Luận văn nghiên cứu kỹ thuật nhân giống quýt ngọt không hạt tại Hàm Yên, Tuyên Quang năm 2019

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trong nhân giống quýt ngọt không hạt tại huyện hàm yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Bách Chiến
• Người hướng dẫn: GS. Đào Thanh Vân
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trong nhân giống quýt ngọt không hạt tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn
• 2.1.1. Cơ sở của sử dụng gốc ghép trong nhân giống cây ăn quả
• 2.1.2. Cơ sở khoa học của phương pháp ghép
• 2.1.3. Cơ sở của sử dụng giá thể trong trồng trọt
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.3. Xử lý số liệu
• 3.3.4. Kỹ thuật tiến hành
• 3.3.4.1. Chọn cây, chọn cành để lấy mắt ghép
• 3.3.4.2. Kỹ thuật ghép
• 3.3.5. Đặc điểm của một số đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể bầu giâm đến khả năng sinh trưởng của mầm ghép giống quýt ngọt không hạt tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.1.1. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến tỷ lệ bật mầm của quýt ngọt không hạt
• 4.1.2. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến tỷ lệ cây ghép sống của quýt ngọt không hạt
• 4.1.3. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến động thái tăng trưởng chiều cao mầm ghép
• 4.1.4. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến động thái ra lá mầm ghép quýt ngọt không hạt
• 4.1.5. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến một số chỉ tiêu của mầm ghép cây quýt ngọt không hạt
• 4.1.6. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến tỷ lệ xuất vườn của quýt ngọt không hạt
• 4.1.7. Ảnh hưởng của gốc ghép và giá thể đến tình hình sâu bệnh hại trên vườn ươm cây quýt ngọt không hạt
• 4.2. Nghiên cứu khả năng nhân giống và đặc điểm hình thái một số giống quýt tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2.1. Đặc điểm sinh trưởng của một số giống quýt trên vườn ươm nhân giống bằng phương pháp ghép tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2.2. Tình hình sâu bệnh hại của một số giống trên vườn ươm
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu kỹ thuật nhân giống quýt ngọt không hạt tại Hàm Yên

Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống quýt ngọt không hạt tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp. Quýt ngọt không hạt đang trở thành một trong những giống cây ăn quả có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp địa phương.

1.1. Đặc điểm của giống quýt ngọt không hạt

Giống quýt ngọt không hạt có nhiều ưu điểm nổi bật như vị ngọt thanh, ít hạt và dễ tiêu thụ. Đặc điểm này giúp giống quýt này trở thành lựa chọn hàng đầu cho người tiêu dùng. Nghiên cứu cho thấy, giống quýt này có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu của Hàm Yên.

1.2. Tình hình sản xuất quýt tại Hàm Yên

Tình hình sản xuất quýt tại huyện Hàm Yên hiện nay còn nhiều hạn chế, chủ yếu là giống địa phương có nhiều hạt. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong nhân giống quýt ngọt không hạt sẽ giúp cải thiện tình hình sản xuất và nâng cao giá trị kinh tế cho người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong nhân giống quýt ngọt không hạt

Mặc dù quýt ngọt không hạt có nhiều tiềm năng, nhưng việc nhân giống vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như chất lượng giống, kỹ thuật canh tác và phòng chống sâu bệnh là những yếu tố cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của giống cây này.

2.1. Chất lượng giống và kỹ thuật canh tác

Chất lượng giống quýt ngọt không hạt hiện nay chưa đồng đều, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Kỹ thuật canh tác cũng cần được cải thiện để phù hợp với điều kiện địa phương.

2.2. Phòng chống sâu bệnh cho quýt ngọt không hạt

Sâu bệnh là một trong những thách thức lớn trong sản xuất quýt. Việc áp dụng các biện pháp phòng chống hiệu quả sẽ giúp bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất.

III. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật nhân giống quýt ngọt không hạt

Nghiên cứu này áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để xác định các biện pháp kỹ thuật phù hợp trong nhân giống quýt ngọt không hạt. Các phương pháp này bao gồm ghép cành, sử dụng gốc ghép và giá thể phù hợp.

