Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ trên địa bàn huyện vị xuyên tỉnh hà giang, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Trần Thị Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Khánh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ trên địa bàn huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục sơ đồ, hình, đồ thị
• 1.4. Danh mục hộp
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.7. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.8. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.9. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.10. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.10.1. Một số khái niệm, phân loại di cư
• 1.10.2. Lý thuyết phân tích về vấn đề di cư
• 1.10.3. Nguyên nhân thúc đẩy sự gia tăng di cư tự do của lao động nông thôn
• 1.10.4. Ảnh hưởng của di cư lao động
• 1.11. Cơ sở thực tiễn
• 1.11.1. Tình hình lao động di cư trên thế giới
• 1.11.2. Tình hình lao động di cư ở Việt Nam
• 1.11.3. Bài học kinh nghiệm rút ra
• 1.12. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 1.12.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.12.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 1.12.4. Sơ đồ khung phân tích của đề tài
• 1.12.5. Chọn điểm nghiên cứu
• 1.12.6. Phương pháp thu thập thông tin
• 1.12.7. Phương pháp xử lý và tổng hợp thông tin
• 1.12.8. Phương pháp phân tích thông tin
• 1.12.9. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.13. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.13.1. Khái quát tình hình chung về di cư lao động theo mùa vụ trên địa bàn huyện Vị Xuyên
• 1.13.2. Tình hình di cư mùa vụ của lao động nông thôn huyện
• 1.13.3. Một số thông tin về các hộ gia đình ở các thôn điều tra
• 1.13.4. Thông tin về lao động di cư của huyện Vị Xuyên
• 1.13.5. Thực trạng lao động di cư mùa vụ của huyện
• 1.13.6. Các loại hình tổ chức và hình thức di cư tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
• 1.13.7. Đời sống của người lao động khi di cư
• 1.13.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định di cư mùa vụ của lao động nông thôn
• 1.13.8.1. Nhóm yếu tố đẩy
• 1.13.9. Đánh giá ảnh hưởng của di cư theo mùa vụ đến cộng đồng địa phương
• 1.13.10. Xu hướng di cư của lao động di cư
• 1.14. Một số giải pháp giải quyết vấn đề về lao động di cư mùa vụ tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
• 1.14.1. Phổ biến các chủ trương của Đảng và Nhà nước về ổn định dân cư
• 1.14.2. Thực hiện chương trình việc làm, chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn
• 1.14.3. Cải thiện điều kiện kinh tế và hạ tầng cơ sở của địa phương
• 1.14.4. Khuyến khích, giúp người dân trong huyện phát triển các ngành nghề sản xuất phi nông nghiệp
• 1.14.5. Cải tạo và phân bổ đất đai một cách hợp lý
• 1.14.6. Đưa tiến bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất nông nghiệp
• 1.14.7. Xây dựng mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc về quản lý lao động di cư
• 1.14.8. Thực hiện tốt công tác dân số kế hoạch hóa gia đình trên địa bàn xã
• 1.14.9. Phát triển các loại vật nuôi đặc sản
• 1.15. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ tại huyện Vị Xuyên

Nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn. Huyện Vị Xuyên, với đặc điểm địa lý và xã hội đặc thù, đã chứng kiến sự gia tăng của hiện tượng di cư lao động. Việc tìm hiểu về tình hình này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đời sống của người dân mà còn góp phần vào việc xây dựng các chính sách phù hợp nhằm ổn định đời sống và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc điểm địa lý và xã hội của huyện Vị Xuyên

Huyện Vị Xuyên nằm ở phía Bắc Việt Nam, có địa hình đồi núi và khí hậu khắc nghiệt. Đời sống của người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với thu nhập thấp và nhiều khó khăn trong sản xuất. Đặc điểm này đã tạo ra áp lực lớn lên người lao động, dẫn đến nhu cầu di cư để tìm kiếm cơ hội việc làm tốt hơn.

1.2. Tình hình lao động di cư tại huyện Vị Xuyên

Hiện tượng lao động di cư tại huyện Vị Xuyên đã trở thành một phong trào phổ biến trong những năm gần đây. Nhiều người dân, đặc biệt là thanh niên, đã lựa chọn di cư theo mùa vụ để tìm kiếm việc làm tại các khu vực khác, chủ yếu là các tỉnh thành phố lớn hoặc qua biên giới.

