bắc (Gerhardt, 2000). 6 Ở Việt Nam, nấm Vân chi thường dễ tìm thấy nhất vào mùa mưa.

Chu trình sống nấm Vân chi Đảm bào tử nảy mầm cho sợi sơ cấp. Hai sợi sơ cấp khác nhau kết hợp cho sợi thứ cấp. Sợi thứ cấp phát triển thành mạng sợi. Trong điều kiện thuận lợi mạng sợi sẽ kết hạch tạo tiền quả thể (nụ nấm).