3.1. Kỹ thuật ghép cành trong nhân giống quýt

Kỹ thuật ghép cành là một trong những phương pháp hiệu quả nhất trong nhân giống quýt ngọt không hạt. Phương pháp này giúp tạo ra cây giống khỏe mạnh và có khả năng sinh trưởng tốt.

3.2. Sử dụng gốc ghép phù hợp

Việc lựa chọn gốc ghép phù hợp có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây quýt. Gốc ghép khỏe mạnh sẽ cung cấp dinh dưỡng tốt hơn cho cây ghép, từ đó nâng cao năng suất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hàm Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong nhân giống quýt ngọt không hạt đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Năng suất và chất lượng sản phẩm đã được cải thiện rõ rệt, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

4.1. Năng suất và chất lượng sản phẩm quýt ngọt không hạt

Năng suất quýt ngọt không hạt tại Hàm Yên đã tăng lên đáng kể nhờ áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới. Chất lượng quả cũng được cải thiện, đáp ứng nhu cầu thị trường.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Việc phát triển giống quýt ngọt không hạt đã giúp nâng cao thu nhập cho người dân địa phương, cải thiện đời sống và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nhân giống quýt ngọt không hạt

Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống quýt ngọt không hạt tại Hàm Yên đã mở ra nhiều triển vọng cho ngành nông nghiệp địa phương. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển giống quýt ngọt không hạt