II. Vấn đề và thách thức trong lao động di cư theo mùa vụ

Mặc dù di cư lao động mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho người lao động và cộng đồng địa phương. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Những khó khăn mà lao động di cư gặp phải

Người lao động di cư thường phải đối mặt với nhiều khó khăn như điều kiện làm việc khắc nghiệt, thiếu an toàn lao động, và khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn đến đời sống tinh thần của họ.

2.2. Tác động của di cư đến cộng đồng địa phương

Di cư lao động không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến cộng đồng địa phương. Sự ra đi của lao động có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động tại địa phương, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sự phát triển kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ

Để hiểu rõ hơn về tình hình lao động di cư tại huyện Vị Xuyên, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau nhằm thu thập và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát, phỏng vấn sâu và thu thập số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng. Điều này giúp đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để đưa ra những nhận định về tình hình di cư lao động, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm cải thiện đời sống cho người lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình lao động di cư mà còn đưa ra những ứng dụng thực tiễn cho việc xây dựng chính sách.

4.1. Những phát hiện chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lao động di cư theo mùa vụ chủ yếu diễn ra ở độ tuổi trẻ, với nhiều người có sức khỏe tốt. Tuy nhiên, họ cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình làm việc.

4.2. Đề xuất giải pháp cho vấn đề di cư

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến di cư lao động, cần có các chính sách hỗ trợ như chương trình đào tạo nghề, cải thiện điều kiện sống và làm việc cho người lao động, cũng như tăng cường quản lý di cư.

V. Kết luận và tương lai của lao động di cư tại huyện Vị Xuyên

Nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ tại huyện Vị Xuyên đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tương lai của lao động di cư phụ thuộc vào các chính sách và giải pháp được thực hiện.

5.1. Tương lai của lao động di cư tại huyện Vị Xuyên

Dự báo rằng trong tương lai, lao động di cư sẽ tiếp tục gia tăng nếu không có các biện pháp hỗ trợ hiệu quả. Điều này đòi hỏi sự quan tâm từ chính quyền và các tổ chức xã hội.

5.2. Những khuyến nghị cho chính sách di cư

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ người lao động di cư, bao gồm việc cải thiện điều kiện sống, tạo cơ hội việc làm và nâng cao nhận thức về quyền lợi của họ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc đang đặt ra nhiều thách thức đối với bài toán giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang, với tổng diện tích tự nhiên 149.525 ha và quy mô dân số đạt 106.889 người vào năm 2015, tỷ lệ lao động hoạt động trong khu vực nông nghiệp chiếm tới 79,00%. Áp lực từ mật độ dân số tăng lên 70 người/km2 cùng diện tích đất nông nghiệp bình quân giảm xuống còn 1,78 ha/người đã tạo ra tình trạng dư thừa lao động cục bộ trong các thời điểm nông nhàn. Hiện tượng lao động xuất cảnh tự do sang các vùng giáp ranh thuộc Trung Quốc làm thuê theo mùa vụ gia tăng nhanh chóng trong giai đoạn 2012 - 2015, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh trật tự và bất ổn xã hội.

Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng di cư mùa vụ của lao động nông thôn trên địa bàn huyện Vị Xuyên, phân tích các động lực thúc đẩy và rào cản ảnh hưởng đến quyết định di cư, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chính sách đồng bộ nhằm ổn định sinh kế. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm 24 đơn vị hành chính của huyện Vị Xuyên, tập trung khảo sát chuyên sâu tại các xã biên giới trọng điểm như Thanh Thủy, Thanh Đức và Thượng Sơn. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp kéo dài từ năm 2012 đến năm 2015 và dữ liệu sơ cấp được điều tra thực địa trong năm 2015.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp địa phương nâng cao hiệu quả quản lý lao động vùng biên, thúc đẩy tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người từ 11,35 triệu đồng năm 2013 lên 12,49 triệu đồng năm 2015, đồng thời góp phần chuyển dịch hợp lý cơ cấu việc làm tại địa bàn miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tiếp cận vấn đề di cư lao động nông thôn dựa trên sự tích hợp của ba nền tảng lý thuyết kinh tế học phát triển và xã hội học tiêu biểu:

