MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tiền và các khoảng tƣơng đƣơng tiền là chỉ tiêu quan trọng trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp, yếu tố cơ bản nhất của chỉ tiêu này là nhằm thể hiện khả năng thanh khoản trong thời gian ngắn của doanh nghiệp để ứng phó với các nhu cầu vốn cần thiết. Nhƣng liệu việc nắm giữ tiền chỉ nhằm mục đích bảo hiểm rủi ro ngắn hạn nhƣ vậy hay việc này còn có tác động đến các yếu tố khác của doanh nghiệp nhƣ kết quả hoạt động kinh doanh hay không. Trong bối cảnh 10 năm trở lại đây, thị trƣờng tài chính Việt Nam mới bắt đầu phát triển, các sàn giao dịch chứng khoán đƣợc thành lập, tuy nhiên các công cụ phân tích phát triển chƣa đủ mạnh, các công cụ phái sinh chƣa đƣợc áp dụng rộng rãi và các học thuyết nghiên cứu kinh tế chƣa đƣợc đầu tƣ đúng mức.
Từ những yếu tố chƣa hoàn chỉnh đó, các doanh nghiệp trong nƣớc chƣa có cơ chế hợp lý để xác định lƣợng tiền cần lƣu giữ và lƣợng tiền cần đem đi xúc tiến đầu tƣ, việc đầu tƣ quá nhiều sẽ khiến cho doanh nghiệp bị hạn chế về lƣợng tiền nắm giữ dẫn đến vấn đề về rủi ro thanh khoản khi có biến cố xảy ra, ngƣợc lại, nếu nắm giữ tiền quá nhiều sẽ đƣa đến tình trạng ứ đọng vốn và bỏ lỡ những cơ hội sinh lời có thể có của doanh nghiệp. Về mặt kinh tế học, trong thị trƣờng hoàn hảo của Modigliani-Miller, việc nắm giữ một lƣợng tiền lớn dù là để đầu tƣ hay bảo hiểm rủi ro là không cần thiết bởi vì các doanh nghiệp có thể dễ dàng vay vốn từ thị trƣờng mà không tốn bất kỳ chi phí giao dịch nào khác. Tuy nhiên, thực tế không đƣợc hoàn hảo nhƣ Modigliani-Miller miêu tả, rất nhiều nghiên cứu khoa học đã cho thấy rằng các doanh nghiệp duy trì một lƣợng tiền trong cơ cấu tài chính của mình. Ví dụ, nghiên cứu của Kalcheva và Lins (2003), cho thấy rằng các Luan van 2 công ty duy trì trung bình 16% tổng tài sản của họ là tiền và các khoản tƣơng đƣơng tiền.
Ferreira và Vilela (2004) nhận thấy rằng tỷ lệ đó bình quân là 15% và nghiên cứu của Guney (2003) nhận thấy rằng tỷ lệ đó là 14%. Điểm qua một vài quốc gia riêng biệt, nghiên cứu của Guney (2003) cho thấy tỷ lệ tiền nắm giữ so với tổng tài sản đối với các công ty của Pháp là 12.3 % và các công ty của Anh là 10. Nghiên cứu của Dittmar (2007) cho thấy rằng tỷ lệ này là 11.1% đối với các công ty của Pháp, 8.1 % đối với các công ty Anh và 6.4% đối với các công ty Mỹ. Việc nắm giữ tiền thật sự là một vấn đề khiến các chủ doanh nghiệp băn khoăn và có thể ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt động của các doanh nghiệp, chúng ta có thể thấy đƣợc tầm quan trọng của vấn đề này qua rất nhiều bài nghiên cứu đƣợc thực hiện trên thế giới.
Do đó, tác giả quyết định thực hiện đề tài “Nghiên cứu mối quan hệ giữa chính sách nắm giữ tiền mặt và lợi nhuận vốn cổ phần của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam”, từ đó đƣa ra một cơ sở lý luận hợp lý cho việc lập kế hoạch sử dụng tiền của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu Việc quyết định nắm giữ tiền từ trƣớc tới nay là một vấn đề làm đau đầu các nhà quản trị tài chính của công ty, liệu nên sử dụng tiền để đầu tƣ vào các cơ hội đầu tƣ nhằm kiếm lời nhƣng phải gánh chịu rủi ro thanh khoản hay nên giữ tiền trong tay để bảo hiểm rủi ro nhƣng phải gánh chịu các chi phí cơ hội của việc bỏ qua các cơ hội đầu tƣ. Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đi vào xem xét các yếu tố đƣợc xem nhƣ là động lực thúc đẩy các doanh nghiệp nắm giữ tiền. Một trong các yếu tố quan trọng mà mục tiêu của bài nghiên cứu hƣớng đến là lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng.
Lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng của cổ phiếu có ảnh hƣởng đến việc nắm giữ tiền của các công ty nhƣ thế nào đã đƣợc nghiên cứu bởi Palazzo (2011), Luan van 3 đồng thời Palazzo còn kiểm định thực nghiệm lý thuyết này đối với các công ty niêm yết tại Mỹ, nghiên cứu của ông đƣa đến kết luận rằng có tƣơng quan dƣơng giữa tiền nắm giữ và lợi nhuận cốn cổ phần kỳ vọng trong tƣơng lai. Điều này là một động lực để học viên áp dụng lý thuyết này vào thị trƣờng Việt Nam nhằm kiểm chứng tác động của lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đến việc nắm giữ tiền của các doanh nghiệp trong đa số các ngành nghề của Việt Nam. Tại Việt Nam đã có nhiều bài nghiên cứu về tác động của các yếu tố đến tiền nắm giữ của doanh nghiệp, đa số là sử dụng các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính của công ty, tuy nhiên chƣa có bài nghiên cứu nào xem xét tác động từ bên ngoài nhƣ yếu tố lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng, do đó mục tiêu của bài nghiên cứu nhằm xem xét, đánh giá và phân tích ảnh hƣởng của lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đến tiền nắm giữ của doanh nghiệp. Bài nghiên cứu hƣớng đến mục tiêu trả lời câu hỏi nghiên cứu sau: Lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng có ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt nam hay không? 3.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đề tài của bài nghiên cứu là “Nghiên cứu mối quan hệ giữa chính sách nắm giữ tiền mặt và lợi nhuận vốn cổ phần của các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam”, lợi nhuận vốn cổ phần ở đây không phải là lợi nhuận đƣợc lấy trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp mà là lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đối với chứng khoán của doanh nghiệp, là kỳ vọng của nhà đầu tƣ đối với triển vọng phát triển trong tƣơng lai của doanh nghiệp; và tiền ở đây đƣợc hiểu là tiền và các khoảng tƣơng đƣơng tiền, dễ chuyển đổi thành tiền mặt. Ngoài ra, giới hạn nghiên cứu của tác giả chỉ ở một khía cạnh cụ thể là tác động một chiều của lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đến tiền nắm giữ của doanh nghiệp. Trong thực tế, sẽ không có tác động độc lập của chỉ Luan van 4 một yếu tố lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đến tiền nắm giữ của doanh nghiệp, mà còn có rất nhiều yếu tố khác tác động đến tiền nắm giữ.
Do đó, với mục tiêu chỉ tập trung nghiên cứu tác động của lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đến tiền nắm giữ, tác giả sẽ nghiên cứu mối quan hệ này dựa trên bối cảnh nhiều yếu tố cùng tác động đến tiền nắm giữ của doanh nghiệp trong đó có yếu tố lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng, các yếu tố còn lại đƣợc xem nhƣ biến kiểm soát. Ngoài ra, các nội dung liên quan đến chính sách nắm giữ tiền mặt sẽ đƣợc trình mày ở Phần bàn luận kết quả nghiên cứu, tác giả không trình bày lý thuyết về chính sách nắm giữ tiền của doanh nghiệp mà từ kết quả nghiên cứu tác giả sẽ phân tích thực tế về các chính sách nắm giữ tiền của doanh nghiệp từ góc độ các nhà quản lý, làm thế nào để có chính sách nắm giữ tiền tối ƣu, và các cách nhìn nhận về chính sách nắm giữ tiền đó từ góc độ các nhà đầu tƣ để có thể đƣa ra quyết định đầu tƣ hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu tác động của lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng và các yếu tố khác đến việc nắm giữ tiền của doanh nghiệp, với chỉ tiêu đại diện cho lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng là biến độc lập, các chỉ tiêu đại diện cho các yếu tố khác là các biến kiểm soát và chỉ tiêu đại diện cho tiền nắm giữ là biến phụ thuộc, tác giả sử dụng dữ liệu của 117 doanh nghiệp niêm yết trên các thị trƣờng giao dịch chứng khoán tại Việt Nam bao gồm các sàn HOSE, HNX hoạt động tại tất cả các lĩnh vực trừ các công ty tài chính và các công ty dịch vụ công cộng trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến năm 2014. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính kết hợp với nghiên cứu định lƣợng.
- Quá trình nghiên cứu đƣợc thực hiện gồm có 2 giai đoạn: Luan van 5 + Nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc nắm giữ tiền của doanh nghiệp, xác định lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng. + Nghiên cứu tác động của lợi nhuận vốn cổ phần kỳ vọng đến việc nắm giữ tiền của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2010-2014. - Sau khi thu thập dữ liệu, tiến hành xử lý, phân tích dữ liệu nghiên cứu bằng phần mềm STATA. Tiếp theo sẽ thực hiện các phân tích: thống kê mô tả, phân tích phƣơng sai và phân tích hồi quy bội; và thực hiện các kiểm định mô hình và kiểm định lựa chọn mô hình.
Tiến trình thực hiện đề tài nghiên cứu bao gồm các bƣớc sau: - Bƣớc 1: Nghiên cứu và tổng hợp tất cả những cơ sở lý thuyết liên quan đến việc nắm giữ tiền và lợi nhuận vốn cổ phần của doanh nghiệp. - Bƣớc 2: Dựa vào thực trạng của Việt Nam lựa chọn và điều chỉnh mô hình phù hợp. - Bƣớc 3: Xây dựng khung nội dung trình bày cho đề tài. - Bƣớc 4: Thu thập số liệu sơ cấp.
- Bƣớc 5: Xử lý dữ liệu theo mô hình lựa chọn, chạy mô hình. - Bƣớc 6: Kiểm định mô hình. - Bƣớc 7: Hoàn thiện mô hình nghiên cứu và đƣa ra kết luận. Bố cục đề tài Đề tài nghiên cứu đƣợc trình bày gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan lý thuyết Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu Chƣơng 4: Bàn luận kết quả nghiên cứu Luan van 6 6.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nắm giữ tiền là một trong những đề tài đƣợc nghiên cứu thực nghiệm rất nhiều trên thế giới, vẫn đề nắm giữ tiền của doanh nghiệp luôn bị ảnh hƣởng bởi rất nhiều yếu tố nhƣ triển vọng phát triển, cơ cấu nguồn vốn, lợi nhuận, quy mô của công ty, chi tiêu vốn… Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới đã kiểm chứng vẫn đề đó bằng nhiều mô hình khác nhau.