Triển vọng phát triển giống quýt ngọt không hạt tại Hàm Yên là rất lớn. Việc mở rộng diện tích trồng và áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Định hướng nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc cải thiện kỹ thuật canh tác và phòng chống sâu bệnh, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho giống quýt ngọt không hạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc, sản lượng cây ăn quả có múi toàn cầu đạt trên 100 triệu tấn mỗi năm, trong đó quýt chiếm khoảng 15,5 triệu tấn với kim ngạch xuất khẩu quốc tế đạt trên 5 triệu tấn quả tươi vào năm 2016. Tại Việt Nam, diện tích cây có múi đạt 103,90 nghìn ha với tổng sản lượng trên 1,35 triệu tấn vào năm 2017. Tỉnh Tuyên Quang là một trong những trung tâm sản xuất cây ăn quả trọng điểm của vùng trung du miền núi phía Bắc với tổng diện tích quýt đạt 154,24 ha và sản lượng 616,05 tấn, trong đó riêng huyện Hàm Yên chiếm 74,36 ha với sản lượng 341,79 tấn. Tuy nhiên, phần lớn diện tích canh tác hiện nay vẫn duy trì các giống quýt địa phương truyền thống có chất lượng chưa đồng đều và mật độ hạt cao, phổ biến từ 15 đến 25 hạt trên mỗi quả. Đồng thời, tập quán nhân giống bằng gieo hạt hoặc chiết cành khiến cây giống chậm bói quả, nhanh già cỗi và dễ mẫn cảm với sâu bệnh hại. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, đề tài được triển khai từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2018 tại huyện Hàm Yên với mục tiêu hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống vô tính cho giống quýt ngọt không hạt (mật độ hạt từ 0 đến dưới 5 hạt/quả, độ brix đạt từ 10,5% đến 12,0%). Nghiên cứu tập trung đánh giá ảnh hưởng của các tổ hợp gốc ghép và công thức giá thể bầu giâm, hướng tới nâng tỷ lệ cây giống xuất vườn đạt tiêu chuẩn trên 85%, góp phần gia tăng giá trị kinh tế cho ngành hàng cây ăn quả của địa phương – nơi giá trị sản xuất cam quýt từng đạt mốc trên 340 tỷ đồng mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tương hợp sinh học mô ghép thực vật và lý thuyết dinh dưỡng giá thể trong công nghệ sản xuất cây giống hiện đại. Cơ chế tiếp hợp giữa mô cành ghép và gốc ghép dựa trên sự phân chia của các tế bào nhu mô tại tầng phát sinh (tượng tầng), tạo thành cầu mô sẹo liên kết và phân hóa thành hệ thống mạch dẫn hoàn chỉnh gồm bó libe và bó mạch gỗ. Quá trình này đảm bảo dòng nhựa nguyên mang nước, muối khoáng từ bộ rễ gốc ghép và dòng nhựa luyện giàu chất hữu cơ từ bộ lá cành ghép lưu thông thông suốt. Đề tài áp dụng mô hình tương tác gốc ghép – mắt ghép để phân tích các chỉ tiêu sinh lý: tỷ lệ bật mầm sau 10 đến 30 ngày, tốc độ tăng trưởng chiều cao mầm ghép và mức độ kháng sâu bệnh hại. Đồng thời, lý thuyết về cấu trúc lý – hóa giá thể bầu giâm chỉ ra rằng môi trường rễ tối ưu cần duy trì độ xốp từ 20% đến 25%, khả năng giữ ẩm trên 70% cùng độ pH trung tính ổn định. Ba khái niệm chuyên ngành cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: quýt ngọt không hạt (Citrus reticulata Blanco) mang đặc tính bất dục đực hoặc túi phôi tiêu giảm; gốc ghép chuyên dụng (Citrus grandis, Poncirus trifoliata, Citrus hystrix) có hệ rễ khỏe và tính chống chịu cao; và tỷ lệ xuất vườn theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia TCVN 9302:2013 với yêu cầu chiều cao cây ghép từ mặt bầu đạt tối thiểu 60 cm.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được thực hiện tại vườn ươm của Trung tâm Cây ăn quả huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang trong thời gian từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2018. Đề tài áp dụng phương pháp bố trí thí nghiệm 2 yếu tố theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Cỡ mẫu thực nghiệm được thiết lập là 45 cây cho mỗi công thức thí nghiệm, theo dõi tổng số hơn 400 cá thể cây giống trên vườn ươm. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng dựa trên sự đồng đều tuyệt đối về đường kính gốc ghép (dao động từ 0,6 đến 0,8 cm) và độ tuổi gốc ghép đạt từ 6 đến 7 tháng tuổi. Lý do lựa chọn mô hình phân tích phương sai hai nhân tố (ANOVA) kết hợp kiểm định sai biệt nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD) ở mức xác suất p < 0,05 là nhằm kiểm soát các sai số do biến động tiểu khí hậu vườn ươm, đồng thời xác định chính xác mối quan hệ tương tác giữa 3 loại gốc ghép (bưởi chua, chấp, cam 3 lá) cùng các công thức phối trộn giá thể hữu cơ (đất thịt nhẹ, trấu hun, mùn xơ dừa và supe lân).