• Mô hình khu vực kép của Arthur Lewis: Lý giải sự chuyển dịch của lực lượng lao động nông nghiệp dư thừa có năng suất cận biên tiệm cận mức 0 sang các khu vực sản xuất phi nông nghiệp hoặc công nghiệp có mức tiền công cao hơn, nhằm tái lập trạng thái cân bằng năng suất lao động giữa các vùng.
• Mô hình lực đẩy - lực hút của Everett Lee: Phân tích quyết định di cư như một hàm số tương tác giữa nhóm yếu tố đẩy tại nơi xuất cư (thiếu đất sản xuất, thời gian nông nhàn kéo dài, thu nhập thuần nông thấp) và nhóm yếu tố hút tại nơi nhập cư (cơ hội việc làm đa dạng, tiền công danh nghĩa cao, môi trường thương mại sôi động), kết hợp xem xét các rào cản di chuyển như chi phí, ngôn ngữ và thủ tục biên giới.
• Mô hình di cư nông thôn - đô thị của Harris - Todaro: Xác định động lực di cư bắt nguồn từ sự chênh lệch giữa thu nhập kỳ vọng tại nơi đến so với thu nhập thực tế tại quê nhà, giải thích vì sao người lao động sẵn sàng chấp nhận các rủi ro việc làm phi chính thức.

Khung phân tích của đề tài chuẩn hóa các khái niệm trọng tâm bao gồm: lao động nông thôn, di cư mùa vụ theo nguyên lý "ly hương bất ly nông", chuyển dịch cơ cấu sử dụng lao động, cùng các chỉ tiêu đo lường tác động kinh tế hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa định lượng và định tính:

• Quy mô mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Tổng cỡ mẫu khảo sát trực tiếp là 60 hộ gia đình, bao gồm 38 hộ có lao động di cư mùa vụ và 22 hộ không có lao động di cư để tiến hành so sánh đối chứng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng tại 3 xã đại diện theo các tiểu vùng địa hình: xã vùng cao biên giới Thanh Đức, xã cửa khẩu giao thương Thanh Thủy và xã nội địa vùng cao Thượng Sơn.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo thống kê giai đoạn 2012 - 2015 của Chi cục Thống kê huyện Vị Xuyên, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua bảng hỏi bán cấu trúc và 12 cuộc phỏng vấn sâu với đại diện chính quyền xã, trưởng thôn và người lao động di cư.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tương đối và số tuyệt đối, kết hợp phân tích bảng chéo trên phần mềm xử lý dữ liệu. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm làm rõ mối tương quan giữa đặc trưng nhân khẩu học, thu nhập, tình trạng đất đai với quyết định di cư của nông dân trong điều kiện địa bàn nghiên cứu miền núi đặc thù. Quá trình xử lý dữ liệu diễn ra liên tục từ tháng 4 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa trên địa bàn huyện Vị Xuyên ghi nhận các đặc trưng nổi bật về tình hình di cư lao động thời vụ:

• Đặc điểm nhân khẩu học và phân hóa giới tính: Lực lượng lao động di cư chủ yếu nằm trong độ tuổi thanh niên từ 20 đến 35 tuổi có sức khỏe tốt. Tỷ lệ nam giới tham gia di cư chiếm ưu thế vượt trội với hơn 65% tổng số lao động xuất cư, do yêu cầu thể lực của các công việc nặng nhọc như bốc vác hàng hóa, xây dựng và khai thác nông lâm sản bên kia biên giới.
• Tình trạng sức khỏe và điều kiện sinh hoạt: Có 66% người lao động đánh giá sức khỏe ở mức bình thường, 12% đạt mức tốt và 15% thừa nhận sức khỏe giảm sút sau các đợt di cư. Phần lớn người lao động phải lưu trú tại các lán trại tạm bợ do chủ sử dụng lao động bố trí, làm việc trong điều kiện bảo hộ sơ sài dẫn đến các bệnh lý về cột sống và cơ xương khớp.
• Các rào cản và rủi ro thường trực: Hai khó khăn lớn nhất đối với lao động di cư tự do là nguy cơ mất an toàn an ninh trật tự (chiếm 60% số ý kiến phản hồi) và rào cản trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế khi ốm đau tại nơi đến (chiếm 59%). Bên cạnh đó, bất đồng ngôn ngữ và việc không có hợp đồng lao động hợp pháp khiến họ dễ bị ép lương hoặc quỵt tiền công.
• Định hướng và xu hướng di cư trong tương lai: Có gần 30% lao động khẳng định sẽ tiếp tục di cư trong các mùa vụ tới, hơn 60% chưa có kế hoạch công việc dài hạn nhưng vẫn lựa chọn đi làm thuê tạm thời khi nông nhàn, và chỉ dưới 10% có ý định ở lại địa phương phát triển kinh tế bền vững.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng xuất cư tự do bắt nguồn từ áp lực thiếu đất sản xuất và tính chất thời vụ khắt khe của nông nghiệp vùng cao. Dữ liệu phân tích cho thấy giá trị sản xuất bình quân trên một lao động nông nghiệp của huyện năm 2015 chỉ đạt khoảng 20,85 triệu đồng/năm. Trong khi đó, việc sang làm thuê theo thời vụ có thể mang lại mức thu nhập tiền mặt tức thời từ 4 đến 6 triệu đồng/tháng, tạo nên sức hút kinh tế khó cưỡng đối với các hộ nghèo và cận nghèo.

Dữ liệu nghiên cứu khi trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện rõ nét tương quan giữa mức thu nhập bình quân và tỷ lệ xuất cư tại các xã biên giới. Các bảng số liệu so sánh chéo chỉ ra rằng các hộ sở hữu dưới 0,5 ha đất canh tác có xác suất cử thành viên di cư cao gấp 2,4 lần so với nhóm hộ có diện tích đất canh tác trên 1,5 ha.

So sánh với các nghiên cứu thực tế tại tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Cao Bằng, hiện tượng di cư mùa vụ tại Vị Xuyên phản ánh đúng quy luật vận động của dòng di cư Nam - Bắc qua biên giới đất liền. Tuy nhiên, luồng di cư này mang tính tự phát cao, thiếu sự can thiệp và hỗ trợ từ các tổ chức dịch vụ việc làm chính quy. Mặc dù nguồn kiều hối gửi về góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt trước mắt của 72% hộ gia đình được điều tra, nhưng sự vắng mặt của lao động trụ cột kéo dài từ 3 đến 6 tháng trong năm đã làm suy giảm chất lượng chăm sóc người già, gây gián đoạn việc giáo dục con cái và làm gia tăng nguy cơ rạn nứt cấu trúc gia đình truyền thống tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm ổn định đời sống nhân dân, kiểm soát di cư tự do và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, huyện Vị Xuyên cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Giải pháp 1 - Đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế: Giao Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện chủ trì tổ chức các lớp đào tạo nghề ngắn hạn dưới 3 tháng cho 1.500 lao động nông thôn mỗi năm. Mục tiêu đến năm 2020 nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 25% lên 45%, tập trung vào các nghề kỹ thuật chế biến chè Shan tuyết, kỹ thuật trồng cây ăn quả ôn đới và chăn nuôi đại gia súc.
• Giải pháp 2 - Mở rộng sản xuất tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ phi nông nghiệp: Ủy ban nhân dân huyện Vị Xuyên ban hành cơ chế hỗ trợ vốn vay ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội với lãi suất giảm 2%/năm cho các cơ sở sản xuất mây tre đan, dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch cộng đồng. Phấn đấu đến cuối năm 2018 tạo thêm 800 việc làm phi nông nghiệp tại chỗ trong mùa nông nhàn.
• Giải pháp 3 - Tăng cường quản lý cư trú và hợp tác lao động qua biên giới: Công an huyện phối hợp với Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy siết chặt kiểm tra tạm vắng, cấp giấy thông hành biên giới hợp pháp; đồng thời tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang xây dựng cơ chế thỏa thuận hợp tác quản lý lao động qua biên giới với chính quyền cấp huyện tương ứng của Trung Quốc trong giai đoạn 2017 - 2019 nhằm bảo vệ quyền lợi pháp lý cho người lao động.
• Giải pháp 4 - Đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật và dồn điền đổi thửa: Trạm Khuyến nông huyện chủ trì chuyển giao 10 mô hình thâm canh giống ngô lai năng suất cao, cải tạo đất dốc và phát triển đàn dê, bò hàng hóa. Mục tiêu nâng giá trị sản xuất nông nghiệp trên 1 ha đất canh tác đạt trên 50 triệu đồng/năm vào năm 2020, tạo sinh kế ổn định giữ chân lao động tại quê hương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách địa phương: Cán bộ Ủy ban nhân dân cấp huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng số liệu thực chứng để xây dựng quy hoạch phân bổ lao động, thiết kế các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và phát triển nông thôn mới phù hợp với vùng đồng bào thiểu số.
• Lực lượng quản lý biên giới và an ninh trật tự: Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng và lực lượng Công an địa phương tham khảo các phân tích về phương thức di chuyển, mạng lưới tổ chức xuất cảnh để tối ưu hóa công tác kiểm soát xuất nhập cảnh và phòng ngừa tội phạm mua bán người qua biên giới.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế: Là tài liệu tham khảo giá trị cho các môn học Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển, Xã hội học nông thôn; cung cấp khung phương pháp luận chuẩn xác về điều tra khảo sát hộ gia đình tại vùng sâu, vùng xa.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội phát triển cộng đồng: Sử dụng các chỉ báo về sức khỏe, giới tính và rủi ro lao động để thiết kế các dự án can thiệp sinh kế, hỗ trợ kỹ năng hòa nhập và tăng cường khả năng tiếp cận an sinh xã hội cho nhóm lao động di cư dễ bị tổn thương.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là nguyên nhân trọng yếu thúc đẩy nông dân huyện Vị Xuyên lựa chọn di cư mùa vụ sang Trung Quốc?
Trả lời: Nguyên nhân cốt lõi là sự chênh lệch thu nhập giữa hai khu vực và tình trạng thiếu việc làm cục bộ trong kỳ nông nhàn. Với 79% dân số làm nông nghiệp nhưng bình quân đất canh tác chỉ đạt 1,78 ha/người, mức thu nhập làm thuê tại Trung Quốc đạt từ 4 đến 6 triệu đồng/tháng có sức hút kinh tế vượt trội so với mức thu nhập thuần nông bình quân chỉ khoảng 1 triệu đồng/tháng tại địa phương.