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổ hợp gốc ghép bưởi chua kết hợp giá thể hỗn hợp (đất + trấu hun + mùn xơ dừa) cho tỷ lệ bật mầm vượt trội, đạt mức 92,5% sau 30 ngày ghép, cao hơn 18,3% so với tổ hợp ghép trên gốc cam 3 lá (Poncirus trifoliata) chỉ đạt 74,2%. Thứ hai, động thái sinh trưởng của mầm ghép trên nền gốc bưởi chua thể hiện ưu thế rõ rệt, với chiều cao mầm ghép trung bình đạt 52,6 cm sau 4 tháng theo dõi, tăng trưởng nhanh hơn 24,1% so với công thức sử dụng gốc chấp (Citrus hystrix) chỉ đạt 42,4 cm. Thứ ba, tỷ lệ cây ghép đủ tiêu chuẩn xuất vườn của giống quýt ngọt không hạt trên gốc bưởi chua đạt mức cao nhất là 89,7%, đáp ứng đầy đủ tiêu chí kỹ thuật TCVN 9302:2013 với số lá bình quân trên 18 lá/cây và đường kính mầm ghép đạt trên 0,45 cm. Thứ tư, đánh giá so sánh giống khẳng định quýt ngọt không hạt có khả năng sinh trưởng tương đương quýt Đường Canh và quýt Hàm Yên địa phương, nhưng vượt trội hoàn toàn về phẩm chất thương phẩm khi số hạt chỉ dao động từ 0 đến 3 hạt/quả, độ brix đạt 11,5% so với mức 15 đến 20 hạt/quả của giống quýt bản địa.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của gốc ghép bưởi chua bắt nguồn từ hoạt lực sinh lý mạnh của hệ rễ cọc kết hợp rễ chùm phân bố sâu, tăng cường khả năng hấp thu dinh dưỡng và nước, đồng thời diện tích tiếp xúc tượng tầng giữa cành quýt ngọt và gốc bưởi có độ tương thích tế bào học cao. Nhờ đó, mô sẹo nhanh chóng lấp đầy vết cắt và thiết lập dòng vận chuyển dinh dưỡng ổn định chỉ sau 10 đến 15 ngày ghép. Ngược lại, gốc cam 3 lá có biểu hiện sinh trưởng chậm trong điều kiện nhiệt đới nóng ẩm của Tuyên Quang, dẫn đến mầm ghép phát triển muộn hơn. Đối với giá thể bầu, sự kết hợp giữa trấu hun và mùn xơ dừa tạo độ thoáng khí khoảng 23%, cung cấp đủ oxy cho rễ hô hấp và giảm tỷ lệ nhiễm nấm bệnh Phytophthora xuống dưới 4,2%. Dữ liệu thực nghiệm này được thể hiện trực quan qua bảng động thái sinh trưởng chiều cao theo chu kỳ 10 ngày và biểu đồ phân bố tỷ lệ ra lá của các công thức ghép. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu trước đây tại Viện Nghiên cứu Cây ăn quả miền Nam và Trạm Nghiên cứu Cam Xuân Mai khi đánh giá tính tương hợp của gốc bưởi chua trên nhóm cây ăn quả có múi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa công thức phối trộn giá thể bầu ươm: Đề nghị Trung tâm Cây ăn quả huyện Hàm Yên áp dụng thống nhất tỷ lệ 70% đất mặt tầng canh tác (0 – 30 cm) phơi ải + 15% trấu hun + 10% phân chuồng hoai mục + 5% mùn xơ dừa đã xử lý tanin, bổ sung 1 kg supe lân cho 100 kg giá thể, nhằm duy trì tỷ lệ bật mầm đạt trên 90% trong giai đoạn 2019 – 2021. Thứ hai, nhân rộng tổ hợp ghép bưởi chua – quýt ngọt không hạt: Khuyến nghị Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hàm Yên chỉ đạo các cơ sở vườn ươm sử dụng gốc bưởi chua gieo hạt từ 6 đến 8 tháng tuổi làm nền gốc ghép chính thức, hướng tới mục tiêu cung ứng 50.000 cây giống đạt chuẩn chất lượng mỗi năm. Thứ ba, thiết lập quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trong vườn ươm: Đề nghị Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Tuyên Quang hướng dẫn xây dựng hệ thống nhà lưới ngăn rầy chổng cánh và sâu vẽ bùa, duy trì tỷ lệ cây giống sạch bệnh đạt mức 100% trước khi xuất vườn từ quý 3 năm 2019. Thứ tư, xây dựng hệ thống vườn cây đầu dòng đạt chuẩn: Đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tuyên Quang phê duyệt đề án bình tuyển và quản lý 30 đến 50 cây mẹ quýt ngọt không hạt ưu tú giai đoạn 2020 – 2025, đảm bảo nguồn mắt ghép sạch bệnh phục vụ cải tạo 74,36 ha quýt già cỗi tại địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà khoa học và học viên cao học ngành Khoa học cây trồng, Nông học: Công trình cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm về tương hợp sinh học mô ghép, động thái tăng trưởng và cơ chế sinh lý của giống quýt không hạt, là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu nhân giống vô tính cây ăn quả. Thứ hai, cán bộ kỹ thuật và khuyến nông viên cấp cơ sở: Luận văn mang lại quy trình hướng dẫn thực hành chuẩn xác từ khâu chọn cành ghép, kỹ thuật ghép chẻ bên đến tỷ lệ phối trộn giá thể, phục vụ trực tiếp cho công tác tập huấn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Thứ ba, các chủ trang trại, hợp tác xã và vườn ươm giống thương mại: Cung cấp giải pháp kỹ thuật giúp nâng tỷ lệ sống cây giống từ mức 65% truyền thống lên trên 89%, rút ngắn thời gian ươm từ 6 tháng xuống 4 tháng và tối ưu hóa chi phí sản xuất. Thứ tư, cơ quan quản lý nông nghiệp và hoạch định chính sách địa phương: Là cơ sở khoa học tin cậy giúp Ủy ban nhân dân huyện Hàm Yên và Sở Nông nghiệp tỉnh Tuyên Quang xây dựng đề án tái cơ cấu cây trồng, phát triển vùng sản xuất quýt đặc sản hàng hóa quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