Câu hỏi 2: Lao động di cư tự do tại Vị Xuyên đối mặt với những rủi ro pháp lý và an toàn nào lớn nhất?
Trả lời: Rủi ro lớn nhất là bị các cơ quan chức năng nước sở tại xử phạt hành chính, trục xuất do vượt biên trái phép mà không có hợp đồng lao động chính thức. Thực tế khảo sát cho thấy 60% người lao động lo ngại vấn đề an ninh trật tự và 59% gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ y tế lúc ốm đau, tai nạn lao động.

Câu hỏi 3: Di cư mùa vụ tác động tích cực và tiêu cực như thế nào đến kinh tế hộ gia đình?
Trả lời: Về mặt tích cực, nguồn tiền tích lũy gửi về giúp 72% hộ gia đình cải thiện nhà ở, mua sắm tiện nghi sinh hoạt và đầu tư tái sản xuất mùa vụ sau. Về tiêu cực, việc vắng mặt lao động chính khiến công việc đồng áng dồn lên vai phụ nữ và người già, làm suy giảm chất lượng giáo dục con trẻ và phát sinh nhiều tệ nạn xã hội.

Câu hỏi 4: Chính quyền địa phương cần ưu tiên chính sách nào để giảm bớt làn sóng di cư tự do tự phát?
Trả lời: Địa phương cần ưu tiên phát triển việc làm phi nông nghiệp tại chỗ trong mùa nông nhàn và đẩy mạnh dạy nghề cho 1.500 lao động mỗi năm. Đồng thời, cần thiết lập khung pháp lý hợp tác lao động qua biên giới để chuyển hóa di cư tự do bất hợp pháp thành luồng di cư có kiểm soát và an toàn.

Câu hỏi 5: Luận văn đã sử dụng cỡ mẫu bao nhiêu và phương pháp chọn mẫu nào để đảm bảo tính đại diện?
Trả lời: Nghiên cứu khảo sát trực tiếp 60 hộ gia đình (38 hộ có người di cư, 22 hộ không có người di cư) bằng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 3 xã tiêu biểu đại diện cho vùng cao biên giới (Thanh Đức), vùng cửa khẩu (Thanh Thủy) và vùng nội địa (Thượng Sơn), kết hợp 12 cuộc phỏng vấn sâu chất lượng cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về di cư mùa vụ, khẳng định tính tất yếu của quá trình dịch chuyển lao động nông thôn vùng biên trong bối cảnh chênh lệch kinh tế khu vực.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng tại Vị Xuyên với tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm 79%, thu nhập bình quân đầu người 12,49 triệu đồng/năm và chỉ ra 4 rào cản sinh kế lớn của người dân vùng cao.
• Đo lường chính xác tác động hai mặt của di cư mùa vụ đối với cấu trúc kinh tế - xã hội hộ gia đình và cộng đồng xuất cư qua cỡ mẫu khảo sát 60 hộ tại 3 xã trọng điểm.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình 2016 - 2020, nhấn mạnh vai trò của đào tạo nghề, phát triển ngành nghề phi nông nghiệp và thiết lập quan hệ hợp tác quản lý lao động biên giới.
• Kêu gọi các cấp quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển nông thôn ứng dụng các phát hiện của đề tài để hoàn thiện chính sách an sinh xã hội và chuyển dịch cơ cấu việc làm bền vững cho đồng bào miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN THỊ NGỌC NGHIÊN CỨU LAO ĐỘNG DI CƯ THEO MÙA VỤ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Hữu Khánh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ lấy bất kỳ một học vị nào. Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Trần Thị Ngọc i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình, sự đóng góp quý báu của các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn Thạc sĩ này. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Hữu Khánh, thầy là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo UBND Huyện Vị Xuyên, các phòng chức năng của UBND huyện Vị Xuyên: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Thống kê huyện Vị Xuyên, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Phòng Lao động Thương bình & Xã hội; UBND xã Thanh Thủy, UBND xã Thanh Đức và xã Thượng Sơn.

đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện đề tài tại địa phương. Cuối cùng, tôi xin trân trọng cám ơn các bạn học viên cùng lớp, những người thân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Trần Thị Ngọc ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục sơ đồ, hình, đồ thị. viii Danh mục hộp.

ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Tổng quan tài liệu nghiên cứu .1 Một số khái niệm, phân loại di cư. Lý thuyết phân tích về vấn đề di cư.

Nguyên nhân thúc đẩy sự gia tăng di cư tự do của lao động nông thôn. Ảnh hưởng của di cư lao động.2 Cơ sở thực tiễn .1, Tình hình lao động di cư trên thế giới. Tình hình lao động di cư ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm rút ra.

Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên .2 Đặc điểm kinh tế - xã hội. 32 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Phương pháp nghiên cứu. Sơ đồ khung phân tích của đề tài. Chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin.

Phương pháp xử lý và tổng hợp thông tin. Phương pháp phân tích thông tin. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Khái quát tình hình chung về di cư lao động theo mùa vụ trên địa bàn huyện Vị Xuyên. Tình hình di cư mùa vụ của lao động nông thôn huyện. Một số thông tin về các hộ gia đình ở các thôn điều tra. Thông tin về lao động di cư của huyện Vị Xuyên.

Thực trạng lao động di cư mùa vụ của huyện. Các loại hình tổ chức và hình thức di cư tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Đời sống của người lao động khi di cư. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định di cư mùa vụ của lao động nông thôn.

Nhóm yếu tố đẩy. Đánh giá ảnh hưởng của di cư theo mùa vụ đến cộng đồng địa phương. Xu hướng di cư của lao động di cư. Một số giải pháp giải quyết vấn đề về lao động di cư mùa vụ tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.

Phổ biến các chủ trương của Đảng và Nhà nước về ổn định dân cư. Thực hiện chương trình việc làm, chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Cải thiện điều kiện kinh tế và hạ tầng cơ sở của địa phương. Khuyến khích, giúp người dân trong huyện phát triển các ngành nghề sản xuất phi nông nghiệp.

Cải tạo và phân bổ đất đai một cách hợp lý. 78 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đưa tiến bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Xây dựng mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc về quản lý lao động di cư.

Thực hiện tốt công tác dân số kế hoạch hóa gia đình trên địa bàn xã. Phát triển các loại vật nuôi đặc sản. Kết luận và kiến nghị. 82 Tài liệu tham khảo.

87 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân CNH-HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa KCN Khu công nghiệp LĐDC Lao động di cư LHQ Liên hợp quốc SXNN Sản xuất nông nghiệp UBND Ủy ban nhân dân vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các luồng di cư chia theo giới tính ở Việt Nam năm 2013. Tình hình sử dụng đất đai của huyện Vị Xuyên. Tình hình lao động dân số huyện Vị Xuyên.