Quýt ngọt không hạt mang lại ưu thế kinh tế gì vượt trội so với giống quýt địa phương? Giống quýt ngọt không hạt có chất lượng vượt trội với số hạt chỉ từ 0 đến dưới 5 hạt/quả so với 15 đến 25 hạt/quả của quýt địa phương. Độ brix đạt từ 10,5% đến 12,0%, tép mọng nước, vị ngọt thanh, đáp ứng tốt thị hiếu ăn tươi cao cấp và chế biến công nghiệp, giúp nâng giá bán thương phẩm cao hơn từ 30% đến 50%.

Tổ hợp gốc ghép nào cho hiệu quả nhân giống cao nhất tại huyện Hàm Yên? Kết quả thực nghiệm tại Hàm Yên khẳng định gốc bưởi chua gieo hạt từ 6 đến 7 tháng tuổi đạt hiệu quả cao nhất với tỷ lệ bật mầm đạt 92,5% và tỷ lệ cây ghép sống đạt 89,7%. Gốc bưởi chua có tính tương thích mô cao, giúp mầm ghép tăng trưởng chiều cao đạt trên 52 cm sau 4 tháng theo dõi.

Thành phần giá thể bầu giâm nào giúp hạn chế nấm bệnh trong vườn ươm? Hỗn hợp giá thể tối ưu gồm 70% đất mặt phơi ải, 15% trấu hun, 10% phân chuồng hoai mục và 5% mùn xơ dừa đã qua xử lý. Hỗn hợp này tạo độ xốp từ 20% đến 25%, giúp thoát nước tốt, giữ ẩm đều và giảm tỷ lệ nhiễm nấm bệnh Phytophthora xuống dưới 4,2%.

Tiêu chuẩn kỹ thuật nào quy định cây giống quýt đủ điều kiện xuất vườn? Căn cứ theo tiêu chuẩn TCVN 9302:2013 và số liệu nghiên cứu, cây giống xuất vườn phải đạt chiều cao mầm ghép từ 50 đến 60 cm tính từ vết ghép, có từ 15 đến 18 lá trưởng thành xanh tốt, đường kính gốc ghép trên 0,8 cm và hoàn toàn sạch các đối tượng sâu bệnh hại nguy hiểm.

Phương pháp ghép chẻ bên mang lại lợi thế gì so với phương pháp ghép mắt nhỏ? Phương pháp ghép chẻ bên tạo diện tích tiếp xúc tượng tầng giữa gốc và cành ghép lớn gấp 2 đến 3 lần so với ghép mắt, giúp quá trình phân chia tế bào và hàn gắn mạch dẫn nhanh hơn. Nhờ đó, tỷ lệ sống của cây ghép đạt trên 89% và rút ngắn thời gian bật mầm từ 5 đến 7 ngày.

Kết luận

• Xác định gốc bưởi chua (Citrus grandis) là gốc ghép tối ưu nhất cho giống quýt ngọt không hạt, đạt tỷ lệ bật mầm 92,5% và tỷ lệ cây ghép sống 89,7%.
• Chuẩn hóa thành công công thức giá thể bầu giâm gồm đất thịt nhẹ, trấu hun và mùn xơ dừa, giúp giảm tỷ lệ bệnh hại rễ xuống dưới mức 5%.
• Chứng minh tính thích nghi cao của giống quýt ngọt không hạt tại Hàm Yên với phẩm chất vượt trội chỉ từ 0 đến 3 hạt/quả và độ brix đạt 11,5%.
• Cung cấp giải pháp kỹ thuật thay thế triệt để phương pháp gieo hạt và chiết cành truyền thống, nâng cao tuổi thọ vườn cây lên trên 15 năm.
• Tạo tiền đề khoa học vững chắc cho công tác mở rộng quy mô vùng trồng cây ăn quả có múi đặc sản tại tỉnh Tuyên Quang.

Trong giai đoạn 2019 – 2025, địa phương cần nhanh chóng triển khai mô hình khảo nghiệm diện rộng từ 20 đến 50 ha và hoàn thiện chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm. Hãy chủ động ứng dụng ngay quy trình nhân giống chuẩn hóa này để nâng cao năng suất và giá trị thương hiệu quýt Hàm Yên trên thị trường nông sản!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn 1. Cơ sở của sử dụng gốc ghép trong nhân giống cây ăn quả Ghép là sự kết hợp của cơ quan dinh dưỡng của cùng một cây hay là các phần khác nhau của thân, cành của các cây cùng họ, có quan hệ họ hàng gần gũi tạo thành một tổ hợp mới là cây ghép. Khi ghép mô của thân cây hay cây cùng loài gần nhau có thể tiếp hợp với nhau nhờ sự hoạt động của tượng tầng.

Sau này ở cây ghép mới, phần trên mặt đất phát triển từ cành ghép, còn bộ rễ từ gốc ghép. Cây con có thể gồm ba phần: Cành ghép, đoạn nói và gốc ghép (Vũ Công Hậu, 1990) Khi ghép phải áp sát phần tượng tầng của gốc ghép và cành ghép với nhau, trước tiên những tế bào bị thương tổn của hai mặt cắt hình thành lớp ngăn cách màu nâu, sau đó các tế bào nhu mô dưới lớp ngăn cách ấy phân chia rất nhanh, hình thành mô liên hợp giữa cành ghép và gốc ghép, đồng thời lớp ngăn cách dần dần biến mất, các tế bào mới sinh sản của cành ghép và gốc ghép liên hệ với nhau, do đó chất dinh dưỡng của cành ghép chịu ảnh hưởng của tế bào bên cạnh của gốc ghép mà phân hóa thành mô tương tự (Vũ Công Hậu, 2000; Hoàng Ngọc Thuận, 2001) Những tế bào mới sinh của cành ghép tương ứng với mạch dẫn. cứ như thế sẽ làm cho các loại mô tế bào của cành ghép và gốc ghép có mối liên hệ tương ứng và hình thành của một thể cộng sinh mới, cành ghép và gốc ghép có kết hợp chặt chẽ hay không là do sức tiếp hợp và mối liên hệ dẫn truyền của chúng quyết định. Cành ghép và gốc ghép hình thành lớp tiếp hợp càng chặt chẽ, chất dinh dưỡng càng đầy đủ thì sự tiếp hợp càng được củng cố, sự trao đổi giữa chất dinh dưỡng vô cơ của gốc ghép và chất dinh dưỡng hữu cơ của cành ghép càng dễ dàng; hay nói cách khác: khi nhân giống bằng phương pháp ghép người ta cũng lấy được một cành của cây mẹ, nối cành ghép vào cây khác gọi là gốc ghép và cắt bỏ hết những cành lá bên trên của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 gôc ghép để cho bộ phận rễ của gốc ghép chỉ còn chức năng nuôi sống cành ghép (Phạm Văn Côn, 1997; Vũ Công Hậu, 1990) Sở dĩ cành ghép có thể nối và sống được trên gốc ghép là vì cả cành và gốc ghép đều có mô phân sinh đó là những tế bào non, khi bóc vỏ một phần dính vào với vỏ một phần còn lại phủ trên trục gỗ trắng dưới vỏ.

Khi ghép bằng cành hoặc ghép bằng mắt một phần của mô phân sinh của cành ghép tiếp xúc với một phần của mô phân sinh của gốc ghép và tạo nên một loại mô mới gọi là mô tiếp hợp nhờ đó mà việc trao đổi nhựa giữa cành ghép và gốc ghép diễn ra liên tục và tạo nên một cây ghép hoàn chỉnh (Vũ Công Hậu, 1990; Hoàng Ngọc Thuận và Trần Thế Tục, 1993). Gốc ghép cho cây có múi có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng sản phẩm cây ăn quả, đặc biệt là khả năng chống chịu với các yếu tố bất lợi của môi trường, cũng như sự gây hại của sâu, bệnh. Do vậy việc sử dụng gốc ghép hợp lý sẽ có tác động tích cực đến chất lượng và tuổi thọ vườn cây. Trong lịch sử nghề làm vườn, hàng loạt giống đã được trồng bằng phương pháp ghép: vải, nhãn, mơ, cam.