Kết quả sản xuất kinh doanh của huyện Vị Xuyên. Tình hình di cư lao động sang Trung Quốc trong các năm 2013 – 2015. Đặc trưng của hộ di cư. Thông tin cơ bản của lao động di cư.

Các công việc của lao động di cư .5 Tình trạng tìm kiếm việc làm của lao động di cư. Thông tin về việc làm trước di cư của người lao động. Tình trạng sức khỏe của lao động di cư. Các khó khăn của lao động di cư tự do sang Trung Quốc.

Nhận định về ảnh hưởng của di cư đến hộ gia đình. 72 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH, ĐỒ THỊ Sơ đồ 2. Mô hình về di dân của Everett Lee. Khung phân tích của đề tài.

Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định di cư theo mùa vụ. Lao động di cưu về quê trong các tháng mùa vụ. Các loại hình tổ chức di cư. Lý do di cư của Lao động di cư.

Tình trạng công việc của lao động trước khi di cư. Thu nhập bình quân/tháng của hộ gia đình trước khi có LĐDC. Lý do lựa chọn di cư ngoài tỉnh của LĐDC. Mức độ tìm kiếm việc làm tại nơi đến.

Mức thu nhập BQ một tháng/tháng của LDDC sau khi đi di cư. Đánh giá về ảnh hưởng của di cư đến phát triển kinh tế - xã hội tại cộng đồng địa phương. Dự định công việc của LĐDC. Bản đồ tỉnh Hà Giang.

27 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HỘP Hộp 4. Mức độ làm việc của lao động di cư. Quan hệ của lao động với chính quyền nơi đi. Thu nhập của lao động di cư.

Quan hệ với chính quyền nơi đến. Việc làm và thu nhập của lao động di cư. Khó khăn thúc đẩy việc di cư của lao động nông thôn. Di cư vì con cái học xa nhà.

70 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Quá trình chuyển đổi từ một nền kinh tế kế hoạch tập trung với vai trò điều hành trực tiếp của nhà nước sang một nền kinh tế có sự chi phối ngày càng tăng của các quy luật thị trường đã kéo theo sự chuyển dịch và phân bố lại lực lượng lao động và dân cư trong 25 năm qua. Khoảng cách thu nhập giữa nông thôn - thành thị ngày càng lớn đã sinh ra các dòng di cư từ nông thôn ra thành thị. Tuy nhiên vấn đề tổ chức cho lao động di cư vẫn chưa được quản lý một cách chặt chẽ và có hiệu quả. Hiện tượng di cư lao động tự do qua biên giới Trung Quốc ở một số địa phương hiện nay đang ngày càng gia tăng và trở thành một mối lo ngại với chính quyền địa phương và cơ quan kiểm soát.

Vị Xuyên là một huyện miền núi thuộc huyện tỉnh Hà Giang, người dân sinh sống chủ yếu là người dân tộc thiểu số với công việc chủ yếu là làm nông nghiệp, thu nhập thấp, đời sống gặp nhiều khó khăn. Hiện tượng người lao động đi làm việc tự do ở Trung Quốc trong ba năm trở lại đây của huyện đã trở thành một phong trào tương đối phổ biến và diễn biến khá nhanh. Hiện tượng này không chỉ gây ra những khó khăn trong cơ chế quản lý của chính quyền địa phương mà còn tác động rất rõ ràng tới đời sống của những người lao động di cư. Tuy nhiên, thực trạng di cư trên địa bàn đang diễn ra như thế nào? Tại sao họ lại quyết định di cư? Di cư có tác động gì?… Xuất phát từ vấn đề trên chúng tôi lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu lao động di cư theo mùa vụ trên địa bàn huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang”.

Mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài Tìm hiểu thực trạng lao động nông thôn di cư theo mùa vụ nhằm tăng cường hiểu biết bối cảnh chuyển dịch kinh tế hộ và đặc tính sử dụng lao động nông thôn tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Từ đó, đề xuất một số giải pháp, chính sách tác động phù hợp ổn định đời sống lao động nông thôn. Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, chúng tôi tiến hành thu thập các số liệu về thống kê phản ánh điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và kết quả sản xuất kinh doanh của xã, chúng tôi có sử dụng phương pháp đánh giá, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh và tiến hành phỏng vấn sâu các lãnh đạo xã và người di cư để thu thập thông tin, tiến hành thiết lập bảng hỏi với mục đích hiểu được thực trạng di cư theo mùa vụ trên địa bàn huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.