ở nước ta từ những năm 60 của thế kỷ trước ở các Nông trường Quốc doanh (Vũ Mạnh Hải, 1995; Vũ Công Hậu, 2000). Nghề trồng cam ở Braxin và một số nước Nam Mỹ một thời điêu đứng về sự tàn phá có tính hủy diệt của bệnh Tristera, nhờ công trình nghiên cứu về gốc ghép chống bệnh và chọn được các tổ hợp ghép, gốc ghép sạch bệnh virus đã phục hồi lại nghề trồng cam ở Braxin. Cơ sở khoa học của phương pháp ghép Ghép là phương pháp nhân giống theo đó người ta lấy từ một hoặc nhiều cây mẹ, giống tốt, đang sinh trưởng, những phần như đoạn cành, khúc rễ, mầm ngủ… rồi nhanh chóng và khéo léo lắp đặt vào vị trí thích hợp trên cây khác gọi là cây gốc ghép; sau đó chăm sóc để phần ghép và gốc ghép liền lại nhau, tạo ra một cây mới. Trong đó, cây gốc ghép thông qua bộ rễ có chức năng lấy dinh dưỡng trong đất để nuôi toàn bộ cây mới, còn phần ghép có chức năng sinh trưởng và tạo ra sản phẩm.

Có các phương pháp ghép cơ bản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 như sau: Ghép cành, ghép mắt, ghép đỉnh sinh trưởng, ghép rễ… (Đào Thanh Vân và Nguyễn Văn Vượng, 2015) Sự phát triển của khoa học hóa nông nghiệp, công nghệ chất dẻo, sự phát triển công nghệ sinh học, sinh lý thực vật và di truyền học thực vật đã ảnh hưởng rất quan trọng đến sự phát triển của kĩ thuật ghép cây. Hiện nay có thể ghép cây trong ống nghiệm (vi ghép) để tạo nên cây sạch bệnh. Kỹ thuật vi ghép đỉnh sinh trưởng (Microshoot tip grafting) được Murashige áp dụng lần đầu tiên vào năm 1972 sau đó được cải tiến hoàn chỉnh hơn bởi Navarro 1975, 1976, 1980, 1981 và Hong Ji Su 1984. Kỹ thuật vi ghép đỉnh sinh trưởng bao gồm các giai đoạn: chuẩn bị gốc ghép, chuẩn bị đỉnh sinh trưởng, vi ghép nuôi cây trong ống nghiệm và sau đó đem trồng ra vườn ươm, trong nhà lưới (green house).

Khi ghép, bằng những phương pháp nhất định làm cho tượng tầng của gốc ghép và mắt ghép liền với nhau. Sau đó các mô mềm ở chỗ tiếp xúc giữa phần ghép và gốc ghép do tượng tầng sinh ra phân hóa thành các hệ thống mạch dẫn (bó libe và bó mạch gỗ) do đó nhựa nguyên và nhựa luyện lưu thông, cây ghép phát triển bình thường (Nguyễn Văn Luật, 2006). Để ghép thành công, các cây gốc ghép và phân ghép phải có quan hệ họ hàng gần gũi và trong khi ghép bắt buộc tượng tầng của gốc ghép và phần ghép phải tiếp xúc với nhau, nghĩa là các tế bào tượng tầng phải xen kẽ vào nhau. Như vậy, cấu tạo của các lớp tế bào phải tương đồng, sự hoạt động phải đồng pha với nhau.

Ngoài kĩ thuật ghép, điều kiện môi trường, sức sinh trưởng và hình thái của cây cũng là những yếu tố quyết định đến khả năng ghép sống (Dẫn theo Đào Thanh Vân, Ngô Xuân Bình, 2003). Giữa gốc ghép và cành ghép có sức hợp sinh học do có quan hệ ảnh hưởng qua lại với nhau và do đó cũng có hiện tượng bất hòa hợp giữa gốc ghép và phần ghép. Sức hợp sinh học có thể xảy ra không chỉ trong cùng loài, hay trong cùng một giống mà cũng có thể đạt được khi ghép các cây khác nhau cả về bộ và họ thực vật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Phần ghép và gốc ghép có kết hợp chặt chẽ hay không là do sức tiếp hợp và mối quan hệ dẫn truyền của chúng quyết định.

Cây ghép sinh trưởng tốt là nhờ gốc ghép cung cấp nước, muối khoáng và dinh dưỡng vi lượng khác cho các quá trình trao đổi chất trong cây. Phần ghép được duy trì trên mặt đất tạo nên khung tán và bộ lá đóng vai trò chủ yếu trong quá trình quang hợp tạo nên dòng nhựa luyện nuôi cây. Lợi dụng tính cộng sinh này, để tạo nên một cây ghép khỏe thì việc chọn lựa tổ hợp gốc ghép - phần ghép là hết sức quan trọng. Việc chọn được tổ hợp ghép tốt sẽ cho những tác dụng cộng hưởng, việc chọn được tổ hợp ghép không phù hợp sẽ có tác dụng ngược lại (Hoàng Ngọc Thuận, 2001; Trần Thế Tục, 1998).

Có nhiều cây dùng làm gốc ghép cho cây có múi. Ở miền Nam dùng cam mật, chanh Volca. ở miền Bắc dùng bưởi, chấp, quýt và một số gốc ghép mới. Quan hệ qua lại giữa gốc ghép và phần ghép là sâu sắc và toàn diện trong mọi quá trình sinh lý của cây nhưng không thay đổi tính di truyền của nhau.

Về mặt di truyền, phần ghép sao chép đầy đủ đặc tính di truyền của cây mẹ cần nhân giống. Mặc dù sự tác động qua lại giữa gốc ghép và phần ghép sẽ làm cho phần ghép chịu ảnh hưởng ít nhiều của gốc ghép như: tuổi thọ, quá trình phân hóa hoa sớm hay muộn, sinh trưởng mạnh hay yếu, tính chịu hạn, chịu úng, chịu mặn, năng suất và phẩm chất, không di truyền lại cho thế hệ sau…. Gốc ghép càng khỏe, càng thích ứng với điều kiện sinh thái địa phương và tiếp hợp tốt với cành hoặc mắt ghép sẽ cho cá thể ghép có tuổi thọ và sản lượng cao. Đôi khi ta gặp trường hợp sau ghép, nhất là ở vùng lạnh với kiểu ghép mắt, cây ghép thay đổi nhiều về hình thái bên ngoài như lá, hình dạng và chất lượng quả.

Hiện tượng này được giải thích do quá trình đột biến tự nhiên của mắt ghép dưới tác động của các yếu tố bên ngoài, hoàn toàn không phải do tác động tương hỗ giữa gốc ghép và phần ghép tạo nên (Trần Thế Tục, 1998). Hiện nay, trong nhân giống cây có múi thì phương pháp ghép chẻ bên được áp dụng nhiều vì với kiểu ghép này tượng tầng của cành ghép và tượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 tầng của gốc ghép được tiếp xúc với diện tích lớn nhất, tạo điều kiện cho việc phân chia tế bào và tiếp hợp mạnh mẽ giữa các bộ phận ghép, dẫn đến tỷ lệ ghép sống, tỷ lệ đạt tiêu chuẩn xuất vườn cao. Cơ sở của sử dụng giá thể trong trồng trọt Giá thể là loại có khả năng giữ nước tương đương với độ thoáng khí. Khả năng giữ nước và độ thoáng khí của giá thể được quyết định bởi những khoảng trống (khe, kẽ) trong nó.

Trong cát mịn có những khoảng trống rất nhỏ, không chứa được nhiều nước và oxi. Ngược lại sỏi thô tạo ra những khoảng trống khá lớn, nhiều không khí nhưng mất nước nhanh (Hoàng Ngọc Thuận, 2001). Giá thể có những đặc điểm giữ nước cũng như thoáng khí, có pH trung tính và có khả năng ổn định pH, thấm nước dễ dàng, bền và có khả năng tái sử dụng hoặc phân hủy ngoài môi trường, nhẹ và rẻ rất thông dụng. Giá thể thì có nhiều loại như xơ dừa, trấu hun, mùn cưa, cát, sỏi vụn (cỡ hạt đậu), đá trân châu,…Có thể dùng đơn lẻ hoặc trộn lại để tận dụng ưu điểm từng loại.